Макун такя бар донишу ақлу рой

مکن تکیه بر دانش و عقل و رای

Ба даъвӣ манеҳ дар ҳунари пеши пой

به دعوی منه در هنر پیش پای

Машав ғаррагар хидматӣ карда Эй

مشو غرّه گر خدمتی کرده‌ای

Вагар дар танами ҷаҳони хӯрда Эй

وگر در تنم جهان خورده‌ای

Магӯ дорам аз роҳи хизмати ҳуқуқ

مگو دارم از راه خدمت حقوق

Нёлўдаҳам устихону урӯқ

نیالوده‌ام استخوان و عروق

Бар он эътимод эй бародар ки шоҳ

بر آن اعتماد ای برادر که شاه

Ба ҳақҳо змн бигузаранд гуноҳ

به حق ها زمن بگذراند گناه

Далерӣ макун хештандор бош

دلیری مکن خویشتندار باش

Бурун аз ҳамаи кор ва дар кор бош

برون از همه کار و در کار باش

Яқини дон ки сад айб бар як ҳунар

یقین دان که صد عیب بر یک هنر

Бчрбд чу шаҳ баргуморад назар

بچربد چو شه برگمارد نظر

Ҷаҳонии ҳунаргар бар ореи зи ҷайб

جهانی هنر گر بر آری ز جَیب

Сабктар наад даст бар ҳарфи айб

سبک تر نهد دست بر حرف عَیب

Муассиртар ояд хатоу гуноҳ

مؤثرتر آید خطا و گناه

зи тоъати басӣ бар дили подшоҳ

ز طاعت بسی بر دل پادشاه

Ба дониш машав мъҷб эй некбахт

به دانش مشو معجب ای نیکبخت

Ки аҷаб аз хирадманд айбӣаст сахт

که عجب از خردمند عیبی است سخت

Ба дониш макун айб бар подшоҳ

به دانش مکن عیب بر پادشاه

Ба бод такаббур мабар оби ҷоҳ

به باد تکبر مَبر آبِ جاه

Агар чанд дории ҳунар бе қиёс

اگر چند داری هنر بی قیاس

Чу онҷои рисии хеши ноқиси шинос

چو آنجا رسی خویش ناقص‌شناس

Агар дар сафар бо ту ҳамхона шуд

اگر در سفر با تو همخانه شد

Чу бо мустақар рафт бегона шуд

چو با مستقر رفت بیگانه شد

Ба нозу такаббури фузӯнии мҷўӣ

به ناز و تکبر فزونی مجوی

Мабар об аз андозаи беруни зи ҷӯй

مبر آب از اندازه بیرون ز جوی

Гиронмоятар гавҳари андари ҷаҳон

گرانمایه تر گوهر اندر جهان

Буд дониши ошкору ниҳон

بود دانش آشکار و نهان

Ба дониш ?герат ҳаст бар чархи роҳ

به دانش گرت هست بر چرخ راه

Фузӯнӣ раво нест бар подшоҳ

فزونی روا نیست بر پادشاه

Чу давлат буд дрнёиди магар

چو دولت بود درنیاید مگر

Балии пас рӯ давлат омад ҳунар

بلی پس رو دولت آمد هنر

Агар чанд давлати зи дониши нхост

اگر چند دولت ز دانش نخاست

Ки давлат ба дониш кунад пушти рост

که دولت به دانش کند پشت راست

Вале шохи давлат ки бархестаст

ولی شاخ دولت که برخاستست

Ба бор ва бар дониш оростаст

به بار و بر دانش آراستست

Чу давлат надорад зи дониши фурӯғ

چو دولت ندارد ز دانش فروغ

Буд рост аммо намояди дурӯғ

بود راست اما نماید دروغ

Чу асбоби давлат муҳайё шавад

چو اسباب دولت مهیا شود

Аҷаб набӯд ар кибр пайдо шавад

عجب نَبْوَد ار کبر پیدا شود

Хатое бузургасту кории азим

خطایی بزرگ است و کاری عظیم

Ки аз подшо набӯд умеду бим

که از پادشا نَبْوَد امید و بیم

Ба аҷаб ар напечӣ сар аз расми шоҳ

به عُجب ار نپیچی سر از رسم شاه

Ба миннат кунӣ хизмати подшоҳ

به منت کنی خدمت پادشاه

