Яке дар сӯрати даравишон на бар сифати эшон дар маҳфилӣ дидам нишастау шнътӣ дар пайвастау дафтари шикоятӣ боз кардау зми тавонгарон оғоз карда . Сухани бад-ӣни ҷои расонида ки дарвешро дасти қудрат бастаасту тавонгарро пои иродати шикаста .

یکی در صورتِ دَرویشان نه بر صِفَتِ ایشان در مَحْفِلی دیدم نشسته و شُنْعَتی در پیوسته و دَفْتَرِ شِکایتی باز کَرده و ذَمِّ توانگران آغاز کَرده. سخن، بدین‌جا رسانیده که درویش را دستِ قدرت بَسْته‌است و توانگر را پایِ اِرادَت شِکَسْتِه.

Маро ки парвардаи неъмати бузургонам , ин сухан сахт омад . Гуфтам : эй ёр , тавонгарон дахл мискинонанду захира гӯша нишинону мақсади зоирону Каҳфи мусофирону муҳтамили бори гарон , баҳри роҳати дгарон . Дасти тановул онгаҳ ба таом баранд ки мутаъаллиқон ва зердастон бихӯранду фазлаи макорими эшон ба аромлу перону ақорбу ҷирони расида .

مرا که پروردهٔ نعمتِ بزرگانم، این سخنْ سخت آمد. گفتم: ای یار، توانگرانْ دخلِ مسکینان‌اند و ذخیرهٔ گوشه‌نشینان و مقصدِ زائران و کهفِ مسافران و محتملِ بارِ گران، بهرِ راحتِ دگران. دستِ تناول آنگه به طعام برند که مُتَعَلِّقان و زیردستان بخورند و فُضلهٔ مکارمِ ایشان به ارامل و پیران و اقارب و جیران رسیده.

Агар қудрат ҷӯадаст вагар қӯти суҷуд , тавонгаронро ба муяссар шавад ки мол мзко доранду ҷомаи поку арзи масӯну дили фориғ ,у қӯти тоъат дар луқма латифасту сиҳҳати ибодат дар кисвати назиф , пайдост ки аз меъдаи холӣ чаҳ қӯт ояд вази дасти тиҳӣ чаҳ муруввати вази пои ташна чаҳ сайр ояд ва аз дасти гурусна чаҳ хайр .

اگر قدرتِ جود است و گر قُوَّتِ سجود، توانگران را به مُیَسَّر شود که مالِ مُزکَّا دارند و جامهٔ پاک و عِرضِ مصون و دلِ فارغ، و قُوَّت طاعت در لقمهٔ لطیف است و صِحَّت عبادت در کِسوَتِ نظیف، پیداست که از معدهٔ خالی چه قُوَّت آید وز دستِ تهی چه مُرُوَّت وز پای تشنه چه سیر آید و از دست گرسنه چه خیر.

Фароғат бо фоқаи нпиўндду ҷамъият дар танги дастӣ сӯрат набандад . Яке тҳрмаҳи ъашои баста ва яке мунтазир ъашо нишаста . Ҳаргиз ин бидон кӣ монад ?

فَراغت با فاقه نپیوندد و جمعیّت در تنگ‌دستی صورت نبندد. یکی تحرمهٔ عشا بسته و یکی منتظرِ عشا نشسته. هرگز این بدان کی ماند؟

Пас ибодати ӣнон ба қабул , аввалӣ тараст ки ҷамъанду ҳозир , на парешону парокандаи хотир . Асбоби маишати сохта ва ба авроди ибодати пардохта . Араб гуяд : « أъўзи биллоҳи ман алФқри алмкбу ҷавори ман лои аҳб » ва дар хабараст : « алФқри саводи алўҷаҳи фии алдорин » . Гуфто : нишнидӣ ки пайғамбари алайҳ ассалом гуфт : « алФқри фахрӣ » . Гуфтам : хомӯш ки ишорати хоҷаи алайҳи ассалом ба фақри тайифае сет ки марди майдон ризоӣанду таслими тири қазо , на ӣнон ки хирқа Аброр пӯшанду луқма идрор фурушанд .

