Ба ҷое ки шоҳ аз ту дорад ҳҷиб

به جایی که شاه از تو دارد حجیب

Марв то туоне битарс аз наҳиф

مرو تا توانی بترس از نهیب

Ки нафрати пазирад чу шарм оядаш

که نفرت پذیرد چو شرم آیدش

Ба ваҳшати зи ту табъи бгзоидш

به وحشت ز تو طبع بگزایدش

зи ваҳшат кроҳит ояд падед

ز وحشت کراهیّت آید پدید

Умед аз саломат бибояд бурид

امید از سلامت بباید بُرید

Чу бинӣ бар абрӯи гиреҳи шоҳ ро

چو بینی بر ابرو گره شاه را

Бигардон зи наздик ӯ роҳ ро

بگردان ز نزدیک او راه را

Чу дидӣ ки шуд тайраи ҳолеи гурез

چو دیدی که شد طیره حالی گریز

Ки бар дӯстӣ раҳ занад хашми тез

که بر دوستی ره زند خشم تیز

Битарс аз уқубат ки вақте бадаст

بترس از عقوبت که وقتی بدست

Хусусан ки муҷрим наёяд ба даст

خصوصاً که مجرم نیاید به دست

Дар он дам мабош эмин аз қаҳри хашм

در آن دم مباش ایمن از قهر خشم

Ки бар ту бирезади малики заҳри хашм

که بر تو بریزد مَلِک زهر خشم

Набошанд шоҳони магари зуди сайр

نباشند شاهان مگر زود سیر

Ту хизмат кун ва дар вафо бош дайр

تو خدمت کن و در وفا باش دیر

Ба тимори ишғол худ кун қиём

به تیمار اَشغال خود کن قیام

Дилу ҷон ба таклифи худ даҳ тамом

دل و جان به تکلیف خود دِه تمام

Ба ифрот кардани хурӯҷу духул

به افراط کردن خروج و دخول

Нишоед ки шоҳ аз ту гардад малул

نشاید که شاه از تو گردد ملول

Балии маҷлиси шоҳро бар давом

بلی مجلس شاه را بر دوام

Мулозим мабош ва мабар издиҳом

ملازم مباش و مَبَر اِزدحام

Чу бисёр гирданд дар кӯии ёр

چو بسیار گردند در کوی یار

Шаванд охроломр бар ёри хор

شوند آخرالامر بر یار خوار

Сабки рӯҳи дафъ маломат кунад

سبک روح دفع ملامت کند

Гарони ҷон ба хизмат ҳўолт кунад

گران جان به خدمت حوالت کند

з пас бошӣ ва пеш хонд туро

ز پس باشی و پیش خواند ترا

Аз он ба ки аз пеш ронад туро

از آن به که از پیش رانَد ترا

Ба наздики худ хондан аз даври пеш

به نزدیک خود خواندن از دُور پیش

Ба аз давр кардани зи наздики хеш

به از دُور کردن ز نزدیک خویش

Ба тадриҷи бартар шудани гоми гом

به تدریج برتر شدن گام گام

На барҷастану аўФтодни зи бом

نه برجستن و اوفتادن ز بام

Мӯи веноти худ бар дили дигарон

مَو‌ونات خود بر دل دیگران

Сабки дор агар чанд бошӣ гарон

سبک دار اگر چند باشی گران

Хусусан ки бар хотири подшоҳ

خصوصاً که بر خاطر پادشاه

Чаҳ кӯҳи аҳад аз гаронӣ чаҳ коҳ

چه کوه اُحُد از گرانی چه کاه

Сбкбор бояд ки бошӣ мудом

سبکبار باید که باشی مدام

Гаронӣ ба андоза кун вассалом

گرانی به اندازه کن والسّلام

Чу дар маҷлис шаҳ шудӣ арҷманд

چو در مجلس شه شدی ارجمند

Макун саъй бисёр дар гуфт ва ханд

مکن سعی بسیار در گفت و خَند

Нишоед ки тарки адаб ху кунӣ

نشاید که ترک ادب خو کنی

На некӯ будгар на некӯ кунӣ

نه نیکو بود گر نه نیکو کنی

Нагӯям ки ғамгин ва дилтанг бош

نگویم که غمگین و دلتنگ باش

Гарони ҷони маҷлис чу харсанг бош

گران جان مجلس چو خرسنگ باش

Мазан аз аломат бар абрӯи гиреҳ

مزن از علامت بر ابرو گره

Бихӯр май ба табъ ва баҳона манеҳ

بخور می به طبع و بهانه منه

Ба каф бар мадор ва гаронӣ макун

به کف بر مدار و گرانی مکن

Сабки рағбат дўсткомӣ макун

سبک رغبت دوستکامی مکن

Мҳли ҷуръа дар ҷому покизаи нӯш

مَهِل جرعه در جام و پاکیزه نوش

Фаровони нишастан ба маҷлис макуш

فراوان نشستن به مجلس مکوش

Агар ҷоми шоҳ аз ҳарифон ҷудост

اگر جامِ شاه از حریفان جداست

Кам ва беш агар ҷуръа Монӣ равост

کم و بیش اگر جرعه مانی رواست

Мурод эҳтиётасту баси зини сухан

مراد احتیاط است و بس زین سخن

Чу михўораҳ эй пас тъзз макун

چو مَیخواره ای پس تعزّز مکن

Аз он пештари бози даҳ ҷои хеш

از آن پیشتر باز ده جای خویش

Ки аз дӯш мардум кунӣ ҷои хеш

که از دوش مردم کنی جای خویش

Бааш бош ва бо хештани дори дил

بهُش باش و با خویشتن دار دل

Чунон рӯ ки фардо набошӣ хаҷал

چنان رو که فردا نباشی خجل

Чу рафтӣ зи базми малик зинҳор

چو رفتی ز بزم ملک زینهار

Ки маҷлис насозӣ ба лайл ва наҳор

که مجلس نسازی به لیل و نهار

Вагар хӯрдае хоссаи хусравӣ

و گر خورده ای خاصة خسروی

Нкўшӣ дар он то магари пас рӯй

نکوشی در آن تا مگر پس روی

Вале бош чандон ки бошӣ ба ҷой

ولی باش چندان که باشی به جای

Хушу хурраму тозау длгшоӣ

خوش و خُرّم و تازه و دلگشای

Дижам рӯй манишину хотири нижанд

دژم روی منشین و خاطر نژند

Дар айш бар табъи шаҳ дар , мабанд

درِ عیش بر طبع شه در، مبند

Чу бошанд бо табъ ӯ сохта

چو باشند با طبع او ساخته

Буд айш беайбу пардохта

بُوَد عیش بی عیب و پرداخته

Нигаҳ кун ки майли дил шоҳ чист

نگه کن که مَیل دل شاه چیست

Бар он навъ бояд ба ҳанҷор зист

بر آن نوع باید به هنجار زیست

Чу хонд ба вақти сухани подшоҳ

چو خوانَد به وقت سخن پادشاه

Турои пеши худ , пеш худ кун нигоҳ

ترا پیش خود، پیشِ خود کن نگاه

Марв беш аз он пештар зинҳор

مرو بیش از آن پیشتر زینهار

Ки домани занӣ бар худовандгор

که دامن زنی بر خداوندگار

Марв низ чндонки ронӣ ба роҳ

مرو نیز چندانک رانی به راه

Ки асбат занад хеш бар асби шоҳ

که اسبت زند خویش بر اسب شاه

Зиён дорадаш хоссаи длхстаҳ ро

زیان داردش خاصه دلخسته را

Дар андешаи узри дили баста ро

در اندیشة عذر دل بسته را

Чу густохе дар миён роҳ ёфт

چو گستاخیی در میان راه یافت

Саросемаи гашту з хиҷлат битофт

سراسیمه گشت و ز خجلت بتافت

Чу набӯд малик бо ту андари ҳадис

چو نَبوَد ملک با تو اندر حدیث

Гарони ҷонӣ аз ҳад мабар чун хабис

گران جانی از حد مَبَر چون خبیث

Бар он бештари бози пастар дарой

بر آن بیشتر باز پس تر درآی

Нигар чун буд расм борӣ мапоӣ

نگر چون بود رسم باری مپای

Вагар боз хонд ба корӣ дигар

و گر باز خواند به کاری دگر

Сухан ронад аз рӯзгорӣ дигар

سخن رانَد از روزگاری دگر

Чунон рон ки бошад сари асби шоҳ

چنان ران که باشد سر اسب شاه

Муқобил ба зини ту эй никхўоаҳ

مقابل به زین تو ای نیکخواه

Ба он то чу шаҳ бо ҳадиси аўФтод

به آن تا چو شه با حدیث اوفتاد

Ба гардан набояд варо тоб дод

به گردن نباید ورا تاب داد

Дигар онк дар мавкиби шаҳриёр

دگر آنک در موکب شهریار

Машав ҳеҷ бар асби бдхўи савор

