Сифати маду ҷзри Басрау ҷӯйҳои он : дарёии Аммонро одатаст ки дар шубони рӯзии ду бора мад баровард чунон ки миқдори даҳ гази об иртифоъ гирад ва чун тамом иртифоъ гирад ба тадриҷ ҷзр кунаду фурӯ нишастан гирад то даҳ дувоздаҳ газ ва он даҳ газ ки зикр меравад ба Басра бар амӯдӣ бо дид ояд ки онро қоим карда бошанд пои деворӣу ало агар замини ҳомӯн буд ва на баландӣ буд , азим давр баравад . Чунонаст ки диҷлау Фурот ки нарм май раванди чунон ки баъзе мавозиъ маҳсус нест ки ба кадоми тараф май раванд чун дарё мад кунад қурби чиҳил фарсанги оби эшон мад кунад ва чунон шаванд ки пиндоранд бозгаштааст ва ба боло бар меравад аммо ба мавозиъи дигар аз канорҳои дарё ба нисбати баландӣу ҳомӯнӣ замин бошад , ҳар куҷо ҳомӯн бошад бисёр об бигирад ва ҳарҷо баланд бошад кам тар гирад , ва ин мад ва ҷзр гӯйанд таъаллуқ ба қамар дорад ки ба ҳар вақти қамар бар самти рас ва раҷул бошад ва он ъошр ва робъаст об дар ғоят мад бошад ва чун қамар бар ду уфуқ яъне машриқ ва мағриб бошад ғоят ҷзр бошад , дигари он ки чун қамар дар иҷтимоу истиқбол шамс бошад об дар зиёдат бошад яъне мад дар ин авқот беш тар бошаду иртифоъ беш гирад ва чун дар трбиъот бошад об дар нуқсон бошад яъне ба вақти мад улуввааш чандон набошад ва иртифоъ нагирад ки ба вақти иҷтимоу истиқбол буду ҷзрш аз он фурӯтар нишинад ки ба вақти иҷтимо ва истиқбол менишаст , пас бад-ӣн далоил гӯйанд ки таъаллуқи ин маду ҷзр аз қамарасту аллоҳи таъолии аълам .

صفت مد و جزر بصره و جوی های آن : دریای عمان را عادت است که در شبان روزی دو باره مد برآورد چنان که مقدار ده گز آب ارتفاع گیرد و چون تمام ارتفاع گیرد به تدریج جزر کند و فرو نشستن گیرد تا ده دوازده گز و آن ده گز که ذکر می‌رود به بصره بر عمودی با دید آید که آن را قایم کرده باشند پای دیواری و الا اگر زمین هامون بود و نه بلندی بود، عظیم دور برود. چنان است که دجله و فرات که نرم می‌روند چنان که بعضی مواضع محسوس نیست که به کدام طرف می‌روند چون دریا مد کند قرب چهل فرسنگ آب ایشان مد کند و چنان شوند که پندارند بازگشته است و به بالا بر می‌رود اما به مواضع دیگر از کنارهای دریا به نسبت بلندی و هامونی زمین باشد، هر کجا هامون باشد بسیار آب بگیرد و هرجا بلند باشد کم تر گیرد، و این مد و جزر گویند تعلق به قمر دارد که به هر وقت قمر بر سمت راس و رجل باشد و آن عاشر و رابع است آب در غایت مد باشد و چون قمر بر دو افق یعنی مشرق و مغرب باشد غایت جزر باشد، دیگر آن که چون قمر در اجتماع و استقبال شمس باشد آب در زیادت باشد یعنی مد در این اوقات بیش تر باشد و ارتفاع بیش گیرد و چون در تربیعات باشد آب در نقصان باشد یعنی به وقت مد علوّش چندان نباشد و ارتفاع نگیرد که به وقت اجتماع و استقبال بود و جزرش از آن فروتر نشیند که به وقت اجتماع و استقبال می‌نشست، پس بدین دلایل گویند که تعلق این مد و جزر از قمر است و الله تعالی اعلم.