Шунидам ки дар вақти назъи равон

شنیدم که در وقت نزع روان

Ба ҳурмуз чунин гуфт Нӯшервон

به هرمز چنین گفت نوشیروان

Ки хотири нигаҳдор дарвеш бош

که خاطر‌نگهدار درویش باش

На дар банди осоиш хеш бош

نه در بند آسایش خویش باش

Наёсоед андари диёри ту кас

نیاساید اندر دیار تو کس

Чу осоиши хеши ҷӯӣу бас

چو آسایش خویش جویی و بس

Наёяд ба наздики донои писанд

نیاید به نزدیک دانا پسند

Шубони хуфтау гург дар гӯсфанд

شبان خفته و گرگ درد گوسفند

Бирав поси дарвеши муҳтоҷи дор

برو پاس درویش محتاج دار

Ки шоҳ аз раият буд тоҷдор

که شاه از رعیّت بوَد تاجدار

Раият чу беханду султони дарахт

رعیّت چو بیخند و سلطان درخت

Дарахт , эй писар , бошад аз бехи сахт

درخت، ای پسر، باشد از بیخ سخت

Макун то туоне дили халқи риш

مکُن تا توانی دل خلق ریش

Вагар мекунӣ мекунӣ бехи хеш

وگر می‌کُنی می‌کَنی بیخ خویش

Агар ҷодае боядат мустақӣм

اگر جاده‌ای بایدت مستقیم

Раҳи порсоён умедасту бим

ره پارسایان امید است و بیم

Табиат шавад мардро бхрдӣ

طبیعت شود مرد را بخردی

Ба умеди некӣу бими бадӣ

به امّید نیکی و بیم بدی

Гар ин ҳар ду дар Подшаҳ ёфтӣ

گر این هر دو در پادشه یافتی

Дар иқлӣму маликаш пена ёфтӣ

در اقلیم و مُلکش بنه یافتی

Ки бахшоиши орад бар умедвор

که بخشایش آرَد بر امّیدوار

Ба умеди бахшоиши кирдигор

به امّید بخشایش کردگار

Газанд касонаш наёяд писанд

گزند کسانش نیاید پسند

Ки тарсад ки дар маликаш ояд газанд

که ترسد که در مُلکش آید گزند

Вагар дар сиришти ваии ин хуй нест

وگر در سرشت وی این خوی نیست

Дар он кишвари осӯдагӣ буи нест

در آن کشور آسودگی‌بوی نیست

Агар пои бандии ризои пеши гир

اگر پای‌بندی رضا پیش گیر

Вагар як савории сари хеши гир

وگر یک‌سواری سر خویش گیر

Фарохӣ дар он марз ва кишвар махоҳ

فراخی در آن مرز و کشور مخواه

Ки дилтанги бинии раияти зи шоҳ

که دلتنگ بینی رعیّت ز شاه

зи мустакбирон диловар битарс

ز مستکبران دلاور بترس

Аз он ков натарсад з довар битарс

از آن کاو نترسد ز داور بترس

Дигар кишвар обод бинад ба хоб

دگر کشور آباد بیند به خواب

Ки дорад дили аҳли кишвари хароб

که دارد دل اهل کشور خراب

Харобӣ ва бадномӣ ояд зи ҷавр

خرابی و بدنامی آید ز جور

Расад пеши байни ин суханро ба ғӯр

رسد پیش‌بین این سخن را به غور

Раият нишоед ба бедоди кишт

رعیّت نشاید به بیداد کُشت

Ки мари салтанатро паноҳанду пушт

که مر سلطنت را پناهند و پشت

Муроот деҳқон кун аз баҳри хеш

مراعات دهقان کن از بهر خویش

Ки муздур хўшдл кунад кор беш

که مزدور خوش‌دل کند کار بیش

Мурувват набошад бадӣ бо касе

مروّت نباشد بدی با کسی

Каз ӯ некуӣ дида бошӣ басӣ

کز او نیکویی دیده باشی بسی