پس، عِبادَتِ اینان به قَبول، اولی‌تر است که جَمْع‌اند و حاضِر، نه پَریشان و پَراکَنْدِه‌خاطِر. اسبابِ مَعیشَت ساخته و به اورادِ عِبادَت پرداخته. عرب گوید: «أَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الفَقْرِ المُکِبِّ وَ جِوارِ مَنْ لا اُحِبُّ» و در خبر است: «الفَقْرُ سَوادُ الوَجْهِ فِی الدّارَینِ». گفتا: نشنیدی که پیغمبر عَلَیْه‌ِالسَّلام گفت: «الفَقْرُ فَخْری». گفتم: خاموش که اِشارتِ خواجه عَلَیْه‌ِالسَّلام به فقرِ طایفه‌ای‌ست که مردِ میدانِ رضای‌اند و تسلیمِ تیرِ قضا، نه اینان که خِرْقِه‌ی اَبرار پوشند و لُقْمِه‌یِ ادرار فروشند.

Дарвеш бе маърифати нёромд то фақраш ба куфри анҷомад . « коди алФқри أни икўни кФро » ки нишоед ҷуз ба вуҷӯди неъмати бараҳнае пӯшидан ё дар астхлоси гирифтории кўшидн ,у абнои ҷинси моро ба мартабаи эшон ки расонаду яди улё ба яди суфло чаҳ монад ? набинӣ ки ҳақи ҷлу ъло дар муҳками танзил аз Наими аҳли биҳишт хабар медиҳад ки аўлӣки ?лаами ризқи маълум то бадоне ки машғӯли кафоф аз давлати ифоф , маҳрӯмасту малики фароғат , зери нигини ризқи маълум .

درویشِ بی‌معرفت نیارامد تا فقرش به کفر انجامد. «کادَ الفَقْرُ أنْ یَکُونَ کُفْراً» که نشاید جز به وجودِ نعمت برهنه‌ای پوشیدن یا در استخلاصِ گرفتاری کوشیدن، و ابنای جنس ما را به مرتبهٔ ایشان که رساند و یَدِ عُلْیا به یَدِ سُفْلی چه ماند؟ نبینی که حق جَلَّ وَ عَلا در محکم تنزیل از نعیمِ اهلِ بهشت خبر می‌دهد که اولئِکَ لَهُم رِزْقٌ مَعلومٌ تا بدانی که مشغولِ کفاف از دولتِ عفاف، محروم است و مُلْک فَراغت، زیرِ نگینِ رزقِ معلوم.

Ҳоле ки ман ин сухан бигуфтам , Аннани тоқати дарвеш аз даст таҳаммул бирафт . Теғ забон баркашиду асби фасоҳат дар майдон вақоҳат ҷаҳонед ва бар ман давонед ва гуфт : чандон муболиға дар васфи эшон бкрдӣу суханҳои парешон бигуфтӣ ки ваҳм тасаввур кунад ки трёқанд ё калиди хазонаи арзоқ .

حالی که من این سخن بگفتم، عِنانِ طاقتِ درویش از دستِ تَحَمُّل برفت. تیغِ زبان برکشید و اسبِ فصاحت در میدانِ وقاحت جهانید و بر من دوانید و گفت: چندان مبالغه در وصفِ ایشان بکردی و سخن‌های پریشان بگفتی که وهم تصور کند که تریاق‌اند یا کلیدِ خزانهٔ ارزاق.

Муштии мутакаббир , мағрур , мъҷб , нФўр , мштғли молу неъмат , мФттни ҷоҳу сирват ки сухани нгўинди إло ба сафоҳат ва назар накунанд إло ба кароҳат . Уламоро ба гадоӣ мансӯб кунанду фуқароро ба бесару пое маъюб гардонанд ва ба иззати молӣ ки доранду иззати ҷоҳӣ ки пиндоранд , бартар аз ҳама нишинанд ва худро ба аз ҳамаи бенанд ва на он дар сар доранд ки сар ба касе бар доранд бехабар аз қавли ҳукамо ки гуфтаанд : ҳар ки ба тоъат аз дигарон камаст ва ба неъмат беш , ба сӯрат тавонгараст ва ба маънии дарвеш .

