Хиради паймонаи инсоф агар як бор бардорад

خرد پیمانهٔ انصاف اگر یک بار بردارد

Бипаймоед ҳар он чизе ки деҳқони зер сар дорад

بپیماید هر آن چیزی که دهقان زیر سر دارد

Хирад ақласту паймонаи қаноат назд даравишон

خرد عقل است و پیمانه قناعت نزد درویشان

Бирав муҷмал муфассал кун хиради ин зер сар дорад

برو مجمل مفصل کن خرد این زیر سر دارد

Туро маълум гирданд азин дарёии зулмоне

تو را معلوم گرداند ازین دریای ظلمانی

Ки ӯ ин олами суфло чаро бар хушк ва тар дорад

که او این عالم سفلی چرا بر خشک و تر دارد

Адами дарёии зулмонеи бадани ин олами суфло

عدم دریای ظلمانی بدن این عالم سفلی

Ҳавоси зоҳиру ботин ба баҳр ва бар сафар дорад

حواس ظاهر و باطن به بحر و بر سفر دارد

Чаро ин заврақи заррини ҳамеи дун номувофиқ шуд

چرا این زورق زرین همی دون ناموافق شد

Гуҳии симини салб пў шуд гуҳии заррин сипар дорад

گهی سیمین سلب پو شد گهی زرین سپر دارد

Дилати он заврақи заррин мқлб гардад ӯ ҳар дам

دلت آن زورق زرین مقلب گردد او هر دم

Гуҳӣ дар ҷисму гуҳ дар ҷони зи хайру шар хабар дорад

گهی در جسم و گه در جان ز خیر و شر خبر دارد

Чаро хуршеди нӯронӣ ки олам зу шавад равшан

چرا خورشید نورانی که عالم زو شود روشن

Гуҳӣ маскан кунад ховари гуҳӣ дар бохтар дорад

گهی مسکن کند خاور گهی در باختر دارد

Буд хуршеди нӯронӣ чу илму маърифат дар ту

بود خورشید نورانی چو علم و معرفت در تو

Ки ӯ дар сӯрату маънӣ ба нафасу раб гузар дорад

که او در صورت و معنی به نفس و رب گذر دارد

Зумурради дидаи афъӣ чигуна май бёлоид

زمرد دیدهٔ افعی چگونه می بیالاید

Ақиқу лаъли румонӣ чаро асл аз ҳаҷар дорад

عقیق و لعل رمانی چرا اصل از حجر دارد

Зумурради ҷавҳар ақласту афъии нафаси аммора

زمرد جوهر عقل است و افعی نفس اماره

Надид ӯ гавҳари одами куҷои хоки ин гуҳар дорад

ندید او گوهر آدم کجا خاک این گهر دارد

Чаро чун мардро ногуҳи паланг ӯро кунад хаста

چرا چون مرد را ناگه پلنگ او را کند خسته

зи мӯшаш менигаҳ доранд ва ин ҳикмат чаҳ дар дорад

ز موشش می نگه دارند و این حکمت چه در دارد

Такаббур чун палангии дон ки хаста карда ҷон ӯ

تکبر چون پلنگی دان که خسته کرده جان او

Ҳасад мӯшаст чун нолид ҷони андар сафар дорад

حسد موش است چون نالید جان اندر سفر دارد

Чаро мағзи паланги нари ҳаме афъӣ шавад дар сар

چرا مغز پلنگ نر همی افعی شود در سر

Чигуна сари буруни орад ба илми шӯр ва шар дорад

چگونه سر برون آرد به علم شور و شر دارد

Такаббур , чун ба мағзи андари ғазаб , Марӣ шуд андари сар

تکبر ، چون به مغز اندر غضب ، ماری شد اندر سر

