Ҳақиқат - чун муҳаққиқи гашт ки мбдоء иборатаст аз зуҳӯр ҳастӣ дар нестӣ , маъоди иборат буд аз зуҳӯри нестӣ дар ҳастӣ , чаҳ мабдау маъоди мтқоблоннд : комаи бдонои аввали халқи нъидаҳ .

حقیقت- چون محقق گشت که مبداء عبارت است از ظهور هستی در نیستی، معاد عبارت بود از ظهور نیستی در هستی، چه مبدأ و معاد متقابلانند: کما بدانا اول خلق نعیده.

Ҳақиқат - зуҳӯр ҳастӣ дар нестии изҳору эҷод халқасту зуҳӯри нестӣ дар ҳастӣ ахФоء ,у эъдому мӯат , мбдоء чун зуҳӯр ҳастӣ буд дар нестӣ : аласти брбкми қолўои балӣ . Маъод зуҳӯр ҳастӣ бошад дар ҳақиқати худаш : лмни алмалики алиўми ллаҳи алвоҳади алқҳор .

حقیقت- ظهور هستی در نیستی اظهار و ایجاد خلق است و ظهور نیستی در هستی اخفاء، و اعدام و موت، مبداء چون ظهور هستی بود در نیستی: الست بربکم قالوا بلی. معاد ظهور هستی باشد در حقیقت خودش: لمن الملک الیوم للّه الواحد القهار.

Ҳақиқат - зуҳӯр ҳастӣ дар нестии иқтизои фаноӣ мазҳар кунад ба ҳукми зоҳирят ки зотӣаст мар ҳастиро ва ин ду ҳол ба ншأтин махсӯсаст : ва мо ҳзаҳи алҳаёти алднёи алои лаҳву лаъибу ани ?илдори алохраҳи ?лаии алҳиўон .

حقیقت- ظهور هستی در نیستی اقتضای فنای مظهر کند به حکم ظاهریت که ذاتی است مر هستی را و این دو حال به نشأتین مخصوص است: و ما هذه الحیات الدنیا الا لهو و لعب و ان الدار الاخرة لهی الحیوان.

Ҳақиқат - нест аз рӯй нестӣ ҳаст нагардад , ва ҳаст аз рӯй ҳастӣ нест нашавад , ки қалби ҳақоиқ лозим ояд ,у фаноу бақо ҳар ду амри аътбори​онд ки аз таҷаддуди тааюноти мтбоинаҳ ва мтўоФқаҳ намӯда ми​шўду ваҷҳи нестии доимо фонӣаст ва ваҷҳ ҳастӣ доимои боқӣ : кули шиӣии ҳолки алои виҷҳа .

حقیقت- نیست از روی نیستی هست نگردد، و هست از روی هستی نیست نشود، که قلب حقایق لازم آید، و فنا و بقا هر دو امر اعتباری​اند که از تجدد تعینات متباینه و متوافقه نموده می​شود و وجه نیستی دایما فانی است و وجه هستی دایما باقی: کل شیئی هالک الا وجهه.

Ҳақиқат - бақои исм вуҷӯдаст дар рутбаи мазоҳир , лекини ҳақиқии лозими зоти вуҷӯд буд вмҷозӣ ба ҳасби имтидоди мазоҳири мтўоФқаҳ ,у бози фанои исми иртифоъ тааюнаст махсӯс ва ин лозими зоти тааюн буд : мо ъндкми инФд ва мо ъндоллаҳи боқ .

حقیقت- بقا اسم وجود است در رتبۀ مظاهر، لیکن حقیقی لازم ذات وجود بود ومجازی به حسب امتداد مظاهر متوافقه، و باز فنا اسم ارتفاع تعین است مخصوص و این لازم ذات تعین بود: ما عندکم ینفد و ما عنداللّه باق.

Тамсил - тааюни аноӣии ҷузъии Маслан ба инкисор муртафаъ шавад вбр ӯ итлоқи фано ва адам накунанд бо онкии суфолро боқии хўонндўи алии ҳозо чун суфоли хок ва хокистар шавад , пас бақои исми ҳамон вуҷӯдаст ки бо тааюни аноиӣ буд ки дар суфоли итлоқи ми​кннд , ва агар на суфолро ҳодис гуфтандӣ на боқӣ : Флои тҳсбни аллазӣнаи қтлўои фии сиблати аллоҳи амвоти бали аҳёء .

