Аз ончӣ мазкӯр шуд маълум шуд ки ниҳояти камолу ғояти саодат , аз барои ҳар шахсе атсоФ ӯст ба сифати адолат ,у миёна рӯй дар ҷамеъи сифоту афъоли зоҳирау ботина , хоҳ аз умӯрӣ бошад ки махсӯси зот ӯу мутаъаллиқ ба худ ӯ бошад , ё амре бошад ки миён ӯ ва дайгарӣ бӯда бошаду наҷот дар дунёу охират ҳосил намешавад , магар ба истиқомат бар васату сабот бар марказ .

از آنچه مذکور شد معلوم شد که نهایت کمال و غایت سعادت، از برای هر شخصی اتصاف اوست به صفت عدالت، و میانه روی در جمیع صفات و افعال ظاهره و باطنه، خواه از اموری باشد که مخصوص ذات او و متعلق به خود او باشد، یا امری باشد که میان او و دیگری بوده باشد و نجات در دنیا و آخرت حاصل نمی شود، مگر به استقامت بر وسط و ثبات بر مرکز.

Пас эй ҷони бародар агар толиби саодатӣ , саъй кун то ҷамеъи камолотро ҷомеъ бошӣ , ва дар ҷамеъи умӯри мухталифаи васату миёна рӯйро шиор худ кун аввал саъй кун ки мутавассит бошӣ миёни илму амал ,у ҷомеъи ин ҳар ду мартаба бошӣ , ба қадари иститоату имкон ,у иктифо ба яке аз ин ду макун , ки ҳар ки иктифо ба яке намояд аз шиканандагони пушт пайғамбар хоҳад буд , ҳамчунон ки дар ҳадиси собиқи гузашт .

پس ای جان برادر اگر طالب سعادتی، سعی کن تا جمیع کمالات را جامع باشی، و در جمیع امور مختلفه وسط و میانه روی را شعار خود کن اول سعی کن که متوسط باشی میان علم و عمل، و جامع این هر دو مرتبه باشی، به قدر استطاعت و امکان، و اکتفا به یکی از این دو مکن، که هر که اکتفا به یکی نماید از شکنندگان پشت پیغمبر خواهد بود، همچنان که در حدیث سابق گذشت.

Ва бидон ки илм беамал , ваболу мӯҷиби хусрон ва наколаст аз ҷоҳили ҳафтод лағзишро чашм мепӯшанд , пеш аз онкӣ аз олами якеро даргузаранду амал бе илми заҳмат бефоидааст зеро ки илм онаст ки аз рӯй илму маърифат содир шавад ва бояд дар амал мутавассит бошӣ миёни ҳифзи зоҳиру ботини худ , на инки зоҳири худро покизаи нмоӣӣ ва онро ба ибодоту тоъоти бёроӣӣ ,у ботин ба анвоъи хбосот олӯда бошад монанди ъаҷузаи карӣаи манзари зишти лақои деви сират ки худро мулаббас ба либоси арӯсон « ҳўрўш » ,у музайян ба зинат « маҳвашони дилкаш » намояд , ва ба анвоъ « тдлисот » , худро биорояд , на инки саъй дар некии зоту покии ботин худ кунӣ ,у лекини болмраҳ аз зоҳири ғофили шӯй , ва мутлақан мулоҳизаи онро накунӣ , ва ба ҳеҷ навъ аз маломати мардуми андешаи ннмоӣӣ , ва аз касофоти зоҳирӣаи худро муҳофизати ннмоӣӣ , монанди дарии шоҳвор ки онро ба анвоъи қозўроту наҷосоти мулавваси созанд балки , бояд зоҳирати ойина ботинат бошад ,у ботинат аз ҷамеъи хбосоту касофот пок бошад ва бояд дар ҷамеъи сифоти ботинӣау афъоли зоҳирӣаи мутавассити миёни ифрот ва тафрит бошӣ , ба тафсилӣ ки дар ин китоб гӯш зад ту хоҳад шуд

و بدان که علم بی عمل، وبال و موجب خسران و نکال است از جاهل هفتاد لغزش را چشم می پوشند، پیش از آنکه از عالم یکی را درگذرند و عمل بی علم زحمت بی فایده است زیرا که علم آن است که از روی علم و معرفت صادر شود و باید در عمل متوسط باشی میان حفظ ظاهر و باطن خود، نه اینکه ظاهر خود را پاکیزه نمائی و آن را به عبادات و طاعات بیارائی، و باطن به انواع خباثات آلوده باشد مانند عجوزه کریه منظر زشت لقای دیو سیرت که خود را ملبس به لباس عروسان «حوروش»، و مزین به زینت «مهوشان دلکش» نماید، و به انواع «تدلیسات»، خود را بیاراید، نه اینکه سعی در نیکی ذات و پاکی باطن خود کنی، و لیکن بالمره از ظاهر غافل شوی، و مطلقا ملاحظه آن را نکنی، و به هیچ نوع از ملامت مردم اندیشه ننمائی، و از کثافات ظاهریه خود را محافظت ننمائی، مانند دری شاهوار که آن را به انواع قاذورات و نجاسات ملوث سازند بلکه، باید ظاهرت آئینه باطنت باشد، و باطنت از جمیع خباثات و کثافات پاک باشد و باید در جمیع صفات باطنیه و افعال ظاهریه متوسط میان افراط و تفریط باشی، به تفصیلی که در این کتاب گوش زد تو خواهد شد

