Шукри номаҳсӯру ҳамди номаҳдӯди ҳазрати воҷиби алўҷўдро - ҷлти қудрата - ки зевари ақлро перояи вуҷӯди инсони сохт то ба всилти он дар касби ахлоқи ҳамидау авсофи Ҷамилаи ғояти ҷаҳд мабзул гардониду салавоти номаъдӯди нисори равзаи мунаввари муаттари Сайиди коиноти Муҳамади Мустафои алайҳи акмали алтҳёти бод ки кисвати халқу маншури халқаш ба тароз « лўлоки лмои хилқати алоФлок »у тғроӣу анки лаълии халқи азими мтрзу мўшҳи гашт ,у салому тҳоё бар авлоду ансор ӯ бод ки боиҳми ақтдитми аҳтдитм .

شکر نامحصور و حمد نامحدود حضرت واجب الوجود را- جلت قدرته- که زیور عقل را پیرایه وجود انسان ساخت تا به وسیلت آن در کسب اخلاق حمیده و اوصاف جمیله غایت جهد مبذول گردانید و صلوات نامعدود نثار روضه منور معطر سید کائنات محمد مصطفی علیه اکمل التحیات باد که کسوت خلق و منشور خلقش به طراز«لولاک لما خلقت الافلاک» و طغرای و انک لعلی خلق عظیم مطرز و موشح گشت، و سلام و تحایا بر اولاد و انصار او باد که بایهم اقتدیتم اهتدیتم.

Аммо баъд , бар рои аҳли камол - ки рӯй сухан дар эшонаст - пӯшида намонад ки бар бадан ҳар фардӣ аз афроди инсони ҷавҳарии шариф ки онро рӯҳ хонанд аз олами амри қул алрўҳи ман амри рабӣ муваккиласт ва бар ваии қаҳрамон . Ҳақиқати одамии иборат аз он ҷавҳараст ва ӯ пайваста ба зоти худ қоимаст ва аз фанои мҳрўсу масӯну мустаъиди тараққӣу камол . Ва чунонкии бадан аз шаҳавоту лаззоти маҳсус маҳзуз мегардад ва рӯй дар олам суфло дорад , рӯҳ низ аз маърифати ҳазрати иззат ки ғояти ҳама ғоётаст - ъзи шонау идроки ҳуқуқу аФозти хайроти баҳра манд мегардад ва рӯй дар олам қудс дорад ,у чунонкии бадан ба воситаи амрози музмина аз хосияти худ фурӯ монад рӯҳ низ кайфиятӣ ва моҳиятӣ дорад ки чун ба маразӣ аз амроз ки бадв махсӯсаст - аз ҳуби ҷоҳу молу иктисоби шаҳавоту илтифот ба лаззоти олами суфло мубтало гардад , аз хосият фурӯ монад ки он мушоҳидаи ҳазрати зулҷалолу идроки маъқӯлоту аФозт хайрот бошад .

اما بعد، بر رای اهل کمال- که روی سخن در ایشان است- پوشیده نماند که بر بدن هر فردی از افراد انسان جوهری شریف که آن را روح خوانند از عالم امر قل الروح من امر ربی موکل است و بر وی قهرمان. حقیقت آدمی عبارت از آن جوهر است و او پیوسته به ذات خود قائم است و از فنا محروس و مصون و مستعد ترقی و کمال. و چنانکه بدن از شهوات و لذات محسوس محظوظ می گردد و روی در عالم سفلی دارد، روح نیز از معرفت حضرت عزت که غایت همه غایات است- عز شانه و ادراک حقوق و افاضت خیرات بهره مند می گردد و روی در عالم قدس دارد، و چنانکه بدن به واسطه امراض مزمنه از خاصیت خود فرو ماند روح نیز کیفیتی و ماهیتی دارد که چون به مرضی از امراض که بدو مخصوص است- از حب جاه و مال و اکتساب شهوات و التفات به لذات عالم سفلی مبتلا گردد، از خاصیت فرو ماند که آن مشاهده حضرت ذوالجلال و ادراک معقولات و افاضت خیرات باشد.

Ҳамоно шоир дар ин маънӣ гуфта бошад :

همانا شاعر در این معنی گفته باشد:

Ва чунонкии атиббои ҳиммат бар азолти амрози бадану ҳифзи сиҳҳати он масруф гардонидаанд , анбиё низ назари ҳиммат бар дафъи офоту амроз рӯҳ гумоштаанд то ӯро аз вртоти мӯҳликау гирдоби ҷаҳлу нуқсон ба соҳили наҷот ва камол расонанд . Марди хирадманд чун ба назари дақиқи тааммули намояд бар вай равшан шавад ки мақсӯд аз ирсоли муқаллидони амонати рисолати таҳзиби ахлоқу татҳири сайр бандагонаст . Ва ин маънӣ бар лафзи шоири бад-ӣни саёқи торӣ :

و چنانکه اطبا همت بر ازالت امراض بدن و حفظ صحت آن مصروف گردانیده اند، انبیا نیز نظر همت بر دفع آفات و امراض روح گماشته اند تا او را از ورطات مهلکه و گرداب جهل و نقصان به ساحل نجات و کمال رسانند. مرد خردمند چون به نظر دقیق تامل نماید بر وی روشن شود که مقصود از ارسال مقلدان امانت رسالت تهذیب اخلاق و تطهیر سیر بندگان است. و این معنی بر لفظ شاعر بدین سیاق طاری:

