ӯро гўӣим ки бибояд донистан ки он зишт бошад азкунанда он ки мрўрои андарони кори зишт Муродӣ набошад некӯ , ва чун мардии дузд ки зоҳидиро бикашад шояд донистан ки муроди он муфсиди бкштн ӯ аз ду кораст : яке аз боздоштани он зоҳиди мрўро аз фасод то аз боздоштан ӯ баррааду дигари тохўостаҳи он зоҳид бастанд ,у бад-ӣн ҳар ду баҳонаи сахти зишт ва нописандидааст басӯии ақл , аммо чун муроди андари фасодии зоҳири сахт некӯ бошад раво бошад балки воҷиб бошад он фасод кардан , чунонк расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алаи бобтдоءи рисолати кофарони Маккаро бикушт ва он ҳикматии сахти бузург буд , аз баҳри онки муроди расӯли алайҳи ассаломи андарони куштани сӯии ақли сахти сутӯда буд , аз бҳронки расӯли алайҳи ассаломи мари кофаронро барои амри маърӯф ва наҳй мункири гашту табъу хосияти ақли амри маърӯф ва наҳй мункираст ,у расӯли аллоҳи алайҳи ассаломи мари кофаронро аз парастиш батон ки ғоят мункираст сӯии парастиш худоӣ хонд ки ғоят маърӯфаст ва чун азу насиҳат напазируфтанду бғоит ҷаҳл буданд ӯ алайҳ ассалом донист бнўри набувват ки андари боқии умри эшон азишон бпзирФтни имон салоҳӣ нахоҳад омадан ки бидон роҳат абадӣ ёбанд ва бар ҷаҳл бихоҳанд мурдани эшонро бикушт то бғоити носутӯда худ барисанд ,у дигари гуруҳ ки зишони умеди салоҳ буд бкштни эшон ибрат гирифтанду андари имон рағбат карданд ва аз мункир бозгаштанду маърӯфро бпзирФтнд , азин некӯтар Муродӣ чигуна тавон бҳосл кардан ки расӯли алайҳ ассалом кард ки бкштни ҷоҳилони чандини халқро каз рӯзгор ӯ алайҳи ассалом то имрӯз омаданд андарин олам ва то қиёмат хоҳанд омадани бслоҳ боз оварад , ва ҳар рӯзии он салоҳи брФзўнст то бохри он салоҳи бохри даҳр бкмол расад , ва ин ҳамчунон буд ки касе салоҳи сад ҳазор тани некӯкори бФсоди як тан бдкрдор биҷӯед , ва ин сӯии ақли сахт писандидааст , чунонк чун ҳоли бъкс ин бошад сӯии ақл нописандида бошад , ва он он бошад ки касе салоҳи як тани муфсиди бФсоди сад ҳазор муслеҳ биҷӯед , аз ин рӯй буд ки расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алаи боғози пайғомбарӣ бут прессатонро бомари худоӣ таъолӣ бикушт , чунонк худои таъолии фармӯда буд ӯро , қавла « ё аиҳо алнабӣ ҷоҳади алкФору алмноФқину ағлзи алайҳим » гуфт : эй паёмбар ҷаҳд кун бо кофарону мунофиқону ситабр дил бош бадишон , пас аз рӯй нигоҳбонӣ ӯ мрхлқро қисоси ниҳоди миёни мардум то аз гуноҳ боз бошанд ва дят фармуду мари ҷароҳатро мукофот фармуд чунонк худоӣ таъолӣ гуфт қавла «у ктбнои алӣами أни алнФси болнФсу алъайни болъину алонФи болонФу алозни болозни волсни болсну алҷрўҳи қисос » гуфт : баришон навиштем андари тўроаҳ ки танро тан бадал бошад чашмро чашму биниро бинӣу гӯшро гӯшу дандонро дандон ва ҷароҳатҳоро қисос , яъне ҳамчунон ҷароҳат кунед мари он касро ки касеро ҷароҳат кунад . Ва мрдздро уқубати Фрмўдбдст баридан чунонк гуфт қавла « алсорқу алсорқаҳи Фоқтъўои аидиҳмои ҷзоءи бмо ксбо наколо ман аллоҳ » гуфт : ҳар ки дуздӣ кунад аз марди вазни дастҳои эшон бибаред мукофоти ончи эшон алФғднд то расво шаванд аз худоӣу расӯл ӯ .

