Ақли чашм ва паямбарӣ нураст
عقل چشم و پیمبری نورست
Он азин ин аз он на бас давраст
آن ازین این از آن نه بس دورست
Инки дар дасти шаҳвату хашманд
اینکه در دست شهوت و خشمند
Чашм бенуру нур бе чашманд
چشم بینور و نور بیچشمند
Нур бе чашми шох бе бар дон
نور بیچشم شاخ بیبر دان
Чашм бе нури ҷисм бе сари дон
چشم بینور جسم بیسر دان
Ин тавозуъ намой пари талбис
این تواضع نمای پر تلبیس
Вон такаббур физой чун Иблис
وآن تکبر فزای چون ابلیس
Ин зи дасти амир чиз диҳад
این ز دست امیر چیز دهد
Вони зи куни раис тез диҳад
وآن ز کون رئیس تیز دهد
Нест ҷузи шаръу ақлу ҷону димоғ
نیست جز شرع و عقل و جان و دماغ
Халқро дар ду хиттаи чашму чароғ
خلق را در دو خطه چشم و چراغ
Чун туро аз хирад ҳаво бадаласт
چون ترا از خرد هوا بدلست
Ханда т ояд з ҳарчӣ ҷуз ҷадаласт
خندهت آید ز هرچه جز جدلست
Чун хиради сӯй ҳар дилӣ пуед
چون خرد سوی هر دلی پوید
Вази дили ҳаркасӣ сухан гуяд
وز دل هرکسی سخن گوید
Аз паии маслиҳати дарин бунёд
از پی مصلحت درین بنیاد
Коўлш оташасту охири бод
کاوّلش آتش است و آخر باد
Қаҳрамони амини издонист
قهرمانِ امین یزدانیست
Баҳрмон нигин инсонӣаст
بهرمانِ نگین انسانیست
Ақл ҷуз доду ҷуз карам накунад
عقل جز داد و جز کرم نکند
Ки улуламри худ ситам накунад
که اولوالامر خود ستم نکند
Ақл чун баргушод зоғи ҳавас
عقل چون برگشاد زاغ هوس
Дркшд чун тзрўи сар дар хас
درکشد چون تذرو سر در خس
Рокибӣ каз хирад Аннан дорад
راکبی کز خرد عنان دارد
Асби анҷоми зер рон дорад
اسب انجام زیر ران دارد
Чеҳраеро ки рӯз бад набӯд
چهرهای را که روز بد نبود
Ҳеҷ машшота чун хирад набӯд
هیچ مشاطه چون خرد نبود
Аз хирад бдгҳр нагирад фар
از خرد بدگهر نگیرد فرّ
Кӣ шавад санги бдгҳри гавҳар
کی شود سنگ بدگهر گوهر
Мадае пӯри рӯзи нек ба бад
مده ای پور روز نیک به بد
Бо хрдрўи зон на бо дили худ
با خردرو زآن نه با دل خود
Бо хирад бош ва аз ҳаво бигурез
با خرد باش و از هوا بگریز
Ки ҳавои ълтисти ранг омез
که هوا علّتیست رنگ آمیز
Кун бе тҷрбти фасод буд
کَون بیتجربت فساد بود
Тҷрбти ақли мстФод буд
تجربت عقل مستفاد بود
Хирад аз баҳр ъотФт бошад
خرد از بهر عاطفت باشد
Хатми умраш бар ин сифат бошад
ختم عمرش بر این صفت باشد
Хирад аз баҳр бар ва эҳсонаст
خرد از بهر برّ و احسانست
Зонка худ хилқаташ азин сонаст
زانکه خود خلقتش ازین سانست
Ҳарфи бад бар забон бӯн бошад
حرف بد بر زبان بون باشد
Ҳарки бо дайн буд на дун бошад
هرکه با دین بود نه دون باشد
Малики ақл аз ъқуди конӣ ба
ملک عقل از عقود کانی به
Подшоҳии зи посбонӣ ба
پادشاهی ز پاسبانی به
Ақлро ҳеҷ мадҳ натавон гуфт
عقل را هیچ مدح نتوان گفت
Ҷузи бадв дар мадҳ натавон сифт
جز بدو دُرّ مدح نتوان سفت
Шӯ раҳо кун ҷаҳони фонӣ ро
شو رها کن جهان فانی را
То бадонеи ҷамоли боқӣ ро
تا بدانی جمال باقی را
Он касе кӯ ба малик ақл расед
آن کسی کو به ملک عقل رسید
Ду ҷаҳонро чунонкӣ ҳаст бидид
دو جهان را چنانکه هست بدید
Аз барои ҳусӯли неъмати дил
از برای حصول نعمت دل
Дар дили овези хок бар сари гул
در دل آویز خاک بر سرِ گل
эй худованди холиқи субҳон
ای خداوند خالق سبحان
Ман раҳеро ба малики ақли расон
من رهی را به ملک عقل رسان
Сухани ақл чун тамом омад
سخن عقل چون تمام آمد
Илмро дар ҷаҳон низом омад
علم را در جهان نظام آمد