Худ ҳазрати рисолати ниқоб аз чеҳраи арӯси ин маънӣ барандохтау ҷамоли ин талвеҳро бар сарири ин тасреҳ ҷилва дод ки « беъсати лотмми макорими алохлоқ »у қавонини ин қисмро ки илми ахлоқу ҳикмат амалӣ хонанд уламои салаф дар мтўлот ки фаҳми қсири ин ҳақир аз идроки шама ӣӣ аз он қосираст . Асткмоли халқро ба ваҷҳи аҳсану тариқи эмин дар қайд китобат кашидаанд . Ва аз вақту замони мубораки одами сафӣ то бад-ӣни рӯзгори ашроф банӣ одам ба машаққат бисёру риёзати бкмол , фаҳми фазойили арбаъаро , ки ҳикмату шуҷоату иффат ва адолатаст саъии балиғи бтқдим расонидаанд , ва онро сабаби саодати ?данеу наҷоти уқбо шимурдаанд ва гуфтаанд :

خود حضرت رسالت نقاب از چهره عروس این معنی برانداخته و جمال این تلویح را بر سریر این تصریح جلوه داد که«بعثت لاتمم مکارم الاخلاق» و قوانین این قسم را که علم اخلاق و حکمت عملی خوانند. علمای سلف در مطولات که فهم قصیر این حقیر از ادراک شمه یی از آن قاصر است، استکمال خلق را به وجه احسن و طریق ایمن در قید کتابت کشیده اند. و از وقت و زمان مبارک آدم صفی تا بدین روزگار اشراف بنی آدم به مشقت بسیار و ریاضت بکمال، فهم فضایل اربعه را، که حکمت و شجاعت و عفت و عدالت است سعی بلیغ بتقدیم رسانیده اند، و آن را سبب سعادت دنیی و نجات عقبی شمرده اند و گفته اند:

Акнӯн дар ин рӯзгор ки зубдаи дҳўру хулоса қурунаст чун мизоҷи акобр латиф шуд ,у бузургони соҳиби зеҳни блндрои пайдои гаштанд , фикри софӣу андешаи шоФӣ бар куллиёти умӯри маош ва маъод гумоштанду сунану авзоъи собиқ дар чашми тамизи эшон хор ва бимоиаҳ намӯд ; ва низ ба воситаи курури замону мурӯри авони аксари он қавоиди андрос пазируфтааст эҳёии он авзоъ бар хотири хатиру змири мунири ин ҷамоат гарон омад , лоҷарами мрдўори пои ҳиммат бар сари он ахлоқ ва авзоъ ниҳоданд ва аз баҳри маошу маъоди худ ин тариқ ки акнӯн дар миёни бузургону аъён мутадовиласт чунонкии ин мухтасар бар шарҳи шама ӣӣ аз он мқсўраст пеш гирифтанду бунёди корҳои динӣу дунявӣ бар он мабно мустаҳкам гардониданд . Дар маъонӣ бозасту силсилаи сухани дароз , дар ғараз шурӯ кунем .

اکنون در این روزگار که زبده دهور و خلاصه قرون است چون مزاج اکابر لطیف شد، و بزرگان صاحب ذهن بلندرای پیدا گشتند، فکر صافی و اندیشه شافی بر کلیات امور معاش و معاد گماشتند و سنن و اوضاع سابق در چشم تمیز ایشان خوار و بیمایه نمود؛ و نیز به واسطه کرور زمان و مرور اوان اکثر آن قواعد اندراس پذیرفته است احیای آن اوضاع بر خاطر خطیر و ضمیر منیر این جماعت گران آمد، لاجرم مردوار پای همت بر سر آن اخلاق و اوضاع نهادند و از بهر معاش و معاد خود این طریق که اکنون در میان بزرگان و اعیان متداول است چنانکه این مختصر بر شرح شمه یی از آن مقصور است پیش گرفتند و بنیاد کارهای دینی و دنیوی بر آن مبنا مستحکم گردانیدند. در معانی باز است و سلسله سخن دراز، در غرض شروع کنیم.

Муддатӣ шуд ки ин заъифи убайди зокониро дар хотири ахтлоҷӣ май буд ки мухтасарии мабнӣ бар баъзе ахлоқи қудамо ки онро халқ акнӯн мансӯх мехонанд ,у шама ӣӣ аз ахлоқу авзоъи акобри ин рӯзгор ки инро мухтор медонанд бтҳрири расонад то мӯҷиби фоидаи толибони ин илму мубтадӣони ин роҳ бошад ( лизои ин рисоларо ) ки ба ахлоқи алошроФ мавсӯмаст дар қалам оварад , ва онро бар ҳафт боб қарор дод ҳар боби муштамил бар ду мазҳаб : яке мазҳаби мансӯх ки қудамо бар он наҳҷ зиндагонӣ кардаанд ва яке мазҳаби мухтор ки акнӯн бузургони мо ихтироъ кардаанду баннои умӯри маошу маъод бар он ниҳодаанд . Ва ҳар чанд ки ҳади ин мухтасар ба ҳазл мунтаҳӣ мешавад , аммо

مدتی شد که این ضعیف عبید زاکانی را در خاطر اختلاجی می بود که مختصری مبنی بر بعضی اخلاق قدما که آن را خلق اکنون منسوخ می خوانند، و شمه یی از اخلاق و اوضاع اکابر این روزگار که این را مختار می دانند بتحریر رساند تا موجب فایده طالبان این علم و مبتدیان این راه باشد(لذا این رساله را) که به اخلاق الاشراف موسوم است در قلم آورد، و آن را بر هفت باب قرار داد هر باب مشتمل بر دو مذهب: یکی مذهب منسوخ که قدما بر آن نهج زندگانی کرده اند و یکی مذهب مختار که اکنون بزرگان ما اختراع کرده اند و بنای امور معاش و معاد بر آن نهاده اند. و هر چند که حد این مختصر به هزل منتهی می شود، اما

Момўли ин заъиф дар саъии ин мухтасари онкӣ :

مامول این ضعیف در سعی این مختصر آنکه: