Гӯйем ки чу маволед аз наботу ҳайвони андари олам « падед » ояндааст ба сӯратҳоӣ ки он сӯратҳо бар ИМАот – ки он табоиъаст – несту маволедро ҳаётасту ИМАот мӯотасту андари муддатии замонӣ ҳар чизеро аз он ба камоли хеш расӣданаст – чаҳ аз мардум ва чаҳ аз ҷузи мардум – ва пас аз он ҳам бидон тадриҷ ки пайдо омаданаш бар он буд нопадид шавандааст , чунонкии худои таъолӣ ҳаме гуяд андари эҷоду эъдоми мардум , қавла : ( аллоҳи алзии хлқкми ман заъфи сами ҷаъли ман баъди заъфи қувваи сами ҷаъли ман баъди қувваи зуъафоу шебаи ихлқи мо ишоу ҳўи алълими алқдир ) , бар хирадмандон воҷибаст ки ҳоли хеши бози ҷӯянд то аз куҷо ҳаме оянду куҷо ҳаме шаванд ва андеша кунанд то бибинанд ба чашми басирати мари хештанро андари сафарии раванда ки мари он рафтанро ҳеҷ дирангӣ ва истоданӣ нест , аз баҳри онкӣ то мардуми андари ин оламаст , аз ду ҳаракати афзоишу коҳиш холӣ нест , ва ҳаракат набошад магари андари замон ,у замони чизи муҳаррик ба ду қисматаст : яке аз ӯ гузаштаасту дигари но омадааст ,у миёни ин ду қисми замон ки мари чизи мутаҳаррики рост , барзахӣаст ки он қисмат пазир нест , бар мисоли хаттӣ ки миёни офтоб ва соя бошад ки на аз офтоб бошад ва на аз соя ,у мари он барзахро ки миёни ин ду қисми замон (аст ) ба тозӣ « алон » гӯйанд ва ба порсӣ « акнӯн » гўиндшу мар ӯро ҳеҷ баъдӣ ва кашидагӣ нест ва ӯ на аз замон гузаштааст ва на аз замони оянда , бал ки ин номи мари он барзахро ки ӯ акнӯн номаст , ба гаштани аҳволи ҷисми мутаҳаррики воҷиб омадааст ва ду замони бад-ӣни барзахи мари чизи мутаҳаррикро аз якдигари ҷудо шудааст ва бар ин ( маънии андари ин китоб ба ҷои хеш сухан гуфта шавад . Ва чу мардум ) мари хештанро ба ҳамаи умри хеш бар барзах акнӯн ( ҳаме ёбаду замони гузашта бар ӯ ҳаме ) фазояд - бидонча адади ҳркотш ҳаме фазояд ҳар соъатӣу замони чизи мутаҳаррики адад ( ҳаракот ӯст - )у замони ояндааш нуқсони ҳамеи пазирад , ҳаме донад - агар хирадмандаст - ки ӯ бар мисол мусофирӣаст ( кандар ҳама ) замони хеши мар ӯро бар як ҷои чашми захмии диранг мумкин нест кардан то аз ин хат ки замон ӯст дар нагзарад ( ва ба нуқтаи нуқта ) акнӯнҳо мари ин хатро нпимоид . Пас бар ин мусофири хирадманд воҷибаст ки боз ҷӯяд то аз куҷо омадааст ( ва ) чу донист ки аз куҷо омадааст , маълум ӯ шавад ки куҷо ҳаме шавад ва чу донист ки куҷо ҳаме шавад , маълум ( ӯ шавад онҷо ) ки ҳаме шавад мар ӯро ба чаҳ чиз ҳоҷат хоҳад бӯдану зод мусофирон баргирад ки мусофир безод аз ҳалок бар хатар бошаду худои таъолӣ ҳаме гуяд , қавла : (у тзўдўои ?фони хайри алзодолтқўӣ ) ,у андари ин қавл ки ҳаме гуяд : зод баргиред , пӯшида гуфта шудааст ки шумо бар сафаред . Ва чу ҳол инаст ва мо мари бештари мардумро андар нигаристан андари ин боб ғофил ёфтему нодонони уммати мари ҳақро хор гирифта буданд ва бар амсолу завоҳири китоби худои истодау ммсўлоту бўотнро аз он дасти боздошта ва бар маҳсусоту ксоиФ фитна гашта ва аз маъқӯлоту латоифи даври мондау мари ҳавасҳоро ки ба ҳавои мухталифи хеши раёсати ҷӯёни андари дайн истихроҷ кардаанд , фиқҳи номи ниҳодау мари доноёнро ба илми ҳақоиқ ва ( мари бинандагонро ба чашм ) бсоӣр ва ( мар ) ҷуиндагони илми ҳақроу ҷудокунандагон ҷавҳари боқии собитро аз ҷавҳари фонии мустаҳил , мулҳиду бади дайну қарматии номи ниҳода , воҷиби дидеми мари ин китобро андари ин маънии таълӣф кардан ва ном ниҳодем мари ин китобро ба зоди алмсоФру ёрӣ бар тамом кардан ин китоб аз худои хоҳем ба миёнҷии худованди замони хеш , маъаад абӣ темем аломоми алмстнсри биллоҳи амири алмўмнин - салавоти аллоҳи алайҳу алии обоӣаҳи алтоҳрину абноӣаҳи алокрмин -у хирадмандонро бинмоӣем ба бурҳонҳои ақлӣ ва ба ҳуҷҷатҳои халқӣ ки омадани мардум аз куҷост ва бозгаштан ба чист ва зоҳир кунем ба оятҳо аз китоби худои таъолӣ ки қуръонасту расӯли Мустафо ( с ) бидон фиристода шуд сӯии халқ то мари эшонро аз ин хоб ки бештари мардумони андари он ғарқаанд , бедор кунад . Ва нодонони уммат ки бар ҳавои хеши мтобъи рой ва қиёс шуданд , аз расӣдан ба илм илоҳӣ бидон бозмонданад ки муддаӣонро андари имомат ки он натиҷаи набувват буд мтобът карданд ва бидон аз маъонии рамзҳои китоби худоӣ ( даври монданд , чунонкии худои таъолӣ ҳикоят кунад ) аз расӯли хеш ки бадв – субҳона – бинолед аз қавмӣ ки маъонии қуръонро даст ( боздоштанд ва бар амсоли бёистоднд , бад-ӣн ) оят , қавла : (у қол алрасул ирби ани қавмии атхзўои ҳозои алқрءони маҳҷӯр ) ( ва ) васият ( мо мари хирадмандонро ) онаст ки мари ин китобро ба оҳистагӣ тааммул кунанд то зоди хешро андари ин сафар аз ӯ биёбанд ва баргиранд ( ва чу биёбанд бидонанд ) ки мисли мо андари берун овардан ин илми латифу душвор ва боиста мисли касеаст ки ( чоҳҳои жарфи бикунад ) ва коризҳои азими бабрад , то мари об ( хуш )ро аз чоҳу қаъри хок бар ҳомӯн баранд то ташнагон ( мусофирон бидон барисанд ) ва ҳалок нашаванд , мари ин чашмаи оби хушро аз девонагони уммат сиёнат кунанд то мари инро ба ҷаҳл (у сФаҳ ) палид ва тира накунанд , бал ба хоку реги бинборндш . Ва тавфиқ аз худоӣаст бар гуфтори савоби андар ( иршод ) халқ . Анаи хайри муваффақу муайян .

