Мард кӣ гардад ба гирди ҳафт кишвари номвар

مرد کی گردد به گرد هفت کشور نامور

То буд зини ҳашт ҳарфи авсофи дониш бе хабар

تا بود زین هشت حرف اوصاف دانش بی‌خبر

Меҳри ҷӯаду ҳирси фазлу малики ақлу дасти адл

مهر جود و حرص فضل و ملک عقل و دست عدل

Халқи хубу табъи поку ёри неку базли зар

خلق خوب و طبع پاک و یار نیک و بذل زر

Мему ҳо ва мему доли хоу то ва ёу боء

میم و حا و میم و دال خا و طا و یا و باء

Онкӣ чун номаши мураккаби азин сӯрати сайр

آنکه چون نامش مرکب ازین صورت سیر

Сӯрати ин ҳарфҳо набӯд чу некӯи бенгарӣ

صورت این حرفها نبود چو نیکو بنگری

Ҷузи хисолу номи сарҳангу амиди номвар

جز خصال و نام سرهنگ و عمید نامور

Онкӣ ҳамчун ақлу давлати рой ӯро буд ва ҳаст

آنکه همچون عقل و دولت رای او را بود و هست

Ҳам бар гуфтани савоб ва ҳам бар рафтани зафар

هم بر گفتن صواب و هم بر رفتن ظفر

Онкии он соъат ки ӯро чархи обистани бзод

آنکه آن ساعت که او را چرخ آبستن بزاد

Шуд ақими сармадӣ аз зодан чун ӯ писар

شد عقیم سرمدی از زادن چون او پسر

Карда ваҳмаши арсаи гардуни қудратро мақом

کرده وهمش عرصهٔ گردون قدرت را مقام

Карда фаҳмиши таҳтаи қонӯни қисматро з бар

کرده فهمش تختهٔ قانون قسمت را ز بر

Сахт кӯш аз Авни бахташи дӯстони сусти зӯр

سخت کوش از عون بختش دوستان سست زور

Сусти пой аз саҳми теғаши душманони сахти сар

سست پای از سهم تیغش دشمنان سخت سر

Ғошияи тамкин ӯ бар дӯш доранд он ксонк

غاشیهٔ تمکین او بر دوش دارند آن کسانک

Айбҳо карданд пеш аз офариниш бар башар

عیبها کردند پیش از آفرینش بر بشر

Чорсўӣ ва панҷ ҳис бахт бигирифт он чунонк

چارسوی و پنج حس بخت بگرفت آن چنانک

Ҳодиса на чархро аз шаш ҷиҳат бар баст дар

حادثه نه چرخ را از شش جهت بر بست در

Ҳар ки дар конӯни хасмаши оташ кӣна фурухт

هر که در کانون خصمش آتش کینه فروخت

Гарчи бо рифъат буд кам умр гардад чун шарар

گرچه با رفعت بود کم عمر گردد چون شرر

Шамси райш гар фитад ногоҳ бар расу занб

شمس رایش گر فتد ناگاه بر راس و ذنب

Гардад аз таъсии он нури осмони заррини камар

گردد از تاثیر آن نور آسمان زرین کمر

Заррае аз барқи қаҳраш гар баруфтад бар само

ذره‌ای از برق قهرش گر برافتد بر سما

На фалак чун ҳафт марказ боз монад аз мдр

نه فلک چون هفت مرکز باز ماند از مدر

Соя эй аз кӯҳи ҳзмш гар биафтад бар замин

سایه‌ای از کوه حزمش گر بیفتد بر زمین

Бар нагирад офтобаш то ба ҳашар аз ҷой бар

بر نگیرد آفتابش تا به حشر از جای بر

Заррае аз боди азмаш гар биёбад офтоб

ذره‌ای از باد عزمش گر بیابد آفتاب

Як қадам бошад зи ховари сайр ӯ то бохтар

یک قدم باشد ز خاور سیر او تا باختر

Соҳати гардун агар чун ҳимматаш бошад ба тӯл

ساحت گردون اگر چون همتش باشد به طول