Чу корӣ барояд зи дастати писанд

چو کاری برآید ز دستت پسند

Сабк баркашӣ сар ба чархи баланд

سبک برکشی سر به چرخ بلند

Тани осонӣ ва беғамӣ ху кунӣ

تن آسانی و بی غمی خو کنی

Накӯ бишинав аз ман на некӯ кунӣ

نکو بشنو از من نه نیکو کنی

Хирад бар чунин кор дастур нест

خرد بر چنین کار دستور نیست

зи девонагии ин хато давр нест

ز دیوانگی این خطا دور نیست

Брондиш кин давлату ъзу ноз

براندیش کاین دولت و عزّ و ناز

Куҷо ёфтӣ хештан бар мсоз

کجا یافتی خویشتن بر مساز

На ин чоҳи зи иқбол шаҳ ёфтӣ

نه این چاه ز اقبال شَه یافتی

Аз он садр ва он пишгаҳ ёфтӣ

از آن صدر و آن پیشگه یافتی

Ндонӣ ки ъзи зода хорӣ аст

ندانی که عِزّ زادۀ خواری است

Тани осонӣ аз айн душворӣ аст

تن آسانی از عین دشواری است

Бирав ҳар чаҳ Фрмоидти пеши гир

برو هر چه فرمایدت پیش گیر

На дунболи осоиши хеши гир

نه دنبال آسایش خویش گیر

Ба ҷое расад мард аз аҷаби хеш

به جایی رسد مرد از عجب خویش

Ки бегонаро фарқ наниҳад зи хеш

که بیگانه را فرق ننهد ز خویش

Шавад бар қабули насиҳати сутӯҳ

شود بر قبول نصیحت ستوه

Ниҳоди рои худ фавқи рои гуруҳ

نهاد رای خود فوق رای گروه

Гумонаш фитад каз уқулу ҷҳўл

گمانش فتد کز عقول و جهول

Чу ӯ кас надонад хурӯҷу духул

چو او کس نداند خروج و دخول

Сутӯда тараст аз ҳамаи рой ӯ

ستوده تر است از همه رای او

Савобаст фикри сухани зой ӯ

صواب است فکر سخن زای او

Накӯҳидатар зини мадон аз хисол

نکوهیده تر زین مدان از خصال

Макун бо худованди аҷаби иттисол

مکن با خداوند عُجب اتّصال

Чу мъҷб буд шоҳу муҳками ситез

چو معجب بود شاه و محکم ستیز

Надории раҳеи дигари алои гурез

نداری رهی دیگر الا گریز

Азу то муяссар шавад давр бош

ازو تا میسر شود دور باش

Аз оташ бипарҳез ва маъзӯр бош

از آتش بپرهیز و معذور باش

Валегар зарурат буд пои банд

ولی گر ضرورت بود پای‌بند

Нигаҳи дори худро накӯ аз газанд

نگه دار خود را نکو از گزند

Машав дар миёни вақти тадбиру рой

مشو در میان وقت تدبیر و رای

Гиреҳи банд бар табъи мушкили гушой

گره بند بر طبع مشکل گشای

Кигар сад салоҳаши намое ба хайр

که گر صد صلاحش نمایی به خیر

Чаҳ ҳақ аз ту бинад чаҳ ботили зи ғайр

چه حق از تو بیند چه باطل ز غیر

Мефизой эъҷоб ӯ дам мазан

میفزای اعجاب او دم مزن

Ба буии намаки луқма барҳам мазан

به بوی نمک لقمه برهم مزن

Савобӣ ки дар зимни он сад хатост

صوابی که در ضمن آن صد خطاست

Дар изҳори онгар нкўшӣ равост

در اظهار آن گر نکوشی رواست

Намонад ҳамеи гардиши рӯзгор

نماند همی گردش روزگار

Ба неку баду хайру шари барқарор

به نیک و بد و خیر و شر برقرار

Агар муддат давр гардад дароз

اگر مدت دَور گردد دراز

Шавад бо сари нуқтаи паргори боз

شود با سر نقطه پرگار باز

Чу некӯ шуд аҳволат аз молу ҷоҳ

چو نیکو شد احوالت از مال و جاه

Мабар занн ки охир нагардад табоҳ

مَبَر ظن که آخر نگردد تباه

Чу аз неъмати шоҳи гардии ғанӣ