Занад ӯ халқи оламро азин сурат ба дарди орад

زند او خلق عالم را ازین سورت به درد آرد

Шаҷари кофур чун зояд нгўӣии ҳикматаш бо ман

شجر کافور چون زاید نگوئی حکمتش با من

Садо аз кӯҳ чун ояд чигуна нешикар дорад

صدا از کوه چون آید چگونه نیشکر دارد

Шаҷар чун рӯҳи ҳайвонӣ ки дорад нутфаи кофур

شجر چون روح حیوانی که دارد نطفهٔ کافور

Садо , чун ӯ бурун ояд , зи лиззат нешикар дорад

صدا ، چون او برون آید ، ز لذت نیشکر دارد

Ки дорад оташи андари сангу гул дар хору ҷон дар тан

که دارد آتش اندر سنگ و گل در خار و جان در تن

Ва ё ин абри ғуронро ки ҳмол мтр дорад

و یا این ابر غران را که حمال مطر دارد

Арз сангасту оташи ишқ ва нафаст хору рӯҳати гул

عَرَض سنگ است و آتش عشق و نفست خار و روحت گل

Чу раҳмати абри ҳомили банда аз ҳақ ӯ мтр дорад

چو رحمت ابر حامل بنده از حق او مطر دارد

Ҳазорон миваи лўнолўну гӯногӯну рангоранг

هزاران میوه لونالون و گوناگون و رنگارنگ

Нгўӣӣ то ниҳон ӯро ки дар шох шаҷар дорад

نگوئی تا نهان او را که در شاخ شجر دارد

Ҳазорон феъл дар одами зи лўнолўну гӯногӯн

هزاران فعل در آدم ز لونالون و گوناگون

Ниҳон дар ақлу нафас ӯ чу табъаш борвар дорад

نهان در عقل و نفس او چو طبعش بارور دارد

Ки орад аз шаҷари берун ки бахшад лиззату бӯяш

که آرد از شجر بیرون که بخشد لذت و بویش

Ки андари шохи чӯби хушки чандини бор ва бар дорад

که اندر شاخ چوب خشک چندین بار و بر دارد

зи қӯт чун ба феъл ояд амалҳои банӣ одам

ز قوت چون به فعل آید عمل‌های بنی‌آدم

Ба ҳар феълӣ аз он қӯт чаҳ лиззат бештар дорад

به هر فعلی از آن قوت چه لذت بیشتر دارد

Нгўӣии гови баҳриро чаро пихол шуд анбар

نگوئی گاو بحری را چرا پیخال شد عنبر

Ва ё дар нофи оҳӯ , машки азФр бешимур дорад

و یا در ناف آهو ، مشک اذفر بی‌شمر دارد

Бақар чун нафаси ливомаи риёзати машк ва ҳам анбар

بقر چون نفس لوامه ریاضت مشک و هم عنبر

Чу оҳӯи табъи доноёни зи дониши машк тар дорад

چو آهو طبع دانایان ز دانش مشک تر دارد

Нгўӣӣ аз куҷои оради ҳамеи дуни карами абрешим

نگوئی از کجا آرد همی دون کرم ابریشم

Ва ё андари так дарёи садаф аз чаҳ дрр дорад

و یا اندر تک دریا صدف از چه دُرر دارد

Чаҳ бошад карам ? заъфи ту тунд ӯ доими абрешим

چه باشد کرم؟ ضعف تو تند او دایم ابریشم

Садаф чун ҳарфу савти ӣнҷои зи ирфони пар дрр дорад

صدف چون حرف و صوت اینجا ز عرفان پر دُرر دارد

Аз ин оташ чаҳ меҷӯяд самандари ҳамчуи парвона

از این آتش چه می‌جوید سمندر همچو پروانه

Яке чандин мақар дорад яке чандин мФр дорад

یکی چندین مقر دارد یکی چندین مفر دارد