Садҳазорон сол ноед моҳи зери нури хур

صدهزاران سال ناید ماه زیر نور خور

Эътимодӣ дорад ӯ бар нусрати бахти он чунонк

اعتمادی دارد او بر نصرت بخت آن چنانک

Ҳар силаҳӣ дар хазона ӯ биёбӣ ҷузи сипар

هر سلاحی در خزانهٔ او بیابی جز سپر

эй ба саҳрои шитобати боди сарсари ҳамчуи кӯҳ

ای به صحرا شتابت باد صرصر همچو کوه

Вай ба шоҳини дирангати кӯҳи сҳлони ҳамчуи зар

وی به شاهین درنگت کوه ثهلان همچو زر

Гар Муқаннаъи моҳӣ аз чоҳӣ баровард аз ҳиял

گر مقنع ماهی از چاهی برآورد از حیل

Пас худоӣ кард даъвии гӯи биёи андари нигар

پس خدایی کرد دعوی گو بیا اندر نگر

Дар ту каз гардуни маликати садҳазорони офтоб

در تو کز گردون ملکت صدهزاران آفتاب

Май буруни оре ва ҳастӣ ва ҳар замонии банда тар

می برون آری و هستی و هر زمانی بنده‌تر

Буд доролмлки бӯи иҳёи ҳавои он замин

بود دارالملک بو یحیا هوای آن زمین

Кондрў имрӯз дорад арзи пакети мустақар

کاندرو امروز دارد عرض پاکت مستقر

Лек то волӣ шудӣ дар ваии зи шарми лутфи ту

لیک تا والی شدی در وی ز شرم لطف تو

Асби бӯи иҳёи ниФгндсти онҷои раҳгузар

اسب بو یحیا نیفگندست آنجا رهگذر

Аз уфӯнат дар ҳавоӣ ӯ агар деҳқони чарх

از عفونت در هوای او اگر دهقان چرخ

Зиндагонӣ коштӣ марг омадӣ дар вақт бар

زندگانی کاشتی مرگ آمدی در وقت بر

Шуд зи иқболу зи фарат дар латофати он чунонк

شد ز اقبال و ز فرت در لطافت آن چنانک

Заҳри қотилгар ғизо созӣ наёбӣ зу зарар

زهر قاتل گر غذا سازی نیابی زو ضرر

Моя оташ бирав ғолиб чунон шуд каз туфаш

مایهٔ آتش برو غالب چنان شد کز تفش

Оби гаштии абри баҳман дар ҳаво ҳамчун мтр

آب گشتی ابر بهمن در هوا همچون مطر

Шуд зи саъйати гоҳи покии зи эътидол инак чунонк

شد ز سعیت گاه پاکی ز اعتدال اینک چنانک

Бод напазирад ғубор ва об нагузорад шукр

باد نپذیرد غبار و آب نگذارد شکر

Шод бош эй аз ту ақли муҳташамро эҳтишом

شاد باش ای از تو عقل محتشم را احتشام

Дайри зӣ эй аз ту чархи муҳтарамро муфтахар

دیر زی ای از تو چرخ محترم را مفتخر

Рӯзгории гоҳи ҳалу ақди андари ду сифат

روزگاری گاه حل و عقد اندر دو صفت

Ҳамчунин чун асл нафъӣ нест холии зи зр

همچنین چون اصل نفعی نیست خالی ز ضر

Аз пай нодидани саҳмат чу андозӣ ту тир

از پی نادیدن سهمت چو اندازی تو تیر

Душман аз бими ту бар пайкон барафшонад басар

دشمن از بیم تو بر پیکان برافشاند بصر

Аз туу хашми ту бинои дили ҳаросади баҳри онк

از تو و خشم تو بینا دل هراسد بهر آنک

Чун набинад кӣ ҳаросади мӯри кӯр аз мор гар

چون نبیند کی هراسد مور کور از مار گر

Мехи кирдор ар ҷаҳди душмани зи пешати пой ӯ

میخ کردار ار جهد دشمن ز پیشت پای او

Бехабар ӯро кашад сӯии ту бар кирдори хар

بی خبر او را کشد سوی تو بر کردار خر

Давлатӣ донад ки ёбад соя гоҳе чун ҷҳим

دولتی داند که یابد سایه گاهی چون جحیم

Душманӣ каз бими шамшер ту бошад бо хатар

دشمنی کز بیم شمشیر تو باشد با خطر

Дида душман кунад тират чу нақши чашми банд

دیدهٔ دشمن کند تیرت چو نقش چشم بند

Гарчи дар зулмати аду чун дида ҳо созад мақар

گرچه در ظلمت عدو چون دیده‌ها سازد مقر

Гар ҳадаф созад қамарро тири ахтари дузи ту

گر هدف سازد قمر را تیر اختر دوز تو

То қиёмати ҷуз қирон набӯд Зуҳалро бо қамар

تا قیامت جز قران نبود زحل را با قمر

Андари он рӯзӣ ки пайдо гардад аз ҷанги ялон

اندر آن روزی که پیدا گردد از جنگ یلان

Тирҳои дидаи дуз ва теғҳои сина дар

تیرهای دیده دوز و تیغهای سینه در

Теғҳо гардад зи ҳалқи зрдрўёни сурхи рӯ

تیغها گردد ز حلق زردرویان سرخ رو

Найза ҳо гардад зи фарқи тоҷдорони тоҷўр

نیزه‌ها گردد ز فرق تاجداران تاجور

Гурзи бандади пардае беҷома бар роҳи қазо

گرز بندد پرده‌ای بی جامه بر راه قضا

Теғ созад хандақӣ беибра бар роҳи қадар

تیغ سازد خندقی بی عبره بر راه قدر

Аз наҳифи тиру бонг кӯс бигузоранд боз

از نهیب تیر و بانگ کوس بگذارند باز

Чашмҳои сари аён ва гӯшҳои ҳиси хабар

چشمهای سر عیان و گوشهای حس خبر

Ноӣ рўӣини гӯйии онҷои нафх сувар авваласт

نای روئین گویی آنجا نفخ صور اولست

Каз яке бонгаши равон аз тани Ромади занг аз сувар

کز یکی بانگش روان از تن رمد زنگ از صور

Рӯй дода ҷон бе тани сӯии боло чун дуо

روی داده جان بی تن سوی بالا چون دعا

Рой карда ҷисм бе ҷони сӯии пастӣ чун қадар

رای کرده جسم بی جان سوی پستی چون قدر

Ҳамчуи ҳомӯни қиёмати гирди майдони ҷўқи ҷўқ

همچو هامون قیامت گرد میدان جوق جوق

Зумрае андари ъноу маҷмаъии андари бтр

زمره‌ای اندر عنا و مجمعی اندر بطر

Карда холии пеш аз осеби синону гурзи ту

کرده خالی پیش از آسیب سنان و گرز تو

Рӯҳи нафсонии димоғу нафаси ҳайвонии ҷигар

روح نفسانی دماغ و نفس حیوانی جگر

Ногуҳӣ бошад буруни тозӣ чу бар чархи офтоб

ناگهی باشد برون تازی چو بر چرخ آفتاب

Сояи вор аз бим ҷон бигурезад аз пушти ҳашар

سایه‌وار از بیم جان بگریزد از پشت حشر

Найзае андари бенон ахтар куну Ҷайҳуни масоф

نیزه‌ای اندر بنان اختر کن و جیحون مصاف

Борае дар зери рон ҳомӯн бирав гардуни сайр

باره‌ای در زیر ران هامون برو گردون سیر

Борае каз ҳирс рафтан хоҳадӣ каш бошадӣ

باره‌ای کز حرص رفتن خواهدی کش باشدی

Ҳамчуи Ҷайҳуни ҷумлаи пойу ҳамчуи сарсари ҷумлаи пар

همچو جیحون جمله پای و همچو صرصر جمله پر

Рокибашгар сӯй машриқ тозад аз мағриб бар ӯ

راکبش گر سوی مشرق تازد از مغرب بر او

Гарчи дар рӯзаи сети муфтӣ кӣ наад ҳукми сафар

گرچه در روزه‌ست مفتی کی نهد حکم سفر

Сам ӯ снбди ҳаҷарро дар замони алмоси вор

