Кунам тафсири макр аз баҳри ориф

کنم تفسیر مکر از بهر عارف

Вай ардоФ наумр шуд бо мухолиф

وی ارداف نعمر شد با مخالف

Абои сӯъи адаби абқоءи ҳолот

ابا سوء‌ادب ابقاء حالات

Дигар изҳори оёту каромот

دگر اظهار آیات و کرامات

Ки он на аз амр бошад ҳам на ҳадаш

که آن نه از امر باشد هم نه حدش

Кунад сӯъи адаби зи андозаи радаш

کند سوء‌ادب ز اندازه ردش

Кунам тавзеҳ то маънои макрат

کنم توضیح تا معنای مکرت

Намонад мхтФӣ бар чашми фикрат

نماند مختفی بر چشم فکرت

Буд макри онкии ҷои ҳақ гузорӣ

بود مکر آنکه جای حق گذاری

Мухолиф бар радифи неъмати оре

مخالف بر ردیف نعمت آری

Агар тарки адаби болои тсолт

اگر ترک ادب بالا تصالت

Занад сари зи иттисоли сӯъи ҳолат

زند سر ز اتصال سوء حالت

Бқўлу Флъ бо ҳақат адаб нест

بقول و فلع با حقت ادب نیست

Аз онру ҳеҷ дар ҳолат тараб нест

از آنرو هیچ در حالت طرب نیست

Дигар изҳори аҷозу каромат

دگر اظهار اجاز و کرامت

Бмили худ з макр омад аломат

بمیل خود ز مکر آمد علامت

Каромати ҳад он бошад ки нобӯд

کرامت حد آن باشد که نابود

Буд аз худ ҳам аз ҳар майлу мақсӯд

بود از خود هم از هر میل و مقصود

Худ онҳам лоиқ омад дар мақомӣ

خود آنهم لایق آمد در مقامی

Ки амр ҳақ шавад бар неки номӣ

که امر حق شود بر نیک نامی

Бидӯни амри ҳақ макрасту муртад

بدون امر حق مکر است و مرتد

Надорад инчунин кас инчунин ҳад

ندارد اینچنین کس اینچنین حد

Кунад бар халқи ҳақи пас макр ӯ фош

کند بر خلق حق پس مکر او فاش

Ки ин на роҳрав мардӣаст қлош

که این نه راهرو مردیست قلاش

Чу хиролмокрин шоҳ қулӯбаст

چو خیرالماکرین شاه قلوبست

Дар он Айнӣ ки сторолъиўбст

در آن عینی که ستارالعیوبست

Бипушад ӯ зи ғайрати парда бар роз

بپوشد او ز غیرت پرده بر راز

Кунад макрати зи айбати пардаҳо боз

کند مکرت ز عیبت پرده‌ها باز

Надард пардаи халқ ӯ бо ҳалок

ندرد پرده خلق او با هلاک

Вале тухмӣ ки киштии равед аз хок

ولی تخمی که کشتی روید از خاک

Ҳазорон пардаи ҳақи пӯшеду якбор

هزاران پرده حق پوشید و یکبار

Ки уфтад парда аз карти зи такрор

که افتد پرده از کارت ز تکرار

Дилати озурдау ҷонат ғамин шуд

دلت آزرده و جانت غمین شد

Бахуди пайчи чаро яъне чунин шуд

بخود پیچی چرا یعنی چنین شد

Чаро сад бори дзидм ниҳон монад

چرا صد بار دزیدم نهان ماند

Кунун шуд фош ва аз ман достон монад

کنون شد فاش و از من داستان ماند

Ту минолӣ ки чун шуд кори ман фош

تو مینالی که چون شد کار من فاش

Яке нолад ки ёрб кун ту расвоаш

یکی نالد که یارب کن تو رسواش

Ту ӣнҷои нолии онҷои соҳиби мол

تو اینجا نالی آنجا صاحب مال

Ту ва ӯ ҳар ду зини дилгиру бдҳол

تو و او هر دو زین دلگیر و بدحال

На танҳо мунҳасир сирқат бимол аст

نه تنها منحصر سرقت بمال است

Ки ӯро қисмҳо дар эҳтимол аст

که او را قسمها در احتمال است

Мурод аз ҳолати макру дағал буд

مراد از حالت مکر و دغل بود

Баёни сирқат аз баҳр мисли буд

بیان سرقت از بهر مثل بود

Ҳар он макори ҳиялати пеша дузд аст

هر آن مکار حیلت پیشه دزد است

На ӯ моя дар кор ва на музд аст