گوییم که چو موالید از نبات و حیوان اندر عالم «پدید» آینده است به صورت هایی که آن صورت ها بر امهات – که آن طبایع است – نیست و موالید را حیات است و امهات موات است و اندر مدتی زمانی هر چیزی را از آن به کمال خویش رسیدن است – چه از مردم و چه از جز مردم – و پس از آن هم بدان تدریج که پیدا آمدنش بر آن بود ناپدید شونده است، چنانکه خدای تعالی همی گوید اندر ایجاد و اعدام مردم، قوله: (الله الذی خلقکم من ضعف ثم جعل من بعد ضعف قوه ثم جعل من بعد قوه ضعفا و شیبه یخلق ما یشا و هو العلیم القدیر)، بر خردمندان واجب است که حال خویش باز جویند تا از کجا همی آیند و کجا همی شوند و اندیشه کنند تا ببینند به چشم بصیرت مر خویشتن را اندر سفری رونده که مر آن رفتن را هیچ درنگی و ایستادنی نیست، از بهر آنکه تا مردم اندر این عالم است، از دو حرکت افزایش و کاهش خالی نیست، و حرکت نباشد مگر اندر زمان، و زمان چیز محرک به دو قسمت است: یکی از او گذشته است و دیگر نا آمده است، و میان این دو قسم زمان که مر چیز متحرک راست، برزخی است که آن قسمت پذیر نیست، بر مثال خطی که میان آفتاب و سایه باشد که نه از آفتاب باشد و نه از سایه، و مر آن برزخ را که میان این دو قسم زمان (است) به تازی « الان» گویند و به پارسی « اکنون» گویندش و مر او را هیچ بعدی و کشیدگی نیست و او نه از زمان گذشته است و نه از زمان آینده، بل که این نام مر آن برزخ را که او اکنون نام است، به گشتن احوال جسم متحرک واجب آمده است و دو زمان بدین برزخ مر چیز متحرک را از یکدیگر جدا شده است و بر این (معنی اندر این کتاب به جای خویش سخن گفته شود. و چو مردم) مر خویشتن را به همه عمر خویش بر برزخ اکنون (همی یابد و زمان گذشته بر او همی) فزاید- بدانچه عدد حرکاتش همی فزاید هر ساعتی و زمان چیز متحرک عدد (حرکات اوست-) و زمان آینده اش نقصان همی پذیرد، همی داند- اگر خردمند است- که او بر مثال مسافری است (کاندر همه) زمان خویش مر او را بر یک جای چشم زخمی درنگ ممکن نیست کردن تا از این خط که زمان اوست در نگذرد (و به نقطه نقطه) اکنون ها مر این خط را نپیماید. پس بر این مسافر خردمند واجب است که باز جوید تا از کجا آمده است (و) چو دانست که از کجا آمده است، معلوم او شود که کجا همی شود و چو دانست که کجا همی شود، معلوم (او شود آنجا) که همی شود مر او را به چه چیز حاجت خواهد بودن و زاد مسافران برگیرد که مسافر بی زاد از هلاک بر خطر باشد و خدای تعالی همی گوید، قوله: (و تزودوا فان خیر الزادالتقوی)، و اندر این قول که همی گوید: زاد برگیرید، پوشیده گفته شده است که شما بر سفرید. و چو حال این است و ما مر بیشتر مردم را اندر نگریستن اندر این باب غافل یافتیم و نادانان امت مر حق را خوار گرفته بودند و بر امثال و ظواهر کتاب خدای ایستاده و ممثولات و بواطن را از آن دست بازداشته و بر محسوسات و کثایف فتنه گشته و از معقولات و لطایف دور مانده و مر هوس ها را که به هوای مختلف خویش ریاست جویان اندر دین استخراج کرده اند، فقه نام نهاده و مر دانایان را به علم حقایق و (مر بینندگان را به چشم) بصائر و (مر) جویندگان علم حق را و جدا کنندگان جوهر باقی ثابت را از جوهر فانی مستحیل، ملحد و بد دین و قرمطی نام نهاده، واجب دیدیم مر این کتاب را اندر این معنی تألیف کردن و نام نهادیم مر این کتاب را به زاد المسافر و یاری بر تمام کردن این کتاب از خدای خواهیم به میانجی خداوند زمان خویش، معد ابی تمیم الامام المستنصر بالله امیر المومنین- صلوات الله علیه و علی آبائه الطاهرین و ابنائه الاکرمین- و خردمندان را بنماییم به برهان های عقلی و به حجت های خلقی که آمدن مردم از کجاست و بازگشتن به چیست و ظاهر کنیم به آیت ها از کتاب خدای تعالی که قرآن است و رسول مصطفی (ص) بدان فرستاده شد سوی خلق تا مر ایشان را از این خواب که بیشتر مردمان اندر آن غرقه اند، بیدار کند. و نادانان امت که بر هوای خویش متابع رای و قیاس شدند، از رسیدن به علم الهی بدان بازماندند که مدعیان را اندر امامت که آن نتیجه نبوت بود متابعت کردند و بدان از معانی رمزهای کتاب خدای (دور ماندند، چنانکه خدای تعالی حکایت کند) از رسول خویش که بدو – سبحانه – بنالید از قومی که معانی قرآن را دست (بازداشتند و بر امثال بیایستادند، بدین)آیت، قوله: (و قال الرسول یرب ان قومی اتخذوا هذا القرءان مهجور) (و) وصیت (ما مر خردمندان را) آن است که مر این کتاب را به آهستگی تامل کنند تا زاد خویش را اندر این سفر از او بیابند و برگیرند (و چو بیابند بدانند) که مثل ما اندر بیرون آوردن این علم لطیف و دشوار و بایسته مثل کسی است که (چاه های ژرف بکند) و کاریزهای عظیم ببرد، تا مر آب (خوش) را از چاه و قعر خاک بر هامون براند تا تشنگان (مسافران بدان برسند) و هلاک نشوند، مر این چشمه آب خوش را از دیوانگان امت صیانت کنند تا مر این را به جهل (و سفه) پلید و تیره نکنند، بل به خاک و ریگ بینبارندش. و توفیق از خدای است بر گفتار صواب اندر (ارشاد) خلق. انه خیر موفق و معین.