تمثیل- تعین انائی جزئی مثلا به انکسار مرتفع شود وبر او اطلاق فنا و عدم نکنند با آنکه سفال را باقی خوانندو علی هذا چون سفال خاک و خاکستر شود، پس بقای اسم همان وجود است که با تعین انایی بود که در سفال اطلاق می​کنند، و اگر نه سفال را حادث گفتندی نه باقی: فلا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل اللّه اموات بل احیاء.

Ҳақиқат - зуҳӯри вуҷӯди таҷаллӣоти ваҷҳи боқӣ чун дар мазоҳири мтўоФқаҳ буд исми бақо ки лозими вуҷӯд зоҳираст дар он мазҳар зуҳӯр кунад , чаҳ мулоимату тавофуқ дар таври хеш яъне дръолми касрати мазҳари олами ваҳдати вҳсни ваҷҳи боқи​онду боз чун зуҳӯри он дар мазоҳири ғирмтўоФқаҳ буд фано ки адам мазҳараст зоҳир гардад . Чаҳ адами тавофуқу мухолифати адамӣ дар ин таври мазҳари касрату қубҳи ваҷҳи фонии адам мумкинаст : кули ман алайҳои ?фон ,у ибқии ваҷҳи рбки зулҷалолу алокром .

حقیقت- ظهور وجود تجلیات وجه باقی چون در مظاهر متوافقه بود اسم بقا که لازم وجود ظاهر است در آن مظهر ظهور کند، چه ملایمت و توافق در طور خویش یعنی درعالم کثرت مظهر عالم وحدت وحسن وجه باقی​اند و باز چون ظهور آن در مظاهر غیرمتوافقه بود فنا که عدم مظهر است ظاهر گردد. چه عدم توافق و مخالفت عدمی در این طور مظهر کثرت و قبح وجه فانی عدم ممکن است: کل من علیها فان، و یبقی وجه ربک ذوالجلال و الاکرام.

Рамз - мадрак аз ваҷҳи зоҳири ҳис дар ин ншأаҳ дунёасту мадрак аз ваҷҳи ботини ақл дар ин ншأаҳ охиратаст ва дар ншأаҳи дигари қазияи мунъакис буду хати ваҳмии миёни зҳўрўи бутуни барзах ҳудусасту ттмаҳи ин ҳақиқат дар исми зоҳир ва ботин гуфта шуд : ва ман вроӣҳми барзахи илои явми ибъсўн .

رمز- مدرک از وجه ظاهر حس در این نشأه دنیا است و مدرک از وجه باطن عقل در این نشأه آخرت است و در نشأه دیگر قضیه منعکس بود و خط وهمی میان ظهورو بطون برزخ حدوث است و تتمه این حقیقت در اسم ظاهر و باطن گفته شد: و من ورائهم برزخ الی یوم یبعثون.

Нукта - масофати миёни дунёу охират аз мақула Киеваст : ман моти Фқди қомати қиёмата ,у каммияти тобеъи он : беъсати аноу алсоъаҳи кҳотин , явми конҳми ирўнаҳи бъидоўнроаҳи қрибо .

نکتة- مسافت میان دنیا و آخرت از مقوله کیف است: من مات فقد قامت قیامته، و کمیت تابع آن: بعثت انا و الساعة کهاتین، یوم کانهم یرونه بعیداونراه قریبا.

Ҳақиқат - гуфта шуд ки тааюн дар ҳар турфаи алъайни мунтафӣу мутаҷаддиди ми​грдду антФои ҷузви мусталзими антФоӣ куласту вуҷӯди ҳақи таъолии файёз мутлақасту воҳби алсўр беиллату олату модау муддат . Пас олам дар ҳар трФҳолъини маъдӯми ми​грдду олами дигари мавҷӯди ми​шўд : анмои тўъдўни лсодқу ани аддӣни лўоқъ .

حقیقت- گفته شد که تعین در هر طرفة العین منتفی و متجدد می​گردد و انتفای جزو مستلزم انتفای کل است و وجود حق تعالی فیاض مطلق است و واهب الصور بی علت و آلت و ماده و مدت. پس عالم در هر طرفةالعین معدوم می​گردد و عالم دیگر موجود می​شود: انما توعدون لصادق و ان الدین لواقع.

Ҳақиқат - чун ғайривуҷӯди ҳақи таъолии ҷуз адам нест ба зарурати ртбти тааюнотро ба ҷумлагӣ ки мсмоаст ба ин олами ниҳоятӣу инқирозӣ буд ,у тааюноти мтўоФқаҳи маҷозиро анқзоӣӣ бошад ки он мсмоаст ба : томаҳи куброу ншأаҳи ахрӣ . Лекини маҳҷӯби макону замонро назар ба фанои чизе ки умри он дҳўр буд нарасад , он чунонкӣ гуфта шуд , магар вақте ки таии замон ва макон карда шавад : куллан сиълмўни сам куллан сиълмўн .

حقیقت- چون غیروجود حق تعالی جز عدم نیست به ضرورت رتبت تعینات را به جملگی که مسما است به این عالم نهایتی و انقراضی بود،‌و تعینات متوافقه مجازی را انقضائی باشد که آن مسما است به: طامۀ کبری و نشأه اخری. لیکن محجوب مکان و زمان را نظر به فنای چیزی که عمر آن دهور بود نرسد، آن چنانکه گفته شد، مگر وقتی که طی زمان و مکان کرده شود: کلا سیعلمون ثم کلا سیعلمون.

Қоида - аз бҳс​ҳои рафта равшан шуд ки қиёмати куброро се мисоласт : аввали онкӣ дар ҳар трФҳолъин ба нисбат бо ҳар шахс ва ба нисбат бо ҷамеъи олами воқеъи ми​шўд . Дувуми онкӣ махсӯсаст ба орифи баъд аз марги ихтиёрӣ ба ҳасби тараққӣу таҷаддуди аҳволу суръати сарёну кашфи асрор . Сим муштаракаст миёни ашхоси инсонӣу махсӯси бад-ӣни навъи баъд аз мӯати табиӣ . Аммо томҳолкбрӣ ба нисбат бо маҷмӯи ашхосу анвоъу аҷнос буд ки замонро ба куллӣ тай кунанд ки : вмои амролсоъаҳи алои клмҳи албсри аўҳўоқрб . Ва маконро ҳам чунон тай кунанд ки : явми тбдли аларзи ғайриаларзу азои алсмоءи аншқту азои алшмси кӯрату азои алсмоءи анФтрти алоёт .

قاعدة- از بحث​های رفته روشن شد که قیامت کبری را سه مثال است: اول آنکه در هر طرفةالعین به نسبت با هر شخص و به نسبت با جمیع عالم واقع می​شود. دوم آنکه مخصوص است به عارف بعد از مرگ اختیاری به حسب ترقی و تجدد احوال و سرعت سریان و کشف اسرار. سیم مشترک است میان اشخاص انسانی و مخصوص بدین نوع بعد از موت طبیعی. اما طامةالکبری به نسبت با مجموع اشخاص و انواع و اجناس بود که زمان را به کلی طی کنند که: وما امرالساعة الا کلمح البصر اوهواقرب. و مکان را هم چنان طی کنند که: یوم تبدل الارض غیرالارض و اذا السماء انشقت و اذا الشمس کورت و اذا السماء انفطرت الآیات.

Ҳақиқат - чунонкии қӯти тинати мбдоء дар маоши пайдои ми​грдду тааюнот аз авзоъу ҳиأти брўФқи зуҳӯри ин ншأаҳи ориз ӯ ми​шўди чунонкӣ аз қӯти аносиру имтизоҷи эшон анвоъу аснофи мутаваллиди ми​грдд ,у мтхилаҳ ки тасвири маъонии ми​кнди бахусӯс дар хоб ,у млоику ҷин ки ба ашколи мухталифаи муташаккили ми​шўд , ҳам чунон қӯти ботиняти маоши нафасӣу баданӣ дар маъод ба феъл ояд ва зоҳир гардад ,у муносиби он ншأаҳи мусаввир ва муҷассам шавад , бар вифқи он қӯт аз илму амал ,у халқ ки натиҷаи он буду сувару ҳиأту асмои он дар нсўс воридаст чун ҳуру қусӯру тӯбоу ризвону анҳору асмору бози аздоди он аз мору каждуму оташу молик ,у ваҷҳи муносибат ҳар яке аз аҷзоъ бо амалӣ ки мутараттибаст бар он бар соҳиби басират пӯшида намонад : анмои аъмолкми ирди алайкум , ФкшФнои ънки ғтоءки Фбсрки алиўми ҳадид .

