з ҳар навъ дар мамлакати корҳост

ز هر نوع در مملکت کارهاست

Ки шаҳро дар он ҳар як асрорҳост

که شه را در آن هر یک اسرارهاست

Ту гирдоне ва гар ндонӣ хамӯш

تو گردانی و گر ندانی خموش

Чу фармон диҳад ҳар чаҳ гуяд бакӯш

چو فرمان دهد هر چه گوید بکوش

Вагар чанд пеши ту корӣаст хирад

وگر چند پیش تو کاری است خرد

Муаззамтарин шуғл бояд шимурд

معظّم ترین شغل باید شمرد

Ки фармон ӯ рости қадару маҳал

که فرمان او راست قدر و محل

Ба ҷади туро , хари марон дар вҳл

به جدّ تو را، خر مران در وحل

Вагар нанги дории зи фармони шоҳ

وگر ننگ داری ز فرمان شاه

Басӣҷ уқубат куну банду чоҳ

بسیج عقوبت کن و بند و چاه

Хадамро мулӯк озмоиш кунанд

خدم را ملوک آزمایش کنند

Гуҳии сарзаниши гуҳ ситоиш кунанд

گهی سرزنش گه ستایش کنند

Кунанд имтиҳони бандагонро басӣ

کنند امتحان بندگان را بسی

Бибинанди нақдина ҳар касе

ببینند نقدینه هر کسی

Тамаъ бугсаланд ар такаббур кунанд

طمع بگسلند ار تکبّر کنند

Кунанд эътимод ар тафохур кунанд

کنند اعتماد ار تفاخر کنند

Буд чори хислат ки соҳиби умӯр

بود چار خصلت که صاحب امور

з маъмур бошад ба таъзими давр

ز مأمور باشد به تعظیم دور

Бидон бе ниёзии ҷуз аз бе ниёз

بدان بی نیازی جز از بی نیاز

Ба ъзӣ ки бар халқ дорад зи ноз

به عزّی که بر خلق دارد ز ناز

Бидон Комронӣ ва он эминӣ

بدان کامرانی و آن ایمنی

Ки воҷиби шиносади зи кибр ва манӣ

که واجب شناسد ز کبر و منی

Ба маҳкӯму маъмур дар коинот

به محکوم و مأمور در کاینات

Ба чашм ҳақорат кунанд илтифот

به چشم حقارت کنند التفات

Ба фазли худ аз ғояти иқтидор

به فضل خود از غایت اقتدار

Кунад бар умуму хусӯси ифтихор

کند بر عموم و خصوص افتخار

Муроди малики ҳақ буд бар хадам

مراد ملک حق بود بر خدم

Вагар ҳукм мавҷӯд кард аз адам

وگر حکم موجود کرد از عدم

Саломат талаб мекунӣ эй азиз

سلامت طلب می کنی ای عزیز

Ба зидон мубаддил кун он чори чиз

به ضدّان مبدّل کن آن چار چیز

Ниёзу тзлл бару заъфу бим

نیاز و تذّلل بر و ضعف و بیم

Чу хоҳии халос аз балои азим

چو خواهی خلاص از بلای عظیم

Тағайюр чу раҳ ёфт дар подшоҳ

تغیّر چو ره یافت در پادشاه

Надорад каси онҷои дили каси нигоҳ

ندارد کس آنجا دل کس نگاه

Бародар шавад аз бародари нФўр

برادر شود از برادر نفور

Шаванд аз ту хуишони наздики давр

شوند از تو خویشان نزدیک دور

Ризои дил шоҳ гиранд пеш

رضای دل شاه گیرند پیش

Бибаранди пайванди хуишони зи хеш

ببرند پیوند خویشان ز خویش

Таваҳҳум эй бародари зи пайванду дӯст

توهم ای برادر ز پیوند و دوست

Бабри дил ки пайванд ва дилбандат ӯст

ببر دل که پیوند و دلبندت اوست

Турои неъмати подшои пурвирд

ترا نعمت پادشا پرورد

Каси дигар аз ту чаро бархӯрд

کس دیگر از تو چرا برخورد

Мулӯк аз барои муродоти хеш

ملوک از برای مرادات خویش

Нагиранд боз аз мурооти хеш

نگیرند باز از مراعات خویش

Баронанд ком ва надоранд бок

برانند کام و ندارند باک

Набошанд аз ҳеҷ каси бимнок

نباشند از هیچ کس بیمناک

Вагар монеъ ояд зи ақрон касе

وگر مانع آید ز اقران کسی

Бёзорд ва кӣна гирад басӣ

بیازارد و کینه گیرد بسی

Чу қудрат ҳарифасту нихвати надим

چو قدرت حریف است و نخوت ندیم

Ҳазари зини ду оташ ки хавфасту бим

حذر زین دو آتش که خوف است و بیم

Агар шоҳ маҳрӯм монад зи ком

اگر شاه محروم ماند ز کام

Расад шуълаи ғайраташ бар ғмом

رسد شعله غیرتش بر غمام

Хадамро надоранд устодаи пеш

خدم را ندارند استاده پیش

Ҷуз аз баҳри осоиши нафаси хеш

جز از بهر آسایش نفس خویش

Чу шуд бар муроди дилаши сахти пой

چو شد بر مراد دلش سخت پای

Ба малик ва ба мол ва ба ҷоҳ ва ба ҷой

به ملک و به مال و به جاه و به جای

Вагар низ бинии з ҷое халал

وگر نیز بینی ز جایی خلل

Мазан бо малик дар насиҳати ҷадал

مزن با ملک در نصیحت جدل

Ба дафъи Муродӣ ки дорад бакӯш

به دفع مرادی که دارد بکوش

Вагар май туоне халали бози пӯш

وگر می توانی خلل باز پوش

Вагар он хилол брншоид гирифт

وگر آن خلال برنشاید گرفت

Ба тарк муродаш набояд гирифт

به ترک مرادش نباید گرفت

Бакӯшӣ ки он орзӯро магар

بکوشی که آن آرزو را مگر

Тавон кард ҳосили бадӣлӣ дигар

توان کرد حاصل بدیلی دگر

Магар дар пазирад шавад кори саҳл

مگر در پذیرد شود کار سهل

Вагарнаи ту махӯзи гардӣ ба ҷаҳл

وگرنه تو مأخوذ گردی به جهل

Гар аз шоҳ корӣ равад нописанд

گر از شاه کاری رود ناپسند

Ту бории забон аз маломат бабанд

تو باری زبان از ملامت ببند

Ки аз сарзаниш ваҳшат ояд падед

که از سرزنش وحشت آید پدید

Мазан қуфл бар дар ки гум шуд калид

مزن قفل بر در که گم شد کلید

Хаҷал гардад аз карда хеши шоҳ

خجل گردد از کرده خویش شاه

Нахоҳад ки бинад туро ҳар пагоҳ

نخواهد که بیند ترا هر پگاه

Наёрӣ ба таъвил ислоҳ дод

نیاری به تأویل اصلاح داد

На тамҳиди узрии туоне ниҳод

نه تمهید عذری توانی نهاد

Хирадмандро аз саноҳои рост

خردمند را از ثناهای راست

Ки дар рӯй гӯйанд шарм ва ҳаёст

که در روی گویند شرم و حیاست

Куҷо бар тавон баст бар ваии фусӯс

کجا بر توان بست بر وی فسوس

Хирадманди нФрибд аз чоплус

خردمند نفریبد از چاپلوس

Маъоӣиби мубин зонк бенақсу айб

معایب مبین زانک بی نقص و عیب

Касе нест алои худованди ғайб

کسی نیست الا خداوند غیب

Вагар низ дории забонро нигоҳ

وگر نیز داری زبان را نگاه

зи айбӣ ки дар дил гирифтӣ зи шоҳ

ز عیبی که در دل گرفتی ز شاه

Дил ӯ гувоҳӣ диҳад бар дилат

دل او گواهی دهد بر دلت

Бибинад ба нури дили андари дилат

ببیند به نور دل اندر دلت

Манеҳ дар миён бо хавосу авом

منه در میان با خواص و عوام

зи неку бади подшои вассалом

ز نیک و بد پادشا والسّلام

Чу зонҷо ки ҳаду раҳи подшост

چو زانجا که حدّ و ره پادشاست

Бнохўб ҳамдостонӣ хатост

بناخوب همداستانی خطاست

Нишоед ки ҳам дар маъоӣиби нафас

نشاید که هم در معایب نفس

Ба ҳамдостонии зании пеши кас

به همداستانی زنی پیش کس

Балӣ карда бошӣ хиёнати дуруст

بلی کرده باشی خیانت درست

Хамӯшӣу баси мухлиси кори тест

خموشی و بس مخلص کار تست

Бидон феъли нохуб таҳсин макун

بدان فعل ناخوب تحسین مکن

Ризо додани хеш таъйин макун

رضا دادن خویش تعیین مکن

Ки хомӯшӣ аз нопсндидн аст

که خاموشی از ناپسندیدن است

Сано бар хато аз хато дидан аст

ثنا بر خطا از خطا دیدن است

Раҳи подшоҳон саросар саност

ره پادشاهان سراسر ثناست

Дарин мавзе аммо ситоиш хатост

درین موضع امّا ستایش خطاست

Чу роہи сано баста бинад дуруст

چو راہ ثنا بسته بیند درست

Бидонад чаҳ сар дар хамӯшӣ тест

بداند چه سرّ در خموشی تست

Малик чун ба айн фаросат бидид

ملک چون به عین فراست بدید

зи гуфтан хиҷолат набояд кашид

ز گفتن خجالت نباید کشید

Ба ҳиялати басии корҳо даст дод

به حیلت بسی کارها دست داد

Ки қӯти бночори гардани ниҳод

که قوّت بناچار گردن نهاد

Валикини тариқӣ ки ҳиялати супурд

ولیکن طریقی که حیلت سپرد

Ба сабру мудорои тавон пеши барад

به صبر و مدارا توان پیش برد

Агар дар малики айби пинҳон буд

اگر در ملک عیب پنهان بود

Нахоҳад ки каси воқифи он буд

نخواهد که کس واقف آن بود

Ту даъвӣ кунӣ зиракии пеш ӯ

تو دعوی کنی زیرکی پیش او

Ки ман воқифам бар кам ва беш ӯ

که من واقفم بر کم و بیش او

Чунин дон ки душмантарин каси туе

چنین دان که دشمن ترین کس تویی

Чу бо шоҳ даъвӣ кунӣ пас туе

چو با شاه دعوی کنی پس تویی

На танҳо чунинаст наздики шоҳ

نه تنها چنین است نزدیک شاه

Ҳамаи кас бар ин зикр бошад гувоҳ

همه کس بر این ذکر باشد گواه

Ки душман шуморанд ӯро на дӯст

که دشمن شمارند او را نه دوست

Ки айби касони зоҳир аз феъл ӯст

که عیب کسان ظاهر از فعل اوست

Набӯдаст аздодро иҷтимо

نبودست اضداد را اجتماع

Таваҳҳумгар чунинӣ Фхиролўдоъ

توهم گر چنینی فخیرالوداع

Тбоъи мулӯк аз раҳи эътибор

طباع ملوک از ره اعتبار

Набошанд бо икдгри созгор

نباشند با یکدگر سازگار

Буд мухталифи хуу халқу сиришт

بود مختلف خو و خلق و سرشت

Чунон коизди аввали басари брнбшт

چنان کایزد اول بسر برنبشت

Яке дӯст дорад дуои хадам

یکی دوست دارد دعای خدم

Дигар як сано бо ситоиши баҳам

دگر یک ثنا با ستایش بهم

Якеро ҳарифи хуши длФриб

یکی را حریف خوش دلفریب

Якеро дўоли Аннану ркиб

یکی را دوال عنان و رکیب

Яке мутрибу бодау биҳшӣ

یکی مطرب و باده و بیهشی

Яке хештани дорӣу хомшӣ

یکی خویشتن داری و خامشی

Ва зинҳо ҳамин ҷузв бгзидаҳ анд

و زینها همین جزو بگزیده اند

Ки ҳайбати дарин мартабат дида анд

که هیبت درین مرتبت دیده اند

Ало эй баровардаи подшоҳ

الا ای برآورده پادشاه

Азуи ҷуз ки вай хоҳад аз вай махоҳ

ازو جز که وی خواهد از وی مخواه

Сухан чун кунӣ ибтидо аз нахуст

سخن چون کنی ابتدا از نخست

Бибояд ризои дили шоҳи ҷуст

بباید رضای دل شاه جست

Ба мизон табъаш бисанҷӣ сухан

به میزان طبعش بسنجی سخن

На сари бози ёбии сухани ронаи бен

نه سر باز یابی سخن رانه بن

Ки ҳар чизро қадари чандон буд

که هر چیز را قدر چندان بود

Ки майли дилаши ҷониби он буд

که میل دلش جانب آن بود

Буд хотири подшои бади гумон

بود خاطر پادشا بد گمان

Ба талбису найранги аҳли замон

به تلبیس و نیرنگ اهل زمان

Бҳдӣ ки дорад гумонро яқин

بحدّی که دارد گمان را یقین

Ки гуяд чунон то нагӯйӣ чунин

که گوید چنان تا نگویی چنین

зи шоҳони бад-ӣни одати он пештар

ز شاهان بدین عادت آن پیشتر

Ки лаҳв ва тнъм кунад бештар

که لهو و تنعّم کند بیشتر

Чу мӯҳмал гузорад муҳимот ро

چو مهمل گذارد مهمّات را

Ба ғифлат кунад фӯти авқот ро

به غفلت کند فوت اوقات را

Наад ҷурм бар гардани чокарон

نهد جرم بر گردن چاکران

Наёранд лекин нутқ зад дар он

نیارند لیکن نطق زد در آن

Чу шаҳ бар хадам айб ҷӯяд ба қаҳр

چو شه بر خدم عیب جوید به قهر

Буд айши хизматгарони ҳамчуи заҳр

بود عیش خدمتگران همچو زهر

Набошанд дар кори хизмати сутӯҳ

نباشند در کار خدمت ستوه

Пароканда гирданд аз ҳар гуруҳ

پراکنده گردند از هر گروه

Чу беҷурм бошад уқубати ҷазо

چو بی جرم باشد عقوبت جزا

Далерии намоянд бар носазо

دلیری نمایند بر ناسزا