Он араб омад ба сӯии шаҳри рай

آن عرب آمد به سوی شهر ری

Аз банӣ қъқоъ ё аз аҳли тай

از بنی قعقاع یا از اهل طی

Корвони раии сӯии ҳаҷи рафта буд

کاروان ری سوی حج رفته بود

Розёнро огаҳӣ зишон набӯд

رازیان را آگهی زیشان نبود

Розён буданд андари рӯзу шаб

رازیان بودند اندر روز و شب

Ҳар тараф дар ҷустуҷӯ ва дар талаб

هر طرف در جستجو و در طلب

Чунки диданди он арабро бар ҷамал

چونکه دیدند آن عرب را بر جمل

Ҷумлаи сӯй ӯ давиданд аз аҷҷал

جمله سوی او دویدند از عجل

Кӣ бурид хуши лақои никхўӣ

کی برید خوش لقای نیکخوی

Ҳоли аҳли қофила бо мо бигӯӣ

حال اهل قافله با ما بگوی

Ту бурид корвони мостӣ

تو برید کاروان ماستی

Ҳам бакору борашони доностӣ

هم به کار و بارشان داناستی

Бозгуи аҳволи дурафтодагон

بازگو احوال دور افتادگان

Вораҳон ҷон аз ғаму лаб аз фиғон

وارهان جان از غم و لب از فغان

Бозгу аз маҳфилу ёрони мо

بازگو از محفل و یاران ما

Глрхони сарви болоёни мо

گلرخان سرو بالایان ما

Бозгуи аҳволи эшон эй бшир

بازگو احوال ایشان ای بشیر

Муждагонӣ ҳарчӣ мехоҳӣ бигир

مژدگانی هرچه می‌خواهی بگیر

Бозгу аз навҷавонони чаман

بازگو از نوجوانان چمن

Вази гулу шамшоду сарву Настаран

وز گل و شمشاد و سرو و نسترن

Шарҳи ҳоли Ясриб ва бтҳо бигӯӣ

شرح حال یثرب و بطحا بگوی

Қиссаи ёрони мо бо мо бигӯӣ

قصه یاران ما با ما بگوی

Вази сафоу Марва бо мо гӯи сухан

وز صفا و مروه با ما گو سخن

Дили зи ғам холӣ куну ҷон аз мҳн

دل ز غم خالی کن و جان از محن

эй бурид охири худоро ҳимматӣ

ای برید آخر خدا را همتی

Зинда кун аз мужда ӣ худ оятӣ

زنده کن از مژدهٔ خود آیتی

эй ту бо ъисои Марями ҳамнафас

ای تو با عیسای مریم همنفس

Мурдаем аз баҳри ҳақи фарёди рас

مرده‌ایم از بهر حق فریاد رس

Зиндаи гардони ин гуруҳи мурда ро

زنده گردان این گروه مرده را

Рӯҳи бахши ин қолаби афсурда ро

روح بخش این قالب افسرده را

Алғрз бигрифта давраши аҳли рай

الغرض بگرفته دورش اهل ری

Зини нмт дар гуфтугӯи ҳаряк ба вай

زین نمط در گفتگو هریک به وی

Ин яке пурсед аҳволи падар

این یکی پرسید احوال پدر

Ваон дигар ҳоли бародар ваон писар

وان دگر حال برادر وان پسر

Он яке аз холи он як аз амӯӣ

آن یکی از خال آن یک از عموی

Ваон зи мавло ваон яке дигари зи шӯй

وان ز مولی وان یکی دیگر ز شوی

Монда дар ҳайрати араби андари миён

مانده در حیرت عرب اندر میان

Гуҳи сӯй ин дид гоҳе сӯии он

گه سوی این دید گاهی سوی آن

Неи суханашон фаҳм кардӣ он ғариб

نی سخنشان فهم کردی آن غریب

Не дар онҷои тарҷумонии ҳам лбиб

نی در آنجا ترجمانی هم لبیب

Неи хабар ӯро зи ҳоли корвон

نی خبر او را ز حال کاروان

На аз манӣ ӯро на аз машъари нишон

نه از منا او را نه از مشعر نشان

Гуфт мо адрӣу халлоқи алҷмил

گفت ما ادری و خلاق الجمیل

Мо тқўлўни азҳбўои хули алсбил

ما تقولون اذهبوا خل السبیل

Чун шуниданд ин суханро онҳама

چون شنیدند این سخن را آن همه

Дар майонишон гашти пайдои ҳамҳама

در میانشان گشت پیدا همهمه

Кин суханро чист маънӣу баён

کاین سخن را چیست معنی و بیان

