эй пешрав ҳар чаҳ никуӣаст ҷамолат

ای پیشرو هر چه نکوییست جمالت

Ваии давр шудаи офати нуқсони зи камолат

وی دور شده آفت نقصان ز کمالت

эй мардумаки дидаи мо бандаи чашмат

ای مردمک دیدهٔ ما بندهٔ چشمت

Ваии хоки писандидаи мо чокари холат

وی خاک پسندیدهٔ ما چاکر خالت

Ғам хӯрданам имрӯз ҳаромаст чу бода

غم خوردنم امروز حرامست چو باده

Каз бахт ба ман дод замона ба ҳалолат

کز بخت به من داد زمانه به حلالت

эй булбули гӯяндаи вои Кебеки хиромон

ای بلبل گوینده وای کبک خرامان

Май хур ки з май бод ҳамеша пару болат

می خور که ز می باد همیشه پر و بالت

Зуҳра ба нишот ояд чун ёфт самоъат

زهره به نشاط آید چون یافت سماعت

Хуршед ба рашк ояд чун дид ҷамолат

خورشید به رشک آید چون دید جمالت

Шукр чудан ояд хираду ҷони зи раҳи гӯш

شکر چدن آید خرد و جان ز ره گوش

Чун дар сухан ояд лаб чун пистаи мақолат

چون در سخن آید لب چون پسته مقالت

Дил зон ту шуд чуст ба бар зон ки дарин дил

دل زان تو شد چست به بر زان که درین دل

ё заҳмат мо гунҷад ё нақши хаёлат

یا زحمت ما گنجد یا نقش خیالت

Ҳар рӯз дигаргуна занад шохи дарин дил

هر روز دگرگونه زند شاخ درین دل

Ин булъаҷабии байн ки баровардаи ниҳолат

این بلعجبی بین که برآورده نهالت

Ҷон низ ба шукрона ба назд ту фиристам

جان نیز به شکرانه به نزد تو فرستم

Худ кори ду сад ҷони бикунади буии висолат

خود کار دو صد جان بکند بوی وصالت

Пайванди ту моро зи каф фақр наҷотаст

پیوند تو ما را ز کف فقر نجاتست

Гӯйӣ ки мизоҷ гуҳараст оби хаёлат

گویی که مزاج گهرست آب خیالت

эй Юсуфи мисрӣ ки шуд аз Юсуфи ғазнӣн

ای یوسف مصری که شد از یوسف غزنین

Чун сӯрати покизаи ту сӯрати ҳолат

چون صورت پاکیزهٔ تو صورت حالت

Дар даҳ май асвада ки имрӯз баронем

در ده می اسوده که امروز برآنیم

Косбоби хирадро ба май аз пеш баронем

کاسباب خرد را به می از پیش برانیم

Зонгўнаҳ май сарф ки чун як ду се хӯрдем

زانگونه می صرف که چون یک دو سه خوردیم

Дар чашми худ аз бехабарӣ ҳеҷ намонем

در چشم خود از بی‌خبری هیچ نمانیم

Бо коми хирад ком нагунҷад ба миёна

با کام خرد کام نگنجد به میانه

Бе коми хиради коми худ имрӯз баронем

بی کام خرد کام خود امروز برانیم

Онҷо бирасонем хирадро ки аз онҷо

آنجا برسانیم خرد را که از آنجا

Гар сӯй худ ойем ба худ роҳ ндонем

گر سوی خود آییم به خود راه ندانیم

Аз панди ту эй хоҷа чаҳ судаст чу мо ро

از پند تو ای خواجه چه سودست چو ما را

Ҳар нақш ки наққош азал кард ҳамонем

هر نقش که نقاش ازل کرد همانیم

То он хӯрд андӯҳ ки аз дӯст бимонадаст

