ӯро гӯйем ки нахуст бибояд шинохтан ки илм бар чанд рӯйаст , то сухан бар басират бошад . Ва чун мо мари олами ҳиўлониро ки ҳосил офариниш зоҳираст шаш ҷониб ёфтем ки айни олами ҳафтуми он буд , донистем ки феъл бар ҳафт рӯй лозим ояд : нахусти ибдоъӣ ва он ақл аввал аст ҳастӣ на аз ҳаст ,у дигари анбъосӣ чун нафас куллӣ ҳастӣ аз ҳастӣ дигар ,у сдигри таквинии аънии бошиднӣ чун афлоку ситорагон , чаҳорум чун табоиъи чаҳоргона ,у панҷуми зойишӣ чун зойишҳои олам каз табоиъ падед омад ,у шашуми таносулӣ чун феъл каз миёни нару мода падед омад ,у ҳафтуми сноъӣ чун санъатҳо ки мардум кунанд . Пас феъли мубдиъи ҳақ ибдоъӣасту анбъосӣ ,у мубдиъи ҳақи феъл замонӣ накунад , ки феъли замониро олату Модат бояду мари оламро абтдоء замонӣ нест ,у локини абтдоء фикрӣ ҳаст ӯро ,у мубдиъи ҳақ давраст аз андеша ва аз сифати андишндгони ҳам куллӣ ва ҳам ҷузъӣ , таъолии аллоҳи ъмои иқўли алзолмўни ълўои кбиро . Эзади таъолии марони муъмини мухлисро бар ҳақ нигоҳ дорад ки ин сарҳои латиф ва суханҳои шарифро ки андари кайфияти куни олами мураккаб ва басит бигуфтем аз асрори ҳкмоءу муҳаққиқон нигоҳ дорад .

او را گوییم که نخست بباید شناختن که علم بر چند روی است، تا سخن بر بصیرت باشد. و چون ما مر عالم هیولانی را که حاصل آفرینش ظاهرست شش جانب یافتیم که عین عالم هفتم آن بود، دانستیم که فعل بر هفت روی لازم آید: نخست ابداعی و آن عقل اول است هستی نه از هست، و دیگر انبعاثی چون نفس کلی هستی از هستی دیگر، و سدیگر تکوینی اعنی باشیدنی چون افلاک و ستارگان، چهارم چون طبایع چهارگانه، و پنجم زایشی چون زایشهای عالم کز طبایع پدید آمد، و ششم تناسلی چون فعل کز میان نر و ماده پدید آمد، و هفتم صناعی چون صنعتها که مردم کنند. پس فعل مبدع حق ابداعی است و انبعاثی، و مبدع حق فعل زمانی نکند، که فعل زمانی را آلت و مادت باید و مر عالم را ابتداء زمانی نیست، و لکن ابتداء فکری هست او را، و مبدع حق دور است از اندیشه و از صفت اندیشندگان هم کلی و هم جزئی، تعالی الله عما یقول الظالمون علوا کبیرا. ایزد تعالی مران مؤمن مخلص را بر حق نگاه دارد که این سرهای لطیف و سخنهای شریف را که اندر کیفیت کون عالم مرکب و بسیط بگفتیم از اسرار حکماء و محققان نگاه دارد.