Ин хабар бошад яқин аз корвон

این خبر باشد یقین از کاروان

Гуфт он як аз рафиқони араб

گفت آن یک از رفیقان عرب

Муждагонӣ аз шумо хоҳад зҳб

مژدگانی از شما خواهد ذهب

Азҳбўо яъне зҳб оред зуд

اذهبوا یعنی ذهب آرید زود

То бигӯям ҳоли шарҳи он ҳудӯд

تا بگویم حال شرح آن حدود

Ваон дигар гуфт азҳбўо ҳаст аз зҳоб

وان دگر گفت اذهبوا هست از ذهاب

Рӯ барра оред яъне бошитоб

رو به ره آرید یعنی با شتاب

Раҳ бипардозед аз дузду дағал

ره بپردازید از دزد و دغل

То бияёд корвонатон бе вҳл

تا بیاید کاروانتان بی وحل

Раҳзанон бигрифта гирди корвон

رهزنان بگرفته گرد کاروان

Корвони ҳайрони миёни раҳзанон

کاروان حیران میان رهزنان

Гирд оред миҳмон ҳарҷо ҳрў

گرد آرید میهمان هرجا هرو

Сӯии дузд корвон оред рӯ

سوی دزد کاروان آرید رو

Гуфт сими азҳбўо яъне расед

گفت سیم اذهبوا یعنی رسید

Корвон инак сӯии эшон равед

کاروان اینک سوی ایشان روید

Рӯ ба истиқболашон оред шод

رو به استقبالشان آرید شاد

Корвонатон омад инак ниўрод

کاروانتان آمد اینک نیوراد

Чорумини гуфто ки ёўилу крб

چارمین گفتا که یاویل و کرب

Мо тқўлўн гуяд ин марди араб

ما تقولون گوید این مرد عرب

Мот аз мўтўст назд мо забон

مات از موتست نزد ما زبان

Мӯат марг омад яқин эй розён

موت مرگ آمد یقین ای رازیان

Ҷома ӣ мотам кунун дар бар кунед

جامG ماتم کنون در بر کنید

Музей бурдореду мӯя сар кунед

موزه بردارید و مویه سر کنید

Аҳл рай бигрифта ҳаряки маслакӣ

اهل ری بگرفته هریک مسلکی

Ҳар гуруҳеи тобеъи ҳам ҳам яке

هر گروهی تابع و هم هم یکی

Як гуруҳеи сӯии дуконҳо равон

یک گروهی سوی دکانها روان

Гашта то оранди нақди шоягон

گشته تا آرند نقد شایگان

Аз барои муждагонӣ бе ҳазар

از برای مژدگانی بی حذر

Бутаҳоро ҷумла багушӯданд дар

بوته‌ها را جمله بگشودند در

Ончӣ аз ҳамрас ки бадашони дасти рас

آنچه از همرس که بدشان دسترس

Ҷумла овараданд бе ҳайфи магас

جمله آوردند بی وَجْف و مَکِس

Ваон гуруҳи дигар аз ҷои хостнд

وان گروه دیگر از جا خاستند

Бар тани худ аслаҳа оростанд

بر تن خود اسلحه آراستند

Ҷамъ шуд филоне аз нюони рай

جمع شد فیلانی از نیوان ری

Пар шуда он дашту кӯҳ азҳоиу ҳай

پر شده آن دشت و کوه از های و هی

Бар фалак мнҷўқҳо афрохтанд

بر فلک منجوقها افراختند

Ҳоему ҳомӣ ба ҳомӯн тохтанд

هایم و هامی به هامون تاختند

То бароранд аз ҳамаи дуздони дамор

تا برآرند از همه دزدان دمار

Хори созанди он гуруҳи хоркор

خوار سازند آن گروه خارکار

Ҷамъи дигари хона ҳо оростанд

جمع دیگر خانه‌ها آراستند

Кӯчаҳо аз хор ва хас перостанд

کوچه‌ها از خار و خس پیراستند

Ҳалқау даҳлезу барзани рўФтнд

حلقه و دهلیز و برزن روفتند

Таблу кӯсу даф бшодӣ кӯфтанд

طبل و کوس و دف به شادی کوفتند

Машъалу шамъ ва чароғ афрӯхтанд

مشعل و شمع و چراغ افروختند

Ҳам ба миҷмари авд ва анбар сӯхтанд

هم به مجمر عود و عنبر سوختند

Наварӯсон карда ҳар ҳафт аз шааф

نوعروسان کرده هر هفت از شعف

Ҷилвагар аз бом ва аз дар ҳар тараф

جلوه‌گر از بام و از در هر طرف