مشو هیچ بر اسب بدخو سوار

Чу дар об ронад вагар дар хлоб

چو در آب راند وگر در خلاب

Марон бар ақаби асби худ брштоб

مران بر عقب اسب خود برشتاب

Хирадманди ҳам дар кашад доманаш

خردمند هم در کشد دامنش

зи корӣ ки хавфаст пиромнш

ز کاری که خَوف است پیرامنش

зи валадону ғулмону хизматгарон

ز وِلدان و غِلمان و خدمتگران

Ба дар гоҳи шаҳ аз карон то карон

به در گاه شه از کران تا کران

Тҳошӣ куну хештани даври дор

تحاشی کن و خویشتن دور دار

Хирадро зи икроҳи маъзӯри дор

خرد را ز اکراه معذور دار

Фитад тӯҳмату шаку занну гумон

فتد تهمت و شکّ و ظنّ و گمان

Ба малик ва ба мол ва ба хон ва ба мон

به مُلک و به مال و به خان و به مان

Хатарҳои дигар ба асбоб ҳо

خطرهای دیگر به اسباب ها

Казон бар замири аўФтди тоб ҳо

کزان بر ضمیر اوفتد تاب ها

Ту беҷурм ва дар маърази сад гуноҳ

تو بی جرم و در معرض صد گناه

Расан дар сари гургу Юсуф ба чоҳ

رسن در سر گرگ و یوسف به چاه

Чу шуд подшои бадгумон мушкил аст

چو شد پادشا بَدگمان مشکل است

Ту ғофил ки ӯро чаҳ сар дар дил аст

تو غافل که او را چه سِرّ در دل است

Агар муштабаҳ шуд дили подшоҳ

اگر مشتبه شد دل پادشاه

Ндонӣ ба тадбири ислоҳи роҳ

ندانی به تدبیر اصلاح راه

Агар бегуноҳӣ вагар ҷурми кор

اگر بی گناهی و گر جُرم کار

зи афву уқубат бурун нест кор

ز عفو و عقوبت برون نیست کار

Валикин чу зоҳир нагардад ки чист

ولیکن چو ظاهر نگردد که چیست

Азобӣ буд зиндагонӣ на зист

عذابی بود زندگانی نه زیست

Азин варта рӯй саломати мадор

ازین ورطه روی سلامت مدار

Магар парда бархезад аз рӯй кор

مگر پرده برخیزد از روی کار

Агар бо касе шоҳ сиррӣ бигуфт

اگر با کسی شاه سِرّی بگفت

Ту онро таҷассус макун дар наҳуфт

تو آن را تجسّس مکن در نهفت

Тҳошӣ кун аз муҳаррами сари шоҳ

تحاشی کن از محرم سرّ شاه

Ва гарна туу маърази иштибоҳ

و گرنه تو و معرض اشتباه

Шунидӣ магари панди перони пеш

شنیدی مگر پند پیران پیش

Ки дар тӣаи тӯҳмати миндози хеш

که در تیهِ تهمت مینداز خویش

Вагар сари худ бо ту гуяд ба роз

و گر سرّ خود با تو گوید به راز

Ту асрори худ ҳам бадви гӯии боз

تو اسرار خود هم بدو گوی باز

Агар бар касе низ пайдо ( ? ) шӯй

اگر بر کسی نیز پیدا (؟) شوی

Басии брнёид ки расвои шӯй

بسی برنیاید که رسوا شوی

Надорад писанд аз ту шоҳи ҳалим

ندارد پسند از تو شاه حلیم

ДроФтӣ ба гирдоби умеду бим

دراُفتی به گرداب امّید و بیم

Вагар кӣна гирасту бркори баст

و گر کینه گیرست و برکار بَست

Дуруст аз ту якборагии бршкст

درست از تو یکبارگی برشکست

Вагар тез хашмаст ҳам дар замон

و گر تیز خشم است هم در زمان

Хаданги тағайюр наад дар камон

خدنگ تغیّر نهد در کَمان

Занад оташи хашм дар хирманат

زَنَد آتش خشم در خرمنت

Бисӯзад ҳамаи рахти ҷону танат

بسوزد همه رخت جان و تنت

Ба густохи рӯеи Марви пеши шоҳ

به گستاخ رُویی مرو پیش شاه

Накӯи дори худро зи оташи нигоҳ

نکو دار خود را ز آتش نگاه

Агар чанд дории маҳали қабул

اگر چند داری محلِّ قبول

Буд роҳати андари фурӯъу усӯл

بُوَد راهت اندر فروع و اصول

Ба густохӣ аммо наёбӣ ҷавоз

به گستاخی امّا نیابی جواز

Фарс бар сари жарфи дарёи мтоз

فَرَس بر سر ژرف دریا متاز

Агар ҳишмат аз ҷои бардоштӣ

اگر حشمت از جای برداشتی

Ба ҷузи рахти тӯҳмат чаҳ бгзоштӣ

به جز رخت تهمت چه بگذاشتی

Мдри пардаи эҳтишом эй писар

مَدَر پردة احتشام ای پسر

Ба боди фанои брмдаҳи ҷону сар

به باد فنا برمَدِه جان و سر

Буд шоҳро аз паии ҳифзу бос

بُوَد شاه را از پی حفظ و باس

Бад-ӣн ҳар се иллати зи душмани ҳарос

بدین هر سه علّت ز دشمن هراس

Яке онк бошад қавии ҳолу зафт

یکی آنک باشد قوی حال و زفت

Дуюми онк бо макр ва ҳилааст ҷуфт

دویم آنک با مکر و حیله است جفت

Сиўм онк дорад тариқи фиреб

سیوم آنک دارد طریق فریب

Азин ҳар се бошад дилаши пари наҳиф

ازین هر سه باشد دلش پر نهیب

Ту ҳам зини се душман ба даргоҳи шоҳ

تو هم زین سه دشمن به درگاه شاه

Ҳамеи дори пайвастаи худро нигоҳ

همی دار پیوسته خود را نگاه

Дар ахлоқу одоб хизмат бакӯш

در اخلاق و آداب خدمت بکوش

Ба азм ва ба ҳзм ва ба ақл ва ба ҳуш

به عزم و به حزم و به عقل و به هوش

Накарду надод эй писар бе гумон

نکرد و نداد ای پسر بی گمان

На оташи муҳобо , на дарёи амон

نه آتش محابا، نه دریا امان

Мақомот мушкил манеҳ пеши шоҳ

مقامات مشکل مَنِه پیش شاه

Ки набӯд ба берун шудаш ҳеҷ роҳ

که نبود به بیرون شُدش هیچ راه

Азин чанд навъаш манеҳ роҳи пеш

ازین چند نوعش منه راه پیش

Басии нӯши диданд ва хӯрданд неш

بسی نوش دیدند و خوردند نیش

На судӣ ки бошад зӣонаши азим

نه سودی که باشد زیانش عظیم

На корӣ ки пешаст аз умеду бим

نه کاری که پیش است از امید و بیم

На чизе ки чун ҷо кунад дар дилаш

نه چیزی که چون جا کُند در دلش

Набошад саранҷом аз он ҳосилаш

نباشد سرانجام از آن حاصلش

На молӣ ки ноҳақ сетанд зи халқ

نه مالی که ناحق ستاند ز خلق

Ки озурда гардад аз он луқмаи ҳалқ

که آزرده گردد از آن لقمه حلق

Чу гуфтӣ ва бинишасташ андари замир

چو گفتی و بنشستش اندر ضمیر

Ба ҷузи хештанро муқассири мгир

به جز خویشتن را مقصّر مگیر

Агар худ хато рафт талқини ту

اگر خود خطا رفت تلقین تو

Надонад ҷуз аз рои кажбини ту

نداند جز از رای کژبین تو

Вагар рост омад з фазл худост

و گر راست آمد ز فضل خداست

зи сармояи давлати подшост

ز سرمایة دولت پادشاست

зи душворӣу нозукии корҳо

ز دشواری و نازکی کارها

Ки дар малик зоҳир шавад борҳо

که در مُلک ظاهر شود بارها

Муҳимотро вақт натавон шинохт

مهمّات را وقت نتوان شناخت

Ки донад ки тақдири эзад чаҳ сохт

که داند که تقدیر ایزد چه ساخت

Басии корҳо гашт бар бхрдон

بسی کارها گشت بر بخردان

Ки андешаро раҳ набошад бидон

که اندیشه را ره نباشد بدان

Яке ояд ағлаби туро беш кор

یکی آید اغلب ترا بیش کار

Ки ғофил буд шоҳро пеши кор

که غافل بود شاه را پیش کار

Бааш бош рӯзӣ ки эмин тарӣ

بهُش باش روزی که ایمن تری

Ки бо душмани он рӯз ҳам насипарӣ

که با دشمن آن روز هم نسپری

Бсиҷидаҳ бош аз паии кори хеш

بسیجیده باش از پی کار خویش

Чаҳ доне ки кӣ оядат кори пеш ?