حقیقت- چنانکه قوت طینت مبداء در معاش پیدا می​گردد و تعینات از اوضاع و هیأت بروفق ظهور این نشأه عارض او می​شود چنانکه از قوت عناصر و امتزاج ایشان انواع و اصناف متولد می​گردد، و متخیله که تصویر معانی می​کند بخصوص در خواب، و ملایک و جن که به اشکال مختلفه متشکل می​شود، هم چنان قوت باطنیت معاش نفسی و بدنی در معاد به فعل آید و ظاهر گردد، و مناسب آن نشأه مصور و مجسم شود، بر وفق آن قوت از علم و عمل، و خلق که نتیجه آن بود و صور و هیأت و اسمای آن در نصوص وارد است چون حور و قصور و طوبی و رضوان و انهار و اثمار و باز اضداد آن از مار و کژدم و آتش و مالک، و وجه مناسبت هر یکی از اجزاء با عملی که مترتب است بر آن بر صاحب بصیرت پوشیده نماند: انما اعمالکم یرد علیکم، فکشفنا عنک غطاءک فبصرک الیوم حدید.

Ҳақиқат - тӯли аъмори вхлўди ашхос ба ҳасби тавофуқи мазоҳири тааюноту касрати он буд , Маслан умри замон ки аҷзои он яъне онот дар ғоят тавофуқаст дарози умртар аз афлокаст , ва ҳамчунон афлок ки бсит​онди азъносри диринҳ​тронду аносир аз маволеду ҷавоҳири фии алҷмлаҳ аз эъроз , ва чун охирату охиратён дар ғояти эътидолу тўоФқ​онд то ташобуҳ дар он воқеъи ми​шўд , лоҷарами доими алўҷўд ва мухиллад бошанд :у атўобаҳи мтшобҳоу ?лаами фӣҳо азўоҷи мутаҳҳара ва ҳам фӣҳо холдўн .

حقیقت- طول اعمار وخلود اشخاص به حسب توافق مظاهر تعینات و کثرت آن بود، مثلا عمر زمان که اجزای آن یعنی آنات در غایت توافق است دراز عمرتر از افلاک است، و همچنان افلاک که بسیط​اند ازعناصر دیرینه​تراند و عناصر از موالید و جواهر فی الجمله از اعراض، و چون آخرت و آخرتیان در غایت اعتدال و توافق​اند تا تشابه در آن واقع می​شود، لاجرم دایم الوجود و مخلد باشند: و اتوابه متشابها و لهم فیها ازواج مطهرة و هم فیها خالدون.

Тазкира - ташобуҳ дар аҳволи маъоди собиқон ки ба мақоми иттиҳоди рсидҳ​онд ва ба бақои ҳақиқӣ мавсуф гаштау сӯрати тазоду ихтилофи тааюнот ба куллият аз эшон муртафаъ шудаи зиёдат аз Аброр буд ки асҳоби имин​онд , чунонкӣ фармуд : мткӣини алайҳои мутақобилин ,у дротФоқи вохтлоФи аҳволи тавоифи се гона аз собиқону асҳоби ямину асҳоби шимол дар сӯраи воқеаи таъаммул бояд кард то равшани грддоит : анаи лқрони Карим , фии китоби макнун , лоимсаҳи алои алмтҳрўн , танзили ман раби Алъоламин .

تذکرة- تشابه در احوال معاد سابقان که به مقام اتحاد رسیده​اند و به بقای حقیقی موصوف گشته و صورت تضاد و اختلاف تعینات به کلیت از ایشان مرتفع شده زیادت از ابرار بود که اصحاب یمین​اند، چنانکه فرمود: متکئین علیها متقابلین، و دراتفاق واختلاف احوال طوایف سه گانه از سابقان و اصحاب یمین و اصحاب شمال در سورۀ واقعه تأمل باید کرد تا روشن گرددآیت: انه لقرآن کریم، فی کتاب مکنون، لایمسه الا المطهرون، تنزیل من رب العالمین.