Чу оташи ишқи маъбудии самандари ошиқи фонӣ

چو آتش عشق معبودی سمندر عاشق فانی

Буд ақли ту парвонаи зи оташ ӯ ҳазар дорад

بود عقل تو پروانه ز آتش او حذر دارد

Нгўӣии байзаи як рангасту мурғон ҳар яке рангӣ

نگوئی بیضه یک رنگ است و مرغان هر یکی رنگی

Навой ҳар яке ингӣ , дигар сони бол ва пар дорад

نوای هر یکی ینگی ، دگر سان بال و پر دارد

Буд он байзаи зоти ту ки ранг ӯст бе рангӣ

بود آن بیضه ذات تو که رنگ اوست بی‌ رنگی

Таназзул дар сифат ҳар як дигар сони бол ва пар дорад

تنزل در صفت هر یک دگر سان بال و پر دارد

Нгўӣии санги мғотиси оҳан чун кашад бо худ

نگوئی سنگ مغاطیس آهن چون کشد با خود

Сурби алмос чун барад ва ин ҳикмат чаҳ дар дорад

سرب الماس چون برد و این حکمت چه در دارد

Ҳавас чун нафаси миғнотис , ҳадид дил кашад бо худ

هوس چون نفس مغناطیس ، حدید دل کشد با خود

Сурби алмос чун ҳикмат аз алмоси ҷаҳлат ӯ гузар дорад

سرب الماس چون حکمت از الماس جهلت او گذر دارد

Тафаккур кун дар ин маънии ту дар шоҳину Мурғобӣ

تفکر کن در این معنی تو در شاهین و مرغابی

Гурезонаст ин аз он ва он бар ин зафар дорад

گریزان است این از آن و آن بر این ظفر دارد

Ҳавас чун мурғ шоҳинат рибоед мурғи рӯҳ аз тан

هوس چون مرغ شاهینت رباید مرغ روح از تن

Гурезади он аз ин шайтон ва ин бар он зафар дорад

گریزد آن از این شیطان و این بر آن ظفر دارد

Аҷоибтар аз ин дорам бигӯям гар кунӣ бовар

عجایب تر از این دارم بگویم گر کنی باور

Агар рои ту дар дарёии ҳикмати об ва хур дорад

اگر رای تو در دریای حکمت آب و خور دارد

Аҷоибтар азин чунаст ? ҷавоби ин суол ӯ !

عجایب‌تر ازین چون است؟ ‌جواب این سئوال او !

Ҳар инсонӣ ки фармоед аҷоиби фахр ва фар дорад

هر انسانی که فرماید عجایب فخر و فر دارد

Чаро шер аз наҳифи мӯри ногуҳ дар хурӯш ояд

چرا شیر از نهیب مور ناگه در خروش آید

Гурезади он чунон гўӣӣ ки бар ҷон нештар дорад

گریزد آن چنان گوئی که بر جان نیشتر دارد

Ту ишқи ҳақ чу ширии дону ҳирсати ҳамчуи мўрстон

تو عشق حق چو شیری ‌دان و حرصت همچو مورستان

Гурезади шери азин маънӣ каз эшон нештар дорад

گریزد شیر ازین معنی کز ایشان نیشتر دارد

Агар ту рост май гўӣӣ ки феъли мард ва зан бошад

اگر تو راست می‌گوئی که فعل مرد و زن باشد

Чаро шакли ту дар сӯрат на симоӣ падар дорад

چرا شکل تو در صورت نه سیمای پدر دارد

Таҷаллӣ кӣ мукаррар шуд ки то сӯрат ба ҳам монад

تجلی کی مکرر شد که تا صورت به هم ماند

Аз он шакли ту дар сӯрат на симоӣ падар дорад

از آن شکل تو در صورت نه سیمای پدر دارد

Аё онро ки ӯ зодаст чаро монанди ӯ набӯд ?