سم او سنبد حجر را در زمان الماس وار

Пас базӯдӣ зу бурун ояд чу оташ аз ҳаҷар

پس بزودی زو برون آید چو آتش از حجر

Ҳар ки науммат бар забон ронад аз бадӣ дар як замон

هر که نامت بر زبان راند از بدی در یک زمان

Хзрўорши ҳозири орад назд эшон мо ҳзр

خضروارش حاضر آرد نزد ایشان ما حضر

Гавҳарӣ дар кафи ту зодаи зи дарёии аҷал

گوهری در کف تو زاده ز دریای اجل

Офати сангини дилони вази оҳану сангаши гуҳар

آفت سنگین دلان وز آهن و سنگش گهر

Бару баҳр ар зи оташ ва обаш биёбад баҳра Эй

بر و بحر ار ز آتش و آبش بیابد بهره‌ای

Бар гардад ҳамчуи баҳр ва баҳр гардад ҳамчу бар

بر گردد همچو بحر و بحر گردد همچو بر

Ҳизуми дӯзах будгар оташи шамшери ту

هیزم دوزخ بود گر آتش شمشیر تو

намефазояд ҳар замони сад солаи ҳизум дар сқр

می‌فزاید هر زمان صد ساله هیزم در سقر

Оташ ар ҳизум кунад кам дар табиат турфа нест

آتش ار هیزم کند کم در طبیعت طرفه نیست

Оташии кӯ ҳизум афзоед ҳамеи ин турфа тар

آتشی کو هیزم افزاید همی این طرفه‌تر

Бо чунин асбӣу теғии қалъаи душман шуда

با چنین اسبی و تیغی قلعهٔ دشمن شده

Ҳамчуи шористони лут аз кӯшишати зеру зибр

همچو شارستان لوط از کوششت زیر و زبر

Ҷангҳо кардӣ чунон чун гуфт Мухторӣ ба шеър

جنگها کردی چنان چون گفت مختاری به شعر

Бскаҳ аз теғ ту маҷбуранд аъдоу куфр

بسکه از تیغ تو مجبورند اعدا و کفر

эй чу Усмон ва чу ҳайдари шарм рӯйу зӯрманд

ای چو عثمان و چو حیدر شرم روی و زورمند

Вай чу бикр ва чу умри рости гӯйу додгар

وی چو بکر و چو عمر راست گوی و دادگر

Ҷбриил аз сидра гӯйон гашта каз иқболу рӯз

جبرییل از سدره گویان گشته کز اقبال و روز

Неъмати ҳақро сари оли хатибии қади шукр

نعمت حق را سر آل خطیبی قد شکر

Хӯни аъдо аз чаҳ резӣ каз барои нусратат

خون اعدا از چه ریزی کز برای نصرتت

Мӯишон дар арақашон гашта сет ҳамчун нештар

مویشان در عرقشان گشته‌ست همچون نیشتر

Бо чунон бути каши ълоиӣ ва сат кард андари ғазал

با چنان بت کش علایی و صت کرد اندر غزل

Хонаи ғам паст кард он Комрону нӯши хур

خانهٔ غم پست کرد آن کامران و نوش خور

Боз чун дар баҳри фикрат ғӯта хӯрдӣ баҳри назм

باز چون در بحر فکرت غوطه‌خوردی بهر نظم

Гавҳарин гардад зи буйаи фазли ту дар дили фикр

گوهرین گردد ز بویهٔ فضل تو در دل فکر

Ҳеҷ фозил дар ҷон бенаср ва беназмат наронад

هیچ فاضل در جان بی‌نثر و بی‌نظمت نراند

Бар забони маънии бикр ва дар баёни лафзи ғрр

بر زبان معنی بکر و در بیان لفظ غرر

Об аз оташ гар назояд ҳаргиз ва ҳаргиз назод

آب از آتش گر نزاید هرگز و هرگز نزاد

зи оташи табъат чаро зодаи сети чандини шеър тар

ز آتش طبعت چرا زاده‌ست چندین شعر تر

Шеърҳо пешат чунон бошад ки аз шаҳри ҳиҷоз