چه دانی که کَی آیدت کار پیش؟

Ба бедорӣу ҳӯшёрии гароӣ

به بیداری و هوشیاری گرای

зи тақсиру ғифлат тҳошӣ намой

ز تقصیر و غفلت تحاشی نمای

зи инкору икроҳ вақте раҳе

ز انکار و اکراه وقتی رهی

Ки тарки тани осонии худ диҳӣ

که ترک تن آسانی خود دهی

Бузурги офатӣ дафъ кардӣ зи хеш

بزرگ آفتی دفع کردی ز خویش

Гар ин чанд шаҳвати брондии зи пеш

گر این چند شهوت براندی ز پیش

зи шурби втъому либосу либос

ز شرب وطعام و لباس و لباس

Буд нафаси пакет ба шукру сипос

بود نفس پاکت به شکر و سپاس

з ҳар орзӯу таматтуъ ки ҳаст

ز هر آرزو و تمتّع که هست

Туоне азу кард кӯтоҳи даст

توانی ازو کرد کوتاه دست

Шараро ба тадриҷ сокин кунӣ

شَرَه را به تدریج ساکن کنی

Вилояти азин қавм эмин кунӣ

ولایت ازین قوم ایمن کنی

Буд воҷиби ин шарт бар хосу ом

بُوَد واجب این شرط بر خاص و عام

Азин чанд хислат бароранд ном

ازین چند خصلت برآرند نام

Яқини дон ки воҷибтар аз роҳи рост

یقین دان که واجب تر از راه راست

Ба тахсӣс бар чокари подшост

به تخصیص بر چاکر پادشاست

Чу дар маҷлис шоҳ бинад мудом

چو در مجلس شاه بیند مدام

з ҳар неъмати шаробу таом

ز هر نعمت شراب و طعام

Гар онҷо нашуд қоҳири нафаси хеш

گر آنجا نشد قاهر نفس خویش

Нхўонндши алои шиками хор беш

نخوانندش الّا شکم خوار بیش

Ба хон бар чу бншондти шаҳриёр

به خوان بر چو بنشاندت شهریار

Назари пеши гиру сари афкандаи дор

نظر پیش گیر و سر افکنده دار

Ҳарисӣ макун аз шара бар таом

حریصی مکن از شَرَه بر طعام

Макаши бози даст аз хӯриши ҳам тамом

مکش باز دست از خورش هم تمام

Ба тадриҷ дар луқмае чанд шӯ

به تدریج در لقمه ای چند شو

На чандон ки бас сайр хурсанд шӯ

نه چندان که بس سیر خرسند شو

Шараф дар таомаст ва ҷой нишаст

شرف در طعام است و جای نشست

На дар луқмау ҷуръае сайру маст

نه در لقمه و جرعه ای سیر و مست

На пинҳон ва на ошкор эй писар

نه پنهان و نه آشکار ای پسر

Макун ҳеҷ аз ҷониби шаҳи назар

مکن هیچ از جانب شه نظر

Хусусан гуҳи луқмаи бурдан ба кор

خصوصاً گَهِ لقمه بردن به کار

Назари сӯии даст ва даҳонаш мадор

نظر سوی دست و دهانش مدار

Ки чашмаш дар он ҳол агар бар ту хӯрд

که چشمش در آن حال اگر بر تو خورد

Ки дорад хато бар ту чун ҳамл кард

که دارد خطا بر تو چون حمل کرد

Буд кофтади андари дилаши сад гумон

بُوَد کافتد اندر دلش صد گمان

Ту худ ғофил ва бе ғарази он замон

تو خود غافل و بی غرض آن زمان

Ба зоҳир таомаст бар хон шоҳ

به ظاهر طعام است بر خوانِ شاه

Ба ботин тавон кард азуи антбоаҳ

به باطن توان کرد ازو انتباه

Ки ахлоқро бар таому шароб

که اخلاق را بر طعام و شراب

Кунанд имтиҳон бар дирангу шитоб

کنند امتحان بر درنگ و شتاب

Чу илми фаросати براردи илм

چو عِلم فراست برآرد عَلَم

Кунад фарқи айбу ҳунарро зи ҳам

کند فرق عیب و هنر را ز هم

Кро дар хӯриш ғолиб ояд шара

کرا در خورش غالب آید شره

Яқини дон ки барадаст ҳирсаши зи раҳ

یقین دان که بُردَست حرصش ز رَه

Буд табъи гарданда ва бе вафо

بُوَد طبع گردنده و بی وفا

Кашон аз ҳарисии з ҳар каси ҷафо

کشان از حریصی ز هَر کس جفا

Вагар даст ҳар сӯ кашад дар таом

و گر دست هر سو کشد در طعام

Буд низ бо ҳирси густоху ром

بُوَد نیز با حرص گستاخ و رام

Надиданд ҳурмати зи густохи рӯ

ندیدند حُرمت ز گستاخ رَو

Набинӣ ту ҳам рост аз ман шинав

نبینی تو هم راست از من شنو

Ва гар дорад аз хӯрдании бастаи даст

و گر دارد از خوردنی بسته دست

Чунон дон ки озор ва ҳқдиш ҳаст

چنان دان که آزار و حِقدیش هست

Ҳамеи тарсад аз хавфи нону намак

همی ترسد از خوف نان و نمک

Ки ҳурмат кунад хавфи озори ҳак

که حرمت کند خوف آزار حَک

Вагар зонк бар луқма дорад назар

و گر زانک بر لقمه دارد نظر

Буд айби ҷӯйу маломати нигар

بُوَد عیب جوی و ملامت نگر

Вагар аз паии лиззат ҳар хӯриш

و گر از پی لذّت هر خورش

Шавад мултафити баҳри тани парвариш

شود ملتفت بهر تن پرورش

Ба табъаст бо кӯдакони созгор

به طبع است با کودکان سازگار

Ки афтод бо лиззаташи корзор

که افتاد با لذّتش کارزار

Вагар бар ҳамомезад аз ҳар хӯриш

و گر بر هم آمیزد از هر خورش

На тартиб дидаст на парвариш

نه ترتیب دیدست نه پرورش

Азуи сабру тмииз сӯрат мабанд

ازو صبر و تمییز صورت مبند

Надонад пасу пешу пасту баланд

نداند پس و پیش و پست و بلند

Вагар ҷома олоед андари таом

و گر جامه آلاید اندر طعام

Буд зафту нопок ва беному нанг

بود زفت و ناپاک و بی نام و ننگ

намедорад аз айби худро нигоҳ

نمی دارد از عیب خود را نگاه

Бирав суҳбати ин чунин кас махоҳ

برو صحبت این چنین کس مخواه

Ва гар бошад оҳистау хиради хоӣ

و گر باشد آهسته و خرد خای

Буд оқибати байну мушкили гушой

بُوَد عاقبت بین و مشکل گشای

Вагар чашму дасташ буд ҳар ду пеш

و گر چشم و دستش بُوَد هر دو پیش

Ба кибру тъззи нёлўдаҳи хеш

به کبر و تعزّز نیالوده خویش

Буд молики малики нафаси шариф

بُوَد مالک مُلکِ نفس شریف

Вазин айбҳо ҷумлаи поку латиф

وزین عیب ها جمله پاک و لطیف

Агар тези фаҳмӣу борӣки байн

اگر تیز فهمی و باریک بین

Бипарҳез аз айбҳои чунин

بپرهیز از عیب های چنین

Гар аз хон хосат диҳад подшоҳ