اَیا آن را که او زاد است چرا مانند او نبود؟

Падар ҳаргиз намехоҳад ки хасм ӯ писар дорад

پدر هرگز نمی‌خواهد که خصم او پسر دارد

Ду кас каз мазҳари як исм бошанд эй азизи ман

دو کس کز مظهر یک اسم باشند ای عزیز من

Буд давру тасалсул ин маҳоласт кон мақар дорад

بود دور و تسلسل این محالست کان مقر دارد

Падар ҳаргиз намехоҳад ки ӯро духтарӣ бошад

پدر هرگز نمی‌خواهد که او را دختری باشد

Чаро ҳосил нагардад анкаҳи андари дил падар дорад

چرا حاصل نگردد انکه اندر دل پدر دارد

Хилофи андар замин бошад на дар тухму замири ман

خلاف اندر زمین باشد نه در تخم و ضمیر من

Ки ҳар ду ҷуз яке набӯд ки аслаш аз падар дорад

که هر دو جز یکی نبوَد که اصلش از پدر دارد

Табоиъ чун бдонстии суоламро ҷавобии гӯ

طبایع چون بدانستی سئوالم را جوابی گو

Чаро зидони якдигари мурод аз икдгр дорад

چرا ضدّان یکدیگر مراد از یکدگر دارد

Ба сӯрат гарчи здоннди гурезон ҳар чаҳор аз ҳам

به صورت گرچه ضدّانند گریزان هر چهار از هم

Ба маънии худ яке бошад ки устод дигар дорад

به معنی خود یکی باشد که استاد دگر دارد

Агар созанда эшонанд мари таркиби олам ро

اگر سازنده ایشان‌اند مر ترکیب عالم را

Чаро ҳар чорро бо ҳам ки дар алвон асар дорад

چرا هر چار را با هم که در الوان اثر دارد

Табоиъи олат ҳақасту фоили дасти ҳақро дон

طبایع آلت حق است و فاعل دست حق را دان

Аз онаш мухталиф карданд ки дар алвон асар дорад

از آنش مختلف کردند که در الوان اثر دارد

Ту нодонӣ наме доне ки нодонии ту эй ғофил

تو نادانی نمی‌دانی که نادانی تو ای غافل

Ҷаҳолати мари турои брбўду ҷони андар сқр дорад

جهالت مر ترا بربود و جان اندر سقر دارد

Бирав дониш талаб мекун агар ту марди доноӣӣ

برو دانش طلب می‌کن اگر تو مرد دانائی

Ки аз инсон ба ҷузи дониш агар дорад сқр дорад

که از انسان به جز دانش اگر دارد سقر دارد

Агар на дар бен дандон бигӯ вайро худовандаст ?

اگر نه در بن دندان بگو وی را خداوند است؟

Ба ҳар бобӣ ки гирданд з ҳар бобӣ хабар дорад

به هر بابی که گرداند ز هر بابی خبر دارد

Ҳама заррот медонад ки эшонро худованд аст

همه ذرات می‌داند که ایشان را خداوند است

Ҳама дар зикр ва тасбеҳанду ҳақи зи эшон хабар дорад

همه در ذکر و تسبیح‌ اند و حق ز ایشان خبر دارد

Ту лангиро бар ҳўории буруни бурдани ҳамеи хоҳӣ

تو لنگی را بر هواری برون بردن همی خواهی

Биёи инро ҷавобии гӯ ки Носири ин зибр дорад

بیا این را جوابی گو که ناصر این زبر دارد

Буд ҷаҳлу гумони лангӣ ки во дорад туро аз ҳақ

بود جهل و گمان لنگی که وا دارد تو را از حق

Қадам дар илму дониш на агар чашмат басар дорад

قدم در علم و دانش نه اگر چشمت بصر دارد

Ҳўолоўли ҳўолохри ҳўолзоҳри ҳўолботн

هوالاول هوالاخر هوالظاهر هوالباطن

Муназзаҳи молики алмаликӣ ки бепоён ҳашар дорад

منزه مالک الملکی که بی‌ پایان حشر دارد

На аввал буд ва на охир на зоҳир буд ва на ботин

نه اول بود و نه آخر نه ظاهر بود و نه باطن

Муназзаҳи зот бе чунаш ки гўӣӣ ӯ ҳашар дорад

منزه ذات بی چونش که گوئی او حشر دارد

Яке дон ва яке ӯро наёрӣ ҳеҷ ҳаргизи шак

یکی‌دان و یکی او را نیاری هیچ هرگز شک

Қадарро бо қазои бандади қазоро бо қадар дорад

قدر را با قضا بندد قضا را با قدر دارد

Яке андари яке якро чаҳ шак бошад яке дар як

یکی اندر یکی یک را چه شک باشد یکی در یک

Қазоро бо қадар амр шуд агар хоҳад қадар дорад

قضا را با قدر امر شد اگر خواهد قدر دارد

Хавоси ҷумлаи ашё ба сӯрат чун бдонстӣ

خواص جملهٔ اشیا به صورت چون بدانستی

Зарурӣ бошад ин маънӣ ки дар сӯрат асар дорад

ضروری باشد این معنی که در صورت اثر دارد

Мсморо агар хоҳии дро дар малики инсонӣ

مسما را اگر خواهی درآ در ملک انسانی

Ки мазҳар ӯст асморо ҳама бар вай назар дорад

که مظهر اوست اسما را همه بر وی نظر دارد

Шинав аз Сайиди иззат ба ойини ин муаммо ро

شنو از سید عزت به آیین این معما را

Ҷавоби Носири хусрав ки Сайиди ин зибр дорад

جواب ناصر خسرو که سید این زبر دارد