Сифати андаруни каъба : арзи девор яъне захоматаши шаш шбрасту замини хонаро фарш аз рухомаст ҳамаи сипед ва дар хонаи се хилват кучакаст бар мисоли дуконҳо яке муқобил дар ва ду бар ҷониби шимол ,у сутунҳо ки дар хонааст ва дар зер сақф задаанд ҳама чубинаст чаҳорсуи тарошида аз чӯби соҷи алои як сутун мудаввараст . Ва аз ҷониби шимоли таҳтаи сангии рухом сурхаст тӯлонӣ ки фарш заминаст ва мегӯйанд ки расӯли алайҳи алслўаҳу ассалом бар он ҷо намоз кардааст ва ҳар ки онро шиносад ҷаҳд кунад ки намоз бар он ҷо кунад ,у девори хонаи ҳамаи тахтҳои рухом пӯшидааст аз алвон . Ва брҷонби ғарбии шаш миҳробаст аз нуқраи сохта ва ба мех бар девори дӯхта ҳар яке болои мардӣ ба такаллуф бисёр аз зркорӣу саводи сими сӯхта ва чунонаст ки ин миҳробҳо аз замин баландтараст ,у миқдори чаҳор араш девори хона аз замин бартараст ва болотар аз он ҳамаи девор аз рухомаст то сақф ба ниқорат ва наққошӣ кардау ағлаб ба зари пӯшида ҳар чаҳор девор . Ва дар он хилват ки сифат карда шуд ки яке дар рукн ироқӣаст . Ва яке дар рукни шомӣ ва яке дар рукни ямонӣ , дар ҳар байғӯлаи ду таҳтаи чубин ба мсмори нуқра бар деворҳо дӯхтаанд ва он таҳтаҳо аз киштии Нӯҳи алайҳ ассаломаст ҳар таҳтаи панҷ гази тӯл ва як газ арз дорад , ва дар он хилват ки қафоӣ ЊАЉАРУЛАСВАДаст дебои сурх дркшидаҳанд . Ва чун аз дар хона дар раванд бар дасти рости зовияи хона чаҳорсу кардаанд миқдори се газ дар се газ ва дар он ҷои дараҷа Эйаст ки он роҳи бом хонаасту дарии нуқраи гин ба як табақа бар он ҷои ниҳода ва онро боб алрҳмаҳ хонанду қуфли нуқраи гин бар ӯ ниҳода бошад , ва чун бар бом шудӣ дарӣ дигараст афканда ҳамчун дар бомай ҳар ду рӯй он дар нуқраи гирифта . Ва боми хона ба чӯб пӯшидаасту ҳамаи пӯшишро ба дебо дар гирифтаи чунон ки чӯби ҳеҷ пайдо нест ва бар девори пеши хона аз болои чӯбҳо китоба Эйаст заррин бар девори он дӯхтау номи султони Миср бар он навишта ки Маккаи гирифта ва аз дасти хулафоӣ банӣ аббоси беруни барда ва он алъзизи лдин аллоҳ бӯдааст . Ва чаҳор таҳтаи нуқраи гини бузург дайгарӣаст баробари якдигари ҳам бар девори хонаи дӯхта ба мсморҳои нуқраи гину брҳри як номи султонӣ аз салотини Мисри навишта ки ҳар як аз эшон ба рӯзгори худ он тахтҳо фиристодаанд . Ва андари миёни сутунҳо се қандили нуқра овехтаасту пушти хона ба рухоми ямонӣ пӯшидааст ки ҳамчун булӯраст ,у хонаро чаҳор равзанаст ба чаҳор гӯша ва бар ҳар равзанӣ аз он таҳтае обгинаи ниҳода ки хона бидон равшанасту борон фурӯ наёяд ,у новдони хона аз ҷониб шимоласт бар миёна . Ҷойу тӯли новдони се газасту сартосар ба зар навиштааст . Ва ҷомае ки хона бидон пӯшида буд сипеда буд ва ба ду мавзе тароз дошт , тарозиро як гази арзу миён ҳар ду тарози даҳ газ ба тақрйву зеру боло