گر از خوان خاصت دهد پادشاه

Ҳамаи шарти хизмат накӯ кун нигоҳ

همه شرط خدمت نکو کن نگاه

Бааш бош ва бархез ва бустон бабўс

بهُش باش و برخیز و بِستان ببوس

На беилтифотӣ кун ва на фусӯс

نه بی التفاتی کن و نه فسوس

Валикин макун даст дар хӯрданаш

ولیکن مکن دست در خوردنش

Магари андакии чошнии карданаш

مگر اندکی چاشنی کردنش

Агар чаҳ дарин аҳд айб оваранд

اگر چه درین عهد عیب آورند

Ки аз дасти мейру малик кам хуранд

که از دست میر و ملک کم خورند

Маломат кунанд аз шаробу таом

ملامت کنند از شراب و طعام

Нахурданд аз дасти меҳтари тамом

نخوردند از دست مهتر تمام

Бигиранд гӯшт ки бинмоӣ кӯ

بگیرند گوشَت که بنمای کو

Махӯр бештари ҷоми ту ҷоми ту

مخور بیشتر جام تو جام تو

Ба инсофи наздиктар он буд

به انصاف نزدیک تر آن بُوَد

Ки чун мштҳӣ бар сар хон буд

که چون مشتهی بر سر خوان بود

Кунад хештанро ба тартиби сайр

کند خویشتن را به ترتیب سیر

На баси зуди зуд ва на баси дайри дайр

نه بس زود زود و نه بس دیر دیر

Таҷаммул ба андоза кардан равост

تجمّل به اندازه کردن رواست

Хусусан ки аз неъмати подшост

خصوصاً که از نعمت پادشاست

Набошад гзир аз таҷаммули балӣ

نباشد گزیر از تجمّل بلی

Ба ҳаддӣ ки ғолиб набошад дилӣ

به حَدّی که غالب نباشد دلی

Ки чун даргузаштӣ зи ҳади газоф

که چون درگذشتی ز حدّ گزاف

Ръўнт шуморанду томоту лоф

رعونت شمارند و طامات و لاف

Чаҳ гуяд аду чун забон дар кашад

چه گوید عَدُو چون زبان در کَشَد

Сафи лашкари буғзу кин дар кашад

صف لشکر بُغض و کین در کشد

Фалонро ки касро надонад ба кас

فلان را که کس را نداند به کس

зи хизмат таҷаммул муродасту бас

ز خدمت تجمّل مرادست و بس

Наёяд ғулув дар такаллуф ба кор

نیاید غُلُو در تکلّف به کار

Вале хештанро муқассири мадор

ولی خویشتن را مقصّر مدار

Ба млбўсу мркўбу ойину нанг

به ملبوس و مرکوب و آیین و ننگ

Макун бо малики ҳам нишоне ба ранг

مکن با ملک هم نشانی به رنگ

Ба ботин ҳаме бош ҳамранг ӯ

به باطن همی باش همرنگ او

Ба зоҳир бипарҳез аз нанг ӯ

به ظاهر بپرهیز از ننگ او

зи шоҳӣ ҳаминаст мақсӯду бас

ز شاهی همین است مقصود و بس

Ки бо вай баробар нарафтаст кас

که با وی برابر نرفتست کس

Чу бинад барангезад аз хашми тез

چو بیند برانگیزد از خشمِ تیز

зи ҷон баробар нишин растхез

ز جان برابر نشین رستخیز

Агар подшо дӯст дорад ва лек

اگر پادشا دوست دارد و لیک

Либоси гиронмояу асби нек

لباس گرانمایه و اسب نیک

Баровардаи айвону коху равоқ

برآورده ایوان و کاخ و رواق

Пас ва пеш бигрифта теғу чумоқ

پس و پیش بگرفته تیغ و چماق

Азин шеваи пӯш ва таҷаммул равост

ازین شیوه پوش و تجمّل رواست

Хусусан ки фармӯдаи подшост

خصوصاً که فرمودة پادشاست

Бипарҳез аз ойину расму шиор

بپرهیز از آیین و رسم و شعار

Ки одат кунад душмани шаҳриёр

که عادت کند دشمن شهریار

Макун хештанро бадви муштабаҳ

مکن خویشتن را بدو مشتبه

Ба худ номи бадхоҳ бар худ манеҳ

به خود نام بدخواه بر خود مَنِه

Ки чун бинадат бар шиори аду

که چون بیندت بر شعار عَدو

Чаҳ хонд туро , ёдгори аду

چه خواند ترا، یادگار عَدو

Мабодо ки душман кунад рӯй ту

مبادا که دشمن کند روی تو

Ба чашм ризо нанигарад сӯии ту

به چشم رضا ننگرد سوی تو

Ҳамаи расму номӯс дар кори хеш

همه رسم و ناموس در کار خویش

Нигаҳи дор то пас науфтӣ зи пеш

نگه دار تا پس نیفتی ز پیش

Агар равнақи кор худ нанигарӣ

اگر رونق کار خود ننگری

Аз он пас ба азлат нишин ва гарӣ

از آن پس به عزلت نشین و گری

Фурӯи резад аз ҳам ҳамаи кори ту

فرو ریزد از هم همه کار تو

Бурун уфтад аз нуқтаи паргори ту

برون افتد از نقطه پرگار تو

Бад-ӣни ғофилии оби ҳишмати марез

بدین غافلی آب حشمت مریز

Казон пас кунад бо ту душмани ситез

کزان پس کند با تو دشمن ستیز

Чу дории нигаҳи поигаҳи барқарор

چو داری نگه پایگه برقرار

Буд бар ту он манзалати пойдор

بُوَد بر تو آن منزلت پایدار

Дарин нуктаи мангар з рӯй қиёс

درین نکته منگر ز روی قیاس

Яке аз муҳимоти нозуки шинос

یکی از مهمّات نازک شناس

Агар мубталои ситами кораи шоҳ

اگر مُبتلایِ ستم کاره شاه

Ба хизмат шудӣ зиндагонӣ махоҳ

به خدمت شدی زندگانی مخواه

Чу бераҳмат омад худовандгор

چو بی رحمت آمد خداوندگار

Ба бахшоиш ӯ таваққуъи мадор

به بخشایش او توقّع مدار

Дарахтӣаст чун сар баровард рост

درختی است چون سر برآورد راست

Ки бор ва бар ӯ азоб ва балост

که بار و بر او عذاب و بلاست

Ба ҳар дар ки берун шудӣ зини муғок

به هر در که بیرون شدی زین مغاک

Надории тариқӣ дигар ҷузи ҳалок

نداری طریقی دگر جز هلاک

Халоси ту дар чист , донеи гурез

خلاص تو در چیست، دانی گریز

Агар май туоне сабк бош хез

اگر می توانی سبک باش خیز

Ба ҳар вақт ва бевақт дар рӯзу шаб

به هر وقت و بی وقت در روز و شب

Ки кардат ба хизмат ҳамеша талаб

که کردت به خدمت همیشه طلب

Агар сад муҳими бошиддати ногузир

اگر صد مهم باشدت ناگزیر

Дар он лаҳзаи тарки муҳимоти гир

در آن لحظه ترک مهمّات گیر

Таваққуф макун вақт тақсир нест

توقّف مکن وقت تقصیر نیست

Чу фармон расад ҷой таъхир нест

چو فرمان رسد جای تأخیر نیست