Ва ҳамчунин дар таҳсили улӯм бояд миёна рӯйро ихтиёр кунӣ ,у васати миёни улӯми ботинӣаи ақлӣау улӯми зоҳирӣаи шаръӣаро бигирӣ , на аз он касон бошӣ ки ақтсор мекунанд бар завоҳири оёту ахбор ,у ҷумуд май намоянд бар тарҷумаи аҳодӣсу осор , ва аз ҳақоиқи қуръону суннат бехабар , ва аз дақоиқи ҳукми китобу ривояти қатъ назар кардаанд забони эшон ба муҷарради тақлид ба мазаммати уламои ҳақиқати дароз , ва бо якдигар дар таъну лаъни эшон ҳам овоз , ва гоҳе эшонро мулҳиду кофар май номанд ,у замонии онҳоро зиндиқу торак шариъат мехонанд , бидӯни инки каломи эшонро ғӯр кунанду матлаби эшонро бафаҳманд , ва аз тариқаи эшон огоҳ шаванд ва аз ақоиди эшон Фҳси намоянд ва тафтиш кунанд ва на аз ашхосӣ бошӣ ки умри худро сарфи улӯм ақлӣа намӯда ба фузули Юнонёни худро розӣ мекунанд ,у уқули қосираи худро дар ҳар чизеи далел ва раҳбар медонанд , ва ҳар чаҳ ақли ноқиси эшон онро нафаҳманд тарҳ ё таъвил мекунанд ,у оёту ахборро то тавонанд аз зоҳири худ сарф мекунанду аҳком шариъат набуйа дар назд эшон маҳҷӯр , ва аз татаббуъи оёт ва ахбор давранд уламои шариъатро мазаммат ва бадгӯӣ мекунанд , ва ба эшон нисбати биФҳмӣ ва нодонӣ медиҳанд , варасаи анбёءро ҷоҳил ва нодон мешуморанд , ва аз барои худ ки ҳануз ақлро аз ваҳм тамиз надодаанд , зиракӣу Фтонт собит мекунанд ва аз ин ғофил ки ақл бе раҳнамоеи шаръи қадам барнаме тавонад дошт ,у гомӣ дар роҳ наметавонад гузошт ва чун хоҳӣ ки ҷомеъи миёни ақлӣот ва нақлиёт бошӣ , бояд дар ҳар ду васату миёна рӯйро ихтиёр кунӣ .

و همچنین در تحصیل علوم باید میانه روی را اختیار کنی، و وسط میان علوم باطنیه عقلیه و علوم ظاهریه شرعیه را بگیری، نه از آن کسان باشی که اقتصار می کنند بر ظواهر آیات و اخبار، و جمود می نمایند بر ترجمه احادیث و آثار، و از حقایق قرآن و سنت بی خبر، و از دقایق حکم کتاب و روایت قطع نظر کرده اند زبان ایشان به مجرد تقلید به مذمت علمای حقیقت دراز، و با یکدیگر در طعن و لعن ایشان هم آواز، و گاهی ایشان را ملحد و کافر می نامند، و زمانی آنها را زندیق و تارک شریعت می خوانند، بدون اینکه کلام ایشان را غور کنند و مطلب ایشان را بفهمند، و از طریقه ایشان آگاه شوند و از عقاید ایشان فحص نمایند و تفتیش کنند و نه از اشخاصی باشی که عمر خود را صرف علوم عقلیه نموده به فضول یونانیان خود را راضی می کنند، و عقول قاصره خود را در هر چیزی دلیل و رهبر می دانند، و هر چه عقل ناقص ایشان آن را نفهمند طرح یا تأویل می کنند، و آیات و اخبار را تا توانند از ظاهر خود صرف می کنند و احکام شریعت نبویه در نزد ایشان مهجور، و از تتبع آیات و اخبار دورند علمای شریعت را مذمت و بدگویی می کنند، و به ایشان نسبت بیفهمی و نادانی می دهند، ورثه انبیاء را جاهل و نادان می شمارند، و از برای خود که هنوز عقل را از وهم تمیز نداده اند، زیرکی و فطانت ثابت می کنند و از این غافل که عقل بی رهنمایی شرع قدم برنمی تواند داشت، و گامی در راه نمی تواند گذاشت و چون خواهی که جامع میان عقلیات و نقلیات باشی، باید در هر دو وسط و میانه روی را اختیار کنی.

