Гўӣим ба тавфиқи худои таъолӣ ки нафаси андари мардум ба се мартабатаст : наУмияу ҳиссӣау нотиқа , ҳамчунонк зойиши олам ба се мартабатаст : маодину наботу ҳайвон . Ва нафас наУмия оҷизаст андари тухм аз растан ва аз корбстни қӯт ,у нафаси оҷизӣ оҷиз нест аз кор бастани қӯти хеш ба ёфтан мари маҳсусотро , ва чун қӯти нафаси инсонии андар нутфа бошад бар мисол тухмӣ бошад ки андрў дарахтӣ бошад бо ҳамаи олатҳои дарахт ва оҷиз бошад аз пазируфтани зиёдат , ва чун андари раҳми модаи аўФтд тавоноӣ ёбаду қӯти кор бастани хеши бпзирФтни зиёдат бар мисоли тухм ки андари хоки аўФтду оби вҳўоу оташи мрўро ёрӣ диҳанд ,у андари он ҳол ки андари раҳм мода бошад он нутфаи мрўрои андари ҳоли хеш ихтиёр набошад бал ки маҷбур бошад , бар мисоли тухм ки андари хоки обу ҳаво ва оташ бияёд натавонад ки наравед , пас нутфа кандар пушти мард феълӣ набӯд ӯро – на ба ҷабр ва на ба ихтиёр – ва чун андари раҳми аўФтод кор кун гашт ба ҷабр ки аз он натавонист бози истод , ва то бидон вақт ки ҳис бадв напайваст бо шинохтани баду нек ва донистани дӯст аз душман ӯ маҷбур буд , ва чун ҳиси бёФти мухтори гашти андари феълҳои хеш ва хост бигуфту хости хомӯш буд , хост бирафт ва хост бинишаст , ва аз дараҷаи ҷабр ба дараҷа ихтиёр афтод ,у худованди илми ҳақиқати мари мухторро нои тамом ва заъиф шинохтанд , ва худ ҳамчунинаст , аз баҳри онки мухтор он бошад ки хоҳад бикунади корӣ ва хоҳад накунад , ва хостан ӯ мари чизеро ва аз нохостан ӯ ҳамон чизро аз заъифӣу оҷизӣу нотамомӣ ӯ бошад , чаҳ агар тамом будӣ чизе кардӣ ки ӯро аз он боз набоистӣ гаштан .

گوئیم به توفیق خدای تعالی که نفس اندر مردم به سه مرتبت است : نامیه و حسیه و ناطقه ، همچنانک زایش عالم به سه مرتبت است : معادن و نبات و حیوان . و نفس نامیه عاجز است اندر تخم از رستن و از کاربستن قوت ، و نفس عاجزی عاجز نیست از کار بستن قوت خویش به یافتن مر محسوسات را ، و چون قوت نفس انسانی اندر نطفه باشد بر مثال تخمی باشد که اندرو درختی باشد با همه آلتهای درخت و عاجز باشد از پذیرفتن زیادت ، و چون اندر رحم ماده اوفتد توانایی یابد و قوت کار بستن خویش بپذیرفتن زیادت بر مثال تخم که اندر خاک اوفتد و آب وهوا و آتش مرورا یاری دهند ، و اندر آن حال که اندر رحم ماده باشد آن نطفه مرورا اندر حال خویش اختیار نباشد بل که مجبور باشد ، بر مثال تخم که اندر خاک آب و هوا و آتش بیاید نتواند که نروید ، پس نطفه کاندر پشت مرد فعلی نبود اورا – نه به جبر و نه به اختیار – و چون اندر رحم اوفتاد کار کن گشت به جبر که از آن نتوانست باز ایستاد ، و تا بدان وقت که حس بدو نپیوست با شناختن بد و نیک و دانستن دوست از دشمن او مجبور بود ، و چون حس بیافت مختار گشت اندر فعلهای خویش و خواست بگفت و خواست خاموش بود ، خواست برفت و خواست بنشست ، و از درجه جبر به درجه اختیار افتاد ، و خداوند علم حقیقت مر مختار را نا تمام و ضعیف شناختند ، و خود همچنین است ، از بهر آنک مختار آن باشد که خواهد بکند کاری و خواهد نکند ، و خواستن او مر چیزی را و از ناخواستن او همان چیز را از ضعیفی و عاجزی و ناتمامی او باشد ، چه اگر تمام بودی چیزی کردی که او را از آن باز نبایستی گشتن .

Пас гўӣим ки мардуми андар ҷабр ёфтан ҳису нутқ мухтораст . Ва мухтори шарифтар аз маҷбураст , влкн тавоно нест , ки агар тавоно будӣ мухтор набӯдӣ блак аз ихтиёр бениёз будӣ . Ва чун мардум ки аз дараҷа нафас наУмия ба дараҷа ҳиссӣ омад аз ҷабр ба ихтиёр расед лозим ояд аз ҳукми қиёс ки чун аз дараҷаи ҳис ба дараҷа ақл расад қодир мутлақ гардад , ва ин он вақт бошад ки андари кор бастани нафаси нотиқау парвариш ӯ бар ҳақу кор бастани амал ва шинохтани илми тақсирии ниўФтд то аз дараҷаи ихтиёр ба дараҷа қудрат расад . – ва ин бурҳонӣ равшанасту роҳии сутӯда ки намӯда шудаи хирадмандро .

پس گوئیم که مردم اندر جبر یافتن حس و نطق مختار است . و مختار شریفتر از مجبور است ، ولکن توانا نیست ، که اگر توانا بودی مختار نبودی بلک از اختیار بی نیاز بودی . و چون مردم که از درجه نفس نامیه به درجه حسی آمد از جبر به اختیار رسید لازم آید از حکم قیاس که چون از درجه حس به درجه عقل رسد قادر مطلق گردد ، و این آن وقت باشد که اندر کار بستن نفس ناطقه و پرورش او بر حق و کار بستن عمل و شناختن علم تقصیری نیوفتد تا از درجه اختیار به درجه قدرت رسد . – و این برهانی روشن است و راهی ستوده که نموده شده خردمند را .