Дар комили пиромни ҳаводиси соли дивист ва ҳаштод ва панҷ омадааст ки : дар ин сол , дар Басраи бодӣ вазидан гирифт зард , сипас сабз шуд ва пас аз он сиёҳ , баъд аз он борони пай дарпайи омад ва тагаргӣ борид ки ҳар донааш сад ва панҷоҳ дирам вазн дошт .

در کامل پیرامن حوادث سال دویست و هشتاد و پنج آمده است که: در این سال، در بصره بادی وزیدن گرفت زرد، سپس سبز شد و پس از آن سیاه، بعد از آن باران پی درپی آمد و تگرگی بارید که هر دانه اش صد و پنجاه درم وزن داشت.

Дар ҳамин сол , бкўФаҳ низ бодии зарди ранги вазид ки то мағриб дома ёфт , он гоҳи сиёҳ ранг шуду мардумон ба тазаррӯъу зории бархестанд .

در همین سال، بکوفه نیز بادی زرد رنگ وزید که تا مغرب دامه یافت، آن گاه سیاه رنگ شد و مردمان به تضرع و زاری برخاستند.

Пас аз он боронии азим боридан гирифту брўстоӣӣ аз рӯстоҳои Кӯфа , ки Аҳмади обод ном дошт , сангии сиёҳу сипед фурӯ афтод ки мамлу аз гул буд , тиккае аз онро ба Бағдоди бурданд то мардумонаши диданд .

پس از آن بارانی عظیم باریدن گرفت و بروستائی از روستاهای کوفه، که احمد آباد نام داشت، سنگی سیاه و سپید فرو افتاد که مملو از گل بود، تکه ای از آن را به بغداد بردند تا مردمانش دیدند.

Бо он ки падари мо ҳазрати одам ( ъ ) пас аз онкӣ гуфтандаш : « искани анату зўҷки алҷнаҳ » бо даст ёзидан ба гуноҳӣ , аз он ҷо ронда шуд , чигуна моро умедаст ки бо ин ҳамаи гуноҳони паии дарпайиу лағзишҳо мутаъаддид , бидонҷо шавем ?

با آن که پدر ما حضرت آدم (ع) پس از آنکه گفتندش: «اسکن انت و زوجک الجنه » با دست یازیدن به گناهی، از آن جا رانده شد، چگونه ما را امید است که با این همه گناهان پی درپی و لغزش ها متعدد، بدانجا شویم؟

Муаллиф китоб гуяд : ман ҳамин маъниро дар китоби сафари ҳиҷоз , бФорсии чунин сурӯдаам :

مولف کتاب گوید: من همین معنی را در کتاب سفر حجاز، بفارسی چنین سروده ام:

Аз он замон ки аҳд маро бишикаст , дидаам чун абр май борад

از آن زمان که عهد مرا بشکست، دیده ام چون ابر می بارد

Забонам гоҳ мегуяд худоёи чунин ва чунонаш кун , аммо дил ман гуяд : мабодои ҳаргиз .

زبانم گاه میگوید خدایا چنین و چنانش کن، اما دل من گوید: مبادا هرگز.

Дар яке аз кутуби таърихи пас аз он ки муаррих инкор мекунад ки касе аз фарти шавқ мурда бошад , месарояд : агар ишқи одамӣоне ки мафтӯни Лайлӣу слмӣ шудаанд , чунин ақлашонро мерибоед ,

در یکی از کتب تاریخ پس از آن که مورخ انکار می کند که کسی از فرط شوق مرده باشد، می سراید: اگر عشق آدمیانی که مفتون لیلی و سلمی شده اند، چنین عقلشان را می رباید،

Бибин оё касеро ки дили мафтӯн олам болост , чаҳ пеш хоҳад омад .

ببین آیا کسی را که دل مفتون عالم بالاست، چه پیش خواهد آمد.

Дар тафсири Найшобӯрии пиромни оя ӣ : « ани тқўли нафас ё ҳсртои алии мо фартати фии ҷанби илоҳ » , гуяд : « абўолФтҳи бен бурҳонӣ ки дар фиқҳи чираи даст буд ва бар мардумон пишўоӣӣ дошту молӣ бисёр бадаст оварда буд , ва низ замонӣ ки ба Бағдоди омада буд , тадрис дар Низомияи бъҳдаҳаш ниҳода шуда буд , беҳмадон аз даст рафт .

در تفسیر نیشابوری پیرامن آیه ی: «ان تقول نفس یا حسرتا علی ما فرطت فی جنب اله »، گوید: «ابوالفتح بن برهانی که در فقه چیره دست بود و بر مردمان پیشوائی داشت و مالی بسیار بدست آورده بود، و نیز زمانی که به بغداد آمده بود، تدریس در نظامیه بعهده اش نهاده شده بود، بهمدان از دست رفت.

Ваии ҳангоми эҳтизор бнздиконш гуфт : хориҷ шавед . Ҳама аз назд вай берун омаданд . ӯ аммо шурӯ ба силӣ задан биравӣ хеш кард ва мегуфт : Фсўсо бар тқсиротӣ ки дар наздик шудан бхдоӣ кардаам .

وی هنگام احتضار بنزدیکانش گفت: خارج شوید. همه از نزد وی بیرون آمدند. او اما شروع به سیلی زدن بروی خویش کرد و میگفت: فسوسا بر تقصیراتی که در نزدیک شدن بخدای کرده ام.