مشتی مُتِکَبِّر، مغرور، مُعْجَب، نَفور، مشتغلِ مال و نعمت، مفتتنِ جاه و ثروت که سخن نگویند إلَّا به سفاهت و نظر نکنند إلَّا به کراهت. علما را به گدایی منسوب کنند و فقرا را به بی‌سر و پایی معیوب گردانند و به عِزَّتِ مالی که دارند و عِزَّتِ جاهی که پندارند، برتر از همه نشینند و خود را به از همه بینند و نه آن در سر دارند که سر به کسی بر دارند بی‌خبر از قولِ حکما که گفته‌اند: هر که به طاعت از دیگران کم است و به نعمت بیش، به صورت توانگر است و به معنی درویش.

Гуфтам : мазаммати ӣнони равои мадор ки худованд караманд , гуфт : ғалат гуфтӣ ки банда дираманд . Чаҳ фоида чун абри озорнд ва наме боринду чашма офтобанд ва бар кас наметобанд . Бар мураккаби иститоат , саворонанд ва намеронанд . Қадамии баҳр худо наниҳанду дарме бе ман ва أзӣ ндиҳанд . Молӣ ба машаққати фароҳами оранд ва ба хаст нигаҳ доранд ва ба ҳасрат бигузоранд , чунон ки ҳакямон гӯйанд : сими бахил аз хок вақте барояд ки вай дар хок равад .

گفتم: «مَذِمَّتِ اینان روا مدار که خداوندِ کرم‌اند»؛ گفت: «غلط گفتی که بندهٔ دِرَم‌اند. چه فایده؟ چون ابرِ آذارند و نمی‌بارند و چشمهٔ آفتاب‌اند و بر کس نمی‌تابند. بر مرکبِ استطاعت، سواران‌اند و نمی‌رانند. قدمی بهرِ خدا ننهند و دِرَمی بی مَنَّ و أَذی ندهند. مالی به مَشِقَّت فراهم آرند و به خِسَّت نگه دارند و به حسرت بگذارند، چنان‌که حکیمان گویند: سیمِ بخیل از خاک وقتی برآید که وی در خاک رود.

Гуфтамаш : бар бухли худовандони неъмат , вуқуф наёфтае إло ба иллати гадоӣ . Вагарнаи ҳаркии тамаъи як сӯ наад , Кариму бахилаши яке намояд . Маҳак донад ки зар чист ва гадо донад ки мумсик кист .

گفتمش: بر بُخلِ خداوندانِ نعمت، وقوف نیافته‌ای إلّا به عِلَّتِ گدایی. وگرنه هرکه طَمَع یک سو نهد، کریم و بخیلش یکی نماید. محک داند که زر چیست و گدا داند که مُمْسِک کیست.

Гуфто : ба тҷрбти он ҳаме гӯям ки мутаъаллиқон бар дар бидоранду ғализон шадид баргуморанд то бор азизон ндиҳанду даст бар синаи соҳиб тамизон ниҳанд ва гӯйанд каси ӣнҷо дар нест ва рост гуфта бошанд :

گفتا: به تجربت آن همی‌گویم که مُتِعَلِّقان بر در بدارند و غلیظانِ شدید برگمارند تا بارِ عزیزان ندهند و دست بر سینهٔ صاحب‌تمیزان نهند و گویند «کس اینجا در نیست» و راست گفته‌باشند:

Гуфтам : ба узри он ки аз дасти мутаваққиъон ба ҷон омадаанд ва аз рқъаҳи гадоён ба фиғону маҳол ақласт агар реги биёбон , дар шавад ки чашми гадоён , пар шавад .

گفتم: به عذر آن که از دست مُتِوَقِّعان به جان آمده‌اند و از رُقعهٔ گدایان به فغان. و محالِ عقل است اگر ریگِ بیابان، دُرّ شود که چشمِ گدایان، پر شود.

Ҳар куҷо сахтӣ кашидае талхии дидаеро бинӣ , худро ба шара дар корҳои махуф андозад ва аз тавобеъи он нпрҳизд ва аз уқубат эзад наҳаросаду ҳалол аз ҳаром нашносад .