او را گوئیم که بباید دانستن که آن زشت باشد از کننده آن که مرورا اندران کار زشت مرادی نباشد نیکو، و چون مردی دزد که زاهدی را بکشد شاید دانستن که مراد آن مفسد بکشتن او از دو کار است: یکی از بازداشتن آن زاهد مرورا از فساد تا از بازداشتن او برهد و دیگر تاخواسته آن زاهد بستاند، و بدین هر دو بهانه سخت زشت و ناپسندیده است بسوی عقل، اما چون مراد اندر فسادی ظاهر سخت نیکو باشد روا باشد بلکه واجب باشد آن فساد کردن، چنانک رسول صلی الله علیه و آله بابتداء رسالت کافران مکه را بکشت و آن حکمتی سخت بزرگ بود، از بهر آنک مراد رسول علیه السلام اندران کشتن سوی عقل سخت ستوده بود، از بهرآنک رسول علیه السلام مر کافران را برای امر معروف و نهی منکر گشت و طبع و خاصیت عقل امر معروف و نهی منکر است، و رسول الله علیه السلام مر کافران را از پرستش بتان که غایت منکر است سوی پرستش خدای خواند که غایت معروفست و چون ازو نصیحت نپذیرفتند و بغایت جهل بودند او علیه السلام دانست بنور نبوت که اندر باقی عمر ایشان ازیشان بپذیرفتن ایمان صلاحی نخواهد آمدن که بدان راحت ابدی یابند و بر جهل بخواهند مردن ایشان را بکشت تا بغایت ناستوده خود برسند، و دیگر گروه که زیشان امید صلاح بود بکشتن ایشان عبرت گرفتند و اندر ایمان رغبت کردند و از منکر بازگشتند و معروف را بپذیرفتند، ازین نیکوتر مرادی چگونه توان بحاصل کردن که رسول علیه السلام کرد که بکشتن جاهلان چندین خلق را کز روزگار او علیه السلام تا امروز آمدند اندرین عالم و تا قیامت خواهند آمدن بصلاح باز آورد، و هر روزی آن صلاح برفزونست تا بآخر آن صلاح بآخر دهر بکمال رسد، و این همچنان بود که کسی صلاح صد هزار تن نیکوکار بفساد یک تن بدکردار بجوید، و این سوی عقل سخت پسندیده است، چنانک چون حال بعکس این باشد سوی عقل ناپسندیده باشد، و آن آن باشد که کسی صلاح یک تن مفسد بفساد صد هزار مصلح بجوید، از این روی بود که رسول صلی الله علیه و آله بآغاز پیغامبری بت پرستان را بامر خدای تعالی بکشت، چنانک خدای تعالی فرموده بود او را، قوله « یا ایها النبی جاهد الکفار و المنافقین و اغلظ علیهم» گفت: ای پیامبر جهد کن با کافران و منافقان و ستبر دل باش بدیشان، پس از روی نگاهبانی او مرخلق را قصاص نهاد میان مردم تا از گناه باز باشند و دیت فرمود و مر جراحت را مکافات فرمود چنانک خدای تعالی گفت قوله « و کتبنا علیم أن النفس بالنفس و العین بالعین و الانف بالانف و الاذن بالاذن والسن بالسن و الجروح قصاص» گفت: بریشان نوشتیم اندر توراه که تن را تن بدل باشد چشم را چشم و بینی را بینی و گوش را گوش و دندان را دندان و جراحتها را قصاص، یعنی همچنان جراحت کنید مر آن کس را که کسی را جراحت کند. و مردزد را عقوبت فرمودبدست بریدن چنانک گفت قوله « السارق و السارقه فاقطعوا ایدیهما جزاء بما کسبا نکالا من الله» گفت: هر که دزدی کند از مرد وزن دستهای ایشان ببرید مکافات آنچ ایشان الفغدند تا رسوا شوند از خدای و رسول او.

Ва мрзнокунандаро ҳад фармуд сад тозӣона чунонк гуфт : қавла : « волзониаҳу алзонии Фоҷлду акли воҳиди мнҳмои моӣаҳи ҷилдау лои тأхз кам бҳмои рأФаҳи фии дайни аллоҳ » .

و مرزنا کننده را حد فرمود صد تازیانه چنانک گفت: قوله: «والزانیه و الزانی فاجلد و اکل واحد منهما مائه جلده و لا تأخذ کم بهما رأفه فی دین الله» .

Гуфт : ҳар ки зино кунад аз зану мард ҳар якеро сад тозӣона бизанеду барояшони шуморо раҳмати мабодои андари дайни худоӣ ,у худои муфсидонроу роҳзанонро куштан ва бурдор кардани ниҳод , чунонк фармуд қавла : « анмои ҷзоءи аллазӣнаи иҳорбўни аллоҳу расӯлау исъўни фии аларзи Фсодои أни иқтлўои أўи ислбўои أўи тқтъи أидиҳму арҷлҳми ман хилоф » .

گفت: هر که زنا کند از زن و مرد هر یکی را صد تازیانه بزنید و برایشان شما را رحمت مبادا اندر دین خدای، و خدای مفسدان را و راهزنان را کشتن و بردار کردن نهاد، چنانک فرمود قوله:«انما جزاء الذین یحاربون الله و رسوله و یسعون فی الارض فسادا أن یقتلوا أو یصلبوا أو تقطع أیدیهم و ارجلهم من خلاف».

Гуфт : мукофоти онон ки бо худоӣу расӯл ӯ ҳарб кунанду андари замин фасод кунанд онаст ки бкшндшон ё бурдорашон кунанд ё дасту поишони мухолифи бибаранд .