تا آن خورد اندوه که از دوست بماندست

Мо дар бар маъшӯқ ба андӯҳ чаҳ монем

ما در بر معشوق به اندوه چه مانیم

Гар майл кунад ҷинси сӯии ҷинс ба гавҳар

گر میل کند جنس سوی جنس به گوهر

Пас бодаи ҷавони ор ки мо низ ҷавонем

پس باده جوان آر که ما نیز جوانیم

Дар илми ҷони оби ънби дони ғзии мо

در علم جان آب عنب دان غذی ما

Неи мо чу ту дар ҳар ду ҷаҳон дар ғами ноним

نی ما چو تو در هر دو جهان در غم نانیم

Масти сети ҷаҳон аз паии тақдир ҳамеша

مست‌ست جهان از پی تقدیر همیشه

Мо масти ъсирим ки фарзанд ҷаҳонем

ما مست عصیریم که فرزند جهانیم

Аз баҳри самоъ ва май осӯда на акнӯн

از بهر سماع و می آسوده نه اکنون

Дерӣаст ки мавлои мғнӣ ва Муғонем

دیریست که مولای مغنی و مغانیم

Неи не ки шдстими зи баси ҷӯаду латофат

نی نی که شدستیم ز بس جود و لطافت

Мавлои ту эй хоҷа ки аҳрор ҷаҳонем

مولای تو ای خواجه که احرار جهانیم

Таркони париваш ба ду рух ҳамчу нигоранд

ترکان پریوش به دو رخ همچو نگارند

Вази ноз ба бода чу гул ва сарв баборанд

وز ناز به باده چو گل و سرو ببارند

Сармоя айшанд чу бар ҷоми бароянд

سرمایهٔ عیشند چو بر جام برآیند

Пероя нозанад чу дар хизмат ёранд

پیرایهٔ نازند چو در خدمت یارند

Таркони сипоҳӣ ва фурӯзанда сипоҳанд

ترکان سپاهی و فروزنده سپاهند

Ҳурони ҳисорӣ ва гушоянда ҳисоранд

حوران حصاری و گشاینده حصارند

Аз чашмаи пайкон ба камон об баронанд

از چشمهٔ پیکان به کمان آب برانند

Дар оташи шамшер ба сафи дӯди брорнд

در آتش شمشیر به صف دود برارند

Зангори з мис бугзараду занги зи оҳан

زنگار ز مس بگذرد و زنگ ز آهن

зи он тиру синон аз мис ва оҳан бигузоранд

ز آن تیر و سنان از مس و آهن بگذارند

Аз чину хтоу хутан ва Кошғар оянд

از چین و ختا و ختن و کاشغر آیند

Аз таббату яғмоу зхри хезу тторнд

از تبت و یغما و زخر خیز و تتارند

Алмнҳллаҳи таъолӣ ки азишон

المنةلله تعالی که ازیشان

Дар лашкари султони аҷам бист ҳазоранд

در لشکر سلطان عجم بیست هزارند

Бҳромшаҳи масъӯди он шоҳ ки ӯ ро

بهرامشه مسعود آن شاه که او را

Шоҳони ҷаҳони боҷи даҳ ва сов гузоранд

شاهان جهان باج ده و ساو گذارند

Бе кӯшиши аҷром ҳунар кард мунираш

بی کوشش اجرام هنر کرد منیرش

Бе гардиши айём хирад кард хатираш

بی گردش ایام خرد کرد خطیرش

Гар малики хиради малики амири тан ӯ шуд

گر ملک خرد ملک امیر تن او شد

Нашигифт ки таъйиди алоҳисти вазираш

نشگفت که تایید الاهیست وزیرش

Бар чарх аҷаб нестгар аз рӯй тафохур

بر چرخ عجب نیست گر از روی تفاخر

Ноҳид мғнӣ шаваду тири дабираш

ناهید مغنی شود و تیر دبیرش

