зи ҳсод эмин мабош эй азиз

ز حُسّاد ایمن مباش ای عزیز

Ки бо дӯстон душманат ҳаст низ

که با دوستان دشمنت هست نیز

Ба парҳезгории забон шан бабанд

به پرهیزگاری زبان‌شان ببند

Ки парҳезгор эминаст аз газанд

که پرهیزگار ایمن است از گزند

Агар чанд бошӣ зи айбу ъўор

اگر چند باشی ز عیب و عوار

Мубарроу покизаи мухтори вор

مُبرّا و پاکیزه مختار وار

Валикини зи тазвир ва бӯҳтон битарс

ولیکن ز تزویر و بهتان بترس

зи бўҷҳли ғаммоз фаттон битарс

ز بوجهل غمّاز فتّان بترس

Сухани чини миёни туу шаҳриёр

سخن‌چین میان تو و شهریار

Кунад фии алмисли ҳамчуи корду хиёр

کند فی المثل همچو کارد و خیار

Кунад нақл аз ту дурӯғу хилоф

کند نقل از تو دروغ و خلاف

Ту ғофил ки мораст зери лиҳоф

تو غافل که مارست زیر لحاف

Пазирндаи сӯрат буд лавҳи дил

پذیرنده صورت بود لوح دل

Хусусан дили шоҳ беғашу ғул

خصوصاً دل شاه بی‌غشِّ و غِل

Чу шуд дар дилаши нақши тақбеҳи ту

چو شد در دلش نقش تقبیح تو

Чу зуннори габрон чаҳ тасбеҳи ту

چو زُنّار گبران چه تسبیح تو

зи ғаммозу намоам ва бегоҳу гоҳ

ز غمّاز و نَمّام و بی گاه و گاه

Сухани беҳтар асғо кунад подшоҳ

سخن بهتر اِصغا کند پادشاه

Дурӯғӣ ки намоам тазйин диҳад

دروغی که نمّام تزیین دهد

зи дарҷи сано беш таҳсин диҳад

ز دُرج ثنا بیش تحسین دهد

Дар он кӯш то ҳосиди айби ҷӯй

در آن کوش تا حاسد عیب‌جوی

Ба лутф ва мудоро шавад неки хуй

به لطف و مدارا شود نیک‌خوی

Агар боз ёбад маҷоли сухан

اگر باز یابد مجال سخن

Ба талбису макрати براردи зи бен

به تلبیس و مَکّرت برآرد ز بُن

Ба заҳр об дода чу занбӯри неш

به زهر آب داده چو زنبور نیش

Ба ҳангом фурсат занад захми хеш

به هنگام فرصت زَنَد زخم خویش

Муқарар макун бо худ ин хоб ро

مقرر مکن با خود این خواب را

Ки дар ҳақ ман нашунаванд ифтиро

که در حق من نشنوند افترا

Буд каз ту шаҳро ғуборӣ буд

بوَد کز تو شه را غباری بوَد

Ба сарбории он нақли корӣ буд

به سرباری آن نقل کاری بود

Чу бо хотири орад тағайюр кунад

چو با خاطر آرد تغیّر کند

Ба бозии мадони шоҳи азин пар кунад

به بازی مدان شاه ازین پر کند

Ба ғӯри дили подшо роҳ нест

به غَور دل پادشا راه نیست

Ки дар рағбати табъаш икроҳ нест

که در رغبت طبعش اکراه نیست

Турои покрўи гираму порсо

ترا پاکرو گیرم و پارسا

Макун такя бар хотири подшо

مکن تکیه بر خاطر پادشا

Агар чанд хўшнўд бошад зи ту

اگر چند خوشنود باشد ز تو

Малоли дилаш зуд бошад зи ту

ملال دلش زود باشد ز تو

Касонро ки пеши малик қрбтӣ аст

کسان را که پیش ملک قربتی است

Гар аз худ кунӣ ҳар дамат ртбтӣ аст

گر از خود کنی هر دَمَت رُتبتی است

Буд погоҳи ту зоишони бпоӣ

بود پاگاه تو زایشان بپای

Броиӣ ба ҷоҳу Бамонеи биҷой

برآیی به جاه و بمانی بجای

Ба як рои бад он кунад бадниҳод

به یک رای بد آن کند بدنهاد

Ки натавон ба сад чора ислоҳ дод

که نتوان به صد چاره اصلاح داد

зи осеби ҳосиди ҳазар воҷиб аст

ز آسیب حاسد حَذَر واجب است

Агар поикораст вагар ҳоҷиб аст

اگر پایکار است و گر حاجب است

Макун душманигар на ?оҳари манӣ

مکن دشمنی گر نه آهر منی

Ки ҷуз душманӣ ноед аз душманӣ

که جز دشمنی ناید از دشمنی