شعرها پیشت چنان باشد که از شهر حجاز

Бо яке хурмо касе ҳиҷрат кунад сӯии ҳиҷр

با یکی خرما کسی هجرت کند سوی هجر

Гарчи садрат манша шеърасту ҷои шоирон

گرچه صدرت منشاء شعرست و جای شاعران

Гуфтамат ман низ шеърӣ бе такаллуфи моҳзр

گفتمت من نیز شعری بی تکلف ماحضر

БўҳниФаҳ гарчи буд андари шариъати муқтадо

بوحنیفه گرچه بود اندر شریعت مقتدا

Кас нишаст аз оби мансӯхии суханҳои зи фар

کس نشست از آب منسوخی سخنهای ز فر

Зоғро бо лаҳни бади ҳам бар шаҷар ҷойаст аз онк

زاغ را با لحن بد هم بر شجر جایست از آنک

Ошиёнаи булбул танҳо набошад як шаҷар

آشیانهٔ بلبل تنها نباشد یک شجر

Гарчи устодон ҳунарманданд ман шогирд ро

گرچه استادان هنرمندند من شاگرد را

Як ҳунар бошад ки пӯшад ҳар чаҳ бошад аз ҳунар

یک هنر باشد که پوشد هر چه باشد از هنر

Оби дарё гарчи бисёраст чу талхасту шӯр

آب دریا گرچه بسیارست چو تلخست و شور

Ҳркрои ташнаи сет лобуд рафт бояд зии шимур

هرکرا تشنه‌ست لابد رفت باید زی شمر

Шер аз оҳӯ гарчи афзӯнаст лекини гоҳи буи

شیر از آهو گرچه افزونست لیکن گاه بوی

Нофи оҳӯ фазл дорад бар даҳони шери нар

ناف آهو فضل دارد بر دهان شیر نر

Гарчи устодон ман гуфтанд пеш аз ман саноат

گرچه استادان من گفتند پیش از من ثنات

Лек пайдо набӯд аз пеш ва пас асли хайру шар

لیک پیدا نبود از پیش و پس اصل خیر و شر

Хона оҳод пешаст аз алўФи андари ҳисоб

خانهٔ آحاد پیشست از الوف اندر حساب

Дар нигар дар пештар то бештари ёбии хатар

در نگر در پیشتر تا بیشتر یابی خطر

Ёфтам таъсии иқбол аз барои онкӣ кард

یافتم تاثیر اقبال از برای آنکه کرد

Ахтари мадҳи ту андари толеъи шеърами назар

اختر مدح تو اندر طالع شعرم نظر

Беш аз ин таъсии чбўд каз саноҳои ту шуд

بیش از این تاثیر چبود کز ثناهای تو شد

Шоҳро гуфт ман пеш аз қабулати пари дрр

شاه را گفت من پیش از قبولت پر درر

Вари худ аз садр ту ёбам ҳеҷ тўқиъи қабул

ور خود از صدر تو یابم هیچ توقیع قبول

Ёфт табъами малики ҳуру шахси малики шӯштар

یافت طبعم ملک حر و شخص ملک شوشتر

То з рӯй мояи мардумро на аз рӯй насаб

تا ز روی مایه مردم را نه از روی نسب

Чори унсур модар омад ҳафт сайёраи падар

چار عنصر مادر آمد هفت سیاره پدر

Боди субҳи носиҳҳат чун рӯзи ъқбо бе мсо

باد صبح ناصحت چون روز عقبا بی‌مسا

Боди шоми ҳосидат то рӯзи маҳшар бе саҳар

باد شام حاسدت تا روز محشر بی‌سحر

Бар ту фаррухи боду шоёну мубораки ин се чиз :

بر تو فرخ باد و شایان و مبارک این سه چیز:

Халъати султону шеъри бандау моҳи сифр

خلعت سلطان و شعر بنده و ماه صفر

Боди амрат дар замин чун чори унсури пеши рӯ

باد امرت در زمین چون چار عنصر پیش رو

Бод науммат дар замон чун ҳафт сайёраи смр

باد نامت در زمان چون هفت سیاره سمر