گفت: مکافات آنان که با خدای و رسول او حرب کنند و اندر زمین فساد کنند آنست که بکشندشان یا بردارشان کنند یا دست و پایشان مخالف ببرند.

Пас расӯли ин ҳадҳо ва қисосҳо бФрмон худоӣ бифармуд то мардумро боздошт бошад аз бефурмонеу фасод , бҷмлаҳ ҳар корӣ ки он бзоҳр зиштасту маронро бботни Муродӣ ва мақсӯдӣ некӯаст он зиштаст он кори наздики ақл накӯҳидааст , мисоли ин чунинаст ки агар мардиро фарзандии дузду мардуми каш ва бдкрдор бошаду онмрди фарзанди хешро бикашади фарзанди куштани бзоҳри корӣ зиштаст сӯии ақлу локин чун ғарази он каси бкштни фарзанди хеши салоҳ бисёр мардум бошад чун салоҳи падарашу салоҳи дигари фарзандону ҳамсоягону ҷузи он ӯ азин ҳамаи мардумон боздошта шавад , куштани фарзанди бад-ӣн рӯй сӯии ақл сахт некӯаст . Ва бъкси ин агар касе мари дуздироу муфсидиро нФқоту сутур ва силаҳ диҳад бзоҳри ин некуӣ кардан некӯаст влкн чун бадоне каз баҳри он ҳаме диҳад то бароа мардумон шаваду мол мардумон бастанд ва бегуноҳонро бикашади бад-ӣни мақсӯди зишти он некуии сӯии ақли сахт зишт бошад , ҳамчунин афв кардан некӯаст влкн агар амӣрии мари дуздии мардуми каширо ки андрўи ҳеҷ маслиҳат набошад афв кунад то ӯ дигари бора мардум кашад ва роҳ занад бештар аз он ки карда буд он афви сӯии ақли сахт зишт бошад , бсбби зиштии он ғараз . Пас дуруст кардем ки зишти доштану некӯи доштани ақли мари корҳоро бмқдори мқсўдҳост ки андари он корҳо бошад . Ва ғарази корҳои расӯлони худои таъолии ҳама бғоит некӯаст аз ончи фарози омадаи салоҳу хайру давркунанда фасоду шари корҳои эшон алайҳим ассаломаст ,у ҳамаи писандидаи ақл куласту писандидаи борӣ субҳонааст , аммо тақсир кардани андари ибодат аз намозу рӯзау дигари Фроӣз чун тоъат вале , замонау ҷузи он ҳама тақсираст андари шакли офаридагору тақсири шакли офаридагор носипосӣаст ,у носипосии бъқл зиштаст , ва ҳар ки носипосаст мухолиф ақласт ва аз худои таъолии мустуҷиб азобаст .

پس رسول این حدها و قصاصها بفرمان خدای بفرمود تا مردم را بازداشت باشد از بی فرمانی و فساد، بجمله هر کاری که آن بظاهر زشت است و مران را بباطن مرادی و مقصودی نیکوست آن زشت است آن کار نزدیک عقل نکوهیده است، مثال این چنین است که اگر مردی را فرزندی دزد و مردم کش و بدکردار باشد و آنمرد فرزند خویش را بکشد فرزند کشتن بظاهر کاری زشت است سوی عقل و لکن چون غرض آن کس بکشتن فرزند خویش صلاح بسیار مردم باشد چون صلاح پدرش و صلاح دیگر فرزندان و همسایگان و جز آن او ازین همه مردمان بازداشته شود، کشتن فرزند بدین روی سوی عقل سخت نیکوست. و بعکس این اگر کسی مر دزدی را و مفسدی را نفقات و ستور و سلاح دهد بظاهر این نیکویی کردن نیکوست ولکن چون بدانی کز بهر آن همی دهد تا براه مردمان شود و مال مردمان بستاند و بی گناهان را بکشد بدین مقصود زشت آن نیکویی سوی عقل سخت زشت باشد، همچنین عفو کردن نیکوست ولکن اگر امیری مر دزدی مردم کشی را که اندرو هیچ مصلحت نباشد عفو کند تا او دیگر باره مردم کشد و راه زند بیشتر از آن که کرده بود آن عفو سوی عقل سخت زشت باشد، بسبب زشتی آن غرض. پس درست کردیم که زشت داشتن و نیکو داشتن عقل مر کارها را بمقدار مقصودهاست که اندر آن کارها باشد. و غرض کارهای رسولان خدای تعالی همه بغایت نیکوست از آنچ فراز آمده صلاح و خیر و دور کننده فساد و شر کارهای ایشان علیهم السلام است، و همه پسندیده عقل کل است و پسندیده باری سبحانه است، اما تقصیر کردن اندر عبادت از نماز و روزه و دیگر فرائض چون طاعت ولی، زمانه و جز آن همه تقصیر است اندر شکل آفریدگار و تقصیر شکل آفریدگار ناسپاسی است، و ناسپاسی بعقل زشت است، و هر که ناسپاس است مخالف عقل است و از خدای تعالی مستوجب عذاب است.