Бибояд донистан ки зоҳири шариъати паёмбарон баробараст бо олами ҷисмонӣ , аз бҳронки олами ҷисмонии сӯратҳои мухолифасту зоҳири китобу шариъати мислҳо ва корҳои мухолифаст . Чунонк яке тоъат намозаст ба шакҳо мутафовит аз истодану хсбидну сар бар замин ниҳодану ҷузи он , ва як тоъат рӯзааст ки таому шароб нохӯрданасту ҷимоъ нокардан ба рӯз , ва як тоъат ба Макка шуданаст ба зиёрати хонаи сангин , ва ин ҳамаи чизҳои мухолифаст , чунонк аз олами як чиз офтоб аст бидон равшанӣу гармӣ , ва як чиз об аст бидон сардӣ ватарӣ , ва як зойиши олам дарахтаст пой бар замини Фрўбрдаҳу устувори истода , ва яке зойиш мурғаст ки бар ҳавои пурд , ва ин асари ҳама мухолифаст ,у таркиби олам аз чаҳор табъаст мухолиф ба зоҳир ва ба ботини мувофиқ ,у таркиби дайн аз чаҳор чиз мухолифаст бзоҳру бботни мувофиқ , чун китобу шариъату таъвилу тавҳид , ва ҳамчунонк аз он чаҳор табъи олами се табъ ҳамеша пайдост ва бемиёнҷӣ ёфтааст , чун хоку боду об , ва як рукн ӯ ки оташ аст ноёфтааст магар ба миёнҷии он се ёри дигар , он чаҳор рукни дайн низ се ёфтааст чун китобу шариъату таъвил , ва яке ноёфтааст чун илми тавҳиди магар ба миёнҷии ин се ёр ӯ ки гуфтем . Пас пайғомбарони алайҳими ассаломи ин илмҳои фурӯдин аз китобу шариъат ва амал сохтанд то халқи азин роҳ ба илм ваҳдоният расанд , ки нури илми ваҳдоният аз бузургворӣу латофат чунонаст ки андрўи ҷуз ба миёнҷӣон натавон расӣдан ,у пайғомбарони алайҳими ассалом ба ёфтан он нур бар халқ подшоҳӣ ёфтанд ва халқ бидон нури мари эшонро кардан дода шуд , набинӣ ки худои таъолии андари ҳадиси Мӯсо бар сиблат мисли мари расӯли Мустафоро алайҳи ассалом , қавла : «у ҳилли أтоки ҳадиси Мӯсои ази раъй норо Фқоли лоҳлаҳи амксўо أнӣ онаст норо лаълии отикми минҳои бқбси أўи أҷди алии алнори ҳудо » . Ҳаме гуяд : чаҳ омад ба ту эй Муҳамади ҳадиси Мӯсо ки оташӣ дид пас гуфт мари аҳли хешро ки бошед ки ман оташ дидам магар аз онҷои пора ӣӣ ба шумо орм ё роҳи рост бар он оташ биёбам . Ва таъвили ин оят онаст ки Мӯсои алайҳи ассаломи он оташи андари нафаси муқаддас хеш дид , ва он оташи нури тавҳид буд ки маровро бдрФшиду бдончи мари аҳли хешро гуфт ббошиди он хост ки ҳам барин дайн ва ин тариқат ки ҳастед ббошид то ман аз ин нур ки маро дирафшед хабарӣ тавонам ёфтан ки ба шумо расонам ва шумо ва ман роҳ рост ёбем , ва ин роҳи андар дайн гуфт ки биёям на андари дунё , агар ӯ он оташ ба чашми сари дида будӣ эшонро бинмудӣ , чаҳ оташро ба шаб ҳар ки басар дуруст дорад битавонад дидан , ва агар ӯ он оташ ба чашми сари дида будӣ касеро тавонистӣ фармудан то бингарад ки он оташ чист ,у локини он оташи нури тавҳид буд ки Мӯсои алайҳи ассаломи мронро ба чашм басират бидид ва натавонист ба касе намӯдан бе миёнҷии китобу шариъату амал , чунонк оташи дунё рӯй нанамояд магар ба миёнҷии чизе ки аз обу хок руста бошаду андари ҳавои парварда шуда бошад , пас ҳар ки мари китобу шариъату амалро даст боз дорад албата мари ҷон ӯ нури тавҳидро натавонад ёфтан , ҳамчунонк агар касе гуяд ки ман ба ҳеҷ чиз каз оби равед ва аз хок , ёрӣ нахоҳам барҷастани оташ , он кас албата ба оташ нарасаду Фоӣдаҳи оташи азу бурӣда гардад , ва чун оташи табиӣ ки ӯро ҳеҷ дониш нест ҷуз ба миёнҷӣон ки бо ӯ ошноанд ҳаме рӯй нанамояд . Илми тавҳиди сазовортар ки рӯй нанамояд ҷуз бидон касе ки сипас фармони ошноён ӯ баравад аз паёмбарони алайҳими ассалом . Пас ҳаркии китоби худоироу шариъати расӯлроу амалу тоъатро бештари кори бандади илми тавҳиди сӯй ӯ равшан тар шавад ҳамчунонк ҳаркии ҳизуми бештар ҷамъ кунад равшанӣу гармӣ аз оташи табиӣ бештар ёбад .