Биҷузи дӯстии раҳ ба мақсади набард

بجز دوستی ره به مقصد نبرد

Бар он дӯст бгарӣ ки душман бамурд

بر آن دوست بگری که دشمن بمرد

Ҳазораст душман , вагар худ яке аст

هزار است دشمن، وگر خود یکی است

Вагар дӯст , бисёр , ҳам андакӣ

وگر دوست، بسیار، هم اندکی

Куҷо дар дилаш меҳр гунҷад зи дӯст

کجا در دلش مهر گنجد ز دوست

Ки аз душманаши пар буд мағзу пӯст

که از دشمنش پر بود مغز و پوست

Ки барад аз ҷаҳони даст , он каз ҳасад

که برد از جهان دست، آن کز حَسَد

Бипардохт якбораи ҷону ҷасад

بپرداخت یکباره جان و جسد

Ҳасадро мада дар дил эй дӯсти ҷой

حسد را مده در دل ای دوست جای

Чу ҳамхона шуд бо ту душман мапоӣ

چو همخانه شد با تو دشمن مَپای

Агар роҳ ёбад ҳасад дар дилат

اگر راه یابد حسد در دلت

Фурӯ монад аз кор , обу гулат

فرو ماند از کار، آب و گلت

Ҳамеша накӯи хоҳ асҳоб бош

همیشه نکو خواه اصحاب باش

Мураббии аҳвол ва аҳбоб бош

مربّیِ احوال و اَحباب باش

Агар неъмат ва мол ёбанду ҷоҳ

اگر نعمت و مال یابند و جاه

Ҳасади раҳи мада дар дил ва бад махоҳ

حسد ره مده در دل و بد مخواه

Чунон кун қиёс эй сутӯдаи хисол

چنان کن قیاس ای ستوده خصال

Ки аз баҳри ту ҷамъ карданд мол

که از بهر تو جمع کردند مال

Ба дод худованди кӯро бидод

به داد خداوند کو را بداد

Бибояд ба шукронаи гардани ниҳод

بباید به شکرانه گردن نهاد

Худованди рӯзӣ ки дам дам диҳад

خداوند روزی که دم دم دهد

Туро низ аз он бештар ҳам диҳад

ترا نیز از آن بیشتر هم دهد

Чу қисоми рӯзии халқ эзад аст

چو قسام روزیّ خلق ایزد است

Турои дафъи он брнхизди зи даст

ترا دفع آن برنخیزد ز دست

Ки бар ҳосид ар чанд ёрасту дӯст

که بر حاسد ار چند یارست و دوست

Мъўл макун душман хона ӯст

معوَّل مکن دشمن خانه اوست

Чу андаки кроҳитӣ дар ту дид

چو اندک کراهیّتی در تو دید

зи ту домани дӯстӣ дар кашид

ز تو دامنِ دوستی در کشید

Надоранд ғоёт ҳар кори хайр

ندارند غایات هر کار خیر

Макун нотавонии дарин кори сайр

مکن ناتوانی درین کار سیر

Ки Маҳмӯд набӯд саранҷоми кор

که محمود نَبْود سرانجام کار

Ба дасти худ ин тухми ҳаргизи макор

به دست خود این تخم هرگز مکار

Чу ртбт ба шоҳати зиёдат буд

چو رتبت به شاهت زیادت بود

Хатари лозими он саодат буд

خطر لازم آن سعادت بود

Ҳасудат наад доми ғайрат ба роҳ

حسودت نهد دام غیرت به راه

Дрондоздти ҳамчуи Юсуф ба чоҳ

دراندازدت همچو یوسف به چاه

Фароз ар чаҳ бошад ба ҳади камол

فراز ار چه باشد به حدّ کمال

Нишебаши фурӯтар буд ломҳол

نشیبش فروتر بود لامحال

зи бегонау ошнои пеши шоҳ

ز بیگانه و آشنا پیش شاه

зи кас бад магӯ ва ба худ бад махоҳ

ز کس بد مگو و به خود بد مخواه

Агар чанд ҳаст аз тариқи савоб

اگر چند هست از طریق صواب

Бидонро ба некони намӯдани савоб

بَدان را به نیکان نمودن ثواب

Накӯи гӯйу гирди накӯҳиши магарад

نکو گوی و گِرد نکوهش مگرد

Ки бади гӯйро бахт ёрӣ накард

که بد گوی را بخت یاری نکرد

зи бад чун ҳадисӣ дроФтд хамӯш

ز بد چون حدیثی درافتد خموش

Макун саъй ва дар истионат бакӯш

مکن سعی و در استعانت بکوش

Ки онҷо хамӯшӣ зи гуфтор ба

که آنجا خموشی ز گفتار به

Нагуфтӣ ва аз гуфта бисёр ба

