Чу шоҳаншоҳ субҳ омад бар авранг
چو شاهنشاه صبح آمد بر اورنگ
Сипоҳ рӯм зад бар лашгари занг
سپاه روم زد بر لشگر زنگ
Баромади Юсуфии норанҷ дар даст
برآمد یوسفی نارنج در دست
Туранҷи ма злихоўор бишикаст
ترنج مه زلیخاوار بشکست
Шуд аз чашми фалаки найранг созӣ
شد از چشم فلک نیرنگسازی
Кушоди абрӯиҳо дар дили навозӣ
گشاد ابرویها در دلنوازی
Дар пирӯзаи гаван гунбад кушоданд
در پیروزهگون گنبد گشادند
Ба пирӯзии ҷаҳонро мужда доданд
به پیروزی جهان را مژده دادند
Замонаи эмин аз ғавғоу фарёд
زمانه ایمن از غوغا و فریاد
Замини осӯда аз тшниъу бедод
زمین آسوده از تشنیع و بیداد
Ба фоли фарруху перояи нав
به فال فرخ و پیرایهٔ نو
Ниҳодаи хусравонеи тахти хусрав
نهاده خسروانی تختِ خسرو
Саропарда ба сидра сар кашида
سراپرده به سدره سر کشیده
Смотинӣ ба гардун бар кашида
سماطینی به گردون بر کشیده
Ситодаи қайсару хоқону фағфур
ستاده قیصر و خاقان و فغفور
Як омоҷ аз бисоти пеши гуҳи давр
یک آماج از بساط پیشگه دور
Ба ҳар гӯша муҳайё карда ҷое
به هر گوشه مهیا کرده جایی
Бар ӯ зону зада кшўрхдоиӣ
بر او زانو زده کشورخدایی
Тарафи дорон ки саф дар саф кашиданд
طرفداران که صف در صف کشیدند
зи ҳайбати пушти пои хеши диданд
ز هیبت پشت پای خویش دیدند
Касе каш дар дил омад сар баридан
کسی کش در دل آمد سر بریدن
Наёраст аз сиёсати боз дидан
نیارست از سیاست باز دیدن
зи баси гавҳари камарҳои шаби афрӯз
ز بس گوهر کمرهای شبافروز
Дар густохи бинии баста бар рӯз
در گستاخبینی بسته بر روز
Қабои бастаи кмрдорон чун пел
قبا بسته کمردارانِ چون پیل
Камарбандӣ зада миқдори даҳ майл
کمربندی زده مقدار دَه میل
Дар он саф ки оташ аз бими оби гаштӣ
در آن صف کهآتش از بیم آب گشتی
Сухангар зари бадӣ , симоби гаштӣ
سخن گر زر بدی، سیماب گشتی
Нишаста хусрави парвиз бар тахт
نشسته خسرو پرویز بر تخت
Ҷавони фару ҷавони табъу ҷавони бахт
جوان فَر و جوان طبع و جوان بخت
Ду равияи гирди тахти подшоииш
دو رویه گِردِ تخت پادشاییش
Кашида сафи ғуломони саройяш
کشیده صف غلامان سراییش
зи хомӯшӣ дар он зарринаи паргор
ز خاموشی در آن زرینهپرگار
Шудаи нақши ғуломони нақши девор
شده نقش غلامان نقش دیوار
Заминро зери тахт ором дода
زمین را زیر تخت آرام داده
Ба расми хоси бор ом дода
به رسم خاص بار عام داده
Ба фатҳи албоби давлати бомдодон
به فتحالباب دولت بامدادان
з дар пайкӣ дар омад сахти шодон
ز در پِیکی در آمد سخت شادان
Замин бӯседу гуфто шодмон бош
زمین بوسید و گفتا شادمان باش
Ҳамеша дар ҷаҳон , шоҳ ҷаҳон бош
همیشه در جهان، شاهِ جهان باش
Ту заррин баҳра бош аз тахти заррин
تو زرین بهره باش از تخت زرین
Ки чубин баҳра шуд баҳроми чубин
که چوبین بهره شد بهرام چوبین
Нишот аз хонаи чубини буруни тохт
نشاط از خانهٔ چوبین برون تاخت
Ки чубини хона аз душман бипардохт
که چوبین خانه از دشمن بپرداخت
Шаҳаншоҳ аз дили сангини айём
شهنشاه از دل سنگین ایام
Мисли зад бар тани чубини баҳром
مثل زد بر تن چوبین بهرام
Ки то бар мо замонаи чӯби зан буд
که تا بر ما زمانه چوبزن بود
Фалаки чӯбаки зани чубинаи тан буд
فلک چوبکزن چوبینهتن بود
Чу чӯби давлат мо шуд баровар
چو چوب دولت ما شد برآور
Маи чубина чубин шуд ба ховар
مه چوبینه چوبین شد به خاور
На ин баҳром агар баҳром гӯр аст
نه این بهرام اگر بهرام گور است
Саранҷом аз ҷаҳонаши баҳра гӯр аст
سرانجام از جهانش بهره گور است
Агар баҳром гӯрӣ рафт азин дом
اگر بهرام گوری رفت ازین دام
Биё то бенгарӣ сад гӯри баҳром
بیا تا بنگری صد گور بهرام
Ҷаҳон то дар ҷаҳон ёряш ме кард
جهان تا در جهان یاریش میکرد
Таманнои ҷаҳон доряш ме кард
تمنای جهانداریش میکرد
Куҷои он шер каз шмширгирӣ
کجا آن شیر کز شمشیرگیری
Чу мисатон кард бо мо ширгирӣ
چو مستان کرد با ما شیرگیری
Куҷои он теғ ки оташ дар ҷаҳон зад
کجا آن تیغ کهآتش در جهان زد
Тапонча бар дирафш Ковиён зад
تپانچه بر درفش کاویان زد
Басои фарзонаро ков ширзод аст
بسا فرزانه را کاو شیرزاد است
Фиреби хокён бар бод дода аст
فریب خاکیان بر باد داده است
Басои гурги ҷавон каз рӯбаҳи пер
بسا گرگ جوان کز روبَهِ پیر
Ба афсун баста шуд дар доми нахҷӣр
به افسون بسته شد در دام نخجیر
Аз он бар гурги рӯбаҳи рости шоҳӣ
از آن بر گرگ روبَه راست شاهی
Ки рӯбаҳ дом бинад гурги моҳӣ
که روبَه دام بیند گرگ ماهی
Басои шаҳ каз фиреби ёФаҳи гӯйон
بسا شه کَز فریب یافهگویان
Хусуматро шавад бе вақти ҷӯён
خصومت را شود بیوقت جویان
Саранҷом аз шитоби хоми тадбир
سرانجام از شتابِ خامتدبیر
Ба ҷои парниён бар дил наад тир
به جای پرنیان بر دل نهد تیر
зи мағрурии кулоҳ аз сар шавад давр
ز مغروری کلاه از سر شود دور
Мабодои кас ба зӯри хеши мағрур
مبادا کس به زور خویش مغرور
Чароғ ар чаҳ зи равған нур гирад
چراغ اَر چه ز روغن نور گیرد
Басо бошад ки аз равғани бимирад
بسا باشد که از روغن بمیرد
Хӯришҳоро намаки рӯ тоза дорад
خورشها را نمک رو تازه دارد
Намак бояд ки низ андоза дорад
نمک باید که نیز اندازه دارد
Махӯр чандон ки хурмо хор гардад
مخور چندان که خرما خار گردد
Гувориш дар даҳан мурдор гардад
گوارش در دهن مُردار گردد
Чунон хур каз заруратҳои ҳолат
چنان خور کز ضرورتهای حالت
Ҳаром дигарон бошад ҳалолат
حرام دیگران باشد حلالت
Муқӣмиро ки ин дарвоза бояд
مُقیمی را که این دروازه باید
Ғаму шодяшро андоза бояд
غم و شادیش را اندازه باید
Мҷуи болотар аз даврони худ ҷой
مَجو بالاتر از دوران خود جای
Макаш беш аз гилӣми хештани пой
مکش بیش از گلیم خویشتن پای
Чу дарё бар мазан мавҷӣ ки дорӣ
چو دریا بر مزن موجی که داری
Мпри болотар аз авҷӣ ки дорӣ
مپر بالاتر از اوجی که داری
Ба қадари шуғли худ бояд задани лоф
به قدر شغل خود باید زدن لاف
Ки зардӯзӣ надонад бўрёбоФ
که زردوزی نداند بوریاباف
Чаҳ некӯ достонӣ зад ҳунарманд
چه نیکو داستانی زد هنرمند
Ҳлилаҳ бо ҳлилаҳи қанд бо қанд
هلیله با هلیله قند با قند
На фаррух шуд ниҳоди нав ниҳодан
نه فرخ شد نهاد نو نهادن
Раҳу расми куҳан бар бод додан
ره و رسم کهن بر باد دادن
Ба қандили қадямон дар задани санг
به قندیل قدیمان در زدن سنگ
Ба колои ятемон бар задани чанг
به کالای یتیمان بر زدن چنگ
Ҳар он кови кишти тухмӣ , кушта бар дод
هر آن کاو کِشت تخمی، کشته بر داد
На ман гуфтам ки дона зу хабар дод
نه من گفتم که دانه زو خبر داد
На ҳар тухмии дарахтии рости равед
نه هر تخمی درختی راست روید
На ҳар равадӣ сурӯдӣ рост гуяд
نه هر رودی سرودی راست گوید
Ба сарҳангии ҳамоил кардани теғ
به سرهنگی حمایل کردنِ تیغ
Басои маро ки пӯшади чеҳра дар меғ
بسا مه را که پوشد چهره در میغ
Ту хӯни резии мубини ков шер гирад
تو خونریزی مبین کاو شیر گیرد
Ки хунаш гирад ар чаҳ дайр гирад
که خونش گیرد اَر چه دیر گیرد
Аз ин аблақи савори ним зангӣ
از این ابلقسوارِ نیمزنگی
Ки дар зер аблақӣ дорад ду рангӣ
که در زیر ابلقی دارد دو رنگی
Мабош эмин , ки бо хуй паланг аст
مباش ایمن، که با خوی پلنگ است
Куҷои як дил шавад ? охири ду ранг аст
کجا یکدل شود؟ آخر دو رنگ است
Ситам дар мазҳаби давлат раво нест
ستم در مذهب دولت روا نیست
Ки давлат бо ситами гор ошно нест
که دولت با ستمگار آشنا نیست
Харӣ дар коҳ дон афтод наогоҳ
خری در کاهدان افتاد نآگاه
Нагӯям вой бар хар , вой бар коҳ
نگویم وای بر خر، وای بر کاه
Магас бар хон ҳалво кӣ кунад пушт ?
مگس بر خوان حلوا کی کند پشت؟
Ба анҷӣрии ғробӣ чун тавон кишт ?
به انجیری غُرابی چون توان کشت؟
Ба сими дигарон заррин макун кох
به سیم دیگران زرین مکن کاخ
Казин дайн рахна гардад , кӣсаи сӯрох
کزین دین رخنه گردد، کیسه سوراخ
Нигаҳи дори андарин ошуфтаи бозор
نگه دار اندرین آشفته بازار
Кодин гозр аз норанҷи аттор
کدین گازُر از نارنج عطار
Машав хомаш чу кор уфтад ба зорӣ
مشو خامش چو کار افتد بهزاری
Ки бошад хомшӣ навъе зи хорӣ
که باشد خامشی نوعی ز خواری
Шнидстм ки дар занҷири омон
شنیدستم که در زنجیر عامان
Яке бӯда сети азин ошуфтаи номон
یکی بودهست ازین آشفتهنامان
Чу бо ӯ сохтӣ ноболиғии ҷанг
چو با او ساختی نابالغی جنگ
Ба болиғтар касе бардоштии санг
به بالغتر کسی برداشتی سنگ
Бпрсиднд каз Тифлони хурии хор
بپرسیدند کز طفلان خوری خار
зи перони кини кашӣ ? чун бошад ин кор ?
ز پیران کین کشی؟ چون باشد این کار؟
Ба ханда гуфт агар перони нхнднд
به خنده گفت اگر پیران نخندند
Куҷои Тифлони ситам корӣ писанданд
کجا طفلان ستمکاری پسندند
Чу даст аз пой нохушнӯд бошад
چو دست از پای ناخشنود باشد
Ба ҷурми пой , сар махӯз бошад
به جرم پای، سر مأخوذ باشد
Ба ҷаббории мубин дар ҳеҷ дарвеш
به جباری مبین در هیچ درویش
Ки ӯ ҳам муҳташам бошад бар хеш
که او هم محتشم باشد بر خویش
зи айби неки мардуми дида бар дуз
ز عیب نیک مردم دیده بردوز
Ҳунар дидани зи чашм бад меомӯз
هنر دیدن ز چشم بد میآموز
Ҳунар бинад чу айби ин чашми ҷосус
هنر بیند چو عیب این چشم جاسوس
Ту чашми зоғи байн , на пои товус
تو چشم زاغ بین، نه پای طاووس
Туро ҳарфӣ ба сад тазвир дар мушт
تو را حرفی به صد تزویر در مشت
Манеҳ бар ҳарфи каси беҳудаи ангушт
منه بر حرف کس بیهوده انگشت
Ба айби хеши як дидаи намое ?
به عیب خویش یک دیده نمایی؟
Ба айби дигарон сад сад гушойӣ ?
به عیب دیگران صد صد گشایی؟
На кам зи ойӣнае дар айби ҷӯӣ
نه کم ز آیینهای در عیبجويی
Ба ойӣна раҳо кун сахти рӯе
به آیینه رها کن سخترویی
Ҳифози оинаи ин як ҳунари бас
حفاظ آینه این یک هنر بس
Ки пеш кас нагӯяд ғайбати кас
که پیش کس نگوید غیبت کس
Чу сояи рӯсиёҳи он кас нишинад
چو سایه روسیاه آنکس نشیند
Ки вопас гуяд онч аз пеш бинад
که واپس گوید آنچ از پیش بیند
Нишоед дид хасми хешро хирад
نشاید دید خصم خویش را خرد
Ки нарад аз хоми дастон кам тавон барад
که نرد از خامدستان کم توان برد
Машав ғарра бар он харгӯши зрФом
مشو غره بر آن خرگوش زرفام
Ки бар ханҷар нагорд марди рассом
که بر خنجر نگارد مردِ رسام
Ки чун шерон бидон ханҷар ситезанд
که چون شیران بدان خنجر ستیزند
Бадви хӯни басӣ харгӯш резанд
بِدو خون بسی خرگوش ریزند
Дар оби нарми рӯи мангар ба хорӣ
در آب نرمرو منگر به خواری
Ки тунд ояд гуҳи зинҳори хорӣ
که تند آید گَه زنهار خواری
Бар оташ дил манеҳ ков рух фурӯзад
بر آتش دل منه کاو رخ فروزد
Ки вақт ояд ки сад хирман бисӯзад
که وقت آید که صد خرمن بسوزد
Ба густохии мубин дар хандаи шер
به گستاخی مبین در خندهٔ شیر
Ки на дандони намояд балки шамшер
که نه دندان نماید بلکه شمشیر
Ҳар он кас ков занад лофи далерӣ
هر آن کس کاو زند لاف دلیری
зи ҷанг шер ёбад номи ширӣ
ز جنگ شیر یابد نام شیری
Чу кини хоҳии з хусрав кард баҳром
چو کینخواهی ز خسرو کرد بهرام
зи кини хусравон хусрав шудаш ном
ز کین خسروان خسرو شدش نام
Ба ар бо кам зи худ , худро насанҷӣ
بِهْ اَر با کم ز خود، خود را نسنجی
Каз афкандани вази афтодани биринҷӣ
کز افکندن وز افتادن برَنجی
Ситеза бо бузургон ба тавон барад
ستیزه با بزرگان بِهْ توان برد
Ки аз ҳам дастии хирадони шӯии хирад
که از همدستیِ خُردان شوی خُرد
Наҳанги он ба ки дар дарёи ситезад
نهنگ آن بِهْ که در دریا ستیزد
Каз оби хиради моҳии хиради хезад
کز آب خُرد ماهی خُرد خیزد
Чу хусрав гуфт бисёре дарин боб
چو خسرو گفت بسیاری درین باب
Бузургон рехтанд аз дидагони об
بزرگان ریختند از دیدگان آب
Фурӯд омад зи тахти он рӯзи дили танг
فرود آمد ز تخت آن روز دلتنگ
Равон карда зи наргиси оби гули ранг
روان کرده ز نرگس آب گُلرنگ
Се рӯз андӯҳ хӯрд аз баҳри баҳром
سه روز اندوه خورد از بهر بهرام
На бо тахт ошно мешуд на бо ҷом
نه با تخت آشنا میشد نه با جام