зи ҳосид ба таън маломат битарс

ز حاسد به طعن ملامت بترس

Қиёмат кунад аз маломат , битарс

قیامت کند از ملامت، بترس

Агар чанд борат бихонанд боз

اگر چند بارت بخوانند باز

Агар бар ҳақиқат агар бар муҷоз

اگر بر حقیقت اگر بر مجاز

Ба рафтан набояд ки бошӣ сутӯҳ

به رفتن نباید که باشی ستوه

Турои худ баси он иззат ва он шиква

ترا خود بس آن عزّت و آن شکوه

Бикаш ранҷи наздикии подшоҳ

بکَش رنج نزدیکی پادشاه

Ки ранҷаст сармояи ъзу ҷоҳ

که رنج است سرمایة عزّ و جاه

Туу роҳати даврӣ эй пухтаи хор

تو و راحتِ دوری ای پخته خوار

Ки даврӣ кунад мардро хоми кор

که دوری کند مرد را خام کار

Чу шаҳи дрФзоид ба тамкини ту

چو شه درفزاید به تمکین تو

Муонид музоъаф кунад кини ту

مُعاند مضاعف کند کین تو

з ҳар ҷонибати ҳосидии душманӣ

ز هر جانبت حاسدی دشمنی

Барастад муқобил чу оҳрмнӣ

بَر اِستَد مقابل چو آهرمنی

Чу занбӯри неш об дода ба заҳр

چو زنبور نیش آب داده به زهر

Чу афъӣ каф оварда бар лаби зи қаҳр

چو افعی کف آورده بر لب ز قهر

Тариқи ту онаст эй чораи соз

طریق تو آن است ای چاره ساز

Ки гирд ръўнт нагардӣу ноз

که گِرد رُعُونت نگردی و ناز

Макун борномаҳ ба ҷоҳ ва ба мол

مکن بارنامه به جاه و به مال

Ки гӯйанд ҳаст аз дар гӯшмол

که گویند هست از در گوشمال

Бад кас махоҳу бад кас магӯӣ

بَد کس مخواه و بَد کس مگوی

Ҳам осӯда дил бош ва ҳам тоза рӯй

هم آسوده دل باش و هم تازه روی

Қазои ҳақ ҳар кас ба инсоф дод

قضا حقّ هر کس به انصاف داد

Нигаҳи дор агар хоҳии инсоф ва дод

نگه دار اگر خواهی انصاف و داد

Ба аҷз ва забунӣ машав пеши кор

به عجز و زبونی مشو پیش کار

Ғами ҳеҷтар домани хаси мадор

غم هیچ تر دامن خَس مدار

Агар аҷз кардӣ далерӣ кунад

اگر عجز کردی دلیری کند

Чу сустӣ кунӣ бар ту ширӣ кунад

چو سُستی کنی بر تو شیری کند

Матарсон зи худ ҳеҷ бадхоҳ ро

مترسان ز خود هیچ بدخواه را

Ки зоҳир кунад бар ту икроҳ ро

که ظاهر کند بر تو اکراه را

Агар хештан дор бошӣу рост

اگر خویشتن دار باشی و راست

Ҷаҳони хуррам аз эътидол ҳавост

جهان خرّم از اعتدال هواست

Ба як бор на сард бош ва на гарм

به یک بار نه سرد باش و نه گرم

На чун санги сахт ва на чун муми нарм

نه چون سنگ سخت و نه چون موم نرم

Ту ҳам бо ёри ширини сухан

تُو هَم با یار شیرین سخن

Ки абрӯ турш кард талхӣ макун

که ابرو ترش کرد تلخی مکن

Ба айши хуш онгаҳ туоне гузошт

به عیش خوش آنگه توانی گذاشت

Ки бар худ хирад бртўонӣ гумошт

که بر خود خرد برتوانی گماشت

Тамаъи бугсалонеи зи пайванди хеш

طمع بگسلانی ز پیوند خویش

Ба ҳиммати буруни ое аз банди хеш

به همّت برون آیی از بند خویش

Миён банӣ одам аз ҳирсу оз

میان بنی آدم از حرص و آز

Адоват ба мирос монадаст боз

عداوت به میراث ماندست باز

Ва гарна на хӯн дар миён ва на хор

و گرنه نه خون در میان و نه خوار

Мароу туро бо адоват чаҳ кор

مرا و ترا با عداوت چه کار

Агар шоҳро пеши ҷамъии касон

اگر شاه را پیش جمعی کسان

Аҳодӣс музҳик равад бар лисон

احادیث مُضحِک رود بر لسان

Маханд ва таъаҷҷуб макун беш ва кам

مخند و تعجّب مکن بیش و کم

Ки айбаст аз он бар убайду ҳашам

که عَیب است از آن بر عبید و حَشَم

Сабки доштани ҳайбати шаҳриёр

سبک داشتن هیبت شهریار

Накардаст кӯҳи гарони ихтиёр

نکردست کوه گران اختیار

Вагар аз пай ханда гуяд сухан

و گر از پیِ خنده گوید سخن

Ба миқдор бар ханда тақдим кун

به مقدار بر خنده تقدیم کن

Чу аз шоҳ дорад сухан дар ту рӯй

چو از شاه دارد سخن در تو روی

Ту ҳам бар муродаши биханд ва бигӯӣ

تو هم بر مرادش بخند و بگوی

Вагар бо ту набӯд ҳадисаш хамӯш

و گر با تو نبود حدیثش خموش

з рӯй адаб дар ҷавобаш макуш

ز روی ادب در جوابش مکوش

Миндози худро миёни сухан

مَیَنداز خود را میان سخن

Ки афканд бо дайгарии шоҳи бен

که افکند با دیگری شاه بن

Вагар шоҳ бо дайгарӣ гуфт роз

و گر شاه با دیگری گفت راز

Ту худро дар он дахлу харҷии мсоз

تو خود را در آن دخل و خرجی مساز

Вагар зонк воқиф шудӣ ҳуши дор

و گر زانک واقف شدی هوش دار

Макун арзаи он роз бар шаҳриёр

مکن عرضه آن راز بر شهریار

Нишоед намӯдани бадви роз ӯ

نشاید نمودن بدو راز او

Набояд зи худ сохт ғаммоз ӯ

نباید ز خود ساخت غمّاز او

Машав пас рӯи рози пинҳони шоҳ

مشو پَس رَوِ راز پنهان شاه

Ба тӯҳмат макун тоъати худ табоҳ

به تهمت مکن طاعت خود تباه

Чунон дон ки бошад з анвоъ кед

چنان دان که باشد ز انواع کَید

Чу роз малик карда бошанд сайд

چو راز مَلک کرده باشند صَید

Хато кард ва нанаҳуфт асрори хеш

خطا کرد و نَنهفت اسرار خویش

Валикин бибахшоӣ бар ёри хеш

ولیکن ببخشای بر یار خویش

Забон дар ҳадис наонаш макун

زبان در حدیث نهانش مکن

Чаҳ гӯям , дигар қасд ҷонаш макун

چه گویم، دگر قصد جانش مکن

Чу танҳо Бамоне ба наздики шоҳ

چو تنها بمانی به نزدیک شاه

Ба андеша дар ҳар сухан кун нигоҳ

به اندیشه در هر سخن کن نگاه

Ба воҷиби нигаҳи дори атрофи хеш

به واجب نگه دار اطراف خویش

Дамӣ дар фурӯбанд бар лофи хеш

دَمی در فروبند بر لاف خویش

Назар бар ту бошад худованд ро

نظر بر تو باشد خداوند را

Тасарруф кунад қатъу пайванд ро

تصرّف کند قطع و پیوند را

Яқини дон ки чун бо ту пардохтаст

یقین دان که چون با تو پرداختست

Турои қибла имтиҳон сохтаст

ترا قبلة امتحان ساختست

Чунон ҳозир вақт бош эй писар

چنان حاضر وقت باش ای پسر

Ки моил набошӣ ба чизе дигар

که مایل نباشی به چیزی دگر

Гараш нест он дами назар бар ту рост

گرش نیست آن دم نظر بر تو راست

Ба андешаи ҷой дигар шуд ки хост

به اندیشه جای دگر شد که خواست

Ба дили нозири хеши дониши дуруст

به دل ناظر خویش دانَش درست

Ки гӯшаш ба ғайриӣу ҳушаш ба тест

که گوشش به غیری و هوشش به تُست

Машав сухраи гардиши рӯзгор

مشو سُخرة گردش روزگار

Ки ҳаргиз намондаст бар як қарор

که هرگز نماندست بر یک قرار

Балии гардиши рӯзгор эй азиз

بلی گردش روزگار ای عزیز

Бигардонад ахлоқу одот низ

بگردانَد اخلاق و عادات نیز

Бигардади зи таъсири гардони сипеҳр

بگردد ز تأثیر گَردان سپهر

Баду неку хайру шару кину меҳр

بد و نیک و خیر و شر و کین و مهر

Чу гардандагии лозими ҳоли гашт

چو گردندگی لازم حال گشت

зи як дар даройад ба дигари гузашт

ز یک دَر درآید به دیگر گذشت

Тағайюри зи таъсири пайванди малик

تغیّر ز تأثیر پیوند مُلک

Кунад бештар дар худованди малик

کند بیشتر در خداوند مُلک

Ки ҳодис шавад корҳои аҷаб

که حادث شود کارهای عَجَب

зи андозаи гардиши рӯзу шаб

ز اندازة گردش روز و شب

Зарурат кунад одату хуи бадал

ضرورت کند عادت و خو بَدَل

Чаҳ сулҳу савоб ва чаҳ ҷангу ҷадал

چه صلح و صواب و چه جنگ و جدل

Ба ҳар чанд гуҳи одати подшоҳ

به هر چند گه عادت پادشاه

Ба нек ва ба бад эй писар кун нигоҳ

به نیک و به بد ای پسر کن نگاه

Дарин боб агар озмоиш кунӣ

درین باب اگر آزمایش کنی

Хирадро назар бар гушоиш кунӣ

خرد را نظر بر گشایش کنی

Нагирӣ зи имрӯзу фардои қиёс

نگیری ز امروز و فردا قیاس

Ки дай рӯза бигирифту имрӯзи кос

که دِی روزه بگرفت و امروز کاس

Нигаҳ кун ки дар вақт чунаст ҳол

نگه کن که در وقت چون است حال

Марви ҷуз ба табъи малики лои маҳол

مرو جز به طبع مَلک لا محال

зи донистау дидаи ху боз кун

ز دانسته و دیده خُو باز کن

Ту ҳам шеваи вақтро соз кун

تو هم شیوة وقت را ساز کن

Агар бар раҳу расми пешина Эй

اگر بر رَه و رسم پیشینه ای

Ба маънии ҳамон ёри пешин на Эй

به معنی همان یار پیشین نه ای

Агар дай мисли ваҳшатии аўФтод

اگر دِی مَثَل وحشتی اوفتاد

Хато бошад имрӯз аз он кард ёд

خطا باشد امروز از آن کرد یاد

Вари имрӯз густох ронадӣ сухан

ور امروز گستاخ راندی سخن

Бипарҳез фардо далерӣ макун

بپرهیز فردا دلیری مکن

Ҳамаи вақтҳо бар сар ҳзм бош

همه وقت ها بر سر حزم باش

Ба пои хирад бар ҳск бар мабош

به پای خرد بر حسک بر مباش

Маликро бибин кормидсту ром

ملک را ببین کارمیدست و رام

Ки дар баҳри бодии мухолифи тамом

که در بحر بادی مخالف تمام

Таваққуф раво нест ӣнҷо макун

توقّف روا نیست اینجا مکن

Мефизой бо подшо дар сухан

مَیَفزای با پادشا در سخن

Магар карда бошӣ ба шуғлии қиём

مگر کرده باشی به شغلی قیام

Ки бошад ҳануз он муҳими нотамом

که باشد هنوز آن مهم ناتمام

Ба шаҳи бози гардон ки ман банда ам

به شَه باز گردان که من بنده ام

Ба хизмати камари баста то зинда ам

به خدمت کمر بسته تا زنده ام

зи фармони ту дрнёрми гузашт

ز فرمان تو درنیارم گذشت

Ки покизаи гавҳари з фармон нагашт

که پاکیزه گوهر ز فرمان نگشت

Фалони маслиҳатро дарин чандгоҳ

فلان مصلحت را درین چندگاه

Ҳўолт ба ман банда кардаст шоҳ

حوالت به من بنده کَردَست شاه

Бидон шуғли фармон барам ё бад-ӣн

بدان شغل فرمان بَرَم یا بدین

Чаҳ Фрмоидми шоҳ бо доду дайн

چه فرمایدم شاهِ با داد و دین

Бибин то чаҳ фармон расад пеши гир

ببین تا چه فرمان رسد پیش گیر

Тариқи накӯномии хеши гир

طریق نکونامی خویش گیر

?герати сад муҳими хосса хеш ҳаст

گرت صد مُهم خاصة خویش هست

Бибояд дар дафъу таъвиқи баст

بباید در دفع و تعویق بست

На кори ту аўлитр аз кор ӯст

نه کار تو اولیتر از کار اوست

Ки худро ҳам аз баҳр ӯ дори дӯст

که خود را هم از بهر او دار دوست

Бакӯш эй писар то турои муттаҳам

بکوش ای پسر تا ترا متّهم

Надорад ба ду чизи шоҳи аҷам

ندارد به دو چیز شاه عجم

Насиҳат гирифтан ба тақсири боз

نصیحت گرفتن به تقصیر باز

Ба гуфтан ба ҳангоми тадбири роз

به گفتن به هنگام تدبیر راز

Кроҳити оради ду чиз дигар

کراهیّت آرد دو چیز دگر

Бигӯям надорад зиёнати магар

بگویم ندارد زیانت مگر

Ба рои савоби малик бар , ситез

به رای صواب ملک بر، ستیز

Хилофи муродаш чу гармасту тез

خلاف مرادش چو گرم است و تیز

Насиҳат на танҳо мисоласту панд

نصیحت نه تنها مثال است و پند

Ба анвоъи дигар буд сӯдманд

به انواع دیگر بُوَد سودمند

Салоҳи вайу малики вай дидан аст

صلاح وی و ملک وی دیدن است

зи ҳанҷор хизмат нагардидан аст

ز هنجار خدمت نگردیدن است

Халал ҳои бигузашта дарёфтан

خَلَل های بگذشته دریافتن

Ба тадбири тақсири бштоФтн

به تدبیر تقصیر بشتافتن

Чу бошад ба дасти ту , бозўгшоӣ

چو باشد به دست تو، بازوگشای

Ва гар нест ғифлат макун вонмоӣ

و گر نیست غفلت مکن وانمای

Хирадманд рое надорад писанд

خردمند رایی ندارد پسند

Ки танҳо буд маликро сӯдманд