Он каз асари кӣна ӯ бо дам сардаст

آن کز اثر کینهٔ او با دم سردست

Ҳаргиз накунад зи оташи худ гарми асираш

هرگز نکند ز آتش خود گرم اثیرش

Онкў ба бақои тан ӯ шод набошад

آنکو به بقای تن او شاد نباشد

Идбори фанои ҳам ба бақо кард зи ҳирш

ادبار فنا هم به بقا کرد ز حیرش

Бахшад ғарази халқи бдонгўнаҳ ки гӯйӣ

بخشد غرض خلق بدانگونه که گویی

Соҳиби хабари оз ва ниёзаст замираш

صاحب خبر آز و نیازست ضمیرش

Дар қулзум агар бингарад аз дидаи ҳиммат

در قلزم اگر بنگرد از دیدهٔ همت

Аз рӯй бузургӣ нишморад ба ғадираш

از روی بزرگی نشمارد به غدیرش

Аз шарми ҳама хуй шудам он рӯз чу дарё

از شرم همه خوی شدم آن روز چو دریا

Комади хирад ва гуфт ки дарёст назираш

کامد خرد و گفت که دریاست نظیرش

Ин бе хурдии байн ки хирад кард валикин

این بی خردی بین که خرد کرد ولیکن

Донам ки ҳаво кард ба ногоҳ асираш

دانم که هوا کرد به ناگاه اسیرش

Акнӯн сӯй узр омаду исломи пазируфт

اکنون سوی عذر آمد و اسلام پذیرفت

Ёрб ба дурӯғӣ ки хирад гуфт мгирш

یارب به دروغی که خرد گفت مگیرش

Он хоҷа ки дар қолаби иқбол равон ӯст

آن خواجه که در قالب اقبال روان اوست

Назд уқалои тӯҳфаи асрор ниҳон ӯст

نزد عقلا تحفهٔ اسرار نهان اوست

Пайдост ба родӣу ниҳон аз карами хеш

پیداست به رادی و نهان از کرم خویش

Дар олами пайдоеи пайдо ва ниҳон ӯст

در عالم پیدایی پیدا و نهان اوست

Дар маҳфили перону ҷавонон ба латофат

در محفل پیران و جوانان به لطافت

Бо тҷрбти пер ва ба иқбол ҷавон ӯст

با تجربت پیر و به اقبال جوان اوست

Вақти назару ақл ба таълими маон ро

وقت نظر و عقل به تعلیم مهان را

Чун наргису сӯсани ҳамаи тани чашм ва забон ӯст

چون نرگس و سوسن همه تن چشم و زبان اوست

Он мард ки бошад гуҳи бахшоишу бахшиш

آن مرد که باشد گه بخشایش و بخشش

Сӯии ҳамагони суду сӯии хеш зиён ӯст

سوی همگان سود و سوی خویش زیان اوست

Он кас ки надонад ки ҷаҳон бар чаҳ намӯдаст

آن کس که نداند که جهان بر چه نمودست

Дар оҷили имрӯзи намӯдор ҷинон ӯст

در عاجل امروز نمودار جنان اوست

Аз гавҳар ӯ нур ҳаме гирад хуршед

از گوهر او نور همی گیرد خورشید

Чун банигарӣ пас мадади моя кон ӯст

چون به نگری پس مدد مایهٔ کان اوست

Як рӯзи гронҷон ва сбксор набӯдаст

یک روز گرانجان و سبکسار نبودست

Онкас ки мар ӯро сабк ингошт гарон ӯст

آنکس که مر او را سبک انگاشت گران اوست

Дар маҷлиси ъушрати зи латифӣу зарифӣ

در مجلس عشرت ز لطیفی و ظریفی

Хуршеди шукри пошу ма машк фишон ӯст

خورشید شکر پاش و مه مشک فشان اوست

Аз лутф чунонаст кигар ҳеҷ хирад ро

از لطف چنانست که گر هیچ خرد را

Пурсанад ки ҷон кист хирад гуяд ҷон ӯст

پرسند که جان کیست خرد گوید جان اوست

эй бози пасини зодаи маснӯъи нахустин

ای باز پسین زادهٔ مصنوع نخستین

Дар бахшишу бахшоиш ва дар дониш ва дар дайн

در بخشش و بخشایش و در دانش و در دین

Маҳрӯм чунонаст ҳасудат ки гуҳи хашм

محروم چنانست حسودت که گه خشم

Бар вай накунад ҳеҷ касе ҷӯад ба нафрин

بر وی نکند هیچ کسی جود به نفرین

Гар тамаъ кунад буии хуш аз боди сабои ҳеҷ

گر طمع کند بوی خوش از باد صبا هیچ

Ҳам боди сабо парда шавад пеши раёҳин

هم باد صبا پرده شود پیش ریاحین

Чун дасти ту май суд аҷаб нест ки бо ҷон

چون دست تو می‌سود عجب نیست که با جان

Шоҳӣ шавад аз фари ту зини ҷоҳи ту фарзин

شاهی شود از فر تو زین جاه تو فرزین

Он қавм ки буданд парокандатар аз наъш

آن قوم که بودند پراکنده‌تر از نعش

Гаштанди фароҳами зи сахои ту чу парвин

گشتند فراهم ز سخای تو چو پروین

Аслии сети сахои ту бар он гӯна ки ҳаргиз

اصلی‌ست سخای تو بر آن گونه که هرگز

На кам шавад аз соил ва на беш зи таҳсин

نه کم شود از سایل و نه بیش ز تحسین

Дар чашми сару дидаи сари мари ҳамагон ро

در چشم سر و دیدهٔ سر مر همگان را

Ботинат ба гул монаду зоҳират ба насрин

باطنت به گل ماند و ظاهرت به نسرین

Ҳаргизи ту баробари набавии зоҳиру ботин

هرگز تو برابر نبوی ظاهر و باطن

Бо онкии ҳаме нақш нагорд санами чин

با آنکه همی نقش نگارد صنم چین

Пайдо ва наонаш чу нагорд ба ҳақиқат

پیدا و نهانش چو نگارد به حقیقت

Пайдоаш чу гул бошаду пинҳонаш чу саргин

پیداش چو گل باشد و پنهانش چو سرگین

Дар ақди муҳосиб чу бибинӣ дилу кунаш

در عقد محاسب چو ببینی دل و کونش

Дили ақд навад бошаду куни ақди слосин

دل عقد نود باشد و کون عقد ثلاثین

Чусти сети улӯм ва аз дарат эй ҳайдари сонӣ

چست ست علوم و از درت ای حیدر ثانی

Хатми сети сахо бар кафат эй ҳотами ғазнӣн

ختم‌ست سخا بر کفت ای حاتم غزنین

эй давлати куллӣ зи макони ту мумкин

ای دولت کلی ز مکان تو ممکن

Ваии ҳикмати ҷузи ваии зи баёни ту мубин

وی حکمت جز وی ز بیان تو مبین

Бо рӯй ту тобанда на моҳаст ва на хуршед

با روی تو تابنده نه ماهست و نه خورشید

Бо хуии ту озод на сарваст ва на сӯсан

با خوی تو آزاد نه سروست و نه سوسن

Аз дасти қазои гардан ӯ шуд чу гиребон

از دست قضا گردن او شد چو گریبان

Кӯи пой ту бигирифт гуҳи оз чу доман

کو پای تو بگرفت گه آز چو دامن

Бар симу зар аз дасту дилати доғ ба китобаи сет

بر سیم و زر از دست و دلت داغ به کتابه ست

Козоди Бамоне ба гуҳи мкрмт аз « лн »

کازاد بمانی به گه مکرمت از «لن»

Аз ҳиммат олӣат сазад дар ҳама вақте

از همت عالیت سزد در همه وقتی

Пои ту сари авҷи Зуҳалро шудаи грзн

پای تو سر اوج زحل را شده گرزن

Бдгўии тугар зон ки бадат хонд худояш

بدگوی تو گر زان که بدت خواند خدایش

Доғяш наад зи оташу тавқяш ба гардан

داغیش نهد ز آتش و طوقیش به گردن

Бе доғи туу тавқи ту бдгўӣ туро ҳаст

بی داغ تو و طوق تو بدگوی ترا هست

Ҷонаши зи таниши мунҳазиму сараши зи гардан

جانش ز تنش منهزم و سرش ز گردن

Шуд хотири ту посухи мансӯбаи шатранҷ

شد خاطر تو پاسخ منصوبهٔ شطرنج

Шуд фикрати ту ҳосили ороиши маъдан

شد فکرت تو حاصل آرایش معدن

эй ҷон ба фидоят ки ббрдии ту зи мо ҷон

ای جان به فدایت که ببردی تو ز ما جان

эй тан ба фидоят ки бар оеи з дар тан

ای تن به فدایت که بر آیی ز در تن

Гар боду брўтм ба ҷуз аз хок дар тест

گر باد و بروتم به جز از خاک در تست

Чун шонаи ту худ сблту ришами ҳама бар кун

چون شانه تو خود سبلت و ریشم همه بر کن

эй мадҳати ту номаи имони атое

ای مدحت تو نامهٔ ایمان عطایی

Ваии толеъи ту қиблаи эҳсони худоӣ

وی طالع تو قبلهٔ احسان خدایی

Бум аз бар бом ту напарад ки на бо худ

بوم از بر بام تو نپرد که نه با خود

Аз лутфи ту ҳамроҳ кунад фари ҳумое

از لطف تو همراه کند فر همایی

Гуфтамат яке шеъри ду ҳафта ба се моҳа

گفتمت یکی شعر دو هفته به سه ماهه

Аз тақвияти ҳиссӣу нутқӣу намое

از تقویت حسی و نطقی و نمایی

Дорам тамаъ аз ҷӯади ту ҳар чанд наярзад

دارم طمع از جود تو هر چند نیرزد

Пероҳану дастору збрпўш ва ду тоӣ

پیراهن و دستار و زبرپوش و دو تایی

Нутқ аз ту лутф хоҳаду номии зи ту неъмат

نطق از تو لطف خواهد و نامی ز تو نعمت

Ҳис аз ту баҳо хоҳад ва мо аз ту баҳоӣ

حس از تو بها خواهد و ما از تو بهایی

Аз садри ту бояд ки ман ороста зоем

از صدر تو باید که من آراسته زایم

Нашигифт зи хуршеду маи оростаи зоӣ

نشگفت ز خورشید و مه آراسته زایی

Ту дода шиорӣ ба ман ва ёфта шеърӣ

تو داده شعاری به من و یافته شعری

Он ёфта ҷовидӣ ва ин дода фаное

آن یافته جاویدی و این داده فنایی

Доне ки амири суханами хосса ба мадҳат

دانی که امیر سخنم خاصه به مدحت

Мерай Чехияанд пеши ту бо далқи гадоӣ

میری چکند پیش تو با دلق گدایی

Ман лФҷи пар аз боди азин кӯй бидон кӯй

من لفج پر از باد ازین کوی بدان کوی

Вази халъати ту назд ҳамаи шукри сарое

وز خلعت تو نزد همه شکر سرایی

Овоза дар афтод ба ҳар ҷо ки ба як шеър

آوازه در افتاد به هر جا که به یک شعر

Имрӯз чунин дод фулонӣ ба сенае

امروز چنین داد فلانی به سنایی

ӯ ёфта аз давлат ва аз Авну бузургят

او یافته از دولت و از عون و بزرگیت

Аз ранҷу ғаму меҳнату идбори раҳоӣ

از رنج و غم و محنت و ادبار رهایی

Чашми ту зи баси ҳур чу бтхонаҳи чини бод

چشم تو ز بس حور چو بتخانهٔ چین باد

Вази хашми ту дар абрӯии бадхоҳи ту чини бод

وز خشم تو در ابروی بدخواه تو چین باد

Чунон ки ту дар доираи чархи нигинӣ

چونان که تو در دایرهٔ چرخ نگینی

Бар чашмаи хури номи ту чун нақши нигини бод

بر چشمهٔ خور نام تو چون نقش نگین باد

Дар ишқи фанои воъизи ақли ту хиради бод

در عشق فنا واعظ عقل تو خرد باد

Дар роҳи бақои қиблаи ҷони ту яқини бод

در راه بقا قبلهٔ جان تو یقین باد

Дар маҷлиси дайни гӯши дилати панди шинави бод

در مجلس دین گوش دلت پند شنو باد

Дар олами ҷони чашми дилати нодарраи байни бод

در عالم جان چشم دلت نادره‌بین باد

Он дил ки ба иқболи ту чун ҷон набӯд шод

آن دل که به اقبال تو چون جان نبود شاد

Андари раҳми қолаби идбори ҷанини бод

اندر رحم قالب ادبار جنین باد

Рӯй ту гуҳи рои сӯии гавҳари норст

روی تو گه رای سوی گوهر نارست

Чашми ту гуҳи чашми сӯии маркази тини бод

چشم تو گه چشم سوی مرکز طین باد

Халқи ту ба нури караму лутфу тавозуъ

خلق تو به نور کرم و لطف و تواضع

Чун оташ ва чун бод ва чу об ва чу замини бод

چون آتش و چون باد و چو آب و چو زمین باد

Ҳар зода ки дами ҷуз ба ризоӣ ту баровард

هر زاده که دم جز به رضای تو برآورد

Он дам ки нахустин будаш бозпасин бод

آن دم که نخستین بودش بازپسین باد

Дар олами ҷону хиради осори бузургӣ

در عالم جان و خرد آثار بزرگی

Чун гавҳари хуршеди ҷҳонтоби мубини бод

چون گوهر خورشید جهانتاب مبین باد

Ин шеър ки дар мадҳи ту имрӯзи бхўондм

این شعر که در مدح تو امروز بخواندم

Ҳқо ки чунин буд ва чунонаст ва чунин бод

حقا که چنین بود و چنانست و چنین باد

эй кавкаби олии дарҷ , васлат ҳаромасту ҳараҷ

ای کوکب عالی‌دَرَج، وصلت حرام است و حَرَج

эй рукни тоъати ҳамчуи ҳаҷ , алсбри мифтоҳи алФрҷ

ای رکن طاعت همچو حج، اَلصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج

То кӣ буд розам наҳуфт , ғам , хона сабрам бирафт

تا کی بود رازم نهفت، غم، خانهٔ صبرم برفت

Луқмони чунин дар сабр гуфт : алсбри мифтоҳи алФрҷ

لقمان چنین در صبر گفت: الصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج

То кӣ кашами бедоди ман , то кӣ кунам фарёди ман

تا کی کشم بیدادْ من، تا کی کنم فریادْ من

Рӯзӣ биёбам дод ман , алсбри мифтоҳи алФрҷ

روزی بیابم داد من، اَلصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج

Айюб бо чандини бало , кандар бало шуд мубтало

ایوب با چندین بلا، کاندر بلا شد مبتلا

Пайвастаи ин будаш дуо : алсбри мифтоҳи алФрҷ

پیوسته این بودش دعا: الصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج

Ёқӯб каз ҳиҷри писар , чандин Балош омад ба сар

یعقوب کز هجر پسر، چندین بلاش آمد به سَر

Қавлаши ҳамеи бади сар ба сар : алсбри мифтоҳи алФрҷ

قولش همی بُد سر به سر: اَلصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج

Юсуф ки андар чоҳ шуд , коми дил бадхоҳ шуд

یوسف که اندر چاه شد، کامِ دلِ بدخواه شد

Аз чоҳи сӯй ҷоҳ шуд , алсбри мифтоҳи алФрҷ

از چاه سوی جاه شد، اَلصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج

Вомиқ ба узро чун расед , ърўаҳ ба ъФро чун расед

وامِق به عَذرا چون رسید، عُروَه به عَفرا چون رسید

Асъад ба асмо чун расед , алсбри мифтоҳи алФрҷ

اسعد به اسما چون رسید، اَلصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج

То ҷонам аз ту хаста шуд , то дил ба меҳрат баста шуд

تا جانم از تو خسته شد، تا دل به مهرت بسته شد

Гуфтори ман пайваста шуд : алсбри мифтоҳи алФрҷ

گفتار من پیوسته شد: اَلصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج

Аз тавбаи дил озурдаам , чун тан кноғӣ карда ам

از توبه دل‌آزرده‌ام، چون تن کُناغی کرده‌ام

Аз пеш дил овардаам , алсбри мифтоҳи алФрҷ

از پیش دل آورده‌ام، اَلصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج

Мардум ки бошад дар ҷаҳон бо ғам намонад ҷовдон

مردُم که باشد در جهان با غم نمانَد جاودان

Ҳам бигузаранд андҳон , алсбри мифтоҳи алФрҷ

هم بگذرانَد اَندُهان، اَلصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج

Панди сенае гӯш кун , гар медиҳандат нӯш кун

پند سنایی گوش کن، گر مِی دهندت نوش کن

Ранҷат расад , хомӯш кун ! алсбри мифтоҳи алФрҷ

رنجت رسد، خاموش کن! اَلصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج