Дидам чу сафои ин мадорис
دیدم چو صفای این مدارس
Афтод раҳами сӯии мадорис
افتاد رهم سویِ مدارس
Онҷо ки ҳамеша боди обод
آنجا که همیشه باد آباد
Сӯии фуқаҳо гузорам афтод
سوی فقها گذارم افتاد
Дидам ки дар калом май сифт
دیدم که دُر کلام می سُفت
Ваъзии паии хос ва ом ме гуфт
وعظی پی خاص و عام می گفت
Каз ишва ӣ нави хатон чун моҳ
کز عشوه ی نو خطان چون ماه
Аз роҳи Марви миФт дар чоҳ
از راه مرو میفت در چاه
Чун сатри китоб чанд азин сур
چون سطرِ کتاب چند ازین سور
Дар тан бошад рукати сафи мӯр
در تن باشد رکت صف مور
Машғӯлии хат нафас саръаст
مشغولی خَطّ نفس صرعست
Анкшти зиёд даст шаръаст
اِنکشت زیاد دست شرعست
Комӣ ки буд зи зани бҷўӣид
کامی که بُوَد ز زن بجوئید
Ар хуши писарон сухан нагӯед
ار خوش پسران سخن نگویید
Он сӯ накунед зини раҳи оҳанг
آن سو نکنید زین ره آهنگ
Андеша кунед азин раҳи танг
اندیشه کنید ازین ره تنگ
Ин духтари руз ки гул нигор аст
این دختر رز که گل نگار است
Дар ҳукми занони ҳайз дор аст
در حکم زنان حیض دار است
Маъшӯқи қимори сахт бад хуаст
معشوقِ قمار سخت بد خوست
Бо халқ чу къбтин шаш рӯаст
با خلق چو کعبتین شش روست
Ҳарфӣ ки зи кизбаши об ва тобаст
حرفی که ز کذبش آب و تابست
Чун тоир ошён харобаст
چون طایر آشیان خرابست
Дар ҳеҷ замир масканаш нест
در هیچ ضمیر مسکنش نیست
Дар кохи дилӣ нишеманаш нест
در کاخ دلی نشیمنش نیست
Зини ваъз чу мстФиди гаштам
زین وعظ چو مستفید گشتم
Риндона аз он макони гузаштам
رندانه از آن مکان گذشتم
Файз дигарам насиб гардид
فیض دگرم نصیب گردید
Илми адабам адиб гардид
علم ادبم ادیب گردید
Маъшӯқи қимори сахт бад хуаст
معشوقِ قمار سخت بد خوست
Бо халқ чу къбтин шаш рӯаст
با خلق چو کعبتین شش روست
Ҳарфӣ ки зи кизбаши об ва тобаст
حرفی که ز کذبش آب و تابست
Чун тоир ошён харобаст
چون طایر آشیان خرابست
Дар ҳеҷ замир масканаш нест
در هیچ ضمیر مسکنش نیست
Дар кохи дилӣ нишеманаш нест
در کاخ دلی نشیمنش نیست
Зини ваъз чу мстФиди гаштам
زین وعظ چو مستفید گشتم
Риндона аз он макони гузаштам
رندانه از آن مکان گذشتم
Файз дигарам насиб гардид
فیض دگرم نصیب گردید
Илми адабам адиб гардид
علم ادبم ادیب گردید
Охунд дар калом май сифт
آخوند دُر کلام می سفت
Фаслии зи ҳадис васл ме гуфт
فصلی ز حدیث وصل می گفت
Гуфтам дар васли айш агар ҳаст
گفتم درِ وصلِ عیش اگر هست
Он аз мутаъаллиқот феъласт
آن از متعلقات فَعلَست
Ин ишқи хазони бор ва баргаст
این عشق خزان بار و برگست
ё онкии киноя эй з маргаст
یا آنکه کنایه ای ز مرگست
Дорам длкии зи марги машъуф
دارم دلکی ز مرگ مشعوف
Чун , маҳкӯми алайҳ , мҳзўФ
چون، محکومُ علیه، محذوف
Ҳасрат ки лабам намӯда пора
حسرت که لبم نموده پاره
Аз бӯса ӣ ӯст истиора
از بوسه ی اوست استعاره
Натавон ба киноя кард тасреҳ
نتوان به کنایه کرد تصریح
Ин гиря ман басаст тршиҳ
این گریه من بسست ترشیح
Якбор надидаам дарин тӣа
یکبار ندیده ام درین تیه
Моҳӣ чу Рахш бичишам ташбеҳ
ماهی چو رخش بچشم تشبیه
Бе дӯсти зи дӯзахами нишона
بی دوست ز دوزخم نشانه
Ҷомеъ . . .Аст дар миёна
