Роҳи хоҳӣ ба саҳну сафаи бор
راه خواهی به صحن و صفۀ بار
Чанг дар ақлу нақли муҳками дор
چنگ در عقل و نقل محکم دار
Вар ндонӣ бад-ӣни ҳамаи раҳи барад
ور ندانی بدین همه ره برد
Ин заъифи асли он ба назм оварад
این ضعیف اصل آن به نظم آورد
Ҷумлаи илми алиқину айни яқин
جمله علم الیقین و عین یقین
Бози ҳақи алиқин қавм гузин
باز حق الیقین قوم گُزین
Баъд аз он қиссаи залоли мубин
بعد از آن قصۀ ضلال مبین
Гуфта бар суннати каломи маин
گفته بر سنت کلام مهین
Фслҳоро бидон лақаб кардам
فصلها را بدان لقب کردم
Назмро ҳам бидон ртб кардам
نظم را هم بدان رُتَب کردم
Ҳашт бобаст ва ҳар яке дар фасл
هشت باب است و هر یکی در فصل
Карда тафсили Фслҳои чори асл
کرده تفصیل فصلها چار اصل
Аввалин асли эътиқоди саҳеҳ
اولین اصل اعتقاد صحیح
Ба гувоҳии ақлу нақли сариҳ
به گواهی عقل و نقل صریح
Кунам он муддаои хеши дуруст
کنم آن مدّعای خویش درست
То бадонеи ақидаро зи нахуст
تا بدانی عقیده را ز نخست
Пас кунам ҳали ояти андари пай
پس کنم حل آیت اندر پی
То муҳаққиқ шавад мурод аз вай
تا محقق شود مراد از وی
Чун зълми алиқини ӣмонӣ
چون زعلم الیقین ایمانی
Сӯии он эътиқоди бурҳонӣ
سوی آن اعتقاد برهانی
Сӯии айни алиқини бурҳони боз
سوی عین الیقین برهان باز
Рқъаҳи он сухан кунам оғоз
رُقعۀ آن سخن کنم آغاز
Ҳиссаи завқу кашфи аҳли назар
حصۀ ذوق و کشف اهل نظر
Ҳамаро дӣдании зи васфу хабар
همه را دیدنی ز وصف و خبر
Боз гӯям з гуфта эшон
باز گویم ز گفتۀ ایشان
Розҳои наҳуфтаи эшон
رازهای نهفتۀ ایشان
Онгаҳе қавли мбтдъ бо зм
آنگهی قول مَبْتدع با ذم
Шубҳа , онгаҳ ҷавоби он бо ҳам
شبهه، آنگه جواب آن با هم
Бози таҳқиқи асли он мазҳаб
باز تحقیق اصل آن مذهب
Ваз ки бархест ончунон мазҳаб
وز که برخاست آنچنان مذهب
Ба ҳикоёт варост тамсилот
به حکایات وراست تمثیلات
Карда тавзеҳи маънии оёт
کرده توضیح معنی آیات
Суханӣ чанд аз машойихи мо
سخنی چند از مشایخ ما
Ба табарруки навишта дар ҳар ҷо
به تبرک نوشته در هر جا
Мадҳу зми андар ӯ ҳама бар ҷой
مدح و ذم اندر او همه بر جای
Рост бар суннати каломи худоӣ
راست بر سنت کلام خدای
Баъд аз он мазҳаби мухолифи дайн
بعد از آن مذهب مخالف دین
Гуфта бар суннати каломи маин
گفته بر سنت کلام مهین
Нақлу ақл ва ҳақоиқасту калом
نقل و عقل و حقایق است و کلام
Мазҳабу шубҳау ҷавоби тамом
مذهب و شبهه و جواب تمام
Дорад ӯ ҳашт боби ҳамчуи биҳишт
دارد او هشت باب همچو بهشت
Аз зару нуқраи маъонии хишт
از زر و نقرۀ معانی خشت
Кашфу бурҳону ояти қуръон
کشف و برهان و آیت قرآن
Ҷумлаи манзуми каси надоди нишон
جمله منظوم کس نداد نشان
Худ ба насри ин улӯми ҷумла ба ҳам
خود به نثر این علوم جمله به هم
Кас накардааст ҷамъ дар олам
کس نکرده است جمع در عالم
Шатаҳу томот ҳеҷ нест дар ӯ
شطح و طامات هیچ نیست در او
Натавон кард эътироз бар ӯ
نتوان کرد اعتراض بر او
Гарчи каси зин нмт нагуфт сухан
گرچه کس زین نمط نگفت سخن
Нест лоиқ ба ҳолу мансаби ман
نیست لایق به حال و منصب من
Пояи фазл хеш бишикастам
پایۀ فضل خویش بشکستم
Чунки ин ақдро ба ҳам бастам
چونکه این عقد را به هم بستم
Ман ки дар наср мӯӣ бишкофам
من که در نثر موی بشکافم
То чаро шеъри шеъри мибоФм
تا چرا شعر شعر میبافم
Гар зарурат набӯдӣ ин абёт
گر ضرورت نبودی این ابیات
Кӣ зи ман содир омадӣ ҳайҳот
کی ز من صادر آمدی هیهات
Мардуми асри шеър ҷӯй баданд
مردم عصر شعر جوی بدند
Уламо низ шеър гӯй шуданд
علما نیز شعر گوی شدند
Сухани бидъат онгаҳе шудаи фош
سخن بدعت آنگهی شده فاش
Дар миёни ҷаҳонӣ аз авбош
در میان جهانی از اوباش