Шунидам ки хусрав ба шируия гуфт

شنیدم که خسرو به شیرویه گفت

Дар он дам ки чашмаши з дидан бихуфт

در آن دم که چشمش ز دیدن بخفت

Бар он бош то ҳарчӣ ният кунӣ

بر آن باش تا هرچه نیّت کنی

Назар дар салоҳ раият кунӣ

نظر در صلاح رعیّت کنی

Ало то напечӣ сар аз адлу рой

الا تا نپیچی سر از عدل و رای

Ки мардуми з дастат напечанд пой

که مردم ز دستت نپیچند پای

Гурезади раияти зи бидодгар

گریزد رعیّت ز بیدادگر

Кунад номи зишташ ба гетии смр

کُنَد نام زشتش به گیتی سمر

Басӣ бар наёяд ки бунёди худ

بسی بر‌نیاید که بنیاد خوَد

Бикунади он ки биниҳод бунёди бад

بکَند آن که بنهاد بنیاد بد

Харобӣ кунад марди шамшери зан

خرابی کُنَد مرد شمشیر‌زن

На чандон ки дӯди дили Тифлу зан

نه چندان که دود دل طفل و زن

Чароғӣ ки бева занӣ барфурӯхт

چراغی که بیوه‌زنی برفروخت

Басӣ дида бошӣ ки шаҳрӣ бсухт

بسی دیده باشی که شهری بسوخت

Аз он баҳраи вартар дар офоқ кист

از آن بهره‌ورتر در آفاق کیست

Ки дар млкронӣ ба инсоф зист

که در ملکرانی به انصاف زیست

Чу навбат расад зини ҷаҳони ғурбаташ

چو نوبت رسد زین جهان غربتش

Тараҳҳум фиристанд бар турбаташ

ترحّم فرستند بر تربتش

Баду неки мардум чу ме бигузаранд

بد و نیک مردم چو می‌بگذرند

Ҳамон ба ки науммат ба некӣ баранд

همان به که نامت به نیکی برند

Худотарсро бар раияти гумор

خداترس را بر رعیّت گمار

Ки меъмор маликаст парҳезгор

که معمار مُلک است پرهیزگار

Бад андеш туаст ону хунхори халқ

بد‌اندیش توست آن و خون‌خوار خلق

Ки нафъ ту ҷӯяд дар озори халқ

که نفع تو جوید در آزار خلق

Раёсат ба даст касоне хатост

ریاست به دست کسانی خطاست

Ки аз дасташони дастҳо брхдост

که از دستشان دست‌ها بر خداست

Нкўкорпрўр набинад бадӣ

نکوکارپرور نبیند بدی

Чу бади парварии хасми хӯни худӣ

چو بد پروری خصم خون خودی

Мукофоти мўзӣ ба молаш макун

مکافات موذی به مالش مکُن

Ки бехаш баровард бояд зи бен

که بیخش برآورد باید ز بن

Макун сабр бар омили зулми дӯст

مکُن صبر بر عامل ظلم‌دوست

Ки аз фарбеҳӣ боядаш кунад пӯст

که از فربهی بایدش کَند پوست

Сари гург бояд ҳам аввал бурид

سر گرگ باید هم اوّل بُرید

На чун гӯсфандон мардум дарид

نه چون گوسفندان مردم دَرید

Чаҳ хуш гуфт бозоргонии асир

چه خوش گفت بازارگانی اسیر

Чу гардиш гирифтанд дуздон ба тир

چو گِردش گرفتند دزدان به تیر

Чу мардонагӣ ояд аз раҳзанон

چو مردانگی آید از رهزنان

Чаҳ мардони лашкар , чаҳ хайли занон

چه مردان لشکر، چه خیل زنان

Шҳншаҳ ки бозоргонро бахаст

شهنشه که بازارگان را بخَست

Дар хайр бар шаҳр ва лашкар бибаст

در خیر بر شهر و لشکر ببَست

Кӣ он ҷо дигар ҳӯшмандони раванд

کی آن‌جا دگر هوشمندان روند

Чу овозаи расм бад бишинаванд ?