جامع ... است در میانه
Ман ташнаи каломи тест чун об
من تشنه کلام تست چون آب
Эҷоз макун буқати итноб
ایجاز مکن بوقت اطناب
Сари дили ман дар насуфта аст
سرّ دل من دُرِّ نَسُفته است
Ин ҳарф нагуфтанӣ нагуфта аст
این حرف نگفتنی نگفته است
Бӯе ки дарин сухани з роз аст
بویی که درین سخن ز راز است
Чун насби қарина ӣ муҷоз аст
چون نصب قرینه ی مجاز است
Ҷони ману дарди дӯст бо ҳам
جان من و درد دوست با هم
Гардӣда яке чу ҳарфи мдғм
گردیده یکی چو حرف مدغم
Бар дил ки шудаст маҳви ҷонон
بر دل که شد است محو جانان
Ҳиҷрон ва висол ҳаст яксон
هجران و وصال هست یکسان
Бокӣми зи рӯзи ҳиҷру шаби не
باکیم ز روز هجر و شب نِی
Бетағйирам чу исми мабнӣ
بی تغییرم چو اسم مَبنِی
Дар ишқи зи нозу ишва ӣ ӯ
در عشق ز ناز و عشوه ی او
Донам пас аз ин чаҳ медиҳад рӯ
دانم پس از این چه می دهد رو
Ояндаи мзоръисти мҷзўм
آینده مضارعیست مجزوم
Бар ман чу гузашта ҳаст маълум
بر من چو گذشته هست معلوم
зи он рӯз ки дӯстӣаст корам
ز آن روز که دوستیست کارم
Бо халқи зи бас ки созгорам
با خلق ز بس که سازگارم
Бошад аз ман баннои таълӣф
باشد از من بنای تألیف
Ҳамчун масдари буқати тсриФ
همچون مصدر بوقت تصریف
Чун дил , дод суханварӣ дод
چون دل، دادِ سخنوری داد
Сӯй мутакаллимин шудам шод
سوی متکلمین شدم شاد
Гоҳе тасреҳу гуҳ ба таъриз
گاهی تصریح و گه به تعریض
Гуфтанд сухани зи ҷабру тафвиз
گفتند سخن ز جبر و تفویض
Ман ҳам рафтам азин фасона
من هم رفتم ازین فسانه
Чун ҳади васат дар он миёна
چون حد وسط در آن میانه
Дар маҷлисашони дилами гуҳари сифт
در مجلسشان دلم گُهر سُفت
Бо тафвизии сухан чунин гуфт
با تفویضی سخن چنین گفت
Некӯ набӯд фитодан эй хом
نیکو نبود فتادن ای خام
Зини бас , рафтан , зи он сӯии бом
زین بس، رفتن، ز آن سوی بام
Мо баста ӣ ишқ ёр хешем
ما بسته ی عشق یار خویشیم
Маҷбур ба ихтиёр хешем
مجبور به اختیار خویشیم
Зон қавм чу омадам ба худ боз
زان قوم چو آمدم به خود باز
Бо мантиқён шудам сухани соз
با منطقیان شدم سخن ساز
Чун дар ки сафар кунад зи Аммон
چون دُر که سفر کند ز عمّان
Афтод гузори ман ба мизон
افتاد گذار من به میزان
Ҷустанд чу аз сари аноят
جُستند چو از سر عنایت
Аз мантиқи ошиқони ҳикоят
از منطق عاشقان حکایت
Гуфтам ҳарфӣ ки дили шуморад
گفتم حرفی که دل شمارد
Ҳар чанд натиҷа Эй надорад
هر چند نتیجه ای ندارد
Сғрои он Тифли сарви қомат
صُغرای آن طفلِ سرو قامت
Бошад кброи он қиёмат
باشد کبرای آن قیامت
Ин ҳар ду ба назд соҳиб дид
این هر دو به نزد صاحب دید
Ошӯби ҷаҳон натиҷа бахшед
آشوب جهان نتیجه بخشید
Ҳар чанд ки дидаҳо давида
هر چند که دیده ها دَویده
Зини сони шаклӣ дигар надида
زین سان شکلی دگر ندیده
Аз ошиқи оннигор ҷонӣ
از عاشق آن نگار جانی
Давраст қиёси ақтронӣ
دور است قیاس اقترانی
Дил парвонааст ва ёр шамъаст
دل پروانه است و یار شمعست
Ин даврии мо зи манъ ҷамъ аст
این دوری ما ز منع جمع است
Натавон ба шаби фироқи он моҳ
نتوان به شب فراق آن ماه
Холӣ бӯдани зи ашк ва аз оҳ
خالی بودن ز اشک و از آه
