Мрўрои гўӣим ки злиФн бар ду гӯнааст : яке ҷисмонӣасту дигари рӯҳонӣ ,у злиФни ҷисмонӣ аз подшоҳон бошад ва бар ҳисҳо бошаду злиФни рӯҳонӣ аз паёмбарон бошад , ва мумкин нест ки злиФни ҷисмонӣ собит шавад ҷузи бдонк зоҳир шавад мари ҷисмро аз захму боздоштану куштан ,у нафаси ҳиссии азин злиФни тарсад . Пас агар паёмбарон злиФн карданд мари нафаси нотиқаро карданд ,у нафаси нотиқаи нодон тар набӯд аз нафаси ҳиссӣ ва лозим омад ки злиФни эшон ботин буд , ва шинохтан он аз роҳи тоўил буд , ва тоўил нест магари бози бурдани чизҳо ба аввали он . Пас ҳақиқати он злиФни рӯҳонӣ ба оқибат лозим ояд на бад-ӣни олами ҷисмонӣ . Вагар нафасҳои нотиқаи мари ҳақиқати он злиФнро андар ҷавҳар наёфтӣ ҳамаи халқ бар пазируфтан он ҷумла шудандӣ , чунин ки шудаанд . Ва қавлро наёбанд магари андари қоил , аънии сухани мардум маълум набошад магар аз раҳмат ӯ . Ва андари сухани ҳам рост бошад ва ҳам дурӯғ . Ва ин ҳол далеласт бар онки андари ҳади паёмбарии ду мартабат бошад : яке мартабати имону дигари мартабати нифоқ . Пас росту дурӯғ монандаанд бо имону нифоқ , ва барин чаҳор чизи халқ ба чаҳор ном номзад шуданд . Ва ин чаҳор ном ки паёмбарони мари халқро бидон ном ниҳоданд малоикаасту шайтону ҷину инс . Ва аммо малоика далеласт бар он касон ки таъйид аз ақли бадишон пайвастааст . Ва аммо ҷин далеласт бар Фўоӣд ва қӯтҳои нафсонӣ ки пайвастааст аз нафаси куллӣ пӯшида ба гуруҳе аз халқ ки ҳақи ашоннд . Ва аммо шайтон далеласт бар он кас ки қарор гирифт бар зоҳир , бебаён ва беҳақиқат ва бероҳ шуд ва гардан кашид аз ҳудӯди худоӣ . Ва аммо инс далеласт бар аҳли ҳақ ки инс гирифтанд , аънӣ шодмона шуданд ба тоўилу брстнд аз шакҳоу шбҳтҳо ,у тоўили ҳисор ҷонҳои эшонаст аз ҳалок , ва аз далоили ақлӣ бар исбот маъод онаст ки паёмбарони алайҳими исломи халқро ба маъод трсонидаҳанд аз баҳри салоҳи оламу салоҳи халқ то оламу халқ бар ҷой бимонад ,у бад-ӣни сиёсати оламу халқ табоҳ нашавад . Пас ин худ далелӣ бузургаст бар исботи маъод бар онки ин сухан аз офаридагори олам беҳтар донад ки салоҳи олам ӯ андар чист . Ва чун салоҳи олам аз гуфтори эшон бҳосл омад , донистем ки он сухани офаридагор буд ки гуфтанд , дурусти гашт ки рост гуфтанд . Ва чун рости гуфтани эшон _и алайҳими ассаломи _ собит шуд маъод собит шуд . _ ва ин бурҳонӣаст мари нафаси хирадмандро равшантар аз офтоб .

مرورا گوئیم که زلیفن بر دو گونه است : یکی جسمانی است و دیگر روحانی ، و زلیفن جسمانی از پادشاهان باشد و بر حسها باشد و زلیفن روحانی از پیامبران باشد ، و ممکن نیست که زلیفن جسمانی ثابت شود جز بدانک ظاهر شود مر جسم را از زخم و بازداشتن و کشتن ، و نفس حسی ازین زلیفن ترسد . پس اگر پیامبران زلیفن کردند مر نفس ناطقه را کردند ، و نفس ناطقه نادان تر نبود از نفس حسی و لازم آمد که زلیفن ایشان باطن بود ، و شناختن آن از راه تاویل بود ، و تاویل نیست مگر باز بردن چیزها به اول آن . پس حقیقت آن زلیفن روحانی به عاقبت لازم آید نه بدین عالم جسمانی . و گر نفسهای ناطقه مر حقیقت آن زلیفن را اندر جوهر نیافتی همه خلق بر پذیرفتن آن جمله شدندی ، چنین که شده اند . و قول را نیابند مگر اندر قائل ، اعنی سخن مردم معلوم نباشد مگر از رحمت او . و اندر سخن هم راست باشد و هم دروغ . و این حال دلیل است بر آنک اندر حد پیامبری دو مرتبت باشد : یکی مرتبت ایمان و دیگر مرتبت نفاق . پس راست و دروغ ماننده اند با ایمان و نفاق ، و برین چهار چیز خلق به چهار نام نامزد شدند . و این چهار نام که پیامبران مر خلق را بدان نام نهادند ملائکه است و شیطان و جن و انس . و اما ملائکه دلیل است بر آن کسان که تایید از عقل بدیشان پیوسته است . و اما جن دلیل است بر فوائد و قوتهای نفسانی که پیوسته است از نفس کلی پوشیده به گروهی از خلق که حق اشانند . و اما شیطان دلیل است بر آن کس که قرار گرفت بر ظاهر ، بی بیان و بی حقیقت و بی راه شد و گردن کشید از حدود خدای . و اما انس دلیل است بر اهل حق که انس گرفتند ، اعنی شادمانه شدند به تاویل و برستند از شکها و شبهتها ، و تاویل حصار جانهای ایشانست از هلاک ، و از دلایل عقلی بر اثبات معاد آنست که پیامبران علیهم اسلام خلق را به معاد ترسانیده اند از بهر صلاح عالم و صلاح خلق تا عالم و خلق بر جای بماند ، و بدین سیاست عالم و خلق تباه نشود . پس این خود دلیلی بزرگ است بر اثبات معاد بر آنک این سخن از آفریدگار عالم بهتر داند که صلاح عالم او اندر چیست . و چون صلاح عالم از گفتار ایشان بحاصل آمد ، دانستیم که آن سخن آفریدگار بود که گفتند ، درست گشت که راست گفتند . و چون راست گفتن ایشان _ علیهم السلام _ ثابت شد معاد ثابت شد . _ و این برهانی است مر نفس خردمند را روشن تر از آفتاب .