هر کجا سختی‌کشیده‌ای تلخی‌دیده‌ای را بینی، خود را به شَرَه در کارهای مخوف اندازد و از توابعِ آن نپرهیزد و از عقوبتِ ایزد نهراسد و حلال از حرام نشناسد.

Аммо соҳиби дунё ба айни анояти ҳақ млҳўзаст ва ба ҳалол аз ҳароми маҳфӯз . Ман ҳамоно ки тақрири ин сухан накардаму бурҳон баён наёвардам , инсоф аз ту таваққуъ дорам ҳаргизи дидае дасти дуое бар китфи баста ё бенавое ба зиндон дар нишаста ё пардаи Маъсӯмии дарида ё кафӣ аз мъсми бурӣда , إло ба иллати дарвешӣ ? шермардонро ба ҳукми зарурат дар нақбҳо гирифтаанду каъбҳо суфта ва муҳтамиласт он ки якеро аз даравишони нафаси аммора талаб кунад , чу қӯт аҳсонш набошад , ба исён мубтало гардад ки батн ва фараҷ тавъаманд , яъне фарзанди як шикаманд : модом ки ин яке барҷоӣаст , он дигар бар пойаст . Шунидам ки дарвеширо бо ҳдсӣ бар хбсӣ гирифтанд . Бо он ки шармсории барад , бими сангсорӣ буд . Гуфт : эй мусулмонон қӯт надорам ки зан кунаму тоқат на ки сабр кунам чаҳ кунам ? лои рҳбониаҳи фии алислом . Вази ҷумлаи мавоҷиби сукӯну ҷамъияти дарун ки мари тавонгарро муяссар мешавад яке он ки ҳар шаби санамӣ дар бар гирад ки ҳар рӯзи бадви ҷавонӣ аз сар гирад субҳи тобонро даст аз сабоҳат ӯ бар дилу сарви хиромонро пой аз хиҷолат ӯ дар гул .

امّا صاحبِ دنیا به عینِ عنایتِ حق ملحوظ است و به حلال از حرام محفوظ. من همانا که تقریرِ این سخن نکردم و برهانِ بیان نیاوردم، انصاف از تو تَوَقُّع دارم هرگز دیده‌ای دستِ دعایی بر کتف بسته یا بی‌نوایی به زندان در نشسته یا پردهٔ معصومی دریده یا کفی از مِعْصَم بریده، إلّا به علّت درویشی؟ شیرمردان را به حکمِ ضرورت در نقب‌ها گرفته‌اند و کعب‌ها سفته و محتمل است آن که یکی را از درویشان نفس اماره طلب کند، چو قوت احصانش نباشد، به عصیان مبتلا گردد که بطن و فرج توأمند، یعنی فرزند یک شکم‌اند: مادام که این یکی برجای است، آن دگر بر پای است. شنیدم که درویشی را با حدثی بر خبثی گرفتند. با آن که شرمساری برد، بیم سنگساری بود. گفت: ای مسلمانان قوت ندارم که زن کنم و طاقت نه که صبر کنم چه کنم؟ لا رهبانیة فی الاسلام. وز جمله مواجب سکون و جمعیت درون که مر توانگر را میسر می‌شود یکی آن که هر شب صنمی در بر گیرد که هر روز بدو جوانی از سر گیرد صبح تابان را دست از صباحت او بر دل و سرو خرامان را پای از خجالت او در گل.

Маҳоласт ки бо ҳасани талъат ӯ гирд муноҳӣ гардад ё қасд табоҳӣ кунад .

محال است که با حسن طلعت او گرد مناهی گردد یا قصد تباهی کند.

Ағлаби тиҳии дастони домани исмат ба маъсият олойанду гуруснагон нон рубойанд .

اغلب تهی‌دستان دامن عصمت به معصیت آلایند و گرسنگان نان ربایند.

Чаҳ мояи мастурон ба иллати дарвешӣ дар айни фасод афтодаанду арзи гиромӣ ба боди зишти номӣ бар дода .