چو از نعمت شاه گردی غنی

Тамаъи дори меҳнати зи чархи ?данӣ

طمع دار محنت ز چرخ دنی

Диҳад накбатати оқибати гӯшмол

دهد نکبتت عاقبت گوشمال

Бипошад парокандаи маҷмӯи мол

بپاشد پراکنده مجموع مال

Наимӣ ки номуҳкамаст асл ӯ

نعیمی که نامحکم است اصل او

Шавад оқибати мунқатиъи васл ӯ

شود عاقبت منقطع وصل او

Гёро набинӣ ки чун офтоб

گیا را نبینی که چون آفتاب

Брўёнд ва баркашад аз туроб

برویانَد و برکشد از تُراب

Ба меҳраш чунон парваранд нахуст

به مهرش چنان پروراند نخست

Ки пиндорӣ аз боғ ҷинат бараст

که پنداری از باغ جنت برست

Ба охир нигаҳ кун ки ҳам офтоб

به آخر نگه کن که هم آفتاب

Чаҳ сонаш бисӯзанд аз тафту тоб

چه سانش بسوزاند از تفت و تاب

Ба бодаш диҳад то шавад хоки роҳ

به بادش دهد تا شود خاک راه

Чаҳ сарви андарин бӯстон чаҳ гиёҳ

چه سرو اندرین بوستان چه گیاه

зи наздик боашон дар гоҳи шоҳ

ز نزدیکْ باشان در گاه شاه

Буд ҳар касеро дигар расму роҳ

بود هر کسی را دگر رسم و راه

Касоне ки аз фарти кибру ғурур

کسانی که از فرط کبر و غرور

Ба андаки масофати зи дори алғрўр

به اندک مسافت ز دار الغرور

Таҷовузи намоянд аз аҳкоми шоҳ

تجاوز نمایند از احکام شاه

Надоранд таъзими анъоми шоҳ

ندارند تعظیم انعام شاه

Кунанд эътироз ва ниҳанд эътибор

کنند اعتراض و نهند اعتبار

Ки моро ба ҷое раседаст кор

که ما را به جایی رسیدست کار

Ки дар амр ва наяш тасарруф кунем

که در امر و نهیش تصرف کنیم

Ба ҷои раият тлтФ кунем

به جای رعیت تلطف کنیم

Намоянди худро ба хос ва ба ом

نمایند خود را به خاص و به عام

Ки аз мости ин мамлакатро низом

که از ماست این مملکت را نظام

Набошад ба наздики кори огаҳон

نباشد به نزدیک کار آگهان

Хатоеи азин саъбтар дар ҷаҳон

خطایی ازین صعب تر در جهان

Ндонанд к-эйашони зи фармони шоҳ

ندانند کایشان ز فرمان شاه

Гирифтанд дар мамлакати обу ҷоҳ

گرفتند در مملکت آب و جاه

Вагар на чаҳ эшон чаҳ камтар касе

وگر نه چه ایشان چه کمتر کسی

Фурӯтар набенанд азуи худ касе

فروتر نبینند ازو خود کسی

На ӯ подшоҳ ва ту ҳастӣ раҳе

نه او پادشاه و تو هستی رهی

Пас ангушт бар ҳарф ӯ чун наҳй

پس انگشت بر حرف او چون نهی

Чу ӯро набардӣ ба таъзими ном

چو او را نبردی به تعظیم نام

Турои кас чаҳ хонд ба ҷузи нотамом

ترا کس چه خواند به جز ناتمام

Бипарҳез азин вартае ҳӯшёр

بپرهیز ازین ورطه ای هوشیار

Раҳу расми соҳиби хиради гӯши дор

ره و رسم صاحب خرد گوش دار

Ндонӣ ки чун айби султони хеш

ندانی که چون عیب سلطان خویش

Напӯшӣ напӯшидае зон хеш

نپوشی نپوشیده‌ای زان خویش

Ҳунарҳои ӯ чун намое ба ҷамъ

هنرهای او چون نمایی به جمع

На охири ту парвонае шоҳи шамъ

نه آخر تو پروانه ای شاه شمع

Чу хоҳии ҳунари арз бар шоҳ кард

چو خواهی هنر عرض بر شاه کرد

Ба пиромни лофу даъвии магарад

به پیرامن لاف و دعوی مگرد

Ҳунарҳо чунон боз бояд намӯд

هنرها چنان باز باید نمود

