Содаи дилиро зи паии роҳи давр

ساده دلی را ز پی راه دور

Гашти харӣ чун хръисии зарур

گشت خری چون خرعیسی ضرور

Ҷониби бозор чу шуд ҷилва гар

جانب بازار چو شد جلوه گر

Дид фазойӣ чу ҷаҳони пари зи хар

دید فضایی چو جهان پر ز خر

Омадаи даллол ба васфи харон

آمده دلال به وصف خران

Маъракаи оро чу сухани парварон

معرکه آرا چو سخن پروران

Бонг баровард ки соҳиби хирад

بانگ برآورد که صاحب خرد

Кӯ , ки зи ман ин хари мисрии хирад

کو، که ز من این خر مصری خرد

Хар на , яке оҳӯии сҳронўрд

خر نه، یکی آهوی صحرانورد

Бо так ӯ тундии сарсар ба гирд

با تک او تندی صرصر به گرد

Аз фарси умри сбктозтр

از فرس عمر سبکتازتر

Вази хари тнбўри хуши овозтар

وز خر طنبور خوش آوازتر

Тӯшаи каши роҳила ӣ раҳравон

توشه کش راحله ی رهروان

Бо хари исои зи шарафи ҳамАннан

با خر عیسی ز شرف همعنان

Дар дами рафтор чу мавҷи ҳаво

در دم رفتار چو موج هوا

Чордўол аст бирав дасту по

چاردوال است برو دست و پا

Бонги з рокиб нашунида сети сахт

بانگ ز راکب نشنیده ست سخت

Чӯби надидаи сети магар бар дарахт

چوب ندیده ست مگر بر درخت

Чорстўни курсии арши сабот

چارستون کرسی عرش ثبات

Соқу сам ӯ чу қалам дар дуот

ساق و سم او چو قلم در دوات

Ҳамчуи сабуи пушту шикам бе халал

همچو سبو پشت و شکم بی خلل

Гирду пар ӯро чу суроҳеи кФл

گرد و پر او را چو صراحی کفل

Унсури бодяши ҳама дар димоғ

عنصر بادیش همه در دماغ

Хоки зи нақши сам ӯ снгдоғ

خاک ز نقش سم او سنگداغ

Мустамеъи ҳарфи нишебу фароз

مستمع حرف نشیب و فراز

Гӯш азон карда ба ҳрсўи дароз

گوش ازان کرده به هرسو دراز

Гови фалаки ҷустии азин хари зи ҷо

گاو فلک جستی ازین خر ز جا

Шох надода сет азонаш худо

شاخ نداده ست ازانش خدا

Кӯҳи шикастаи камар аз мушт ӯ

کوه شکسته کمر از مشت او

Паҳнтар аз рӯй замини пушт ӯ

پهن تر از روی زمین پشت او

Шуд дили санг аз сам ӯ лухти лухт

شد دل سنگ از سم او لخت لخت

Бас ки гирифта сет бирав кори сахт

بس که گرفته ست برو کار سخت

Аз шикаму даму хурӯшу садо

از شکم و دم و خروش و صدا

Соҳиби таблу илму курно

صاحب طبل و علم و کرنا

Ърър ӯ зинати боғи ҷаҳон

عرعر او زینت باغ جهان

Мағзи сараши моҳзри хоҷагон

مغز سرش ماحضر خواجگان

Чашм чу бар сӯии амӯдаши кушод

چشم چو بر سوی عمودش گشاد

Қозии кирнг ба тунбони ниҳод

قاضی کیرنگ به تنبان نهاد

Гар лгдоФкн шавад , ӯро зи по

گر لگدافکن شود، او را ز پا

Наъл равад чун маи нав бар ҳаво

نعل رود چون مه نو بر هوا

Лек зи баси ҳуш , ба ин фани бдост

لیک ز بس هوش، به این فن بداست

Ёфта маҳбӯби лгдзн бад аст

یافته محبوب لگدزن بد است

Ҳамчуи арӯсони зи сухани бастаи лаб

همچو عروسان ز سخن بسته لب

Ҳалқа ба бинӣ чу батон араб

حلقه به بینی چو بتان عرب

Кор на бо неку бади мардумаш

کار نه با نیک و بد مردمش

Ба буд аз риши мунофиқ , дамаш

به بود از ریش منافق، دمش

Сӯии ман эй кош ки оради гузор

سوی من ای کاش که آرد گذار

Он ки нигардида бар оҳӯи савор

آن که نگردیده بر آهو سوار

Хари талабади ҳарки барои сафар

خر طلبد هرکه برای سفر

Хар ба азин нест , сухани мухтасар

خر به ازین نیست، سخن مختصر

Марди зи даллол чу инҳо шунид

مرد ز دلال چو اینها شنید

Мушт зарӣ доду харашро харид

مشت زری داد و خرش را خرید

Ҳилагарӣ буд талабкори хар

حیله گری بود طلبکار خر

Ҷилваи кунон бар сари бозори хар

جلوه کنان بر سر بازار خر

Дид чу он сода ӣ дарвеш ро

دید چو آن ساده ی درویش را