ба ҳамин қиёси чунон ки ба воситаи ду тароз улувва хона ба се қисмат буд ҳар як ба қиёси даҳ газ . Ва бар чаҳор ҷониби ҷомаи миҳробҳои рангин бофтаанд ва нақш карда ба зари риштау пардохта бар ҳар девории се миҳроби яке бузург дар миён ва ду кучак бар ду тарафи чунон ки бар чаҳор девори дўзодаҳ миҳробаст . Бар он хона бар ҷониби шимоли беруни хонаи деворӣ сохтаанд миқдори як газ ва ним ва ҳар ду сари девор то наздики арқони хонаи бардаи чунон ки ин девор мқўсаст ва чун нисфи доирае . Ва миёни ҷои ин девори аи зи девори хонаи миқдори понздаҳи газ даврасту девору замини ин мавзе мрхм кардаанд ба рухоми млўну мунаққаш ва ин мавзеро ҳаҷар гӯйанд ва он новдони боми хона дар ин ҳаҷари резад ва дар зери новдони таҳтаи сангии сабз ниҳодааст бар шакли миҳробӣ ки оби новдон бар он уфтад ва он санг чандонаст ки мардӣ бар он намоз тавонад кардан ,у мақоми иброҳӣми алайҳи ассалом бар он ҷост ва онро дар сангӣ ниҳодаасту ғилоф чаҳорсу карда ки болой мардӣ бошад аз чӯб ба амал ҳарчӣ некӯтару таблҳои нуқраи бароварда ва он ғилофро ду ҷониб ба занҷирҳо дар сангҳои азими баста ва ду қуфл бар он зада то касе даст бидон накунаду миёни мақому хонаи сӣ арашаст . Бӣри замзам аз хонаи каъбаи ҳам сӯй машриқасту бргўшаҳ ЊАЉАРУЛАСВАДасту миёни бӣри замзаму хонаи чиҳил ва шаш арашаст ва бар фарохии чоҳи се газ ва ним дар се газ ва нимасту обаш шурӣ дорад лекин битавон хӯрд ,у сари чоҳро ҳзираҳ кардаанд аз таҳтаҳои рухоми сипеди болои он ду араш , ва чаҳор сӯии хонаи замзам охирҳо кардаанд ки об дар он резанду мардуми вузӯи созанду замини хонаи замзамро мушаббак чӯбӣ кардаанд то об ки мерезанд фурӯ меравад . Ва дар ин хонаи сӯй машриқасту баробари хонаи замзами ҳам аз ҷониби машриқи хонае дигараст мураббаъу гунбадӣ бар он ниҳода ва онро сқоиаҳ алҳоҷ гӯйанд . Андари он ҷои хам ҳонҳодаҳ бошанд ки ҳоҷён аз он ҷо об хуранд . Ва аз ин сқоиаҳи алҳоҷи сӯии машриқи хонае дигараст тӯлонӣ ва се гунбад бар сари он ниҳодааст ва онро хзонҳолзит гӯйанд . Андар ӯ шамъу равған ва қнодил бошад . Ва гирд бар гирди хонаи каъбаи сутунҳо фурӯ бардаанд ва бар сар ҳар ду сутуни чӯбҳо афканда ва бар он такаллуфот карда аз ниқорату нақш ва бар он ҳалқаҳоу қуллобҳо овехта то ба шаби шамъҳоу чароғҳо бар он ҷо ниҳанд ва аз он овезанд ва онро мшоъл гӯйанд . Миёни девори хонаи каъба ва ин мшоъл ки зикр карда шуд сад ва панҷоҳ газ бошад ва он тавофгоҳасту ҷумлаи хонаҳо ки дар соҳат Масҷидулҳаромаст ба ҷузи каъбаи муаззамаи шарафҳо аллоҳи таъолии се хонааст яке хонаи замзаму дигари хазонаи алзит . Ва андари пӯшиш ки баргард масҷидаст паҳлавии девори сандӯқҳост аз он ҳар шаҳрӣ аз билоди мағрибу Мисру шому рӯм ва Ироқину хуросону мовароуннаҳру ғайра . Ва ба чҳорФрснгӣ аз Макка ноҳитӣаст аз ҷониби шимол ки онро барқа гӯйанд амири Маккаи он ҷо менишинад бо лашкарӣ ки ӯро бошад ва он ҷои оби равон ва дарахтонаст ва он ноҳитӣаст дар миқдори ду фарсанги тӯл ва ҳамин миқдори арз . Ва ман дар ин сол аз аввали раҷаб ба Макка муҷовир будаму расм эшонаст ки мудом дар моҳи раҷаб ҳар рӯз дар каъба бигушоӣанд бидон вақт ки офтоб барояд .