Ки мақсӯди азин хизмати шоҳ буд

که مقصود ازین خدمت شاه بود

Чу фармон диҳад шаҳриёри каён

چو فرمان دهد شهریار کیان

Бабандам камари вори ҷон бар миён

ببندم کمر وار جان بر میان

Чу фурсати нигаҳдорӣу вақти кор

چو فرصت نگهداری و وقت کار

Ғараз ҳосил ояд зи фармони гузор

غرض حاصل آید ز فرمان گزار

Ҳунар айб гардад чу фахр оварӣ

هنر عیب گردد چو فخر آوری

Ки ман мекунам дар ҳунари доварӣ

که من می کنم در هنر داوری

На бар подшои хашм шояд гирифт

نه بر پادشا خشم شاید گرفت

На бо вай ба тундӣ тавон кард гуфт

نه با وی به تندی توان کرد گفت

На зу кӣнаи ҳаргиз туоне кашид

نه زو کینه هرگز توانی کشید

На роҳи тънт туоне бурид

نه راه تعنُّت توانی بُرید

Мадаи роҳ дар мағзи мохўлё

مده راه در مغز ماخولیا

Манеҳ оташ аз паҳлавии бӯрё

منه آتش از پهلوی بوریا

Агар кӣна дар синаи дории ниҳон

اگر کینه در سینه داری نهان

Чу рӯзати намояд ба халқи ҷаҳон

چو روزت نماید به خلق جهان

Забонатгар аз гуфт қосир шавад

زبانت گر از گفت قاصر شود

Дар афъолу аъмол зоҳир шавад

در افعال و اعمال ظاهر شود

Касе шарбати заҳр қотил нахурд

کسی شربت زهر قاتل نخورد

Дарунаши пароканда таъсир кард

درونش پراکنده تأثیر کرد

Азин сӯ ва он сӯ шавад чораи ҷӯй

ازین سو و آن سو شود چاره جوی

Набошад ба ҷузи мурданаши ҳеҷ рӯй

نباشد به جز مردنش هیچ روی

Накӯҳида тар нест назд хирад

نکوهیده تر نیست نزد خرد

Азин чанд хислат ки ме башмурд

ازین چند خصلت که می بشمرد

Грини ҳафт маҷмӯ шуд дар яке

گرین هفت مجموع شد در یکی

Бтар зу мадон аз бидон бе шаккӣ

بتر زو مدان از بدان بی‌شکی

Дурӯғаст ва кинаст ва аҷабасту ғдр

دروغ است و کین است و عجب است و غدر

Ки бФзоид ва кам кунад аз ту қадар

که بفزاید و کم کند از تو قدر

Ткосли ҳарисии сухан чинӣ аст

تکاسل حریصی سخن چینی است

Ки сармояи ширк ва худбинӣ аст

که سرمایۀ شرک و خودبینی است

Нишоед агар чокари подшоҳ

نشاید اگر چاکر پادشاه

Азин ҳафт худро надорад нигоҳ

ازین هفت خود را ندارد نگاه

Бакӯшад ки аздоди ин ҳафт чиз

بکوشد که اضداد این هفت چیز

Фаро пеш гирад ба ақлу тамиз

فرا پیش گیرد به عقل و تمیز

Виқору таҳарруки казин ҳар ду ҷинс

وقار و تحرک کزین هر دو جنس

Наёранд берун шудани ҷину инс

نیارند بیرون شدن جن و انس

Ду ганҷаст хомӯшӣу ростӣ

دو گنج است خاموشی و راستی

Ки ҳосил шавад ҳар чаҳ зон хостӣ

که حاصل شود هر چه زان خواستی

Агар худшиносӣу никўдлӣ

اگر خودشناسی و نیکودلی

Ту дории калид дар мушкилӣ

تو داری کلید در مشکلی

Ҷаҳонро ба малик қаноат бидиҳ

جهان را به ملک قناعت بده

Ки як ҷузваш аз ҳафт иқлӣм ба

که یک جزوش از هفت اقلیم به

Ба некии зи бадҳо бибояд гузашт

به نیکی ز بدها بباید گذشت

Ки бад нек шуд , неки бад чун бгшт

که بد نیک شد، نیک بد چون بگشت

Надонад бади ахтар ки бо худ кунад

نداند بد اختر که با خود کند