Кон араб гуфт ояд имшаби корвон

کان عرب گفت آید امشب کاروان

Навҷавонони корвонро дар миён

نوجوانان کاروان را در میان

Ҷўқ дигар карда бар тани ҷомаи чок

جوق دیگر کرده بر تن جامه چاک

Кӣ дариғо корвонашон шуд ҳалок

کی دریغا کاروانشان شد هلاک

Алғрз гардид барпои ҳоиҳўӣ

الغرض گردید بر پا های و هوی

Аз ҳақиқати ҳечкас нобардаи буи

از حقیقت هیچکس نابرده بوی

Эътимоди ҷумлагӣ бар фаҳми хеш

اعتماد جملگی بر فهم خویش

Монда дар қайди хаёли ваҳми хеш

مانده در قید خیال وهم خویش

Карда воқеъро мутобиқ бо хаёл

کرده واقع را مطابق با خیال

Ҷузи хаёли худ сголидаҳи маҳол

جز خیال خود سگالیده محال

Бар ҳавоӣ худ кашад таъвил ро

بر هوای خود کشد تأویل را

Пашшаи сӯй худ кашонад пел ро

پشه سوی خود کشاند پیل را

Мусҳафу тӯрӣау Инҷилу збўр

مصحف و توریة و انجیل و زبور

Ҳайси доруи ҳамаи клоидўр

حبث دار و همه کلایدور

Ваҳми ин ё ваҳии раббонии сети ин

وهم این یا وحی ربانی‌ست این

Фаҳми ин бо мусҳафи сонии сети ин

فهم این با مصحف ثانی‌ست این

Ҷуз сголаҳ нестат охири сгол

جز سگاله نیستت آخر سگال

Бар сголи хештани чандон мбол

بر سگال خویشتن چندان مبال

Сохтӣ таъвили воқеъро тбоқ

ساختی تأویل واقع را طباق

Бо ҳавоӣ худ набошад ҷузи нифоқ

با هوای خود نباشد جز نفاق

Зояд аз он сад хилоф ва сад халал

زاید از آن صد خلاف و صد خلل

Рахна ҳо ёбад ба адёну милал

رخنه‌ها یابد به ادیان و ملل

Ҳон агар мардии ту эй мсндншин

هان اگر مردی تو ای مسند نشین

Фаҳми худро соз бо воқеъи қарин

فهم خود را ساز با واقع قرین

Гар ту бо воқеъи мутобиқи сохтӣ

گر تو با واقع مطابق ساختی

Фаҳми худ мнҷўқ илм афрохтӣ

فهم خود منجوق علم افراختی

Пок созад оинаи хотири зи занг

پاک سازد آینه خاطر ز زنگ

То ҳақиқати рухи намояди бидрнг

تا حقیقت رخ نماید بیدرنگ

Нест фаҳмати ғайри пиндору гумон

نیست فهمت غیر پندار و گمان

Ҳони зи пиндор аз ҳақиқати вои ммон

هان ز پندار از حقیقت واممان

Ин улӯмат нест ҷузи афсона Эй

این علومت نیست جز افسانه‌ای

Рӯ бихон афсона бар девона Эй

رو بخوان افسانه بر دیوانه‌ای

Ин хёлотти ҳамаи тайфи алмном

این خیالاتت همه طیف‌المنام

Дида бигушое набинӣ ғайри ном

دیده بگشایی نبینی غیر نام

Кор фармо чунки шуд биму гумон

کار فرما چونکه شد بیم و گمان

Аз ҳақиқат кӣ касе ёбад нишон

از حقیقت کی کسی یابد نشان

Чун тўро устод бошад ғнҷмўш

چون تو را استاد باشد غنجموش

Кӣ туоне ёфт сари тнклўш

کی توانی یافت سرّ تنکلوش

Зини камонҳо назд арбоби хирад

زین گُمانها نزد ارباب خرد

Лаби мҷнбони кобрўит май барад

لب مجنبان کابرویت می‌برد

Май фиребии оммаро зоўҳоми худ

می‌فریبی عامه را زاوهام خود

Хешро зи азғос ва аз аҳломи худ

خویش را ز اضغاث و از احلام خود

Ҳин нигар бо хоссаи ин пиндорҳо

هین نگر با خاصه این پندارها

Дам мазан зи аҳлом бо бедорҳо

دم مزن ز احلام با بیدارها

Назд Мӯсои дами з сҳорӣ мазан

نزد موسی دم ز سحاری مزن

Анкабутии гирди шаҳбозии матн

عنکبوتی گرد شهبازی متن

Чун нишаста исои андари базмгоҳ

چون نشسته عیسی اندر بزمگاه

