Исмаши мломҳмд , мулаққаб ба сӯфӣ , аз аҳли Мозандарони биҳишти нишон . Ҷомеъи фазойили некӯу ҳовии хасоили дилҷӯ буд . Соҳиби оташкадаи лақабашро тахаллуси дониста ва ӯро исфаҳонии хондау холўии мавлавии ҷомии шимурда ва чунин нест ба исм тахаллус мекунад ва мозандаронӣаст ва ба иттифоқи абўҳёни табибу мавлонои ҳусайнъалии яздӣ дар Ҳиндӯстон ба сар май барда . Муддатии ҳам дар Кашмӣр бӯда . Ба хоҳиши ҷаҳонгир аз Кашмӣр ба деҳлии рафта . Дар санаи 1035 дар сираанд вафот ёфта . Девонаш ба назар расед . Як ду ҳазор байтаст . Баъзе ашъор дар мазаммати аҳл ҳинд дорад . Ба ҳар сӯрат аз он ҷанобаст :
اسمش ملامحمد، ملقب به صوفی، از اهل مازندران بهشت نشان. جامع فضایل نیکو و حاوی خصایل دلجو بود. صاحب آتشکده لقبش را تخلص دانسته و او را اصفهانی خوانده و خالوی مولوی جامی شمرده و چنین نیست به اسم تخلص میکند و مازندرانی است و به اتفاق ابوحیان طبیب و مولانا حسینعلی یزدی در هندوستان به سر میبرده. مدتی هم در کشمیر بوده. به خواهش جهانگیر از کشمیر به دهلی رفته. در سنهٔ ۱۰۳۵ در سرهند وفات یافته. دیوانش به نظر رسید. یک دو هزار بیت است. بعضی اشعار در مذمت اهل هند دارد. به هر صورت از آن جناب است:
Мнқсоидаҳи алайҳи алрҳмаҳ
مِنْقصایده عَلَیهِ الرَّحمَةُ
Марои ақли нахустин ин чунин гуфт
مرا عقل نخستین این چنین گفت
Ки ин олами зи баҳри ҳақ бухор аст
که این عالم ز بهر حق بخار است
Фалаки девонае беҳуда гирд аст
فلک دیوانهای بیهوده گرد است
Ҷаҳони шӯридае ошуфта кор аст
جهان شوریدهای آشفته کار است
Ту дар дӯзахи дарӣ ва ме ндонӣ
تو در دوزخ دری و می ندانی
Ки ин дунё ҳамон сӯзанда нор аст
که این دنیا همان سوزنده نار است
Чу сими носараи нодон фиреб аст
چو سیم ناسره نادان فریب است
Чу марди булъаҷаби аблаҳ шикор аст
چو مرد بوالعجب ابله شکار است
Алойиқ ҳар яке қаърии зи дӯзах
علایق هر یکی قعری ز دوزخ
Ъўоиқ ҳар яке дар вай шарор аст
عوایق هر یکی در وی شرار است
٭٭٭
٭٭٭
Шӯр дар сар чигунау разми ақл
شور در سر چگونه و رزم عقل
Хор дар пои чисони рӯми раҳвор
خار در پا چسان روم رهوار
Баҳр бе бен бшўрд аз ташвиш
بحر بی بن بشورد از تشویش
Кӯҳ сангин бинолад аз озор
کوه سنگین بنالد از آزار
Ҳайратам дӯхт дидаи бози сифат
حیرتم دوخت دیده باز صفت
Меҳнатами сӯхти синаи оташи вор
محنتم سوخت سینه آتش وار
На марои мӯнисии биҷузи соя
نه مرا مونسی بجز سایه
На марои муҳаррамии биҷузи девор
نه مرا محرمی بجز دیوار
На гулӣ чидаам аз он гулбун
نه گلی چیدهام از آن گلبن
На барӣ хӯрдаам аз ин гулзор
نه بری خوردهام از این گلزار
Гуҳи бмўими зи дил чу мўсиҷаҳ
گه بمویم ز دل چو موسیجه
Гуҳ бинолам зи ҷон чу мўсиқор
گه بنالم ز جان چو موسیقار
Андарин бодгири пари каркас
اندرین بادگیر پُر کرکس
Андарин хокдони пари мурдор
اندرین خاکدان پُر مردار
Зиндагонро чу мурдагон май байн
زندگان را چو مردگان میبین
Мурдагонро чу зиндагони ингор
مردگان را چو زندگان انگار
Ҳамаро каъбаи ончӣ дар кӣса
همه را کعبه آنچه در کیسه
Ҳамаро қиблаи ончӣ дар шалвор
همه را قبله آنچه در شلوار
٭٭٭
٭٭٭
Аз кӯчаи ишқи раҳ ба дар нест
از کوچهٔ عشق ره به در نیست
Ин водӣ ҳайратасту ҳурмон
این وادی حیرتست و حرمان
Дар синаи ниҳони ҳазор дӯзах
در سینه نهان هزار دوزخ
Дар дидаи аёни ҳазор Аммон
در دیده عیان هزار عمان
Рӯзӣ ки чу мо шӯии бадоне
روزی که چو ما شوی بدانی
Кин ишқ чаро намонад пинҳон
کاین عشق چرا نماند پنهان
Ман Юнусаму замонаи моҳӣ
من یونسم و زمانه ماهی
Ман Юсуфу рӯзгори зиндон
من یوسف و روزگار زندان
Соқии нома
ساقی نامه
Шабӣ гуфтам он пери майхона ро
شبی گفتم آن پیر میخانه را
Ҳамон аз худу халқи бегона ро
همان از خود و خلق بیگانه را
Ки моро биҳишт барин орзӯаст
که ما را بهشت برین آرزوست
Худои замон ва замин орзӯаст
خدای زمان و زمین آرزوست
Бар ошуфт ва гуфт эй на дархуради мо
بر آشفت و گفت ای نه درخورد ما
Нахоҳӣ расӣдан ту дар гирди мо
نخواهی رسیدن تو در گرد ما
Биҳишти барин хотири шоди мост
بهشت برین خاطر شاد ماست
Худои ғании табъи озоди мост
خدای غنی طبع آزاد ماست
٭٭٭
٭٭٭
Шабӣ ғарқа будам дар ин баҳри жарф
شبی غرقه بودم در این بحر ژرف
Ба ҳар боб мекардам андешаи сарф
به هر باب میکردم اندیشه صرف
Шунидам зи тоси фалаки ин танин
شنیدم ز طاس فلک این طنین
Ки беҳуда то кӣ бпўиии чунин
که بیهوده تا کی بپویی چنین
Макун фикр дар кори ин рӯзгор
مکن فکر در کار این روزگار
Ки ин баҳр бе бен надорад канор
که این بحر بی بن ندارد کنار
Агар оҳанӣ , рӯзгор оташ аст
اگر آهنی، روزگار آتش است
Вагар оташӣ , оби оташ каш аст
وگر آتشی، آب آتش کش است
Аз он даст аз ин ҷаҳони доштам
از آن دست از این جهان داشتم
Ки дар худ ҷаҳонии ниҳони доштам
که در خود جهانی نهان داشتم
Заминами тани нотавон ман аст
زمینم تن ناتوان من است
Равонами баланди осмон ман аст
روانم بلند آسمانِ من است
Турои дида тангаст аз он ман камам
ترا دیده تنگ است از آن من کمم
Агарна ман афзӯн аз ин оламам
اگرنه من افزون از این عالمم
мнғзлётаҳ
مِنْغزلیّاتِهِ
намебайнем дар иқболи худ парвози бастоне
نمیبینیم در اقبال خود پرواز بستانی
Ҳам охири боли мурғи модроини вайрона май резад
هم آخر بال مرغ مادراین ویرانه میریزد
٭٭٭
٭٭٭
Онкии ин гиряи ман дар ғам ӯст
آنکه این گریهٔ من در غم اوست
Гиряро оби равони пиндорад
گریه را آب روان پندارد
٭٭٭
٭٭٭
Кафани басӣ ба аз он перҳан ки бртни мард
کفن بسی به از آن پیرهن که برتن مرد
На аз тарашшӯҳи хуноби дида тар бошад
نه از ترشّح خوناب دیده تر باشد
٭٭٭
٭٭٭
Доне аз чистам чунин муфлис
دانی از چیستم چنین مفلس
Худ фурӯшии з ман наме ояд
خود فروشی ز من نمیآید
٭٭٭
٭٭٭
Чунонам бо рафиқон дар раҳи ишқ
چنانم با رفیقان در ره عشق
Ки мӯрии ланг бо чобуки саворон
که موری لنگ با چابک سواران
Ба хорӣ дар раҳаш афтода будам
به خواری در رهش افتاده بودم
Саҳаргаҳи он қарор бе қаророн
سحرگه آن قرارِ بی قراران
з ман бигузашт чун боди баҳорӣ
ز من بگذشت چون باد بهاری
Марои бгзошт чун абри баҳорӣ
مرا بگذاشت چون ابر بهاری
рубоӣ
رباعی
Иблис ки гашта дар бадии афсона
ابلیس که گشته در بدی افسانه
Бечора сегӣаст бар дар ҷонона
بیچاره سگی است بر درِ جانانه
Гар бинад аҳлу ошно монеъ нест
گر بیند اهل و آشنا مانع نیست
Монеъ шавад онро ки буд бегона
مانع شود آن را که بود بیگانه