Олами каж назар бидон қойил
عالم کژ نظر بدان قایل
Зоҳиди хар сифат бидон моил
زاهد خر صفت بدان مایل
Ваъдаи хоҷаи рости гашт алҳақ
وعدۀ خواجه راست گشت الحق
Бишинав аз ҷон барор қавли сидқ
بشنو از جان برآر قول صدق
Аҳли ин дайн ки як гуруҳ баданд
اهل این دین که یک گروه بدند
То ба ҳафтод ва се гуруҳ шуданд
تا به هفتاد و سه گروه شدند
Ваон шуда ҳафтсад дар ин айём
وان شده هفتصد در این ایام
Ҳаср кардааст хоҷаи фахри аном
حصر کرده است خواجه فخر انام
Гарчи ҳафтод ва се баданд аз асл
گرچه هفتاد و سه بدند از اصل
Ҳафтсад шуд ба фаръу шуъбау фасл
هفتصد شد به فرع و شعبه و فصل
Дар кутуби ном ҳар яке мстўр
در کتب نام هر یکی مسطور
Сифати эътиқодашони мазкӯр
صفت اعتقادشان مذکور
Андарин назм ҳам бигӯям боз
اندرین نظم هم بگویم باز
Гарчи гардад ҳадис бар ту дароз
گرچه گردد حدیث بر تو دراز
Ман чу ин ҳол мухталиф дидам
من چو این حال مختلف دیدم
Нек бар дайни худ блрзидм
نیک بر دین خود بلرزیدم
Гуфтам оўаҳ кигар зи ман ин ҳол
گفتم آوه که گر ز من این حال
Ҳақ таъолӣ кунад ба ҳашари савол
حق تعالی کند به حشر سؤال
Ки ту аз қавм бозпас монадӣ
که تو از قوم بازپس ماندی
Халқро кӣ ба дайн мо хондӣ ?
خلق را کی به دین ما خواندی؟
Чаҳ буд мари марои тариқи ҷавоб
چه بود مر مرا طریق جواب
Пас ҳамин беш нест ваҷҳи савоб
پس همین بیش نیست وجه صواب
Ки ба таълӣфу дарс ва додани панд
که به تألیف و درس و دادن پند
Нашавам баъд аз ин дигар хурсанд
نشوم بعد از این دگر خرسند
Балки ин илмро зи ҷумлаи улӯм
بلکه این علم را ز جمله علوم
Аз паии кор дайн кунам манзум
از پی کار دین کنم منظوم
Бҳсҳои ҳамаи усӯлу калом
بحثهای همه اصول و کلام
Оварам дар ҳазор байти тамом
آورم در هزار بیت تمام
Ълмҳоро дигар кунам ҳам зм
علمها را دگر کنم هم ضم
То шавад се ҳазор ҷумла ба ҳам
تا شود سه هزار جمله به هم
Гар касе он кунад аз ин мумтоз
گر کسی آن کند از این ممتاز
Бошад ин низ дар маҳали ҷавоз
باشد این نیز در محل جواز
Ореи оре ба қадари истеъдод
آری آری به قدر استعداد
Митўон кард халқро иршод
میتوان کرد خلق را ارشاد
Нест даъвати магар ба қадари уқул
نیست دعوت مگر به قدر عقول
Ин чунин омад аз худоу расӯл
این چنین آمد از خدا و رسول
Беъсати анбиё ба мазҳабу кеш
بعثت انبیا به مذهب و کیش
Буд доим ба лафзи уммати хеш
بود دایم به لفظ امت خویش
Лек шартаст кандарин абёт
لیک شرط است کاندرین ابیات
Нанигарад ҷуз ки аҳли фикру сабот
ننگرد جز که اهل فکر و ثبات
Истилоҳи чаҳор қавм бидон
اصطلاح چهار قوم بدان
Пас дар ӯ бингар аз сари аиқон
پس در او بنگر از سر ایقان
Аз сари ҷаҳлу ҳмқу хўдроиӣ
از سر جهل و حُمْق و خودرایی
Ҳону ҳони ҳарза оӣ нафармое
هان و هان هرزه ای نفرمایی
Ин на томоту шатаҳу аФсонст
این نه طامات و شطح و افسانست
Назми ин навъ сахт осонаст
نظم این نوع سخت آسانست
Балки тавҳид ва ҳикматасту усӯл
بلکه توحید و حکمت است و اصول
Пок карда зи ҳшўи шеъру фузул
پاک کرده ز حشو شعر و فضول
Чунки дидам дар ӯ саодати том
چونکه دیدم در او سعادت تام
Кардамаш номаи саодати ном
کردمش نامۀ سعادت نام
Зикр аҳл саодатаст дар ӯ
ذکر اهل سعادتست در او
Хатми гашти ин мақоми ҷумла бар ӯ
ختم گشت این مقام جمله بر او
Буд ва бошад ба толеъи масъӯд
بود و باشد به طالع مسعود
Ибтидои саъду оқибати Маҳмӯд
ابتدا سعد و عاقبت محمود
эй ки кардӣ дар ин китоби назар
ای که کردی در این کتاب نظر
Ба дуоеи маро ба ёд овар
به دعایی مرا به یاد آور
Ки бар ибни Карими раҳмати бод
که بر ابن کریم رحمت باد
Ҳашар ӯ бо маин уммати бод
حشر او با مهین امت باد