Шод шуд ва ёфт хари хеш ро

شاد شد و یافت خر خویش را

Марди гирифтаи сари афсори хар

مرد گرفته سر افسار خر

Вази паии хар чун аҷали он ҳила гар

وز پی خر چون اجل آن حیله گر

Ғунча шуда аз паии хар май давид

غنچه شده از پی خر می دوید

Гарчи гиреҳ бар дами хар , кас надид

گرچه گره بر دم خر، کس ندید

Шӯъбадаи боз дигар он пурфусун

شعبده باز دگر آن پرفسون

Ҳамраҳ худ дошт чу ишқу ҷунун

همره خود داشت چو عشق و جنون

Он яке афсори хар аз сар кашид

آن یکی افسار خر از سر کشید

Бар сар худ кард ва чу хар май давид

بر سر خود کرد و چو خر می دوید

Ваон дгарии баради харашро чу бод

وان دگری برد خرش را چو باد

Ҷониби бозор ва ба даллол дод

جانب بازار و به دلال داد

Чанд қадам рафт чу он содаи дил

چند قدم رفت چو آن ساده دل

Монад харашро зи қафои по ба гул

ماند خرش را ز قفا پا به گل

Яъне аз андеша ӣ хар май давид

یعنی از اندیشه ی خر می دوید

Хар чу ниҳон шуд зи назар , по кашид

خر چو نهان شد ز نظر، پا کشید

Рӯ ба қафо кард чун он неки рой

رو به قفا کرد چون آن نیک رای

Ҳилагар аз аҷз фитодаш ба пой

حیله گر از عجز فتادش به پای

Гуфт ки эй Хизри хуҷастаи қадам

گفت که ای خضر خجسته قدم

Будам аз аҳшоми яке муҳташам

بودم از احشام یکی محتشم

Буд харии боркаш хона ам

بود خری بارکش خانه ام

Равнақ азу ёфта кошона ам

رونق ازو یافته کاشانه ام

Гоҳ чу абр аз паии обами равон

گاه چو ابر از پی آبم روان

Гоҳ чу оташи сӯии ҳемаи давон

گاه چو آتش سوی هیمه دوان

Боз чу гаштии зи раҳи Асия

باز چو گشتی ز ره آسیا

Коҳ кашидӣ ҳама чун каҳрабо

کاه کشیدی همه چون کهربا

Ҳирси ҷФокори маниш ҳар нафас

حرص جفاکار منش هر نفس

Буд дили озортар аз хармагас

بود دل آزارتر از خرمگس

Матлаби ман буд ҳамин , бор ӯ

مطلب من بود همین، بار او

Кор на бо хӯрдану тимор ӯ

کار نه با خوردن و تیمار او

Охур ӯ чун дили содиқи тиҳӣ

آخور او چون دل صادق تهی

Тубра чун кӣса ӣ ошиқи тиҳӣ

توبره چون کیسه ی عاشق تهی

намешудӣ аз ҷўъи қиёмати асос

می شدی از جوع قیامت اساس

Гирди сари санг , чу гови хрос

گرد سر سنگ، چو گاو خراس

Бар таниш аз пӯст намонда нишон

بر تنش از پوست نمانده نشان

Чун хари тнбўри ҳамаи устихон

چون خر طنبور همه استخوان

Пушти вай аз захм чу майдони ҷанг

پشت وی از زخم چو میدان جنگ

Пайкараш аз доғ чу нтъи паланг

پیکرش از داغ چو نطع پلنگ

Гашти мукофот чу маънӣ нигор

گشت مکافات چو معنی نگار

Сӯрат хар кард зи ман ошкор

صورت خر کرد ز من آشکار

Шуд чу пар аз пайкари хари перҳан

شد چو پر از پیکر خر پیرهن

Зад сари хар , сари зи гиребони ман

زد سر خر، سر ز گریبان من

Рафтам азин ғусса барорам фиғон

رفتم ازین غصه برآرم فغان

Бонги хуррами гашти баланд аз даҳон

بانگ خرم گشت بلند از دهان

Шуд лабам аз ҳарф ва ҳикоят хамӯш

شد لبم از حرف و حکایت خموش

Рафт дарозии зи забони сӯии гӯш

رفت درازی ز زبان سوی گوش

Ғунча сифат шуд зи кафами панҷаи гум

غنچه صفت شد ز کفم پنجه گم

Чун маи нав , нохуни ман гашти сам

چون مه نو، ناخن من گشت سم

Пои зи қафои хӯша сифат саркашед

پا ز قفا خوشه صفت سرکشید

Дами зи дарозӣ ба сам ман расед

دم ز درازی به سم من رسید

Як нафаси алқсаҳ ба нокому ком

یک نفس القصه به ناکام و کام

Шуд ҳамаи асбоби харяти тамом

شد همه اسباب خریت تمام

Буд марои кор ба хрбндаҳ Эй

بود مرا کار به خربنده ای

Чашм ба бори ҳамаи афканда Эй

چشم به بار همه افکنده ای

Бехабар аз меҳнат бисёр ман