نگفتی و از گفته بسیار به

Чу аз душмани шаҳи дроФтди сухан

چو از دشمن شه درافتد سخن

Ба бад ҳар чаҳ доне бигӯ ва бикун

به بد هر چه دانی بگو و بکن

Дарин мавзе ар бадсиголӣ равост

درین موضع ار بدسگالی رواست

Раво бошад ин бад ки некасту рост

روا باشد این بد که نیک است و راست

Фаризаи сет дар хизмати шаҳриёр

فریضه ست در خدمت شهریار

Ки доранд рФқу мудоро ба кор

که دارند رِفق و مدارا به کار

Ҳама кор бигушоед аз бастагӣ

همه کار بگشاید از بستگی

Ба рФқу мудороу оҳистагӣ

به رفق و مدارا و آهستگی

Ки рои рузин дар тааннӣ буд

که رای رزین در تأنّی بود

Хусусан ки давлати маънӣ буд

خصوصا که دولت معنّی بود

Сутӯда буд марди оҳистаи кор

ستوده بود مرد آهسته کار

Ба ҳаламу сукӯну саботу виқор

به حلم و سکون و ثبات و وقار

Кигар зу шавад фӯти рои савоб

که گر زو شود فوت رای صواب

Нгўинд кард аз тҳтки шитоб

نگویند کرد از تهتّک شتاب

Пушаймонӣ оварад таъҷили бор

پشیمانی آورد تعجیل بار

Буд нописандидаи таъҷили кор

بود ناپسندیده تعجیل کار

Магари вақти фурсат ки чун вақт ёфт

مگر وقت فرصت که چون وقت یافت

Сукӯн барнатобад бибояд шитофт

سکون برنتابد بباید شتافت

Агар бо хирад кард пайвастагӣ

اگر با خرد کرد پیوستگی

Кунад фарқи таъҷил аз оҳистагӣ

کند فرق تعجیل از آهستگی

Агар ҳастӣ аз тҷрбти баҳраи манд

اگر هستی از تجربت بهره‌مند

Ба ҷои худ ин ҳар дуро корбнд

به جای خود این هر دو را کاربند

Аз онҳо ки ҳамкор бошанду ёр

از آنها که همکار باشند و یار

Дил ҳар касеро ба воҷиб бидор

دل هر کسی را به واجب بدار

Агар чанд ҳад сано несташон

اگر چند حدّ ثنا نیستشان

Ба дил дар , вло ва сафо несташон

به دل در، ولا و صفا نیستشان

Барояшони сногўӣ ва шафқат намой

برایشان ثناگوی و شفقت نمای

Ба қадари маротиб дар эҳсон физой

به قدر مراتب در احسان فزای

Ба некии барояшони шӯии сарфароз

به نیکی برایشان شوی سرفراز

Аз эшон ба некии макаши дасти боз

از ایشان به نیکی مکش دست باز

Вале бар ҳазар бош аз эшон мудом

ولی بر حذر باش از ایشان مدام

Мадаи ноқаи биҳширо зимом

مَدِه ناقۀ بیهُشی را زمام

Ба густохӣ ва беҳаёе макуш

به گستاخی و بی حیایی مکوش

Ба норостӣ пар макун чашму гӯш

به ناراستی پر مکن چشم و گوش

Чу нанаҳй бурун аз ҳади ҳзми пой

چو ننهی برون از حد حزم پای

Банноӣ муҳаббат бимонад ба ҷой

بنای محبت بماند به جای

Саодат қарин бошаду бахти ёр

سعادت قرین باشد و بخت یار

Бирезади дарахти ҳски баргу бор

بریزد درخت حسک برگ و بار

Агар хоинӣ , мудаббирӣ , нокасе

اگر خائنی، مُدْبِری، ناکسی

Лӣимӣ , бдомўзи горӣ , хасӣ

لئیمی، بدآموز گاری، خَسی

Маҳаллӣу молӣу ҷоҳии бёФт

محلی و مالی و جاهی بیافت

Заҳри каси бикунаду з ҳар дар бкоФт

زهر کس بکند و ز هر در بکافت

Баровард дастӣ ба талбису ғдр

برآورد دستی به تلبیس و غدر

Ниҳод аз сари гирди нони пои қадар

نهاد از سر گرد نان پای قدر

Ба ртбти гузашт аз хусӯсу умум

به رُتبت گذشت از خصوص و عموم

Наёяд балии буии анбари зи сўм

نیاید بلی بوی عنبر ز ثُوْم

Науфтӣ аз он манзалат дар ғалат

نیفتی از آن منزلت در غلط

Ки зудаш ба бозори бинии сиқт

که زودش به بازار بینی سقط