که تنها بُوَد مُلک را سودمند

Чу дар малик судаст ва дар дайни зиён

چو در مُلک سود است و در دین زیان

Чунин рой бо шаҳ манеҳ дар миён

چنین رای با شَه منه در میان

Писандида роеаст аз шайху шоб

پسندیده رایی است از شیخ و شاب

Ки бошад ба дайн ва ба дунёи савоб

که باشد به دین و به دنیا صواب

Агар подшоро зи пайванду хеш

اگر پادشا را ز پیوند و خویش

Кроҳитӣ ояд аз вақти пеш

کراهیّتی آید از وقت پیش

Нишоед раҳи хашм ва адуон гирифт

نشاید رَهِ خشم و عدوان گرفت

Ки бо подшо хашм натавон гирифт

که با پادشا خشم نتوان گرفت

Чу нуқсон ҷисмаст ва ҷонаст хашм

چو نقصان جسم است و جان است خشم

Чу оташ фурӯзанда зонаст хашм

چو آتش فروزنده زانست خشم

Балии хашмгини ҳурмати хеши барад

بلی خشمگین حرمت خویش بُرد

Хусусан ки натавонад аз пеши барад

خصوصاً که نتواند از پیش برد

Буд ҳам ки чун тайра гардад касе

بود هم که چون طیره گردد کسی

Равад бар забонаши сафоҳати басӣ

رود بر زبانش سفاهت بسی

Вагар оварад аз забон дар амал

وگر آورد از زبان در عمل

Шавад иззаташ бо мазаллати бадал

شود عزتش با مذلت بدل

Вагар шоҳ шуд бо касе тунду тез

وگر شاه شد با کسی تند و تیز

Гиребон гирифташ ба дасти ситез

گریبان گرفتش به دست ستیز

Гиреҳи баст бар абрӯ аз хашму кин

گره بست بر ابرو از خشم و کین

Ғазаб кардаш аз бандаи хашмгин

غضب کردش از بنده خشمگین

Сараш дар каманд уқубат фиканд

سرش در کمند عقوبت فکند

Ба занҷир эҳдос шуд пои банд

به زنجیر اَحداث شد پای بند

Бабр зу вагар худ рагу ҷони тест

ببر زو و گر خود رگ و جان تست

Кадомин рагу ҷон ки тмбони тест

کدامین رگ و جان که تمبان تست

Азу бош чун дев аз атши ҷаҳон

ازو باش چون دیو از اتش جهان

Макун дӯстии ашкору ниҳон

مکن دوستی اشکار و نهان

Шафоат макун узр ғифлат махоҳ

شفاعت مکن عذر غفلت مخواه

Ки бар ту шавад бади гумони подшоҳ

که بر تو شود بد گمان پادشاه

Чу тӯҳмати барад бар ту гуяд дуруст

چو تهمت برد بر تو گوید درست

зи асори таълиму талқини тест

ز اثار تعلیم و تلقین تست

Кунун мекашӣ дар салоҳаши ҷиҳод

کنون میکشی در صلاحش جهاد

Макун каз ту брхиздши эътимод

مکن کز تو برخیزدش اعتماد

Агар ҷурм корасту шоҳ анч кард

اگر جُرم کارست و شاه انچ کرد

Ба ҳақ буд гирди фузулии магарад

به حق بود گِرد فضولی مگرد

Гирифтор агар худ надорад гуноҳ

گرفتار اگر خود ندارد گناه

Задӣ таъна бар карда подшоҳ

زدی طعنه بر کرده پادشاه

Машав то нашуд шоҳи хушнӯди азу

مشو تا نشد شاه خشنود ازو

Ту ҳам зу чунон бош кӯ буд азу

تو هم زو چنان باش کو بود ازو

Чу бинӣ ки майли назар содиқ аст

چو بینی که میل نظر صادق است

Гар ӣнҷо шафоат кунӣ лоиқ аст

گر اینجا شفاعت کنی لایق است

Набард аз ҳунари баҳраи кас бе хирад

نبرد از هنر بهره کس بی خرد

Хирадманд бошад ҳунари пурвирд

خردمند باشد هنر پرورد

Хирад аз ҳунар низ пайдо шавад

خرد از هنر نیز پیدا شود

Хирадмандро ҳунар ҷо шавад

خردمند را هنر جا شود

Бибин ҷону тан то ба ҳамдигаранд

ببین جان و تن تا به همدیگرند

Ҳамаи олату узви коригрнд

همه آلت و عضو کاریگرند

зи тани пок чун бугсалади ҷони пок

ز تن پاک چون بگسلد جان پاک

Яке шуд ба бод ва яке шуд ба хок

یکی شد به باد و یکی شد به خاک

Ба ҳамдигаранд ин ду олат ба пой

به همدیگرند این دو آلت به پای

Хирад бо ҳунар , ҳамчу бо ақли рой

خرد با هنر،همچو با عقل رای

Марви пеш беолат ва бе ҳунар

مرو پیش بی آلت و بی هنر

Ба садри мулӯк аз паии нафъу зр

به صدر ملوک از پی نفع و ضرّ

Ба қадари ҳунар раҳ диҳад подшоҳ

به قدر هنر ره دهد پادشاه

Ҳунар арза кун бар худ аз малику чоҳ

هنر عرضه کن بر خود از ملک و چاه

Надонад касе пешаи варро маҳал

نداند کسی پیشه ور را محل

зи кирдор худ нонамӯда амал

ز کردار خود نانموده عمل

Ғараз чист аз маслиҳат бозёб

غرض چیست از مصلحت بازیاب

Тариқ салоҳаст дар ин савоб

طریق صلاح است در این صواب

Набинӣ шаби тор чун пари зоғ

نبینی شب تار چون پر زاغ

Ниҳанд аз бе равшанои чароғ

نهند از بی روشنایی چراغ

Ба мисбоҳи роҳи рузин роҳи ҷӯй

به مصباح راه رزین راه جوی

Шаби тира беравшаноӣ мапуӣ

شب تیره بی روشنایی مپوی

Чу шаҳи машварат бо ту кард ихтиёр

چو شه مشورت با تو کرد اختیار

Ҳазар кун зи қасду ғараз зинҳор

حذر کن ز قصد و غرض زینهار

Тааммул кун ва бар тафаккур боист

تامل کن و بر تفکر بایست

Камоли сухани ҷуз ба андеша нест

کمال سخن جز به اندیشه نیست

Накӯ хавз кун дар салоҳу савоб

نکو خَوض کن در صلاح و صواب

Бибин то дирангаш бааст аз шитоб

ببین تا درنگش به است از شتاب

Пас анга бигӯӣ анчаҳи тадбири тест

پس انگه بگوی انچه تدبیر تست

Ба фикри дақиқ ва ба рои дуруст

‌به فکر دقیق و به رای درست

Вале хештанро аз ани даври дор

ولی خویشتن را از ان دور دار

Ки ман худ надорам дарин ихтиёр

که من خود ندارم درین اختیار

Савоби анк дар зимн рой шумост

صواب انک در ضمن رای شماست

Дар азҳони мушкил гушой шумост

در اذهان مشکل گشای شماست

Ту ба донеи андари салоҳи сухан

تو به دانی اندر صلاح سخن

Чаҳ ояд писандат бар он қатъ кун

چه آید پسندت بر آن قطع کن

Чу ин ӯҳда кардӣ зи гардани бурун

