эй моҳтоби шубони торӣ , аз замони даврии дамӣ хаёлат рҳоем накарда ва бғмонм фузудааст .

ای ماهتاب شبان تاری، از زمان دوری دمی خیالت رهایم نکرده و بغمانم فزوده است.

Ҳаргизам мапурс ки рӯзгорони даврии чисони гузашт ? чаро ки бхдои бас сахт бигузашт .

هرگزم مپرس که روزگاران دوری چسان گذشت؟ چرا که بخدا بس سخت بگذشت.

Басои шабоне ки ба даврии шумо басари барадам ва дар онҳо , мутрибами шавқ буд ,

بسا شبانی که به دوری شما بسر بردم و در آنها، مطربم شوق بود،

Ва надидам ғам , нақалам шаби зиндаи дорӣу шаробами ашку пилками соқӣ .

و ندیدم غم، نقلم شب زنده داری و شرابم اشک و پلکم ساقی.

Ҳам ӯ бсоли нуҳсад ва ҳаштод ва як аз Қазвӣн ба падари хеш дар Ҳирот навишт :

هم او بسال نهصد و هشتاد و یک از قزوین به پدر خویش در هرات نوشت :

Тани ман дар Қазвӣну дилам назд муқӣмони сарзамин Ҳирот аст

تن من در قزوین و دلم نزد مقیمان سرزمین هرات است

Инак тан манаст ки наздиконро тарк гуфтау онки дилам ки ба ватани иқомати ҷуста

اینک تن من است که نزدیکان را ترک گفته و آنک دلم که به وطن اقامت جسته

Матлӯби орифони ростӣ дар бандагӣасту ифои ҳуқуқи ҳақи субҳона .

مطلوب عارفان راستی در بندگی است و ایفای حقوق حق سبحانه.

Ин вирдӣ дар васфи занӣ ки гесуонаш то пой мерасед , гуфт :

این وردی در وصف زنی که گیسوانش تا پای می رسید، گفت:

Чигунаам тавон фаромӯшии гесувони ёр буд ? ҳамон гесу ки назд вай шафоатам кард , гесуонаш донист вирои азми куштани ман дар диласт , ин шуд ки худро ба қадамҳояши афканд .

چگونه ام توان فراموشی گیسوان یار بود؟ همان گیسو که نزد وی شفاعتم کرد، گیسوانش دانست ویرا عزم کشتن من در دل است، این شد که خود را به قدمهایش افکند.

Ҳаргизи неъмати мардумонро ҳасодат накардаам , ҷузи ин ки таби ту маҳсудам шудааст чаро ки на танҳо ҷисми туро дар оғӯш дорад , даҳонатро низ бӯсидааст .

هرگز نعمت مردمان را حسادت نکرده ام، جز این که تب تو محسودم شده است چرا که نه تنها جسم ترا در آغوش دارد، دهانت را نیز بوسیده است.

Ҳакимӣ гуфт : аз бузургвор , хоҳиш андак макун . Чаро ки дар дидааш ҳақир ояд .

حکیمی گفت: از بزرگوار، خواهش اندک مکن. چرا که در دیده اش حقیر آید.

Ҳасан гуфт : басои бародарӣ ки виро модарат назодааст .

حسن گفت: بسا برادری که ویرا مادرت نزاده است.

Худоро аз он оҳӯ ки бторикӣ бдиднм омаду ноором ва шитоб зада

خدا را از آن آهو که بتاریکی بدیدنم آمد و ناآرام و شتاب زده

Замонӣ бинишаст ки тўонстмш гуфт : хуш омадӣ , ва сипас бирафт .

زمانی بنشست که توانستمش گفت: خوش آمدی، و سپس برفت.

Чашмони ҷодӯгари туро бар ман эй қотили ман фазлӣаст .

چشمان جادوگر ترا بر من ای قاتل من فضلی است.

Чаро ки аз он саҳари омухтам ва бидон забони рақибу маломатгарро бар дӯхтам .

چرا که از آن سحر آموختم و بدان زبان رقیب و ملامتگر را بر دوختم.