چه مایهٔ مستوران به علّت درویشی در عین فساد افتاده‌اند و عرض گرامی به باد زشت‌نامی بر داده.

Ҳотами тоӣ ки биёбон нишин буд агар шаҳрӣ будӣ аз ҷӯши гадоён бечора шудӣу ҷома бар ӯ пора кардандӣ . Гуфто : на ки ман бар ҳоли эшон раҳмат май барам , гуфтам : на ки бар моли эшон ҳасрат май хурӣ . Мо дар ин гуфтор ва ҳар ду ба ҳам гирифтор . Ҳар бидқӣ ки брондӣ , ба дафъи он бкўшидмӣ ва ҳар шоҳӣ ки бхўондӣ , ба фарзини бпўшидмӣ то нақди кӣсаи ҳиммати дрбохту тири ҷаъбаи ҳуҷҷати ҳамаи биндохт .

حاتم طایی که بیابان‌نشین بود اگر شهری بودی از جوش گدایان بیچاره شدی و جامه بر او پاره کردندی. گفتا: نه که من بر حال ایشان رحمت می‌برم، گفتم: نه که بر مال ایشان حسرت می‌خوری. ما در این گفتار و هر دو به هم گرفتار. هر بیدقی که براندی، به دفع آن بکوشیدمی و هر شاهی که بخواندی، به فرزین بپوشیدمی تا نقد کیسهٔ همت درباخت و تیر جعبهٔ حجت همه بینداخت.

То оқибати аламр далелаш намонад залилаш кардам . Дасти таъаддӣ дароз карду биҳдаҳи гуфтани оғозу суннат ҷоҳилонаст ки чун ба далел аз хасми фурӯ монанди силсилаи хусумати бҷнбоннд ; чун озри бути тарош ки ба ҳуҷҷат бо писар барнаёмад , ба ҷангаш бархест ки « лӣни лами тнтаҳи лорҷмнк » , дашномам дод , сиқташ гуфтам . Гиребонам дарид , занхдонаш гирифтам .

تا عاقبت‌الامر دلیلش نماند ذلیلش کردم. دست تعدّی دراز کرد و بیهده گفتن آغاز و سنّت جاهلان است که چون به دلیل از خصم فرو مانند سلسلهٔ خصومت بجنبانند؛ چون آزر بت‌تراش که به حجّت با پسر برنیامد، به جنگش برخاست که «لَئِن لَمْ تَنْتَهِ لَاَرجُمَنِّکَ»، دشنامم داد، سقطش گفتم. گریبانم درید، زنخدانش گرفتم.

Алқсаҳ , мурофиаи ин сухани пеш қозӣ барадем ва ба ҳукӯмати адли розии шудем то ҳокими мусулмонон маслиҳатӣ биҷӯеду миёни тавонгарону даравишон фарқӣ бигӯед . Қозӣ чу ҳиялат мо бидиду мантиқ мо бишунид сар ба ҷайби тафаккури фурӯи барад ва пас аз таъаммул бисёр баровард ва гуфт : эй он ки тавонгаронро сано гуфтӣ ва бар даравишони ҷафо раво доштӣ , бидон ки ҳар ҷо ки гуласт хораст ва бо хамр хумораст ва бар сари ганҷ морасту онҷо ки дар шоҳвораст , наҳанги мардум хораст . Лиззати айши дунёро лдғаҳи аҷал дар пасасту Наими биҳиштро девори макора дар пеш .

القصه، مرافعهٔ این سخن پیش قاضی بردیم و به حکومت عدل راضی شدیم تا حاکم مسلمانان مصلحتی بجوید و میان توانگران و درویشان فرقی بگوید. قاضی چو حیلت ما بدید و منطق ما بشنید سر به جیب تفکر فرو برد و پس از تأمّل بسیار برآورد و گفت: ای آن که توانگران را ثنا گفتی و بر درویشان جفا روا داشتی، بدان که هر جا که گل است خار است و با خمر خمار است و بر سر گنج مار است و آنجا که در شاهوار است، نهنگ مردم‌خوار است. لذّت عیش دنیا را لدغه اجل در پس است و نعیم بهشت را دیوار مکاره در پیش.