Қавли нахустин : андари қавл ки он дар илм ҳозиронаст .

قول نخستین: اندر قول که آن در علم حاضران است.

Қавли дувум : андари китобат ки он дар илм ғоибонаст .

قول دوم: اندر کتابت که آن در علم غایبان است.

Қавли сиўм : андари ҳавоси зоҳир .

قول سیوم: اندر حواس ظاهر.

Қавли чаҳорум : андари ҳавоси ботин .

قول چهارم: اندر حواس باطن.

Қавли панҷум : андари ҷисму ақсом ӯ .

قول پنجم: اندر جسم و اقسام او.

Қавли шашум : андари ҳаракату анвоъ ӯ .

قول ششم: اندر حرکت و انواع او.

Қавли ҳафтум : андари нафас .

قول هفتم: اندر نفس.

Қавли ҳаштум : андари ҳиўлӣ .

قول هشتم: اندر هیولی.

Қавли нуҳум : андари макон .

قول نهم: اندر مکان.

Қавли даҳум : андари замон .

قول دهم: اندر زمان.

Қавли ёздаҳум : андари таркиб .

قول یازدهم: اندر ترکیب.

Қавли давоздаҳум : андари фоилу мунфаил .

قول دوازدهم: اندر فاعل و منفعل.

Қавли сездаҳум : андари ҳдси олам .

قول سیزدهم: اندر حدث عالم.

Қавли чаҳордаҳум : андари исботи сонеъ .

قول چهاردهم: اندر اثبات صانع.

Қавли понздаҳум : андари сонеъи олами ҷисм ки чист .

قول پانزدهم: اندر صانع عالم جسم که چیست.

Қавли шонздаҳум : андари мубдиъи ҳақ - субҳона – вмбдъ .

قول شانزدهم: اندر مبدع حق- سبحانه – ومبدع.

Қавли ҳафдаҳум : андари қавлу китобати худоӣ .

قول هفدهم: اندر قول و کتابت خدای.

Қавли ҳшдҳм : андари лаззоту исботи он .

قول هشدهم: اندر لذات و اثبات آن.

Қавли нӯздаҳум : андари иллат будаш олами ҷисм .

قول نوزدهم: اندر علت بودش عالم جسم.

Қавли бистум : андари онкӣ чаро худои олам (ро ) пеш аз онкии офарид , наёфарид .

قول بیستم : اندر آنکه چرا خدای عالم (را) پیش از آنکه آفرید، نیافرید.

Қавли бист ва якум : андари чигунагии пайвастани нафас ба ҷисм .

قول بیست و یکم : اندر چگونگی پیوستن نفس به جسم.

Қавли бисту дувум : андар чарое пайвастани нафас ба ҷисм .

قول بیست و دوم : اندر چرایی پیوستن نفس به جسم.

Қавли бисту сиўм : андари исботи мхсс ба даллолоти мухтас .

قول بیست و سیوم : اندر اثبات مخصص به دلالات مختص.

Қавли бисту чаҳорум : андар буд ва ҳаст ва бошад .

قول بیست و چهارم : اندر بود و هست و باشد.

Қавли бисту панҷум : андари онкии мардум аз куҷо омаду куҷо ҳаме шавад .

قول بیست و پنجم : اندر آنکه مردم از کجا آمد و کجا همی شود.

Қавли бисту шашум : андари шарҳи мазҳаби таносух .

قول بیست و ششم : اندر شرح مذهب تناسخ.

Қавли бисту ҳафтум : андари исботи савобу уқоб .

قول بیست و هفتم : اندر اثبات ثواب و عقاب.