Набзи қорўраҳи ту аз маразӣ махоҳ

نبض قاروره تو از مرضی مخواه

Баркашад Довӯд чун нағамот ро

برکشد داود چون نغمات را

Сари мадаи ин анкролосўот ро

سر مده این انکرالاصوات را

эй усӯлии пеши ҷаъфар дам мазан

ای اصولی پیش جعفر دم مزن

Аз қиёсу раъйу истеҳсону занн

از قیاس و رأی و استحسان و ظن

Парда бархезад агар аз корҳо

پرده برخیزد اگر از کارها

Май шӯии расво аз ин пиндорҳо

می‌شوی رسوا از این پندارها

Солҳо бошад ки ман ҳам эй рафиқ

سالها باشد که من هم ای رفیق

Чун ту дар дарёии пиндорами ғариқ

چون تو در دریای پندارم غریق

Дафтариро гар бибинӣ Эй ҳамам

دفتری را گر ببینی ای همام

Ваҳм дар ваҳмаст аввал то хтом

وهم در وهم است اول تا ختام

Андар ӯ роқими биҷуз пиндор нест

اندر اوراقم بجز پندار نیست

Рост мегӯям маро инкор нест

راست می‌گویم مرا انکار نیست

Кӣ ҳақиқатро варақи гнҷо буд

کی حقیقت را ورق گنجا بود

Сафҳаашрогар ҷаҳони паҳно буд

صفحه‌اش را گر جهان پهنا بود

Кӣ забон хома бошад ошно

کی زبان خامه باشد آشنا

То диҳад шарҳ аз ҳақиқат бо шумо

تا دهد شرح از حقیقت با شما

Муҳаррами ин розҳо набӯд ду дил

محرم این رازها نبود دو دل

Он дилӣ кон нест ҷинси обу гул

آن دلی کان نیست جنس آب و گل

Дар хури ин розҳо ҳргўш нест

درخور این رازها هر گوش نیست

Муҳаррами ин ҳуши ҷуз биҳуш нест

محرم این هوش جز بیهوش نیست

Тӯтӣон фаҳманд сари ҳиндён

طوطیان فهمند سر هندیان

Мокиёнро роз ҳиндӯён махон

ماکیان را راز هندویان مخوان

Бо занон мегӯ сухан аз майлу хол

با زنان میگو سخن از میل و خال

Неи зобу найзау ҷангу ҷидол

نی ز آب و نیزه و جنگ و جدال

Бо ҳақиқат аз ҳақиқати гӯи сухан

با حقیقت از حقیقت گو سخن

Пеши аҳл ва ҳам аз эшон дам мазан

پیش اهل وهم از اینسان دم مزن

эй шукрҳоро ба тӯтии бахшу бас

این شکرها را به طوطی بخش و بس

Таъми шукрро надонад ҷузи магас

طعم شکر را نداند خرمگس

эй худои фарёд аз ин пиндорҳо

ای خدا فریاد از این پندارها

Зини гумону ваҳми ҷони озорҳо

زین گمان و وهم جان آزارها

Парда ӣ пиндори мо сдпораҳ кун

پردهٔ پندار ما صد پاره کن

Ваҳмро аз кӯии мо овора кун

وهم را از کوی ما آواره کن

Боз гӯям гуфтаам ҳам борҳо

باز گویم گفته‌ام هم بارها

Дил бтнг омад аз ин пиндорҳо

دل به تنگ آمد از این پندارها

Умр дар афсона бигузашт эй дареғ

عمر در افسانه بگذشت ای دریغ

Вақти заръ ва дона бигузашт эй дареғ

وقت زرع و دانه بگذشت ای دریغ

Мондаам танҳо худоёи ҳамдамӣ

مانده‌ام تنها خدایا همدمی

Сина танагӣ мекунад кӯи муҳаррамӣ

سینه تنگی می‌کند کو محرمی

Муҳаррамии кӯ то бигӯям дарди хеш

محرمی کو تا بگویم درد خویش

Дарди ҷони зори ғами пурдарди хеш

درد جان زار غم پر درد خویش

Муҳаррамии кӯ то ки бо ӯ соъатӣ

محرمی کو تا که با او ساعتی

Холӣ аз ағёри созами хилватӣ

خالی از اغیار سازم خلوتی

Домани худ зоби чашмон тар кунам

دامن خود زاب چشمان تر کنم

Қисса ӣ пари ғусса ӣ худ сар кунам

قصهٔ پر غصهٔ خود سر کنم

Гӯям ӯ гиряд ба ҳоли зори ман

گویم او گرید به حال زار من

Вончаҳ бар ман ояд аз пиндори ман