صفت اندرون کعبه :عرض دیوار یعنی ضخامتش شش شبر است و زمین خانه را فرش از رخام است همه سپید و در خانه سه خلوت کوچک است بر مثال دکان‌ها یکی مقابل در و دو بر جانب شمال، و ستون‌ها که در خانه است و در زیر سقف زده‌اند همه چوبین است چهارسو تراشیده از چوب ساج الا یک ستون مدور است. و از جانب شمال تخته سنگی رخام سرخ است طولانی که فرش زمین است و می‌گویند که رسول علیه الصلوة و السلام بر آن جا نماز کرده است و هر که آن را شناسد جهد کند که نماز بر آن جا کند، و دیوار خانه همه تخت های رخام پوشیده است از الوان. و برجانب غربی شش محراب است از نقره ساخته و به میخ بر دیوار دوخته هر یکی بالای مردی به تکلف بسیار از زرکاری و سواد سیم سوخته و چنان است که این محراب‌ها از زمین بلندتر است، و مقدار چهار ارش دیوار خانه از زمین برتر است و بالاتر از آن همه دیوار از رخام است تا سقف به نقارت و نقاشی کرده و اغلب به زر پوشیده هر چهار دیوار. و در آن خلوت که صفت کرده شد که یکی در رکن عراقی است. و یکی در رکن شامی و یکی در رکن یمانی، در هر بیغوله دو تخته چوبین به مسمار نقره بر دیوارها دوخته‌اند و آن تخته‌ها از کشتی نوح علیه‌السلام است هر تخته پنج گز طول و یک گز عرض دارد، و در آن خلوت که قفای حجرالاسود است دیبای سرخ درکشیده اند. و چون از در خانه در روند بر دست راست زاویه خانه چهارسو کرده‌اند مقدار سه گز در سه گز و در آن جا درجه ای است که آن راه بام خانه است و دری نقره گین به یک طبقه بر آن جا نهاده و آن را باب الرحمة خوانند و قفل نقره گین بر او نهاده باشد، و چون بر بام شدی دری دیگر است افکنده همچون در بامی هر دو روی آن در نقره گرفته. و بام خانه به چوب پوشیده است و همه پوشش را به دیبا در گرفته چنان که چوب هیچ پیدا نیست و بر دیوار پیش خانه از بالای چوب‌ها کتابه ای است زرین بر دیوار آن دوخته و نام سلطان مصر بر آن نوشته که مکه گرفته و از دست خلفای بنی عباس بیرون برده و آن العزیز لدین الله بوده است. و چهار تخته نقره گین بزرگ دیگری است برابر یکدیگر هم بر دیوار خانه دوخته به مسمارهای نقره گین و برهر یک نام سلطانی از سلاطین مصر نوشته که هر یک از ایشان به روزگار خود آن تخت‌ها فرستاده اند. و اندر میان ستون‌ها سه قندیل نقره آویخته است و پشت خانه به رخام یمانی پوشیده است که همچون بلور است، و خانه را چهار روزن است به چهار گوشه و بر هر روزنی از آن تخته ای آبگینه نهاده که خانه بدان روشن است و باران فرو نیاید، و ناودان خانه از جانب شمال است بر میانه. جای و طول ناودان سه گز است و سرتاسر به زر نوشته است. و جامه ای که خانه بدان پوشیده بود سپیده بود و به دو موضع طراز داشت، طرازی را یک گز عرض و میان هر