بی خبر از محنت بسیار من

Сахттар аз корам , сарбори ман

سخت تر از کارم، سربار من

Буд ба пушти ман зори ҳазин

بود به پشت من زار حزین

Бори баду нек , чу гови замин

بار بد و نیک، چو گاو زمین

Бар тани зори ман азон қлтбон

بر تن زار من ازان قلتبان

Пӯст чу анбони пар аз устихон

پوست چو انبان پر از استخوان

Қиматами охир чу шудаш эҳтиёҷ

قیمتم آخر چو شدش احتیاج

Барад ба бозори марои лоилоҷ

برد به بازار مرا لاعلاج

То қадами саъди ту эй муштарӣ

تا قدم سعد تو ای مشتری

Кард халосами зи тилисми харӣ

کرد خلاصم ز طلسم خری

Марди фиришта вааш неки эътиқод

مرد فرشته وش نیک اعتقاد

Гӯши садоқат чу ба ҳарфаши ниҳод ,

گوش صداقت چو به حرفش نهاد،

Сидқи шимурди он ҳамаи гуфтор ро

صدق شمرد آن همه گفتار را

Кард бурун аз сараши афсор ро

کرد برون از سرش افسار را

Гуфт ба як хар , чаҳ зи ман кам шавад

گفت به یک خر، چه ز من کم شود

Зин чаҳ накӯтар ки хар одам шавад

زین چه نکوتر که خر آدم شود

Беҷадалу даъвӣу баҳсу низо

بی جدل و دعوی و بحث و نزاع

Кард чу ёрони азизаши видоъ

کرد چو یاران عزیزش وداع

Шаби ҳамаи шаби марди фириштаи сифат

شب همه شب مرد فرشته صفت

Шкрхдо кард азин мавҳибат

شکرخدا کرد ازین موهبت

Зон чаҳ хабар дошт ки зини сон шуда

زان چه خبر داشت که زین سان شده

Зу хари исо , хари шайтон шуда

زو خر عیسی، خر شیطان شده

Рости шинавро чаҳ хабар аз дурӯғ

راست شنو را چه خبر از دروغ

Шамъи каҷ ва рост диҳад як фурӯғ

شمع کج و راست دهد یک فروغ

Аз лаби ҳаркас ки сухан сар кунад

از لب هرکس که سخن سر کند

Оинаи онро ҳама бовар кунад

آینه آن را همه باور کند

Субҳ чу гардид дар он марғзор

صبح چو گردید در آن مرغزار

Ғулғула аз ҷӯши харони ошкор ,

غلغله از جوش خران آشکار،

Боз ба бозор шуд он бе гуноҳ

باز به بازار شد آن بی گناه

То хари дигари хирад аз баҳри роҳ

تا خر دیگر خرد از بهر راه

Тавсани назора чу ҳрсўии тохт

توسن نظاره چو هرسوی تاخت

Дар кафи даллоли харашро шинохт

در کف دلال خرش را شناخت

Монад азин воқеаи андари шигифт

ماند ازین واقعه اندر شگفت

Рафт ба пеши хар ва гӯшаш гирифт

رفت به پیش خر و گوشش گرفت

Гуфт ки он бори ту беҳтар шудӣ

گفت که آن بار تو بهتر شدی

Боз чаҳ кардӣ ки ҳамон хар шудӣ

باز چه کردی که همان خر شدی

Оҳ ки дар ҳалқа ӣ умеду бим

آه که در حلقه ی امید و بیم

Буд зи ман содатарӣ ҳам « салим »

بود ز من ساده تری هم «سلیم»

Гарчи кунам даъвии озодагӣ

گرچه کنم دعوی آزادگی

Сӯхти марои ҳасрати ин содагӣ

سوخت مرا حسرت این سادگی

Он ки чу шайтон набӯд бўолФзўл

آن که چو شیطان نبود بوالفضول

Ҳарчӣ бигӯе , кунад онро қабул

هرچه بگویی، کند آن را قبول

Ваон ки з ҷаҳласт гулӣ бар сараш

وان که ز جهل است گلی بر سرش

Оя ӣ мусҳаф нашавад бовараш

آیه ی مصحف نشود باورش

Ман ҳам аз аҳбоб ба қадари насиб

من هم از احباب به قدر نصیب

Хӯрдаам аз содаи дилиҳо фиреб

خورده ام از ساده دلی ها فریب

Ҳаркии дил аз ҳила бидонадяш кард

هرکه دل از حیله بداندیش کرد

Бо каси дигар на , ки бо хеш кард

با کس دیگر نه، که با خویش کرد

Ҳаст дарин доира ӣ гиру дор

هست درین دایره ی گیر و دار

Бар хари худ ҳаркасии охири савор

بر خر خود هرکسی آخر سوار

Кош ки бар мардуми ин рӯзгор

کاش که بر مردم این روزگار

Ҳуққаи азин гӯна шавад ошкор

حقه ازین گونه شود آشکار

То зи ҳуруфаши ҳама хуррам шаванд

تا ز حروفش همه خرم شوند

Ин гилаи хар , порае одам шаванд

این گله خر، پاره ای آدم شوند