Баҳс аз мантиқ чу гашти кӯтоҳ
بحث از منطق چو گشت کوتاه
Афтод ба боғи ҳикматами роҳ
افتاد به باغ حکمتم راه
Рафтем дар он макон хурсанд
رفتیم در آن مکان خرسند
Бо ?машаеи саросарӣ чанд
با مشّایی سراسری چند
Гуфтеми сухани ниҳону пайдо
گفتیم سخن نهان و پیدا
Аз ҷисму зи сӯрату ҳиўлӣ
از جسم و ز صورت و هیولی
Аз ҷавҳар фард кард чун ёд
از جوهر فرد کرد چون یاد
Сари даҳанаш бёдм афтод
سرِّ دهنش بیادم افتاد
Чун ҳарфи зи хат ҷавҳарӣ гуфт
چون حرف ز خط جوهری گفت
Дил аз ғами он миён бар ошуфт
دل از غم آن میان بر آشفت
Гуфтам он ба , ки нафаси муртоз
گفتم آن به، که نفس مرتاض
Доим кунад аз ҷавоҳири эъроз
دایم کند از جواهر اعراض
Зин пас зиштаст агар кунӣ сар
زین پس زشتست اگر کنی سر
Як ҳарфи азин мақулаи дигар
یک حرف ازین مقوله دیگر
Гуфто ки дили ту бемалол аст
گفتا که دل تو بی ملال است
Гуфтам " ; хомаш ! хало ! маҳоли аст" ;
گفتم "خامش! خلا! محال است"
Гуфто ки малолро чаҳ ҳоласт
گفتا که ملال را چه حالست
Ва он чист ки ном ӯ малол аст
و آن چیست که نام او ملال است
Гуфтам чист шарҳи ин исм
گفتم چیست شرح این اسم
Аз қисмати лотноҳии ҷисм
از قسمت لاتناهی جسم
Раҳи пеши зи кӯшиш кам тест
ره پیش ز کوشش کم تست
Ин боби фарози силами тест
این باب فراز سلّم تست
Чун ҳақ калом ёфт эҳқоқ
چون حق کلام یافت احقاق
Бархӯрд ба ман ҳакими ишроқ
برخورد به من حکیم اشراق
Гардид фатила ӣ забонаш
گردید فتیله ی زبانش
Равшан чун шамъ аз беонаш
روشن چون شمع از بیانش
Сар зад зойиши сабоҳи изҳор
سر زد زایش صباح اظهار
Аз нури нахусту нури анвор
از نور نخست و نور انوار
Гуфтам бошад чу шоми диҷўр
گفتم باشد چو شام دیجور
Аз ҷаҳли ту ин таъаддуди нур
از جهل تو این تعدّد نور
Он лаҳза ки субҳ илм хандид
آن لحظه که صبح علم خندید
Ин ҷумла яке шавад чу хуршед
این جمله یکی شود چو خورشید
Ҳастӣ аз ҷаҳли табъ , воҳӣ
هستی از جهل طبع، واهی
Бо ин ҳамаи нур дар сиёҳӣ
با این همه نور در سیاهی
Афтод чу ёфт баҳси " ; тқрир" ;
افتاد چو یافت بحث "تقریر"
Роҳам ба мударрисӣни тафсир
راهم به مدرّسین تفسیر
Гуфтам з барои аҳли ирфон
گفتم ز برای اهل عرفان
Илмӣ набӯд чу илми қуръон
علمی نبود چو علم قرآن
Арбоби дили ин тариқи пўинд
ارباب دل این طریق پویند
Зини боби давои дарди ҷӯянд
زین باب دوای درد جویند
Венаи раққосон , номи сӯфӣ
وین رقّاصان، نام صوفی
ё нқтўинд ё ҳуруфӣ
یا نقطویند یا حروفی
Мардон накунанд чун занони рақс
مردان نکنند چون زنان رقص
Рақсаст зи марди сар ба сари нақс
رقص است ز مرد سر به سر نقص
Ин қавми зи рақси ихтироъӣ
این قوم ز رقص اختراعی
Ҳастанд мؤнси самоъӣ
هستند مؤنث سماعی
Бар даргаи адли шомил ӯ
بر درگهِ عدل شامل او
Аз заъф буд ҳамеша неру
از ضعف بود همیشه نیرو
Зон сӯра ӣ нмлро ба қуръон
زان سوره ی نَمل را به قرآن
Мӯрӣ бигирифт аз сулаймон
موری بگرفت از سلیمان
Ҳар ҳарф ки бо зараст тавъам
هر حرف که با زر است توأم
Бар ҳар суханӣ буд мақдам
بر هر سخنی بود مقدم
Гардад ба ту ин ҳадиси осон
گردد به تو این حدیث آسان
Аз исми сури блўҳи қуръон
از اسم سُوَر بلوح قرآن