نه او مایه در کار و نه مزد است

Кунӣ ғайбати зи мискини фақирӣ

کنی غیبت ز مسکین فقیری

Туро ғайбат кунад соҳиби сарирӣ

تو را غیبت کند صاحب سریری

Биринҷии кӯ чаро ин носоз гуфт

برنجی کو چرا این ناساز گفت

ТкоФии бдмрнҷ аз ӯ ҷафо гуфт

تکافی بدمرنج از او جفا گفت

Кунӣ изҳори ҳолатҳо боқисом

کنی اظهار حالتها باقسام

Ки ореи содаи лавҳиро ту дар дом

که آری ساده لوحی را تو در دام

Нахоҳад бо ту кард онкаси вФоӣӣ

نخواهد با تو کرد آنکس وفائی

Намонад бар ту ҷузи ранҷу ъноӣӣ

نماند بر تو جز رنج و عنائی

Шикоятҳо кунӣ кӯи биўФо буд

شکایتها کنی کو بیوفا بود

Ндонӣ кони зи табдили худо буд

ندانی کان ز تبدیل خدا بود

Гар ӯ бади биўФои ту ор будӣ

گر او بد بیوفا تو عار بودی

з домат раст чун макор будӣ

ز دامت رست چون مکار بودی

зи доми ту на ӯ бо ақл худ раст

ز دام تو نه او با عقل خود رست

Ки макру ҳилтти роҳаши чунин баст

که مکر و حیلتت راهش چنین بست

Шикоят кун зи худ кандар мау сол

شکایت کن ز خود کاندر مه و سال

Нмоӣии обро побанди ғарбол

نمائی آب را پابند غربال

Тилисмиро намӯдӣ пари зи исмӣ

طلسمی را نمودی پر ز اسمی

Худ аз накбат фитодӣ дар тилисмӣ

خود از نکبت فتادی در طلسمی

Нагардад ҳосил аз ваии муддаоят

نگردد حاصل از وی مدعایت

Ба печади накбаташ бар дасту поят

به پیچد نکبتش بر دست و پایت

Диҳии харҷи онкии соҳиби қудратами ман

دهی خرج آنکه صاحب قدرتم من

На танҳо мустаҷоби алдъўтми ман

نه تنها مستجاب الدعوتم من

Зами мангар бар наомад ҳоҷати ту

زم من گر بر نیامد حاجت تو

Яқин бӯдааст фосиди нияти ту

یقین بوده است فاسد نیت تو

Ва ё бахтати зи феъл бад бихобаст

و یا بختت ز فعل بد بخوابست

Дуои ман ва гарна мустаҷобаст

دعای من و گرنه مستجابست

Қазоро вар шавад кори яке рост

قضا را ور شود کار یکی راست

Бхрҷ ӯ диҳӣ каз ҳиммати мост

بخرج او دهی کز همت ماست

Диҳии баси въдҳои комсоли некӯ

دهی بس وعدها کامسال نیکو

Шавад карти бмнгар бошиддати рӯ

شود کارت بمن گر باشدت رو

Агар шуд кардааст оқои каромат

اگر شد کرده است آقا کرامت

Вагар на кас наёяд бар маломат

وگر نه کس نیاید بر ملامت

Вагар ҳам марди гўӣии хайраши ин буд

وگر هم مرد گوئی خیرش این بود

Бмо шуд беиродат инчунин шуд

بما شد بی‌ارادت اینچنین شد

Дигар ҳар ҷо ки бинӣ аҳмақӣ ҳаст

دگر هر جا که بینی احمقی هست

Туро зон эҳтимол равнақӣ ҳаст

تو را زان احتمال رونقی هست

з ҳар каси пурсӣ аҳволаши бтдбир

ز هر کس پرسی احوالش بتدبیر

Ки майлаш чист аз тасхири воксир

که میلش چیست از تسخیر واکسیر

Кини пас пераи золиро равона

کین پس پیره زالی را روانه

Басӯии аҳли байташи бофасона

بسوی اهل بیتش بافسانه

Ки оқо аз чаҳ нашносад фалон ро

که آقا از چه نشناسد فلان را

Ки оварда бтсхири осмон ро

که آورده بتسخیر آسمان را

Сипеҳри алои бмил ӯ нагардад

سپهر الا بمیل او نگردد

Ҷуз аз ваии кори кас некӯ нагардад

جز از وی کار کس نیکو نگردد

Фиристӣ ҳам зи беруни воситаи пас

فرستی هم ز بیرون واسطه پس

Ки авсоф ту гуяд назд онкас

که اوصاف تو گوید نزد آنکس

зи берун ва дарун гӯйанд ҳолат

ز بیرون و درون گویند حالت

Равад то эҳтимолаш бар камолат

رود تا احتمالش بر کمالت

Бихоҳад мари туро вақте бхлўт

بخواهد مر تو را وقتی بخلوت

Фитад зи афсунати андари доми ҳиялат

فتد ز افسونت اندر دام حیلت

Заҳри ҷои суҳбати ореи хоссаи зоксир

زهر جا صحبت آری خاصه زاکسیر

зи нири наҷоту рамлу ҷФру тасхир

ز نیر نجات و رمل و جفر و تسخیر

Худ аз аҳзори арвоҳу аҷанна

خود از احظار ارواح و اجنه‌

зи корогаҳ тавон шуд бе мзнаҳ

ز کارآگه توان شد بی‌مظنه

Алоҷ ҳар марази зи эҳзори некӯ

علاج هر مرض ز احضار نیکو

Тавон пурсед аз рӯҳи Арастӯ

توان پرسید از روح ارسطو

Ту хоҳӣ шоҳ шуд пурсидаам ман

تو خواهی شاه شد پرسیده‌ام من

зи кашфи аҳволи халқон дидаам ман

ز کشف احوال خلقان دیده‌ام من

Шӯй ё худу зеру садру солор

شوی یا خود و زیر و صدر و سالار

Вале хасмати шикасти оради баҳри кор

ولی خصمت شکست آرد بهر کار

Мроҳрзисти некӯ дар матолиб

مراحرزیست نیکو در مطالب

Бхсм аз вай тавон гардид ғолиб

بخصم از وی توان گردید غالب

Дигар дорам тилисмии баҳри аҳлок

دگر دارم طلسمی بهر اهلاک

Хоҳам дошт онро аз ту имсок

خواهم داشت آنرا از تو امساک

Ки бар дафъ аду бошад муҷарраб

که بر دفع عدو باشد مجرب

Буд ҳам мӯҷиби иқболу мансаб

بود هم موجب اقبال و منصب

Дигар то чист машйу машраб ӯ

دگر تا چیست مشی‌ و مشرب او

Муроду ақлу қадару матлаб ӯ

مراد و عقل و قدر و مطلب او

Агар бинии зи аҳли фақру ҳолаш

اگر بینی ز اهل فقر و حالش

Дурӯғу рости гўӣӣ аз риҷолаш

دروغ و راست گوئی از رجالش

Ки ман бас дидаам аҳли риёзот

که من بس دیده‌ام اهل ریاضات

Шудаи зи ақтобу аўтодми ифозот

شده ز اقطاب و اوتادم افاضات

Накардам худ қабул ар на боснод

نکردم خود قبول ار نه باسناد

Маро ҳаст аз машойихи изни иршод

مرا هست از مشایخ اذن ارشاد

Басӣ аз баҳри ташвиқу навидам

بسی از بهر تشویق و نویدم

Бсир ояд ҷунайд ва бо язидам

بسیر آید جنید و با یزیدم

Аммо асрро байнами мукаррар

اما عصر را بینم مکرر

Ниўшми з ва суханҳо дар баробар

نیوشم ز و سخنها در برابر

Шавад зонҳзртми ҳали мшокл

شود زانحضرتم حل مشاکل

Азуи пурсами баҳр вақте масоил

ازو پرسم بهر وقتی مسائل

Хабар дод он фалон аз вақти фӯташ

خبر داد آن فلان از وقت فوتش

Бҳс дидам ман ӯро баъди мўтш

بحس دیدم من او را بعد موتش

Вагар зикрӣ равад аз шайху перӣ

و گر ذکری رود از شیخ و پیری

БнФиши оре аз ҳар ҷои назирӣ

بنفیش آری از هر جا نظیری

Ки ӯро дидаам ман маст дуғ аст

که او را دیده‌ام من مست دوغ است

Зуӣ гар гуфта кас чизе дурӯғаст

زوی‌گر گفته کس چیزی دروغست

Магари кон мурда бошад ё ки ғоиб

مگر کان مرده باشد یا که غایب

Ки нафй ӯ нагардад бар ту воҷиб

که نفی او نگردد بر تو واجب

Зании по бар ҳуқуқи халқу холиқ

زنی پا بر حقوق خلق و خالق

Нмоӣии хешро козибу фосиқ

نمائی خویش را کاذب و فاسق

Бнсби ботилии ҳақро кунӣ азл

بنصب باطلی حق را کنی عزل

Бапушӣ чашм аз саттори зўолФзл

بپوشی‌ چشم از ستار ذوالفضل

Ки ҳар онат диҳад сдгўнаҳи неъмат

که هر آنت دهد صدگونه نعمت

Киштӣ беонкӣ аз махлуқи миннат

کشتی بی‌آنکه از مخلوق منت

Худ ин шахсе ки бар ваии бдФсўнт

خود این شخصی که بر وی بدفسونت

Шавад воқифгар аз ҳоли дарунат

شود واقف گر از حال درونت

Ки ҳастӣ инчунин зроқу шайёд

که هستی اینچنین زراق و شیاد

Диҳад хокат ба пеши халқ бар бод

دهد خاکت به پیش خلق بر باد

Тақарруби ҷӯи бсторолъиўбӣ

تقرب جو بستارالعیوبی

Ки пӯшади айбат аз ҳар зишту хӯбӣ

که پوشد عیبت از هر زشت و خوبی

Яке нораии зстории ҳақи ёд

یکی ناری زستاری حق یاد

Гумонат каз уюбии ҷумлаи озод

گمانت کز عیوبی جمله آزاد

Баҳри рӯзии ду сад айб аз ту зоҳир

بهر روزی دو صد عیب از تو ظاهر

Шавад вонрои бипушади ҳақи сотар

شود وانرا بپوشد حق ساتر

Вагар зон макрҳои бишморт

وگر زان مکرهای بیشمارت

Яке пайдо шавад дар рӯзгорат

یکی پیدا شود در روزگارت

Шӯии ғамгин ки ин чун бармало шуд

شوی غمگین که این چون برملا شد

Биҳиштами зии Фзиҳт Карбало шуд

بهشتم زی فضیحت کربلا شد

Шавадгар макрҳо аз пардаи пайдо

شود گر مکرها از پرده پیدا

Ҳамаи асрори мактумати ҳувайдо

همه اسرار مکتومت هویدا

Муҷассам гардад онҳолу фаъолат

مجسم گردد آنحال و فعالت

Ки май пӯшади зи раҳмати зулҷалолат

که می‌پوشد ز رحمت ذوالجلالت

Қабоҳатҳо ки бошад қоф то қоф

قباحتها که باشد قاف تا قاف

Диҳии он лаҳза бар нафаси худ инсоф

دهی آن لحظه بر نفس خود انصاف

Ки инҳо ҷумла дар ман мкттм буд

که اینها جمله در من مکتتم بود

Агар пӯшеди саттор аз карам буд

اگر پوشید ستار از کرم بود

Якеро ҳам бҳкмт кард возеҳ

یکی را هم بحکمت کرد واضح

Ки гардад бандаи нодам аз қбоиҳ

که گردد بنده نادم از قبایح

Ҳақиқати онҳам аз сатторяш буд

حقیقت آنهم از ستاریش بود

Нишони ёрӣу ғаффоряш буд

نشان یاری و غفاریش بود

Ту пиндорӣ ки бо ин ҷумлаи айбат

تو پنداری که با این جمله عیبت

Буд ахлоқи некӯ бе зрибт

بود اخلاق نیکو بی‌زریبت

Худ ин айбӣаст аъзам зонка ҷаҳл аст

خود این عیبی است اعظم زانکه جهل است

Напиндорӣ ки айби ҷаҳл саҳл аст

نپنداری که عیب جهل سهل است

Буд нодир ки ъломи алғиўбт

بود نادر که علام الغیوبت

Кунад зоҳири яке аз сад уюбат

کند ظاهر یکی از صد عیوبت

Мгрёбии тунбаи вази рзоӣл

مگریابی تنبه وز رذائل

Нмоӣии рӯи бихироту фазоъил

نمائی رو بخیرات و فضائل

Битарс аз онкии хиролмои кринт

بترس از آنکه خیرالما کرینت

Бахуди доими намояди нозанинат

بخود دایم نماید نازنینت

Наёяд дар хаёлати кин тилисм аст

نیاید در خیالت کین طلسم است

Фасоди ҷон дар ин ислоҳ ҷисм аст

فساد جان در این اصلاح جسم است

Бибандади чашми қалбат то ки маҳҷӯб

ببندد چشم قلبت تا که محجوب

Бамоне аз уюби нафаси маъюб

بمانی از عیوب نفس معیوب

Яке андари ҳисоби нафас худ бошад

یکی اندر حساب نفس خود باشد

Бникўӣии бФкри нек ва бад бош

بنیکوئی بفکر نیک و بد باش

Ҳисоби ҷузъу кулро мўбмў кун

حساب جزء و کل را موبمو کن

Раҳи андари макрҳои ту бтў кун

ره اندر مکرهای تو بتو کن

зи барраи соликони андар наоне

ز بره سالکان اندر نهانی

Буд фарзи интиқоли ин маъонӣ

بود فرض انتقال این معانی