Дар маҳзар касрӣ хон густарданд . Ҳангомӣ ки косаҳои таом чида шуд , андакии таом аз зарфӣ бар суфраи рехт . Касрӣ бидон сабаби нигоҳӣ хашмнок бихон густари афканд . Вай донист ки бидон сабаб кушта хоҳад шуд .

در محضر کسری خوان گستردند. هنگامی که کاسه های طعام چیده شد، اندکی طعام از ظرفی بر سفره ریخت. کسری بدان سبب نگاهی خشمناک بخوان گستر افکند. وی دانست که بدان سبب کشته خواهد شد.

Ин шуд ки он зарфро вожгӯн карду тамом бар суфраи рехт . Касрӣ пурседаш : ин чаҳ корӣ буд ки кардӣ ? посух дод : подшоҳо ! чун донистам ки бсбби он иттифоқи кучаки хоҳеми кишт , ва ин маънии боиси сарзаниш ту шавад ки бакории кучаки вирои кишт , аз ин рӯи хостам корӣ кунам ки агарам киштӣ сарзанишат накунанд . Касрии вирои бхшўду бахуд наздик кард .

این شد که آن ظرف را واژگون کرد و تمام بر سفره ریخت. کسری پرسیدش: این چه کاری بود که کردی؟ پاسخ داد: پادشاها! چون دانستم که بسبب آن اتفاق کوچک خواهیم کشت، و این معنی باعث سرزنش تو شود که بکاری کوچک ویرا کشت، از این رو خواستم کاری کنم که اگرم کشتی سرزنشت نکنند. کسری ویرا بخشود و بخود نزدیک کرد.

Ман ҳамонам ки ҳадис бисёр аз ишқами ҳамеи шинавӣ , онҳоро такзиб макун .

من همانم که حدیث بسیار از عشقم همی شنوی، آنها را تکذیب مکن.

Марои дилдор ба камоласт , ва ҳамин ишқи маро узрӣаст .

مرا دلدار به کمال است، و همین عشق مرا عذری است.

Замонӣ ки ишқи вай забон зад мардумон шуд , ваҷди ман низ забонзад эшон гашта ҳамаи чиз дилдорам зебост , ростиро ба аз ӯ ҳаргиз набинам

زمانی که عشق وی زبان زد مردمان شد، وجد من نیز زبانزد ایشان گشته همه چیز دلدارم زیباست، راستی را به از او هرگز نبینم

Сияҳ чашмӣаст ки дар кораши ҳайрон монда ам

سیه چشمی است که در کارش حیران مانده ام

Ва сабза рўӣӣаст ки аз ӯ , ҳадиси шаби зинда дорон гаштаам .

و سبزه روئی است که از او، حدیث شب زنده داران گشته ام.

Он замон ки марои андӯҳноку гирёни бинӣ , ваии шодмон ва хандонаст .

آن زمان که مرا اندوهناک و گریان بینی، وی شادمان و خندان است.

Оии сухани чинон ! чисон бо ҳамаи огоҳятон дар кори мо ғофилед !

آی سخن چینان! چسان با همه آگاهیتان در کار ما غافل اید!

Сухан аз ромиши дили ман ба миён овардаед ки тӯҳматӣ беш нест .

سخن از رامش دل من به میان آورده اید که تهمتی بیش نیست.

Чаро ки миёни дили ману ромиш , фосила аз замин то осмонаст .

چرا که میان دل من و رامش، فاصله از زمین تا آسمان است.

эй қосиди сарзамини дилдор , мардонро бакорҳои гарон шиносанд , огоҳ бош .

ای قاصد سرزمین دلدار، مردان را بکارهای گران شناسند، آگاه باش.

Он гоҳ ки ба ҳазраташи рисӣ , заминро бӯсаи даҳу саломи ман буии расон ва дар сухан муболиға кун .

آن گاه که به حضرتش رسی، زمین را بوسه ده و سلام من بوی رسان و در سخن مبالغه کن.

Худоро , агар бхлўтши ёбӣ , марои буи нек бишносон аммо онсон диранг макун ки малул шавад .

خدا را، اگر بخلوتش یابی، مرا بوی نیک بشناسان اما آنسان درنگ مکن که ملول شود.

Ин бартарин хоста ӣ манаст , агар бароваряш , чашми тамаъ аз ту , баҷо бӯдааст .

این برترین خواسته ی من است، اگر برآوریش، چشم طمع از تو، بجا بوده است.

Ва чунон ки гуфтамат , маро дар ин кор , пас аз худованди такя бар тест .

و چنان که گفتمت، مرا در این کار، پس از خداوند تکیه بر تست.

Ёд дошта бош ки мардумони бакор ҳам оянд , дунёдор мукофотаст , кор нек бимонад ва хабарҳо даҳон бидиҳон гардад .

یاد داشته باش که مردمان بکار هم آیند، دنیادار مکافات است، کار نیک بماند و خبرها دهان بدهان گردد.

Қозии бизоўии соҳиби тасонифи машҳур - аз он ҷумлаи алғоиаҳи фии алФқаҳ , шарҳи алмсобиҳ , алмнҳоҷ , алтўолъ , алмсбоҳи фии алклом , ва машҳуртарин таснифоташ дар ин замони анвори алтнзил - номаши Абдуллоҳ , лақабаши Носириддин ва кунӣааш абўолхирбни умри бен Муҳамади бен алӣ бизоўӣаст . Вай аз бизоء , рўстоӣӣ аз рӯстоҳои Широзаст .

قاضی بیضاوی صاحب تصانیف مشهور - از آن جمله الغایه فی الفقه، شرح المصابیح، المنهاج، الطوالع، المصباح فی الکلام، و مشهورترین تصنیفاتش در این زمان انوار التنزیل - نامش عبدالله، لقبش ناصرالدین و کنیه اش ابوالخیربن عمر بن محمد بن علی بیضاوی است. وی از بیضاء، روستائی از روستاهای شیراز است.

ӯ қозии алқазти Форсу мардии зоҳиду парҳезгор буд . Вақте вай ба табриз ворид шуду вурудаши мусодиф бо ташкили маҷлиси баҳси яке аз бузургон шуд .

او قاضی القضات فارس و مردی زاهد و پرهیزگار بود. وقتی وی به تبریز وارد شد و ورودش مصادف با تشکیل مجلس بحث یکی از بزرگان شد.

Қозӣ низ ба маҷлис шуд ва дар охирин сафи мардум , дар зайл маҷлис бинишаст ва касе аз вурудаш огоҳ нашуд . Мударрис , мағрур аз ин ки касеро ёроии посух гўӣӣ нест , эътирозотиро Бамён кашид .

قاضی نیز به مجلس شد و در آخرین صف مردم، در ذیل مجلس بنشست و کسی از ورودش آگاه نشد. مدرس، مغرور از این که کسی را یارای پاسخ گوئی نیست، اعتراضاتی را بمیان کشید.

Ҳангомӣ ки сухани вай поён расед ва касеро ёрои ҷавоб нашуд . Бизоўӣ ба ҷавоб даст зад . Мударрис гуфт : то надонам ончӣ ман гуфтаам , фаҳм кардае ё на суханатро гӯш нахоҳам дод .

هنگامی که سخن وی پایان رسید و کسی را یارای جواب نشد. بیضاوی به جواب دست زد. مدرس گفت: تا ندانم آنچه من گفته ام، فهم کرده ای یا نه سخنت را گوش نخواهم داد.

Бизоўӣ гуфт : михўҳӣ гуфта ҳайтро баҳмони лафз такрор кунам ё ба маънӣ ? мударрис мабҳут монад ва гуфт : баҳмони лафз , бизоўӣ айн гуфтаҳояшро такрор кард ва ҳар ҷои ҳам ки дар сухан ӯ вожае ғайрифасеҳ буд , тазаккур дод .

بیضاوی گفت: میخوهی گفته هایت را بهمان لفظ تکرار کنم یا به معنی؟ مدرس مبهوت ماند و گفت: بهمان لفظ، بیضاوی عین گفته هایش را تکرار کرد و هر جا هم که در سخن او واژه ای غیرفصیح بود، تذکر داد.