Назар накунӣ дар бӯстон ки бидмшкасту чӯби хушк , ҳамчунин дар зумраи тавонгарон , шокиранду кФўр ва дар ҳалқаи даравишон , собиранду зҷўр .

نظر نکنی در بوستان که بیدمشک است و چوب خشک، همچنین در زمرهٔ توانگران، شاکرند و کفور و در حلقهٔ درویشان، صابرند و ضجور.

Муқаррабони ҳақи ҷлу ъло тавонгаронанд дарвеши сират ва даравишонанд тўонгрҳмт ва маин тавонгарон онаст ки ғам дарвеш хӯрд ва баин даравишон онаст ки кам тавонгар гирад . « ва ман итўкли алии аллоҳи Фҳўи ҳасба » . Пас рӯй итоб аз ман ба ҷониб дарвеш оварад ва гуфт : эй кигуфтӣ тавонгарон мштғланду соҳӣу масти млоҳӣ , нъм ! тайифа Эй ҳастанд бар ин сифат ки баён кардӣ : қосрҳмти коФрнъмт ки бибаранд ва бунаанд ва нахуранд ва ндиҳанд вагар ба мисли борон наборад ё тӯфон ҷаҳон бардорад , ба эътимод макунат хеш аз меҳнат дарвеш напурсанд ва аз худоӣ ъзўҷл натарсанд ва гӯйанд :

مقربان حق جَلَّ وَ عَلا توانگران‌اند درویش‌سیرت و درویشان‌اند توانگرهمت و مهین توانگران آن است که غم درویش خورد و بهین درویشان آن است که کم توانگر گیرد. «وَ مَنْ یَتَوکَّل عَلَی اللهِ فَهُوَ حَسبُهُ». پس روی عتاب از من به جانب درویش آورد و گفت: ای که گفتی توانگران مشتغل‌اند و ساهی و مست ملاهی، نعم! طایفه‌ای هستند بر این صفت که بیان کردی: قاصرهمت کافرنعمت که ببرند و بنهند و نخورند و ندهند وگر به مثل باران نبارد یا طوفان جهان بردارد، به اعتماد مکنت خویش از محنت درویش نپرسند و از خدای عزوجل نترسند و گویند:

Қавмӣ бар ин нмт ки шунидӣ ,у тайифа Эй хон неъмати ниҳодау дасти карами кушода , толиб номанду маърифату соҳиби дунёу охират , чун бандагони ҳазрати подшоҳи олами одили муаййиди Музаффари Мансур , молики азмаҳи аном , ҳомии суғури ислом , вориси малики сулаймон , аъдли мулӯки замон , Музаффари алднёу аддӣн , атобаки абии бикри саъди адоами аллоҳи айёмау насри эълома .

قومی بر این نمط که شنیدی، و طایفه‌ای خوان نعمت نهاده و دست کرم گشاده، طالب نام‌اند و معرفت و صاحب دنیا و آخرت، چون بندگان حضرت پادشاه عالم عادل مؤید مظفر منصور، مالک ازمّهٔ اَنام، حامی ثغور اسلام، وارث ملک سلیمان، اعدل ملوک زمان، مظفر الدنیا و الدین، اتابک ابی بکر سعد ادام الله ایامه و نصر اعلامه.

Қозӣ чу сухани бад-ӣни ғояти расониди вази ҳади қиёси мо асби муболиғаи дргзронид , ба муқтазои ҳукми қазои ризои додем ва аз момзӣ даргузаштему баъд аз мҷорои тариқи мудорои гирифтему сар ба тадорук бар қадам икдгр ниҳодему бӯса бар сар ва рӯй ҳам додему хатми сухан бар ин буд :

قاضی چو سخن بدین غایت رسانید وز حد قیاس ما اسب مبالغه درگذرانید، به مقتضای حکم قضا رضا دادیم و از مامضی درگذشتیم و بعد از مجارا طریق مدارا گرفتیم و سر به تدارک بر قدم یکدگر نهادیم و بوسه بر سر و روی هم دادیم و ختم سخن بر این بود: