Чархи гардандау аҷром ва чаҳор арқон

چرخِ گردنده و اجرام و چهار ارکان

Кон ҷонаст , чунин бошад ҷонро кон

کانِ جان است، چنین باشد جان را کان

Кон ҷонаст ки пурҷонвараст ин чарх

کانِ جان است که پرجانور است این چرخ

Гарчи худ нест мароин нодарраи конро ҷон

گرچه خود نیست مر این نادره کان را جان

Гавҳари кони дилам низ чунин шояд

گوهرِ کانِ دلم نیز چنین شاید

Хубу ҳушёру сухани гӯйу маъонии дон

خوب و هشیار و سخن گوی و معانی دان

Нома Эй кард худо чун ба хиради зии ту

نامه‌ای کرد خدا چون به خرد زی تو

Номаро нест магари сӯрати ту унвон

نامه را نیست مگر صورت تو عنوان

Неки зини унвони бандяшу мурод ӯ

نیک زین عنوان بندیش و مراد او

Ҳамаи зини унвон чун рӯз ҳаме бархон

همه زین عنوان چون روز همی برخوان

Дар тан хеш бибин оламро яксар

در تن خویش ببین عالم را یکسر

Ҳафт наҷм ва даҳ ва ду бурҷ ва чаҳор арқон

هفت‌ نجم و ده و دو برج و چهار ارکان

То бадоне ки ту борӣу ҷаҳон тухм аст

تا بدانی که تو باری و جهان تخم است

Кист деҳқони туу тухми ту ҷузи яздон ?

کیست دهقان تو و تخم تو جز یزدان؟

На аҷаб каз ту хатар ёфт ҷаҳон зеро

نه عجب کز تو خطر یافت جهان زیرا

Хатари тухм ба бораст сӯии деҳқон

خطر تخم به بار است سوی دهقان

Мейр бар тахт дар айвонаши фурӯди орад

میر بر تخت در ایوانش فرود آرد

Чун хирадманду громиш буд меҳмон

چون خردمند و گرامیش بوَد مهمان

Гар на меҳмони хдоӣии ту тўрои эзад

گر نه مهمان خدائی تو، تو را ایزد

Чун нишондааст дар ин пари зи чароғи айвон ?

چون نشانده‌ست در این پُر ز چراغ ایوان؟

Кистӣ , бингар каз баҳри ту май равед

کیستی، بنگر کز بهر تو می‌روید

Дар садафи марҷон , дар хоки куҳани райҳон ?

در صدف مرجان، در خاک کهن ریحان؟

Кистӣ , бингар каз баҳр ту ме зояд

کیستی، بنگر کز بهر تو می‌زاید

Мау хуршеди зару симу сурби кайвон ?

مه و خورشید زر و سیم و سُرُب کیوان؟

Мазаи андари шукру буи ба машки андар

مزه اندر شکر و بوی به مشک اندر

Ҳарду аз баҳри ту мондааст чунин пинҳон

هردو از بهر تو مانده‌ست چنین پنهان

Хушу нохуш ки аз ин хоки ҳамеи равед

خوش و ناخوش که از این خاک همی روید

Зин таомаст туро ҷумла ва зон дармон

زین طعام است تو را جمله و زان درمان

Тири сарморо хазаст туро ҷавшан

تیرِ سرما را خزَّست تو را جوشن

Оби дарёро киштӣаст туро полон

آب دریا را کشتی‌ست تو را پالان

Ту амӣрӣу фасеҳӣ ва туро раият

تو امیری و فصیحی و تو را رعیت

Ҳайвонанд ки гунганд ҳамаи эшон

حَیَوانند که گنگ‌اند همه ایشان

Нест пӯшида ки шоҳи ҳайвонии ту

نیست پوشیده که شاه حیوانی تو

Ки на урёнӣ ва эшон ҳамагони урён

که نه عریانی و ایشان همگان عریان

Банда ва коркунонанд туро гўӣӣ

بنده و کارکنانند تو را گوئی

Ту силмонӣ ва эшон ҳамагони девон

تو سیلمانی و ایشان همگان دیوان

Дев агар коркун бехирад ва дайн аст

دیو اگر کارکن بی‌خرد و دین است

Пас ҳақиқат ҳама деванд туро ҳайвон

پس حقیقت همه دیواند تو را حیوان

Балкигар дев сухан гуяду гум роҳ аст

بلکه گر دیو سخن گوید و گمراه است

Оммаи гмраҳ тар деванд ҳамаи яксон

عامه گمره‌تر دیوند همه یکسان

Ту чаҳ гўӣӣ , ки ҷаҳон аз қабл инҳост

تو چه گوئی، که جهان از قِبَل این‌هاست

Ки дареғ ояд зишонти ҳаме ки дон ?

که دریغ آید زیشانت همی کَه‌دان؟

Омма деваст , агар дев хато гуяд

عامه دیوست، اگر دیو خطا گوید

Ҷуз хато бошад ҳаргизи сухани ҳайрон ?

جز خطا باشد هرگز سخن حیران؟

Абр чун ба размии шӯраи фурӯи борад

ابر چون بر زمی شوره فرو بارد

Гарчи равшан бошад тира шавад поён

گرچه روشن باشد تیره شود پایان

Шӯи ҳазардор , ҳазар , зини ялаи гӯи бора

شو حذر دار، حذر، زین یله‌ گوباره

Бал на гўбораҳ каз ин қофилаи шайтон

بل نه گوباره کز این قافلهٔ شیطان

Зини қавии қофилаи кӯру кар , эй хоҷа

زین قوی قافلهٔ کور و کر، ای خواجه

Натавонад ки раҳад ҳеҷ ҳакими осон

نتواند که رهد هیچ حکیم آسان

Шаҳр бигзор бадишон ва ба даштони шӯ

شهر بگذار بدیشان و به دشتان شو

Дашти холӣ ба чун шуҳраи пар аз гиреҳгон

دشت خالی بِهْ، چون شهر پر از گرگان

Бал ба зиндони дршў хуш биншин зеро

بل به زندان در شو خوش بنشین زیرا

Суҳбати нодони сад раҳи бтар аз зиндон

صحبت نادان صد ره بتر از زندان

Ҷуз ки имгони нрҳониди марои зинҳо

جز که یمگان نرهانید مرا زینها

Адли бород бар ин шаҳри замини раҳмон

عدل باراد بر این شهر زمین رحمان

Гарчи зиндони сулаймон набӣ бӯда аст

گرچه زندان سلیمان نبی بوده‌است

Нест зиндони бал боғӣаст марои имгон

نیست زندان، بل باغی‌ست مرا یمگان

Мшўоди ин буқъа , худ нашавад , ҳаргиз

مشواد این بقعه، خود نشود، هرگز

То қиёмат ба ҳақи оли набии вайрон

تا قیامت به حق آل نبی ویران

Хайли Иблис чу бигирифт хуросон ро

خیل ابلیس چو بگرفت خراسان را

Ҷуз ба имгон дар нагирифт қарори имон

جز به یمگان در نگرفت قرار ایمان

эй хирадманд , машав ғарраи бдонки Иблис

ای خردمند، مشو غرّه بدانک ابلیس

Бод кардааст ба халқи андари шодравон

باد کرده‌است به خلق اندر شادروان

Гарчи некӯ ва баландасту қавии хона

گرچه نیکو و بلند است و قوی، خانه

Паст ёбяш чу бар барф буд бунён

پست یابیش چو بر برف بود بنیان

Дасти андари расани оли паямбари зан

دست اندر رسن آل پیمبر زن

То з девон наравад бар тани ту дастон

تا ز دیوان نرود بر تن تو دستان

Тухм ҳар маъсият , эй пӯри падар , ҷаҳл аст

تخم هر معصیت، ای پور پدر، جهل است

Норади ин тухми барии ҷуз ки ҳамаи исён

نارد این تخم بری جز که همه عصیان

Тухми бадро чаҳ буд бори магари ҳам бад ?

تخم بد را چه بود بار مگر هم بد؟

Макри фиръавн ки пзрФти магарҳомон ?

مکرِ فرعون که پذرفت مگر هامان؟

Ҷаҳлро аз дили ту илми براردи бех

جهل را از دل تو علم برآرد بیخ

Хоки торик ба хуршед шавад рахшон

خاکِ تاریک به خورشید شود رخشان

Мардумӣ кун ба талаби дайн ки бидон дода аст

مردمی کن بطلب دین که بدان داده‌ست

Эзадати умр ки то ба шӯй , эй нодон

ایزدت عمر که تا به شوی، ای نادان

Гар сутурӣ кунӣу илми нёмўзӣ

گر ستوری کنی و علم نیاموزی

Бар ту товон буд ин умр , балӣ , товон

بر تو تاوان بود این عمر، بلی، تاوان

Гар туро ҳиммат бар хобу хур афтода аст

گر تو را همّت بر خواب و خور افتاده‌است

?герат гӯям ки сутурӣ набӯд бӯҳтон

گرت گویم که ستوری، نبود بهتان

Сӯии ҳушёру хирадманди сутурии ту

سوی هشیار و خردمند ستوری تو

Гар туро аз дайн машғӯл кунад дандон

گر تو را از دین مشغول کند دندان

эй ба нон карда бадали умри гиромӣ ро

ای به نان کرده بدل عمر گرامی را

Ман надидам чу ту бе ҳосили бозаргон

من ندیدم چو تو بی‌حاصل بازرگان

Тамаъати гирди ҷаҳони хира ҳаме тозад

طمعت گرد جهان خیره همی تازد

Гӯй гашта сетӣ , эй пер ,у тамаъи чавгон

گوی گشته‌ستی، ای پیر، و طمع چوگان

Марди ғаввос ба дарёии бузурги андар

مرد غواص به دریای بزرگ اندر

Ҷон ширин бидиҳад бар тамаъи марҷон

جان شیرین بدهد بر طمع مرجان

Ҷаҳд он кун ки аз ин кони ҷаҳони ҷон ро

جهد آن کن که از این کانِ جهان جان را

Бргзорӣ ба хиради зини фалаки гардон

برگذاری به خرد زین فلک گردان

Чаҳ рӯй аз пас ин деви гурезанда

چه روی از پس این دیو گریزنده؟

Чаҳ зании путк бар ин сарду қавии санадон

چه زنی پتک بر این سرد و قوی سندان؟

Мари марои тозаи ҷавонии зпс ӯ шуд ,

مر مرا تازه جوانی ز پسِ او شد،

эй ҷавонгар хабарат ҳаст , чунин халқон

ای جوان گر خبرت هست، چنین خلقان

эй ҷавон , ибрат аз ин пери ҳам акнӯн гир

ای جوان، عبرت از این پیر هم اکنون گیر

Аз сари сўлони бандяши ҳам аз поён

از سر سولان بندیش هم از پایان