Илм бо кори сӯдманд буд
علم با کار سودمند بُوَد
Илм бе кори пои банд буд
علم بیکار پایبند بود
Илми дорӣ вале ба суду рибо
علم داری ولی به سود و ربا
Мўлъӣ лек бар фасоду зино
مولعی لیک بر فساد و زنا
Илми мухлиси дарун ҷон бошад
علم مخلص درون جان باشد
Илми дурӯӣ бар забон бошад
علم دوروی بر زبان باشد
Чун қалам дор гуфт ҷуфти қадам
چون قلمدار گفت جفتِ قدم
Вари надорӣ ту навен буи на қалам
ور نداری تو نون بُوی نه قلم
Тозагии дониш аз савоб омад
تازگی دانش از صواب آمد
Фрҳии моҳи з офтоб омад
فرّهی ماه ز آفتاب آمد
Моҳ беофтоб торикаст
ماه بیآفتاب تاریکست
Врчаҳи онҷо мсоФаҳ наздикаст
ورچه آنجا مسافه نزدیکست
Ҳарки ӯ отшисти об нигор
هرکه او آتشیست آب نگار
Донкаҳ ӯ ҳаст рӯз дар кирдор
دانکه او هست روز در کردار
Зонка иқбол омма наҳиммат ӯст
زانکه اقبال عامه نَهمت اوست
Қимат ӯ ба қадар ҳиммат ӯст
قیمت او به قدرِ همّت اوست
Ҳақ Фромш макун ба давлати нав
حق فرامش مکن به دولت نو
Зонка дар дасти гозрсти гарав
زانکه در دست گازرست گرو
Илм бо ту нагӯяд инчи сухан
علم با تو نگوید ایچ سخن
Зонка гуҳ мард бошӣу гуҳи зан
زانکه گه مرد باشی و گه زن
Рехтаи оби рӯзгори ту ҳақ
ریخته آبِ روزگار تو حق
Ҷомаи зарқ халқ карда халқ
جامهٔ زرق خلق کرده خَلق
Бухлу ҷавдат барои мардуми кӯй
بخل و جودت برای مردم کوی
Рӯзу шаби дӯсти хоҳу душмани ҷӯй
روز و شب دوست خواه و دشمن جوی
Дил ӯ ҷони мард ғамгин аст
دل او جان مرد غمگین است
Ҳеҷ айбаш макун ки бе дайнаст
هیچ عیبش مکن که بی دینست
Ҷуз ба қавли ту ва ту дар олам
جز به قول تو و تو در عالم
Хуру хафоашро ки дид баҳам
خور و خفّاش را که دید بهم
Бар сар ман мазан ки барпоем
بر سر من مزن که برپایم
Зонка ман оламам чунин поем
زانکه من عالمم چنین پایم
Вар ту бинишаста Эй макун Фрҳӣ
ور تو بنشستهای مکن فَرهی
Зонка ту фитна Эй нишаста баӣ
زانکه تو فتنهای نشسته بهی
Ҳркҷо давлатасту бурное
هرکجا دولتست و بُرنایی
Ту бдонкси мчх ки брноӣӣ
تو بدانکس مچخ که بَرنائی
Субҳ кӣ пеши оФтобстӣ
صبح کی پیش آفتابستی
Гар дарави тундӣу штобстӣ
گر درو تندی و شتابستی
Хам рӯйин чарост бар курсӣ
خم رویین چراست بر کرسی
Чун азуи мушкилӣ наме пурсӣ
چون ازو مشکلی نمیپرسی
На ҳронкс ки курсӣӣ дорад
نه هرآنکس که کرسیی دارد
Мушкили соилии буруни орад
مشکل سایلی برون آرد
Сухани биҳдаҳ з ифротаст
سخن بیهُده ز افراطست
Ҳарки дорад хамӣ на суқротаст
هرکه دارد خمی نه سقراطست
Фазли яздонат ба ки миннати ҳиз
فضل یزدانت به که منّت حیز
Дами исоат ба ки кӯҳли азиз
دَم عیسیت به که کُحل عزیز
Ба яке боми гӯш чун дорӣ
به یکی بام گوش چون داری
Ба ду хонаи хурӯш чун дорӣ
به دو خانه خروش چون داری
Ба яке хонаи худ надории тоб
به یکی خانه خود نداری تاب
Вази вуҷӯди ту хона гашта хароб
وز وجود تو خانه گشته خراب
Хасм ӯгар хато кунад тадбир
خصم او گر خطا کند تدبیر
Рӯзгораш ато кунад тавфир
روزگارش عطا کند توفیر
Қоф кӯҳасту бас гарон бошад
قاف کوهست و بس گران باشد
Ҳаркии аҳмақ буд чунон бошад
هرکه احمق بُوَد چنان باشد
Бар дили халафи кофи кибру газоф
بر دل خلف کاف کبر و گزاف
Набӯд ҳеҷ камтар аз ки қоф
نبود هیچ کمتر از کُه قاف
Хасми худро ту чун ҳабиби мадон
خصم خود را تو چون حبیب مدان
Марди мсрўъро табиби мадон
مرد مصروع را طبیب مدان
Мушкилии коблҳӣ ҷавоб диҳад
مشکلی کابلهی جواب دهد
Зиреҳии дон ки бод зоб диҳад
زرهی دان که باد زآب دهد
Худ надорад ба ҳеҷ тадбирӣ
خود ندارد به هیچ تدبیری
Зираи оби тоқати тирӣ
زرهِ آب طاقت تیری
Кӣ сетанд ҳакими фарзона
کی ستاند حکیم فرزانه
Доруии саръро зи девона
داروی صرع را ز دیوانه
Чун набошад ба роҳи пичопич
چون نباشد به راه پیچاپیچ
Оқил аз чашм бад натарсад ҳеҷ
عاقل از چشم بد نترسد هیچ
Хизрӣ аз ғӯли чашм чун дорад
خضری از غول چشم چون دارد
Онкӣ ӯ Хизрӣ аз дарун дорад
آنکه او خضری از درون دارد
Гар туро нест ҳоилӣ дар роҳ
گر ترا نیست حایلی در راه
Гом дар на ҳадис кун кӯтоҳ
گام در نه حدیث کن کوتاه
Ҳаст бар лавҳи Модату муддат
هست بر لوح مادت و مدّت
Бова то ақлу ҷон , алифи ваҳдат
باو تا عقل و جان، الف وحدت
То фурӯд омад аз раҳи фармон
تا فرود آمد از ره فرمان
Ақл бар нафасу нафас бар инсон
عقل بر نفس و نفس بر انسان
Олами мзлм аз нузулаши нур
عالم مظلم از نزولش نور
Ёфт ва рухшанда шуд чу талъати ҳур
یافت و رخشنده شد چو طلعت حور
Наъту фазл расӯл шуд гуфта
نعت و فضل رسول شد گفته
Дар ақл фаъол кун суфта
دُر عقل فعال کن سفته