Чу гавҳар бурун омад аз кони кӯҳ
چو گوهر برون آمد از کان کوه
зи гўҳрхрони гашти гетии сутӯҳ
ز گوهرخران گشت گیتی ستوه
Миёни баста ҳар як ба гўҳрхрӣ
میان بسته هر یک به گوهرخری
Харидори гавҳар буд гавҳарӣ
خریدارِ گوهر بود گوهری
Ман он гавҳар оварда аз нофи санг
من آن گوهر آورده از ناف سنگ
Ба гавҳари фурӯшии тарозу ба чанг
به گوهر فروشی ترازو به چنگ
На аз баҳри он кин чунин гавҳарӣ
نه از بهر آن کاین چنین گوهری
Фурушам ба ганҷинаи кишварӣ
فروشم به گنجینهٔ کشوری
Ба қорунии қуфли дорони ганҷ
به قارونی قفلداران گنج
Тамаъ дорам андозаи дасти ранҷ
طمع دارم اندازهٔ دسترنج
Фурӯмондан аз баҳр кам беш нест
فروماندن از بهر کم بیش نیست
Балии моҳ бо муштарӣ хеш нест
بلی ماه با مشتری خویش نیست
Ниўшндаҳ эй боз ҷӯям ба ҳуш
نیوشندهای باز جویم به هوش
Казу нашканад номи гавҳари фуруш
کزو نشکند نام گوهرفروش
Камари хуонеи кӯҳ кардан чу дев
کمرخوانیِ کوه کردن چو دیو
Ҳамон чун дадон бар кашӣдан ғарив
همان چون ددان بر کشیدن غریو
Ба сайлоб дар ганҷи пардохтан
به سیلاب در گنج پرداختن
Ҷавоҳир ба дарё дар андохтан
جواهر به دریا در انداختن
Аз он ба ки бар гӯши торики мағз
از آن به که بر گوش تاریکمغز
Кушодан дар достонҳои нағз
گشادن در داستانهای نغز
Суханро ниўшндаҳ бояд нахуст
سخن را نیوشنده باید نخست
Гуҳар бехаридор ноед дуруст
گهر بیخریدار ناید درست
Маро муштарӣ ҳаст гавҳаршинос
مرا مشتری هست گوهرشناس
Ҳамон гавҳар афшодан бе қиёс
همان گوهر افشاندن بیقیاس
Валикини зи санги озмоёни кӯҳ
ولیکن ز سنگآزمایان کوه
Пай ман гирифтанд чандини гуруҳ
پی من گرفتند چندین گروه
Чу лаъли шаби афрӯзами омаҳ ба чанг
چو لعل شبافروزم آمد به چنگ
Заҳр манҷаниқӣ кушоданд санг
ز هر منجنیقی گشادند سنگ
Ки моро даҳ ин гавҳари шаби чароғ
که ما را دِه این گوهر شبچراغ
Ва грнии гаронии бурун бар збоғ
وگر نی گرانی برون بر ز باغ
Бар ошуфтам аз сахтии корашон
بر آشفتم از سختی کارشان
зи биўзнии байъи бозорашон
ز بیوَزنی بیع بازارشان
Ки бёъӣ дар на срҳнгист
که بیّاعی دُر نه سرهنگیست
Писанди навои дарҳами оҳнгист
پسند نوا درهم آهنگیست
Здри даргузар байъ дарёст ин
ز دُر درگذر بیع دریاست این
Баҳои кӯ ки байъӣ муҳайёст ин
بها کو که بیعی مهیّاست این
Чу дар байъ дарё нишинад касе
چو در بیع دریا نشیند کسی
Хазина ба дарёаш бояд басӣ
خزینه به دریاش باید بسی
Ба дарё кунад байъи дарёи падед
به دریا کند بیع دریا پدید
Ки дарё ба дарё тавонад харид
که دریا به دریا تواند خرید
Ҳар овоза кон шуд ба гетии баланд
هر آوازه کان شد به گیتی بلند
Аз андозае буд гетии писанд
از اندازهای بود گیتیپسند
Чу биўзниӣ бошад андоза ро
چو بیوَزنیای باشد اندازه را
Баландӣ куҷо бошад овоза ро
بلندی کجا باشد آوازه را
Дарин нукта каз гули баради ранг ро
درین نکته کز گل برد رنگ را
Ҷўобисти пӯшидаи фарҳанг ро
جوابیست پوشیده فرهنگ را
Вагарнаи ман дар ба тороҷи даҳ
وگرنه منِ دُر به تاراج ده
Камари дуздро донам аз тоҷи даҳ
کمردزد را دانم از تاجده
На зонаст чандини сухан ронданам
نه زانست چندین سخن راندنم
Ҳамон ояти фоқаи брхўонднм
همان آیت فاقه برخواندنم
Ки бо ман ҷаҳон сахте ме кунад
که با من جهان سختیای میکند
Сутурами сабк рахте ме кунад
ستورم سبک رختیای میکند
Тиҳӣ нест аз тара хон ман
تهی نیست از ترهٔ خوان من
зи нотндрстисти афғони ман
ز ناتندرستیست افغان من
Чу паргор бенят набошад дуруст
چو پرگار بنیت نباشد درست
Қалам чун нагардад зи паргори суст
قلم چون نگردد ز پرگار سست
Ғробӣ ки бо тандурустӣ буд
غرابی که با تندرستی بود
Ҳамаи дониши анҷӣри бастӣ буд
همه دانَش انجیر بُستی بود
Балӣ гарчи шуд сол бар ман куҳан
بلی گرچه شد سال بر من کهن
Нашуд равнақи тозагӣам аз сухан
نشد رونق تازگیم از سخن
Ҳанузам куҳан сарв дорад навай
هنوزم کهن سرو دارد نوی
Ҳамон нуқра хингам кунад хуш рӯй
همان نقره خنگم کند خوش روی
Ҳанузам ба панҷоҳ байт аз қиёс
هنوزم به پنجاه بیت از قیاس
Сад андари тарозу наад ҳақи шинос
صد اندر ترازو نهد حقشناس
Ҳанузам замона ба неруии бахт
هنوزم زمانه به نیروی بخت
Диҳад дар ба домони дебо ба тахт
دهد دُر به دامان دیبا به تخت
Вале дорам андешаи сарбаланд
ولی دارم اندیشهٔ سربلند
Ки бар сайди шерони гушойами каманд
که بر صید شیران گشایم کمند
Чу шери афканами сайд ва худ бигузарам
چو شیر افکنم صید و خود بگذرم
Хӯрд синаи рӯбоҳ ва ман хӯн хӯрам
خورد سینه روباه و من خون خورم
Чу сари синаро гурба аз деги барад
چو سرسینه را گربه از دیگ برد
Чаҳ суд ар ъаҷуза кунад синаи хирад
چه سود ار عجوزه کند سینه خرد
Ҷаҳонии чунин дар ғалат бохтан
جهانی چنین در غلط باختن
Сипеҳрии чунин дар каҷ андохтан
سپهری چنین در کج انداختن
Ба шаст омад андозаи соли ман
به شصت آمد اندازهٔ سال من
Нагашт аз худ андозаи ҳоли ман
نگشت از خود اندازهٔ حال من
Ҳамонам ки будам ба даҳ солагӣ
همانم که بودم به ده سالگی
Ҳамон дев бо ман ба длолгӣ
همان دیو با من به دلالگی
Гузашта чунон шуд бо дай ба дашт
گذشته چنان شد بادی به دشت
Фурӯмондаи ҳам зуд хоҳад гузашт
فرومانده هم زود خواهد گذشت
Дарозӣу кӯтоҳии солу моҳ
درازی و کوتاهی سال و ماه
Ҳисоб расан дораду далву чоҳ
حساب رسن دارد و دلو و چاه
Чу далви обӣ аз чаҳ наёрад фароз
چو دلو آبی از چَه نیارد فراز
Расани хоҳи кӯтоҳу хоҳии дароз
رسن خواه کوتاه و خواهی دراز
Ман ин гуфтам ва рафтам ва қисса монад
من این گفتم و رفتم و قصه ماند
Ба бозӣ наме бояд ин қисса хонд
به بازی نمیباید این قصه خواند
Ниўшндаҳ ба грғм худ хӯрд
نیوشنده به گر غم خود خورد
Ки ӯ низ аз ин кўчгаҳ бугзарад
که او نیز از این کوچگه بگذرد
Нагӯяд ки ӯ чун гузашт аз ҷаҳон
نگوید که او چون گذشت از جهان
Кунад чораи хеш бо ҳамРаҳон
کند چارهٔ خویش با همرهان
Яке рӯзи ман низ дар аҳди хеш
یکی روز من نیز در عهد خویش
Сухан ёд мекардам аз аҳди пеш
سخن یاد میکردم از عهد پیش
Ғами рафтагон дар дилам ҷой кард
غم رفتگان در دلم جای کرد
Ду чашми марои ашк паймоӣ кард
دو چشم مرا اشکپیمای کرد
Шаб омад яке зон ғариқони об
شب آمد یکی زان غریقان آب
Чунин гуфт бо ман ба ҳангоми хоб
چنین گفت با من به هنگام خواب
Ғам мо бидон шарт хӯрдан тавон
غم ما بدان شرط خوردن توان
Ки бошӣ ту берун азин ҳамРаҳон
که باشی تو بیرون ازین همرهان
Чўбои корвонии дарин тохтан
چو با کاروانی درین تاختن
Ҳамеи кори худ боядат сохтан
همی کار خود بایدت ساختن
Аз он шаби бсичи сафари сохтам
از آن شب بسیچ سفر ساختم
Дил аз кор беҳуда пардохтам
دل از کار بیهوده پرداختم
Ки эмин буд марди бидорҳш
که ایمن بود مرد بیدارهش
зи ғавғои ин боди қандили каш
ز غوغای این باد قندیلکُش
Ба ар дар хам мефурӯ шуд хазам
به ار در خُم می فرو شد خزم
Чу май ҷомаеро ба хӯн май разм
چو می جامهای را به خون میرزم
Гар аз пушт гӯрон надорам кабоб
گر از پشت گوران ندارم کباب
зи гӯри шикам ҳам надорам азоб
ز گور شکم هم ندارم عذاب
Вагар нест полудаи нағзи пеш
وگر نیست پالودهٔ نغز پیش
Кунам мағзи полударо қӯти хеш
کنم مغز پالوده را قوت خویش
Вагар хушк шуд равғанам дар аёғ
و گر خشک شد روغنم در ایاغ
Ба беравғанӣ ҷон кунам чун чароғ
به بیروغنی جان کنم چون چراغ
Чу аз нони таблӣ тиҳӣ шуд танам
چو از نان طبلی تهی شد تنم
Чу табл аз тпончаҳ хурӣ нашканам
چو طبل از طپانچه خوری نشکنم
Гарми бишиканади гардиши солу моҳ
گرم بشکند گردش سال و ماه
Марои мўмёӣии баси иқболи шоҳ
مرا مومیائی بس اقبال شاه
Худоёи ту ин ақди як ришта ро
خدایا تو این عقد یک رشته را
Барӯманди боғи ҳунари кушта ро
برومند باغ هنر کشته را
Ба бе ёрии андари ҷаҳон ёр бош
به بییاری اندر جهان یار باش
Шабу рӯзаш аз бад нигаҳдор бош
شب و روزش از بد نگهدار باش
Ба поён шуд ин достони дарӣ
به پایان شد این داستان دَری
Ба фирӯзи фолӣу неки ахтарӣ
به فیروز فالی و نیک اختری
Чу номи шаҳаши фоли масъӯди бод
چو نام شهش فال، مسعود باد
Вазин достони шоҳи Маҳмӯди бод
وزین داستان شاه، محمود باد
Дарӣ буд носуфтаи ман сФтмш
دُری بود ناسفته من سفتمش
Ба фаррухтарин толеъӣ гуфтамаш
به فرخترین طالعی گفتمش
Аз онҷо ки бар мқблони нақши баст
از آنجا که بر مقبلان نقش بست
Аҷаб нестгар мқбл омад ба даст
عجب نیست گر مقبل آمد به دست
Чу бархонад ин номаро шаҳриёр
چو برخواند این نامه را شهریار
Хиради ёвараши боду фарҳанги ёр
خرد یاورش باد و فرهنگ یار
Ҳамин достони бод аз ӯ сари баланд
همین داستان باد از او سربلند
Ҳам ӯ боди азин достони баҳраи манд
هم او باد ازین داستان بهرهمند
Низомии бадви олии овозаи бод
نظامی بدو عالی آوازه باد
Ба назмии чунин ном ӯ тозаи бод
به نظمی چنین نام او تازه باد
Бадви боди фархунда чун ном ӯ
بدو باد فرخنده چون نام او
Аз оғоз ӯ то ба анҷом ӯ
از آغاز او تا به انجام او
Сараши сабзи боду дилаши шодмон
سرش سبز باد و دلش شادمان
Аз ӯ даври чашми бади бадгумон
از او دور چشم بد بدگمان
Ҷаҳонаши мутӣъу замонаш ба ком
جهانش مطیع و زمانش به کام
Фалаки бандау рӯзгораши ғулом
فلک بنده و روزگارش غلام