چو آوازهٔ رسم بد بشنوند؟

Накӯ боядат ному некии қабул

نکو بایدت نام و نیکی قبول

Накӯи дори бозоргону расӯл

نکو دار بازارگان و رسول

Бузургони мусофир ба ҷон парваранд

بزرگان مسافر به جان پرورند

Ки номи никуӣ ба олам баранд

که نام نکویی به عالم برند

Таба гардад он мамлакати ани қариб

تبه گردد آن مملکت عن‌قریب

Каз ӯ хотир озурда ояд ғариб

کز او خاطر‌آزرده آید غریب

Ғариб ошно бошу сайёҳи дӯст

غریب‌آشنا باش و سیّاح‌دوست

Ки сайёҳи ҷлоб ном накӯаст

که سیّاح جلّاب نام نکوست

Накӯи дори заифу мусофири азиз

نکو دار ضیف و مسافر عزیز

Вази осебашон бар ҳазар бош низ

وز آسیبشان بر حذر باش نیز

зи бегонаи парҳез кардан накӯаст

ز بیگانه پرهیز کردن نکوست

Ки душмани тавон буд дар зии дӯст

که دشمن توان بود در زیِّ دوست

Ғарибӣ ки пар фитна бошад сараш

غریبی که پر فتنه باشد سرش

Маёзор ва берун кун аз кишвараш

میازار و بیرون کن از کشورش

Тугар хашм бар вай нагирӣ равост

تو گر خشم بر وی نگیری رواست

Ки худ хуии бади душманаш дар қафост

که خود خوی بد دشمنش در قفاست

Вагар порсӣ бошадаш зоду бум

وگر پارسی باشدش زاد و بوم

Ба Санъоаши мФрсту сақлобу рӯм

به صنعاش مفرست و سقلاب و روم

Ҳам он ҷоамонаш мада то ба чошт

هم آن‌جا امانش مده تا به چاشت

Нишоед бало бар дигар кас гумошт

نشاید بلا بر دگر کس گماشت

Ки гӯйанд баргаштаи боди он замин

که گویند برگشته باد آن زمین

Каз ӯ мардум оянд беруни чунин

کز او مردم آیند بیرون چنین

Қадямони худро беафзой қадар

قدیمان خود را بیفزای قدر

Ки ҳаргиз наёяд зи парвардаи ғдр

که هرگز نیاید ز پرورده غدر

Чу хидматгузорят гардад куҳан

چو خدمتگزاریت گردد کهُن

Ҳақи солиёнаш Фромш макун

حق سالیانش فرامش مکُن

Гар ӯро ҳирами даст хизмат бибаст

گر او را هرم دست خدمت ببست

Туро бар карам ҳамчунон даст ҳаст

تو را بر کرم همچنان دست هست

Шунидам ки шопӯри дам дар кашид

شنیدم که شاپور دم در‌کشید

Чу хусрав ба расмаши қалам дар кашид

چو خسرو به رسمش قلم در‌کشید

Чу шуд ҳолаш аз бенавои табоҳ

چو شد حالش از بی‌نوایی تباه

Набшати ин ҳикоят ба наздики шоҳ

نبشت این حکایت به نزدیک شاه

Чу базл ту кардам ҷавонии хеш

چو بذل تو کردم جوانی خویش

Ба ҳангоми перии мронми зи пеш

به هنگام پیری مرانم ز پیش

Амалгар диҳии марди манъами шинос

عمل گر دهی مرد منعم شناس

Ки муфлис надорад зи султони ҳарос

که مفلس ندارد ز سلطان هراس

Чу муфлиси фурӯи баради гардан ба дӯш

چو مفلس فرو‌بُرد گردن به دوش

Аз ӯ бар наёяд дигар ҷузи хурӯш

از او بر‌نیاید دگر جز خروش

Чу мушаррафи ду даст аз амонати бдошт

چو مشرف دو دست از امانت بداشت

Бибояд бар ӯ нозирӣ бар гумошт

بباید بر او ناظری بر گماشت

Вар ӯ низ дар сохт бо хотираш

ور او نیز در‌ساخت با خاطرش

зи мушаррафи амал бар куну нозираш

ز مشرف عمل بر‌کن و ناظرش

Худои тарс бояд амонати гузор

خدا‌ترس باید امانت‌گزار

Амин каз ту тарсади аминаши мадор

امین کز تو ترسد امینش مدار

Амин бояд аз довари андишнок

امین باید از داور اندیشناک

На аз рафъи девону заҷру ҳалок

نه از رفع دیوان و زجر و هلاک

Биафшону бишумор ва фориғ нишин

بیفشان و بشمار و فارغ نشین

Ки аз сад якеро набинӣ амин

که از صد یکی را نبینی امین

Ду ҳамҷинси деринаро ҳам қалам

دو همجنس دیرینه را هم‌قلم

Набояд фиристод як ҷо ба ҳам

نباید فرستاد یک جا به هم

Чаҳ доне ки ҳамдаст гирданду ёр

چه دانی که همدست گردند و یار

Яке дузд бошад , яке пардаи дор

یکی دزد باشد، یکی پرده‌دار

Чу дуздони зи ҳам бок доранду бим

چو دزدان ز هم باک دارند و بیم

Равад дар миёни корвонии салим

روَد در میان کاروانی سلیم

Якеро ки маъзул кардӣ зи ҷоҳ

یکی را که معزول کردی ز جاه

Чу чанде барояд бубахшаш гуноҳ

چو چندی برآید ببخشش گناه

Бар овардани коми умедвор

بر‌آوردن کام امّیدوار

Ба аз қайди бандӣ шикастан ҳазор

به از قید بندی شکستن هزار

Нависандарогар сутуни амал

نویسنده را گر ستون عمل

Биафтад , набарди таноби амл

بیفتد، نبُرَّد طناب امل

Ба Фрмонброн бар шаҳи додгар

به فرمانبران بر شه دادگر

Пдрўор хашм оварад бар писар

پدروار خشم آورد بر پسر

Гуҳаш мезанад то шавад дарднок

گهش می‌زند تا شود دردناک

Гуҳӣ мекунад обаш аз дидаи пок

گهی می‌کُند آبش از دیده پاک

Чу нармӣ кунӣ хасм гардад далер

چو نرمی کنی خصم گردد دلیر

Вагар хашм гирӣ шаванд аз ту сайр

وگر خشم گیری شوند از تو سیر

Дуруштӣу нармӣ ба ҳам дар ба аст

درشتی و نرمی به هم در به است

Чу раги зан ки ҷарроҳу марҳам на аст

چو رگ‌زن که جرّاح و مرهم‌نه است

Ҷавонмарду хуши хуй ва бахшанда бош

جوان‌مرد و خوش‌خوی و بخشنده باش

Чу ҳақ бар ту пошади ту бар халқи пош

چو حق بر تو پاشد تو بر خلق پاش

Наомад каси андари ҷаҳон ков бимонад

نیامد کس اندر جهان کاو بماند

Магари он каз ӯ ном некӯ бимонад

مگر آن کز او نام نیکو بماند

Намурда он ки монад пас аз вай ба ҷой

نمرد آن که مانَد پس از وی به جای

Пулу хонӣу хону меҳмони сарой

پل و خانی و خان و مهمان‌سرای

Ҳар он ков намонад аз пасаш ёдгор

هر آن کاو نماند از پسش یادگار

Дарахт вуҷӯдаш наёвард бор

درخت وجودش نیاورد بار

Вагар рафту осор хайраш намонад

وگر رفت و آثار خیرش نماند

Нишоед пас маргаш алҳмд хонд

نشاید پس مرگش الحمد خواند

Чу хоҳӣ ки науммат буд ҷовдон

چو خواهی که نامت بود جاودان

Макун номи неки бузургони ниҳон

مکُن نام نیک بزرگان نهان

Ҳамин нақш бар хон пас аз аҳди хеш

همین نقش بر‌خوان پس از عهد خویش

Ки дидӣ пас аз аҳди шоҳони пеш

که دیدی پس از عهد شاهان پیش

Ҳамин кому ноз ва тараб доштанд

همین کام و ناز و طرب داشتند

Ба охир бирафтанду бгзоштнд

به آخر برفتند و بگذاشتند

Яке номи некӯи бабрад аз ҷаҳон

یکی نام نیکو ببُرد از جهان

Яке расм бад монад аз ӯ ҷовдон

یکی رسم بد ماند از او جاودان

Ба самъ ризо машну аизои кас

به سمع رضا مشنو ایذای کس

Вагар гуфта ояд ба ғӯраш барис

وگر گفته آید به غورش برس

Гунаҳкорро узри нисёни буна

گنهکار را عذر نسیان بنه

Чу зинҳор хоҳанд зинҳори даҳ

چو زنهار خواهند زنهار ده

Гар ояд гунаҳкории андари паноҳ

گر آید گنهکاری اندر پناه

На шартаст куштан ба аввали гуноҳ

نه شرط است کُشتن به اوّل گناه

Чу борӣ бигуфтанд ва нишнид панд

چو باری بگفتند و نشنید پند

Бидиҳ гӯшмолаш ба зиндону банд

بده گوشمالش به زندان و بند

Вагар панд ва бандаш наёяд бакор

وگر پند و بندش نیاید بکار

Дарахтӣ хабисаст бехаш барор

درختی خبیث است بیخش برآر

Чу хашм оядат бар гуноҳ касе

چو خشم آیدت بر گناه کسی

Таъаммули куниш дар уқубати басӣ

تأمل کنش در عقوبت بسی

Ки саҳласт лаъли Бадахшони шикаст

که سهل است لعل بدخشان شکست

Шикаста нишоед дигарбораи баст

شکسته نشاید دگرباره بست