Қоида - ғояти камол ҳар чизеи билқувва дар ӯ ҳосиласт , балки камолоти ҷумлаи ашёъ дар ҳар шиӣӣ мркўзасту бавоситаи тааюнот даров пўшидҳ​онд : мо болаззоти лоизўли бмои болърз . Чун мавонеъ муртафаъ гардад аз ӯ ба зуҳӯр ояду анвоъи лаззоти ҳиссӣу ваҳмии вхёлӣу ақлӣу кашфӣ ба ҳасби вусӯл ҳар як ба мулоиму мувофиқи хеш ҳосил шавад : Флои тааллуми нафаси мо ахФии ?лаами ман қурраи аъини вФиҳои мотштҳиаҳи алонФси втлзолоъин .

قاعدة- غایت کمال هر چیزی بالقوة در او حاصل است، بلکه کمالات جملۀ اشیاء در هر شیئی مرکوز است و بواسطۀ تعینات دراو پوشیده​اند: ما بالذات لایزول بما بالعرض. چون موانع مرتفع گردد از او به ظهور آید و انواع لذات حسی و وهمی وخیالی و عقلی و کشفی به حسب وصول هر یک به ملایم و موافق خویش حاصل شود: فلا تعلم نفس ما اخفی لهم من قرة اعین وفیها ماتشتهیه الانفس وتلذالاعین.

Ҳақиқат - чун ҳар як аз қувои мазкӯра ба қӯти маҷмӯ мавсуф гирданд маҷмӯи мадракот ҳар якеро ҳосил шавад ,у чашм ки алтФи вошрФи олот идрокаст ба ғояти венҳояти камоли идрок хеш расад ,у вуҷӯд ба куллият бо ҷумлаи маротиби камол бар ӯ зоҳир шавад , маърифату кашф ки ҳисса басиратаст ба рӯят мсмо гардад : вуҷӯҳи иўмӣзи нозраҳи илои рабҳо нозира .

حقیقت- چون هر یک از قوای مذکوره به قوت مجموع موصوف گردند مجموع مدرکات هر یکی را حاصل شود، و چشم که الطف واشرف آلات ادراک است به غایت ونهایت کمال ادراک خویش رسد، و وجود به کلیت با جملۀ مراتب کمال بر او ظاهر شود، معرفت و کشف که حصه بصیرت است به رویت مسما گردد: وجوه یومئذ ناضرة الی ربها ناظرة.

Фзолк - маърифати фитрӣ ки лозим вуҷӯдаст ба мсобти ҳуба бар атвори ншأтин гузор фармуд ва дар ҳар таврӣ ӯро шуҳудии хос ҳосил гардиду мртбҳ​оӣ аз маротиби камол ба феъл омаду исмӣ аз асмои ҳасанӣ ба ҳади шуҳуд Айнӣ расед ,у боз дар охир , охир дар мазҳари аввалу зоҳир дар мазҳари ботин зуҳӯр фармуд . Акнӯн маълум шавад ки хати мустақӣми ваҳмӣ дар сӯрати шаҷара ба ҳақиқат даврӣ бӯдааст , чаҳ ки иттисоли нуқтаи аввалу охири ҷуз дар ҳаракати даврии сӯрат на бандад ,у боз дар ҳаракати ваҳмии доираи муҳӣт ба ҳақиқати нуқтаи басит муҷаррадасту нуқтаи айни ваҳдат : манеҳ бдоءу илайҳи иъўд . Ҳўи алаввалу алохру аззоҳиру алботну ҳўи бакули шиӣии алӣами влоҳўлу лоқўаҳи алоболлаҳи алълии алъзим .

فذالک- معرفت فطری که لازم وجود است به مثابت حبه بر اطوار نشأتین گذار فرمود و در هر طوری او را شهودی خاص حاصل گردید و مرتبه​ای از مراتب کمال به فعل آمد و اسمی از اسمای حسنی به حد شهود عینی رسید، و باز در آخر، آخر در مظهر اول و ظاهر در مظهر باطن ظهور فرمود. اکنون معلوم شود که خط مستقیم وهمی در صورت شجره به حقیقت دوری بوده است، چه که اتصال نقطۀ اول و آخر جز در حرکت دوری صورت نه بندد، و باز در حرکت وهمی دایرۀ محیط به حقیقت نقطه بسیط مجرد است و نقطه عین وحدت: منه بداء و الیه یعود. هو الاول و الآخر و الظاهر و الباطن و هو بکل شیئی علیم ولاحول و لاقوة الاباللّه العلی العظیم.