چو این عهده کردی ز گردن برون

Бҳл то шавад рой ӯ раҳнамӯн

بِهِل تا شود رای او رهنمون

Гар носавобеду нописанд

گر ناصواب اید و ناپسند

зи неш маломат наёбӣ газанд

زِ نیش ملامت نیابی گزند

Гар уфтад писандидаи шаҳриёр

گر افتد پسندیده شهریار

Саодат мусоид шавад бахт , ёр

سعادت مساعد شود بخت،یار

Ба таҳсини хусрави забони бргшоӣ

به تحسین خسرو زبان برگشای

Ки эй рои ту ҷом гетӣ намой

که ای رایِ تو جام گیتی نمای

Чу бурдорӣ аз рӯй хотири ниқоб

چو برداری از روی خاطر نقاب

Хаҷал монад аиинаҳи офтоб

خجل مانَد ایینه آفتاب

Чунин каз Ямани иқболи шоҳ

چنین کز یُمن اقبال شاه

Барояд муроди дили неки хоҳ

برآید مراد دل نیک خواه

Гар аз подшо носазое равад

گر از پادشا ناسزایی رَوَد

зи таъсии толеъ хатое равад

ز تاثیر طالع خطایی رَوَد

Ки душман бидон шодмонӣ кунад

که دشمن بِدان شادمانی کند

Дигарбора аз сар ҷавонӣ кунад

دگرباره از سر جوانی کند

Буд офати малику нуқсони мол

بُوَد آفت ملک و نقصان مال

Дар ани боб хавзӣ сазад ломҳол

در ان باب خَوضی سزد لامحال

Дар он маъраз ар чора созӣ кунӣ

در آن معرض ار چاره سازی کنی

Барин нтъи як пилбозӣ кунӣ

برین نطع یک پیلبازی کنی

Фурӯи тозӣ ар фош гӯйӣ равост

فرو تازی ار فاش گویی رواست

Ҳамаи хӯбӣ аз давлати подшост

همه خوبی از دولت پادشاست

Ба асрори пӯшидан аз подшоҳ

به اسرار پوشیدن از پادشاه

Бакӯшӣ ба гардан дар уфтӣ ба чоҳ

بکوشی به گردن در اُفتی به چاه

Нигаҳбон маликаст асрор ӯ

نگهبان مُلک است اسرار او

Чу пӯшида бошад зи ағёр ӯ

چو پوشیده باشد ز اغیار او

Вагар зонк бинмоед аз парда рӯй

و گر زانک بنماید از پرده روی

Ба гӯш мухолиф расад гуфту гӯй

به گوش مخالف رسد گفت و گوی

Халал ҳо шавад аз тарафҳо падед

خَلَل ها شود از طرف ها پدید

Басии ноМуродӣ бибояд кашид

بسی نامرادی بباید کشید

Хатарноктар вартае зон махоҳ

خطرناک تر ورطه ای زان مخواه

Ки доранд асрори султони нигоҳ

که دارند اسرار سلطان نگاه

Ба эзад ки ӣнҷои зи биму умед

به ایزد که اینجا ز بیم و امید

Ба бар дарҳамӣ ларзадам дил чу бед

به بر درهمی لرزدم دل چو بید

Касеро ки дидӣ дар ани танг дар

کسی را که دیدی در ان تنگ در

Бирав хон ва ёдаш бидиҳ ин алмФр

برو خوان و یادش بده اَین المَفَر

Магӯ муҳаррами хилват роз ӯст

مگو محرم خلوت راز اوست

Чунин гӯ ки дар малик анбоз ӯст

چنین گو که در ملک انباز اوست

Шарикаст дар мамлакати роздор

شریک است در مملکت رازدار

Бирав зини балои хештани боздор

برو زین بلا خویشتن بازدار

Шунидӣ магар , варна бар , ёди гир

شنیدی مگر،ورنه بر،یاد گیر

Ки султон набӯдаст ширкат пазир

که سلطان نبودست شرکت پذیر

Чу ангушт бар лаб наёрӣ ниҳод

چو انگشت بر لب نیاری نهاد

зи теғи забон бар , диҳии сар ба бод

ز تیغ زبان بر،دهی سر به باد

Ҳар ани кас ки ӯ ҳомил роз шуд

هر ان کس که او حامل راز شد

Агар бар забон ронад ғаммоз шуд

اگر بر زبان راند غماز شد

Вагар зонк дар сина пинҳон кунад

وگر زانک در سینه پنهان کند

зи тимори он рӯзу шаб ҷон кунад

ز تیمار آن روز و شب جان کند

Буд роздории азоби ҷҳим

بُوَد رازداری عذاب جحیم

Ҳазар кун ҳазари зин азоб ?илем

حذر کن حذر زین عذاب الیم

Вагар зонк ночор бошад бакӯш

وگر زانک ناچار باشد بکوش

Ҳамеша забону дилу чашму гӯш

همیشه زبان و دل و چشم و گوش

Чунон дори ҳозир ки дар ҳеҷ боб

چنان دار حاضر که در هیچ باب

Нагардӣ хаҷал дар суолу ҷавоб

نگردی خجل در سوال و جواب

Бпрўр чу ҷони рӯзу шаб дар буриш

بپرور چو جان روز و شب در بَرَش

Нигаҳи дор дар парда чун духтараш

نگه دار در پرده چون دخترش

Чу бахти хирадманд бедор бош

چو بخت خردمند بیدار باش

Махӯр вари хурии маст ҳушёр бош

مخور ور خوری مستِ هشیار باش

Нзорӣ агар роз дорӣ кунӣ

نزاری اگر راز داری کنی

Чу кӯҳи аҳад бурдборӣ кунӣ

چو کوه اُحُد بردباری کنی

Тҳтк наёяд дарин раҳи бакор

تهتّک نیاید درین ره بکار

Чу қофат бибояд саботу қарор

چو قافت بباید ثبات و قرار

Дилӣ чун муҳӣтат бибояд бакӯш

دلی چون محیطت بباید بکوش

Даройад бидор ва барояд Биҷӯш

درآید بدار و برآید بجوش

Азин рози як зарра дар коинот

ازین راز یک ذره در کاینات

Нагунҷад , кадомин виқору сабот

نگنجد، کدامین وقار و ثبات

Чунин ғӯта дар баҳр бедам махӯр

چنین غوطه در بحر بی دم مخور

Чаҳ марди ғамии ин ҳама ғам махӯр

چه مرد غمی این همه غم مخور

з ман бишинав эй ёри кор ту нест

ز من بشنو ای یار کار تو نیست

Падедаст кини кор , кор ту нест

پدید است کین کار،کار تو نیست

Бимонад зи назорагии шармсор

بماند ز نظارگی شرمسار

Агар кара нозӣ кунад хари савор

اگر کره نازی کند خر سوار

Чу бе мояи бозор гонӣ кунӣ

چو بی مایه بازار گانی کنی

Ба перонаи сари вар ҷавонӣ кунӣ

به پیرانه سر ور جوانی کنی

Бамоне чу хафоаш дар аФтоб

بمانی چو خفاش در افتاب

Дарин баҳр соҳил набинӣ ба хоб

درین بحر ساحل نبینی به خواب

Марв бесилаҳ эй писари сӯии ҷанг

مرو بی سلاح ای پسر سوی جنگ

Нахусти олати ҷанги аўр ба чанг

نخست آلت جنگ اور به چنگ

Ба хизмати Марв бе ҳунари пеши шоҳ

به خدمت مرو بی هنر پیش شاه

Ба Ҷайҳун рӯй ва ндонӣ шиноа

به جیحون روی و ندانی شناه