Сипас ба як як эътирозоташ посух гуфту баҳмони теъдоди эътирозотии тоза пеш кашид ва аз мударриси хост посухашон гуяд .

سپس به یک یک اعتراضاتش پاسخ گفت و بهمان تعداد اعتراضاتی تازه پیش کشید و از مدرس خواست پاسخشان گوید.

Мударрисро тавон ҳали яке аз онҳо набӯд . Ин шуд ки вазир - ки дар маҷлиси ҳозир буд - аз ҷой худ бархесту бизоўиро барҷоӣ худ бинишонад ва пурсед : ту кистӣ ? гуфт : бизоўӣам .

مدرس را توان حل یکی از آنها نبود. این شد که وزیر - که در مجلس حاضر بود - از جای خود برخاست و بیضاوی را برجای خود بنشاند و پرسید: تو کیستی؟ گفت: بیضاوی ام.

Сипас маснади қизовати Широзро аз вазири хост . Вазири хостаашро иҷобат кард ва громиш дошту бхлътҳои гарони вайро навохт .

سپس مسند قضاوت شیراز را از وزیر خواست. وزیر خواسته اش را اجابت کرد و گرامیش داشت و بخلعت های گران وی را نواخت.

Вафоти бизоўӣ , ба табриз , соли шашсад ва ҳаштод ва панҷ иттифоқ афтодааст . Худованд раҳматаш кунод ва моро дар дунёу уқбо аз дониш ӯ баҳра манд кунод .

وفات بیضاوی، به تبریز، سال ششصد و هشتاد و پنج اتفاق افتاده است. خداوند رحمتش کناد و ما را در دنیا و عقبی از دانش او بهره مند کناد.

Шабона , дида ба ситора ӣ насар дуз , ман низ ҳамонро ҳаме нагарм .

شبانه، دیده به ستاره ی نسر دوز، من نیز همان را همی نگرم.

Шавад ки нигоҳмон дар он ситора бикдигр уфтаду ончиро дар дил дорем , бозгўӣим .

شود که نگاهمان در آن ستاره بیکدیگر افتد و آنچه را در دل داریم، بازگوئیم.

Дар тафсири Найшобӯрии пиромни оя ӣ : « алиўм нахатм алии аФўоҳҳму тклмнои аидиҳм » чунин омадааст : дар порае аз ахбори маснад омадааст ки : аъзои одмӣӣ ба лағзишҳои ӯ шаҳодат диҳад .

در تفسیر نیشابوری پیرامن آیه ی : «الیوم نختم علی افواههم و تکلمنا ایدیهم » چنین آمده است: در پاره ای از اخبار مسند آمده است که : اعضای آدمئی به لغزش های او شهادت دهد.

Он замон , мўӣӣ аз мижгонаш паридани гирифтаи иҷозати шаҳодати бсўд вай хоҳад , ҳақ субҳона фармоед : эй мӯии мижгони банда ӣ ман , шаҳодат хеш баргӯӣ !

آن زمان، موئی از مژگانش پریدن گرفته اجازت شهادت بسود وی خواهد، حق سبحانه فرماید: ای موی مژگان بنده ی من، شهادت خویش برگوی!

Онгоҳи мижа шаҳодат медиҳад ки гиря ӣ он бандаро аз хавфи худованд шоҳид бӯдааст . Банда омирзида мешаваду мнодӣии Нидо дар ҳаме диҳад ки : ин , озод шуда ӣ шаҳодати як мӯаст .

آنگاه مژه شهادت میدهد که گریه ی آن بنده را از خوف خداوند شاهد بوده است. بنده آمرزیده می شود و منادئی ندا در همی دهد که: این، آزاد شده ی شهادت یک مو است.

Брўзгорони масаррати умри дарозро нек дӯст медоштам

بروزگاران مسرت عمر دراز را نیک دوست میداشتم

Аммо имрӯз , бо ончӣ бар ман гузаштааст , ба кӯтаҳи умрони ҳасад май варзам

اما امروز، با آنچه بر من گذشته است، به کوته عمران حسد می ورزم