Ки бар подшои ният бад кунад

که بر پادشا نیت بد کند

Чу хоҳад ки нуқсон кунад қадар ӯ

چو خواهد که نقصان کند قدر او

Бадви боз оид шавад ғдр ӯ

بدو باز عاید شود غدر او

Ва боли бидонадяш оид шавад

و بال بداندیش عاید شود

Сараш дар сар он ?мукуаед шавад

سرش در سر آن مکاید شود

Фузӯнӣ касе ҷуст бар подшоҳ

فزونی کسی جست بر پادشاه

Ки барад аз масеҳо ба молики паноҳ

که برد از مسیحا به مالک پناه

Мададкори нуқсон худ шуд ба ҷаҳл

مددکار نقصان خود شد به جهل

Ки гирад чунин мушкилии сахт , саҳл

که گیرد چنین مشکلی سخت، سهل

Гар аз подшои ҳақ худ ёфт сет

گر از پادشا حقّ خود یافت‌ست

Фузули димоғаш мадад ёфт сет

فضول دِماغش مدد یافت‌ست

Ки бешӣ талаб мекунад кам хирад

که بیشی طلب می کند کم خرد

Ба боди ҳаваси оби худ май барад

به باد هوس آب خود می برد

Ду шуғл эй писар то нахоҳӣ зи шоҳ

دو شغل ای پسر تا نخواهی ز شاه

Вагар хостӣ ҳар ду гардад табоҳ

وگر خواستی هر دو گردد تباه

Маъаттал бимонад ҳам ин ва ҳам он

معطل بماند هم این و هم آن

Вагар шоҳ фармуд гӯи аломон

وگر شاه فرمود گو الامان

Маҳоласт наздики соҳиби хирад

محال است نزدیک صاحب خرد

Агар нек дар нек ва бад нанигарад

اگر نیک در نیک و بد ننگرد

Ба як каси ду бад ҳаст бардоштан

به یک کس دو بد هست برداشتن

Ду санадон ба як даст бардоштан

دو سندان به یک دست برداشتن

Нзории бунаи сар ба шукру сипос

نزاری بنه سر به شکر و سپاس

зи анъоми шоҳи ҳақоиқи шинос

ز اِنعام شاه حقایق شناس

Ниҳолии бадӣ ношудаи баҳраи манд

نهالی بدی ناشده بهره مند

Бпрўрд , сар бар кашидӣ баланд

بپرورد، سر بر کشیدی بلند

Чу махсӯси гаштӣ ба анъоми шоҳ

چو مخصوص گشتی به انعام شاه

Ба анъом ӯ кун ба иззати нигоҳ

به انعام او کن به عزت نگاه

з мардум макун он каромати ниҳон

ز مردم مکن آن کرامت نهان

Мубоҳот кун зон ато бар ҷаҳон

مباهات کن زان عطا بر جهان

Аз осори неъмат ки пайдо кунӣ

از آثار نعمت که پیدا کنی

Дили душман аз ғусса шайдо кунӣ

دل دشمن از غصه شیدا کنی

Чу пинҳон кунӣ неъмати подшоҳ

چو پنهان کنی نعمت پادشاه

Мизоҷи анояти бигардади зи роҳ

مزاج عنایت بگردد ز راه

Ба куфрони неъмат тасаввур кунад

به کفران نعمت تصور کند

Димоғаши зи нихват таҳаввур кунад

دماغش ز نخوت تهور کند

Ба бе илтифотии шӯии муттаҳам

به بی‌التفاتی شوی متهم

Далолат кунад бар ғурури ту ҳам

دلالت کند بر غرور تو هم

Лақаб бемурувват ниҳандат киром

لقب بی مروت نهندت کرام

Ки кардаст бар хеши неъмати ҳаром

که کردست بر خویش نعمت حرام

Чу худро ба зоҳир биёростӣ

چو خود را به ظاهر بیاراستی

Гувоҳаст бар ботинати ростӣ

گواه است بر باطنت راستی

Чу зоҳир кунӣ бар худ анъоми шоҳ

چو ظاهر کنی بر خود انعام شاه

Зиёдат шавад бар ту икром шоҳ шавад

زیادت شود بر تو اکرام شاه شود

Вагар бози пӯшӣ ба бечорагӣ

وگر باز پوشی به بیچارگی

Бар ту дар бастаи якборагӣ

بر تو در بسته یکبارگی