بباید دانستن که ظاهر شریعت پیامبران برابر است با عالم جسمانی، از بهرآنک عالم جسمانی صورتهای مخالف است و ظاهر کتاب و شریعت مثلها و کارهای مخالف است. چنانک یکی طاعت نماز است به شکها متفاوت از ایستادن و خسبیدن و سر بر زمین نهادن و جز آن، و یک طاعت روزه است که طعام و شراب ناخوردن است و جماع ناکردن به روز، و یک طاعت به مکه شدنست به زیارت خانه سنگین، و این همه چیزهای مخالف است، چنانک از عالم یک چیز آفتاب است بدان روشنی و گرمی، و یک چیز آب است بدان سردی و تری، و یک زایش عالم درخت است پای بر زمین فروبرده و استوار ایستاده، و یکی زایش مرغ است که بر هوا پرد، و این اثر همه مخالف است، و ترکیب عالم از چهار طبع است مخالف به ظاهر و به باطن موافق، و ترکیب دین از چهار چیز مخالف است بظاهر و بباطن موافق، چون کتاب و شریعت و تأویل و توحید، و همچنانک از آن چهار طبع عالم سه طبع همیشه پیداست و بی میانجی یافته است، چون خاک و باد و آب، و یک رکن او که آتش است نایافته است مگر به میانجی آن سه یار دیگر، آن چهار رکن دین نیز سه یافته است چون کتاب و شریعت و تأویل، و یکی نایافته است چون علم توحید مگر به میانجی این سه یار او که گفتیم. پس پیغامبران علیهم السلام این علمهای فرودین از کتاب و شریعت و عمل ساختند تا خلق ازین راه به علم وحدانیت رسند، که نور علم وحدانیت از بزرگواری و لطافت چنان است که اندرو جز به میانجیان نتوان رسیدن، و پیغامبران علیهم السلام به یافتن آن نور بر خلق پادشاهی یافتند و خلق بدان نور مر ایشان را کردن داده شد، نبینی که خدای تعالی اندر حدیث موسی بر سبیل مثل مر رسول مصطفی را علیه السلام، قوله: « و هل أتاک حدیث موسی اذ رأی ناراً فقال لاهله امکثوا أنی آنست ناراً لعلی آتیکم منها بقبس أو أجد علی النار هدی». همی گوید: چه آمد به تو ای محمد حدیث موسی که آتشی دید پس گفت مر اهل خویش را که باشید که من آتش دیدم مگر از آنجا پاره‌یی به شما آرم یا راه راست بر آن آتش بیابم. و تأویل این آیت آنست که موسی علیه السلام آن آتش اندر نفس مقدس خویش دید، و آن آتش نور توحید بود که مراو را بدرفشید و بدانچ مر اهل خویش را گفت بباشید آن خواست که هم برین دین و این طریقت که هستید بباشید تا من از این نور که مرا درفشید خبری توانم یافتن که به شما رسانم و شما و من راه راست یابیم، و این راه اندر دین گفت که بیایم نه اندر دنیا، اگر او آن آتش به چشم سر دیده بودی ایشان را بنمودی، چه آتش را به شب هر که بصر درست دارد بتواند دیدن، و اگر او آن آتش به چشم سر دیده بودی کسی را توانستی فرمودن تا بنگرد که آن آتش چیست، و لکن آن آتش نور توحید بود که موسی علیه السلام مرانرا به چشم بصیرت بدید و نتوانست به کسی نمودن بی میانجی کتاب و شریعت و عمل، چنانک آتش دنیا روی ننماید مگر به میانجی چیزی که از آب و خاک رسته باشد و اندر هوا پرورده شده باشد، پس هر که مر کتاب و شریعت و عمل را دست باز دارد البته مر جان او نور توحید را نتواند یافتن، همچنانک اگر کسی گوید که من به هیچ چیز کز آب روید و از خاک، یاری نخواهم برجستن آتش، آن کس البته به آتش نرسد و فائده آتش ازو بریده گردد، و چون آتش طبیعی که او را هیچ دانش نیست جز به میانجیان که با او آشنااند همی روی ننماید. علم توحید سزاوارتر که روی ننماید جز بدان کسی که سپس فرمان آشنایان او برود از پیامبران علیهم السلام. پس هرکه کتاب خدای را و شریعت رسول را و عمل و طاعت را بیشتر کار بندد علم توحید سوی او روشن‌تر شود همچنانک هرکه هیزم بیشتر جمع کند روشنی و گرمی از آتش طبیعی بیشتر یابد.