دو طراز ده گز به تقریب و زیر و بالا به همین قیاس چنان که به واسطه دو طراز علوّ خانه به سه قسمت بود هر یک به قیاس ده گز. و بر چهار جانب جامه محراب های رنگین بافته‌اند و نقش کرده به زر رشته و پرداخته بر هر دیواری سه محراب یکی بزرگ در میان و دو کوچک بر دو طرف چنان که بر چهار دیوار دوزاده محراب است. بر آن خانه بر جانب شمال بیرون خانه دیواری ساخته‌اند مقدار یک گز و نیم و هر دو سر دیوار تا نزدیک ارکان خانه برده چنان که این دیوار مقوّس است و چون نصف دایره ای.  و میان جای این دیوار ا ز دیوار خانه مقدار پانزده گز دور است و دیوار و زمین این موضع مرخم کرده‌اند به رخام ملوّن و منقش و این موضع را حجر گویند و آن ناودان بام خانه در این حجر ریزد و در زیر ناودان تخته سنگی سبز نهاده است بر شکل محرابی که آب ناودان بر آن افتد و آن سنگ چندان است که مردی بر آن نماز تواند کردن، و مقام ابراهیم علیه السلام بر آن جاست و آن را در سنگی نهاده است و غلاف چهارسو کرده که بالای مردی باشد از چوب به عمل هرچه نیکوتر و طبل های نقره برآورده و آن غلاف را دو جانب به زنجیرها در سنگ های عظیم بسته و دو قفل بر آن زده تا کسی دست بدان نکند و میان مقام و خانه سی ارش است. بئر زمزم از خانه کعبه هم سوی مشرق است و برگوشه حجرالاسود است و میان بئر زمزم و خانه چهل و شش ارش است و بر فراخی چاه سه گز و نیم در سه گز و نیم است و آبش شوری دارد لیکن بتوان خورد، و سر چاه را حظیره کرده‌اند از تخته های رخام سپید بالای آن دو ارش، و چهار سوی خانه زمزم آخُرها کرده‌اند که آب در آن ریزند و مردم وضو سازند و زمین خانه زمزم را مشبک چوبی کرده‌اند تا آب که می‌ریزند فرو می‌رود. و در این خانه سوی مشرق است و برابر خانه زمزم هم از جانب مشرق خانه ای دیگر است مربع و گنبدی بر آن نهاده و آن را سقایة الحاج گویند. اندر آن جا خم هانهاده باشند که حاجیان از آن جا آب خورند. و از این سقایة الحاج سوی مشرق خانه ای دیگر است طولانی و سه گنبد بر سر آن نهاده است و آن را خزانةالزّیت گویند. اندر او شمع و روغن و قنادیل باشد. و گرد بر گرد خانه کعبه ستون‌ها فرو برده‌اند و بر سر هر دو ستون چوب‌ها افکنده و بر آن تکلفات کرده از نقارت و نقش و بر آن حلقه‌ها و قلاب‌ها آویخته تا به شب شمع‌ها و چراغ‌ها بر آن جا نهند و از آن آویزند و آن را مشاعل گویند. میان دیوار خانه کعبه و این مشاعل که ذکر کرده شد صد و پنجاه گز باشد و آن طوافگاه است و جمله خانه‌ها که در ساحت مسجدالحرام است به جز کعبه معظمه شرفها الله تعالی سه خانه است یکی خانه زمزم و دیگر خزانة الزّیت. و اندر پوشش که برگرد مسجد است پهلوی دیوار صندوق هاست از آن هر شهری از بلاد مغرب و مصر و شام و روم و عراقین و خراسان و ماوراءالنهر و غیره. و به چهارفرسنگی از مکه ناحیتی است از جانب شمال که آن را برقه گویند امیر مکه آن جا می‌نشیند با لشکری که او را باشد و آن جا آب روان و درختان است و آن ناحیتی است در مقدار دو فرسنگ طول و همین مقدار عرض. و من در این سال از اول رجب به مکه مجاور بودم و رسم ایشان است که مدام در ماه رجب هر روز در کعبه بگشایند بدان وقت که آفتاب برآید.