Набинӣ ки абри сияҳи брштоб

نبینی که ابر سیه برشتاب

Бапушанд ойӣнаи офтоб

بپوشاند آیینۀ آفتاب

Валикин ба охири зиҳами бугсалад

ولیکن به آخر زهم بگسلد

Нпиўндду дам ба дами бугсалад

نپیوندد و دم به دم بگسلد

Сабабҳо буд шоҳро дар наҳуфт

سببها بود شاه را در نهفت

Ки аз зоҳир андоза натавон гирифт

که از ظاهر اندازه نتوان گرفت

Фурӯмоя эйро براردи баланд

فرومایه ای را برآرد بلند

Ки донад чаҳ бунёд хоҳад фиканд ?

که داند چه بنیاد خواهد فکند؟

Чу гашти он ғарази ҳосил ва шуд тамом

چو گشت آن غرض حاصل و شد تمام

Ба мабдаии худ боз шуд вассалом

به مبدای خود باز شد والسلام

Буд ҳам ки шоистаи рози хеш

بود هم که شایسته راز خویش

Баранд биндозад аз ҳади хеш

بِرانَد بیندازد از حدّ خویش

Чу сарришта зон маслиҳат дар кашад

چو سررشته زان مصلحت در کشد

Дигар бора бинавозад ва баркашад

دگر باره بنوازد و برکشد

Чаҳ доне ки ҳукми зарурат чаҳ буд

چه دانی که حکم ضرورت چه بود

Касе ин муаммо наёрад гушӯд

کسی این معما نیارد گشود

Чу макшуф шуд бар ту ин ҳар ду ҳол

چو مکشوف شد بر تو این هر دو حال

Чаҳ май афкании хештан дар маҳол

چه می افکنی خویشتن در محال

На мамдуҳро байн на мазмум ро

نه ممدوح را بین نه مذموم را

Ки сиррӣ дар он ҳаст махдум ро

که سری در آن هست مخدوم را

Раҳеи гири пеш эй писар каз нишеб

رهی گیر پیش ای پسر کز نشیب

Набошад ба рӯзу шаби андари наҳиф

نباشد به روز و شب اندر نهیب

Ба назд хирадманд бошӣ азиз

به نزد خردمند باشی عزیز

Ҳасад кам кунад бар ту маҷҳӯл низ

حسد کم کند بر تو مجهول نیز

Бакӯш эй писар то турои пеши шоҳ

بکوش ای پسر تا ترا پیش شاه

Набошад магари мардуми неки хоҳ

نباشد مگر مردم نیک‌خواه

Вагар душмании бошиддати барканор

و گر دشمنی باشدت برکنار

Магар дӯст гардад назар бар гумор

مگر دوست گردد نظر بر گمار

Ба рӯйиш мёўр машав айби ҷӯй

به رویش میاور مشو عیب‌جوی

Ба шоҳ ар гуноҳӣ кунад во магӯӣ

به شاه ار گناهی کند وا مگوی

Вагар бозгуе надорад писанд

و گر بازگویی ندارد پسند

Нагирад турои оқилу ҳӯшманд

نگیرد ترا عاقل و هوشمند

Ризои маликгар ба даст оварӣ

رضای ملک گر به دست آوری

Ба аз душман афкандану доварӣ

به از دشمن افکندن و داوری

Нзории паии хотири шоҳи гир

نزاری پی خاطر شاه گیر

На дар хотир аз душмани икроҳи гир

نه در خاطر از دشمن اکراه گیر

Чу гирад турои дӯст , душман бамурд

چو گیرد ترا دوست، دشمن بمرد

Набояд турои ранҷу тимори барад

نباید ترا رنج و تیمار برد

Ниҳони доштани душманӣ бхрдӣ аст

نهان داشتن دشمنی بخردی است

Ҳамаи вақтҳо дастрас бар бадӣ аст

همه وقت ها دسترس بر بدی است

Вагар зонк душман буд бе хирад

و گر زانک دشمن بود بی خرد

Ту хомӯши кӯи оби худ май барад

تو خاموش کو آب خود می برد

Вагар худ хирад дораду ақлу рой

و گر خود خرد دارد و عقل و رای

Ба тадриҷ гардад дил ӯ ба рой

به تدریج گردد دل او به رای

Адоват ба зоҳир чу бардоштӣ

عداوت به ظاهر چو برداشتی

Кушояди муҳаббат дар оштӣ

گشاید محبت در آشتی

Басии дӯсти кӯ душманӣ кард соз

بسی دوست کو دشمنی کرد ساز

Басӣ низ доштам ки шумо дӯсти боз

بسی نیز داشتم که شما دوست باز