وانچه بر من آید از پندار من

эй ҳарифони кӯи бути таннози ман

ای حریفان کو بت طناز من

Дӯстони дили зи ғами пардози ман

دوستان دل ز غم پرداز من

Ҳимматӣ шояд дил аз ғами вохрим

همتی شاید دل از غم واخریم

Раҳ ба кӯии дилбар зебо барем

ره به کوی دلبر زیبا بریم

Дили фидои он бут некӯ кунем

دل فدای آن بت نیکو کنیم

Ҷони нисори афшони пой ӯ кунем

جان نثار افشان پای او کنیم

Ончӣ аз худ ҷумларо иксў наҳем

آنچه از خود جمله را یک سو نهیم

Аз худ ва аз ҳастӣ худ вораем

از خود و از هستی خود وارهیم

Соқио бархез ва май дар ҷом кун

ساقیا برخیز و می در جام کن

Фориғам аз қайди ин авҳом кун

فارغم از قید این اوهام کن

Маҳфилии имшаби з нур оростам

محفلی امشب ز نور آراستم

Қудсёнро ваъдаи онҷои хостам

قدسیان را وعده آنجا خواستم

Аҳли маҳфили србсри Каррӯбӣон

اهل محفل سر به سر کروبیان

Пешкоронаши ҳамаи рӯҳонӣон

پیشکارانش همه روحانیان

Соқиои саҳбоӣ рӯҳонӣ бидиҳ

ساقیا صهبای روحانی بده

Май биёади онкӣ медоне бидиҳ

می به یاد آنکه می‌دانی بده

Май ба ҷоми ман ба ёд ёр кун

می به جام من به یاد یار کن

Фориғами зини олам пиндор кун

فارغم زین عالم پندار کن

Ҷуръае зон лаъл раббонӣ бидиҳ

جرعه‌ای زان لعل ربانی بده

Гар нахоҳӣ фош пинҳонӣ бидиҳ

گر نخواهی فاش پنهانی بده

Нест фурсат то бирезам хам ба ҷом

نیست فرصت تا بریزم خم به جام

Раҳматӣ фармо бирезам хам ба ком

رحمتی فرما بریزم خم به کام

Хами ҳам аз дил барнаме дорад ғамӣ

خم هم از دل برنمی‌دارد غمی

эй дариғогар з мебудам имӣ

ای دریغا گر ز مِیْ بودم یمی

Соқио май дар қадаҳ кун бе диранг

ساقیا می در قدح کن بیدرنگ

Шиша ӣ тақвои моро зан ба санг

شیشهٔ تقوای ما را زن به سنگ

Соқиои имшаби мубораки маҳфилии сет

ساقیا امشب مبارک محفلی‌ست

Раҳм бар мо кун на моро ҳам дилии сет

رحم بر ما کن نه ما را هم دلی‌ست

Маҳфил хосаст дар ваии аҳли роз

محفل خاص است در وی اهل راز

Фрстўст дар дасти шабҳои дароз

فرصتت در دست شبهای دراز

Бодаи паймоеи биё оғоз кун

باده پیمایی بیا آغاز کن

Ҳам гиреҳ аз зулфи ҷонон боз кун

هم گره از زلف جانان باز کن

Турраашро машки анбари барфашон

طره‌اش را مشک عنبر برفشان

Авду сандали ҳам ба миҷмари барфашон

عود و صندل هم به مجمر برفشان

Мтрбои имшаби навое соз кун

مطربا امشب نوایی ساز کن

Нағмае бар ёд ӯ оғоз кун

نغمه‌ای بر یاد او آغاز کن

Нағма Эй баркаш биёади дилбарон

نغمه‌ای برکش به یاد دلبران

То нисори ореми ҷон ва дил барон

تا نثار آریم جان و دل بر آن

Имшаб эй соқӣ бадӯр андоз ҷом

امشب ای ساقی به دور انداز جام

Мисли зоки аллили мо ҷозолмном

مثل ذاک اللیل ما جازالمنام

эй басии шабҳо ки мо хоҳем хуфт

ای بسی شبها که ما خواهیم خفت

Зишту зебо эй басӣ хоҳем гуфт

زشت و زیبا ای بسی خواهیم گفت

Гӯи як имшаби чашми мо бедор бош

گو یک امشب چشم ما بیدار باش

Имшабии маҳви ҷамол ёр бош

امشبی محو جمال یار باش

эй сафойии ту дар ин базму хаёл

ای صفایی تو در این بزم و خیال

Он зани зоҳиди гурусна дар ҷидол

آن زن زاهد گرسنه در جدال