Пас дар ақлӣот ба маҳзи таассубу тақлид бар як тариқаи хосӣ ақтсор накунӣ , на « мутакаллим » сарф бошӣ ки ба ғайр аз баҳсу ҷадал чизе нашносад , ва на « мшоӣӣ » маҳз , ки дайнро зойеъу шариъатро мӯҳмал гузорад ва на сӯфӣ бошӣ ки ба даъвоӣ бе гувоҳи мушоҳидау кашф , худро ба истироҳат андозад ,у даст аз ҷамеъ улӯм бардорад , балки бояд ҷамеъи маротибро ҷамъ намӯда васати ҳамаро ихтиёр кунӣ .

پس در عقلیات به محض تعصب و تقلید بر یک طریقه خاصی اقتصار نکنی، نه «متکلم» صرف باشی که به غیر از بحث و جدل چیزی نشناسد، و نه «مشائی» محض، که دین را ضایع و شریعت را مهمل گذارد و نه صوفی باشی که به دعوای بی گواهِ مشاهده و کشف، خود را به استراحت اندازد، و دست از جمیع علوم بردارد، بلکه باید جمیع مراتب را جمع نموده وسط همه را اختیار کنی.

Пас лозимаст бар толиби илм ки ибтидо аз соҳиби шаръу дайн , чароғ ва раҳбар ҷӯяд ,у ақли худро аз асар ӯ равона созад ,у Асои истидлолро ба даст гираду нафаси худро ба ибодату тоъат ,у муҷоҳида ва риёзат намӯда , қобили қабули сувари илмияи намояди пас ончии инҳо ӯро ба он кшоннд ва далолат кунанд ихтиёр кунад , хоҳи мувофиқи тариқа « ҳкмоء » бӯда бошад ё « мутакаллимин » ,у хоҳи мутобиқи қоида « мшоӣиин » бӯда бошад ё « ашроқиин » ,у хоҳи муттаҳид ба ақвол « урафо бошад ё « мтўсФаҳ » , ва дар улӯми шаръиёт ба муҷарради табаъият , як тариқаро ихтиёр накунад , на аз он « ихборӣин » бошад ки қавоиди асўлиаҳи ақлӣау нақлияу иҷмоъоти қатъӣаро илтифот намекунанд , ва на аз он асўлиин бошад ки дар истинботи аҳкоми шариъати қавоиди аҳли суннатро ба кор мебаранд ,у ороъу знўни худро ҳуҷҷат қотеъ мешуморанд , ва ҳар занниро дар тарҷеҳи аҳком эътибор мекунанд ва ба « қиёсот » омма мутамассик мешаванд балки ҷамъи миёни ҷамеъ туруқ намӯда , ончии ақли сариҳу нақли саҳеҳи вайро ба , он кашонад , ихтиёр кунад ва ҳамчунин дар ҷамеъи умӯри ботинӣау зоҳирӣаи тавассутро ихтиёр кунад , то амри маошу маъод мунзабит гардад ,у съодоти абадро дарёбад .

پس لازم است بر طالب علم که ابتدا از صاحب شرع و دین، چراغ و رهبر جوید، و عقل خود را از اثر او روانه سازد، و عصای استدلال را به دست گیرد و نفس خود را به عبادت و طاعت، و مجاهده و ریاضت نموده، قابل قبول صور علمیه نماید پس آنچه این ها او را به آن کشانند و دلالت کنند اختیار کند، خواه موافق طریقه «حکماء» بوده باشد یا «متکلمین»، و خواه مطابق قاعده «مشائیین» بوده باشد یا «اشراقیین»، و خواه متحد به اقوال «عرفا باشد یا «متوصفه»، و در علوم شرعیات به مجرد تبعیت، یک طریقه را اختیار نکند، نه از آن «اخباریین» باشد که قواعد اصولیه عقلیه و نقلیه و اجماعات قطعیه را التفات نمی کنند، و نه از آن اصولیین باشد که در استنباط احکام شریعت قواعد اهل سنت را به کار می برند، و آراء و ظنون خود را حجت قاطع می شمارند، و هر ظنی را در ترجیح احکام اعتبار می کنند و به «قیاسات» عامه متمسک می شوند بلکه جمع میان جمیع طرق نموده، آنچه عقل صریح و نقل صحیح وی را به، آن کشاند، اختیار کند و همچنین در جمیع امور باطنیه و ظاهریه توسط را اختیار کند، تا امر معاش و معاد منضبط گردد، و سعادات ابد را دریابد.