Низ мегуфт : эй абўолФтҳи умри хеш дар талаби дунёу ҷустуҷӯии ҷоҳу мол ва омад ва шуд бадаргоҳи подшоҳони табоҳи сохтӣ . Низ мехонд :

نیز می گفت: ای ابوالفتح عمر خویش در طلب دنیا و جستجوی جاه و مال و آمد و شد بدرگاه پادشاهان تباه ساختی. نیز می خواند:

Шигифто ки соҳибони дониш чигуна ғофиланду ҷома ӣ оз ба мӯҳлика май кшоннд

شگفتا که صاحبان دانش چگونه غافل اند و جامه ی آز به مهلکه می کشانند

Ва шигифто ки гирди ситамкорони чунон ҳаме гирданд ки гўӣии зоҳидии ҳангоми маносик , гирд каъба мегардад .

و شگفتا که گرد ستمکاران چنان همی گردند که گوئی زاهدی هنگام مناسک، گرد کعبه می گردد.

Ва пайвастаи ояро такрор мекард то ҷон бидод .

و پیوسته آیه را تکرار می کرد تا جان بداد.

Аз ин гӯнаи мурдан ба худо паноҳ мебарем ва аз ӯ мехоҳем моро тавфиқи рҳоӣӣ аз ингуна гумроҳии дҳод .

از این گونه مردن به خدا پناه می بریم و از او میخواهیم ما را توفیق رهائی از اینگونه گمراهی دهاد.

эй онкии турои тамоми шиквау тозгиҳост , сари турои ҳаргиз фош нахоҳам кард

ای آنکه ترا تمام شکوه و تازگیهاست، سر ترا هرگز فاش نخواهم کرد

Бидонча хоҳии фармони даҳ дили ман Фрмонбрии мутӣъ беш нест

بدانچه خواهی فرمان ده دل من فرمانبری مطیع بیش نیست

Дили бурдбор ва сабураст ва май пиндорад ки қайдяш нест .

دل بردبار و صبور است و می پندارد که قیدیش نیست.

Кӯзаро бъмди бршксту заминро аз шароби сероби сохт

کوزه را بعمد برشکست و زمین را از شراب سیراب ساخت

Бо он ки мусулмонам , фарёд задам , коши ман он хок будамӣ

با آن که مسلمانم، فریاد زدم، کاش من آن خاک بودمی

Агар самоъ , одамиро бўҷди орад , ҳалоласт волои ҳаром буд

اگر سماع، آدمی را بوجد آرد، حلال است والا حرام بود

Онкасро ки нкўӣии шунидани суханони шумо бшўқ оварад , маломатӣ нест

آنکس را که نکوئی شنیدن سخنان شما بشوق آورد، ملامتی نیست

Аҷаби мадор агар ишқ , ҷамъияти хотирашро пароканда созад чаро ки ҳоли ошиқонро Низомӣ нест .

عجب مدار اگر عشق، جمعیت خاطرش را پراکنده سازد چرا که حال عاشقان را نظامی نیست.

Ошиқ аз дербоз , то поёни ширхорагӣ аз шери ишқ сероб гаштааст .

عاشق از دیرباز، تا پایان شیرخوارگی از شیر عشق سیراب گشته است.

Ва шӯр ишқаст ки вирои баҳр сӯ кашад , ва гарна вайро дар тамомии коинот ҷоӣӣ нест .

و شور عشق است که ویرا بهر سو کشد، و گرنه وی را در تمامی کائنات جائی نیست.

Ҷоҳз гуфт : ҳангомӣ ки Муҳамади бен исҳоқи бен иброҳӣми Мӯсилиро азм буд ки аз сомиро ба Бағдод равад , ман низ бо вай будам . Диҷлаи неки пари об буд .

جاحظ گفت: هنگامی که محمد بن اسحاق بن ابراهیم موصلی را عزم بود که از سامرا به بغداد رود، من نیز با وی بودم. دجله نیک پر آب بود.

Муҳамад дастур дод шароб овараданд , нӯшедам . Сипас дастур дод байни моу канизаконаши парда Эй овехтанд ва эшонро гуфт бихонанд . Яке аз эшон чунин хонд :

محمد دستور داد شراب آوردند، نوشیدم. سپس دستور داد بین ما و کنیزکانش پرده ای آویختند و ایشان را گفت بخوانند. یکی از ایشان چنین خواند:

Ҳар рӯзмон фироқӣасту сарзанишӣ , бад-инсон умрмон ба хашмгинӣ ҳаме гузарад .

هر روزمان فراقی است و سرزنشی، بدینسان عمرمان به خشمگینی همی گذرد.

эй коши мидонстми ман танҳо чунинам ё дигари ёрон низ чунинанд .

ای کاش میدانستم من تنها چنین ام یا دیگر یاران نیز چنین اند.

Сипас , ӯ сокит монад ва дайгарӣ хонд :

سپس، او ساکت ماند و دیگری خواند:

Бар шефтагон раҳмат оред , чаро ки эшонро ёварӣ нест .

بر شیفتگان رحمت آرید، چرا که ایشان را یاوری نیست.

Ростӣ то кӣ боистӣ ҳиҷрони кашанд , тард шаванду бадӯрӣ бурдборӣ кунанд . Ва аз ёрони шиканҷау ҷафои бенанду дами брнёрнд ?

راستی تا کی بایستی هجران کشند، طرد شوند و بدوری بردباری کنند. و از یاران شکنجه و جفا بینند و دم برنیارند؟

Яке аз канизакон виро гуфт : эй бадкора ! пас чаҳ кунанд ? вай гуфт : чунин кунанд . Ва ҳамзамони даст бпрдаҳ ёзид ва онро дарид ва чун моҳ бар мо тулӯъ кард . Сипас хештанро бдҷлаҳ дарандохт .

یکی از کنیزکان ویرا گفت: ای بدکاره! پس چه کنند؟ وی گفت: چنین کنند. و همزمان دست بپرده یازید و آن را درید و چون ماه بر ما طلوع کرد. سپس خویشتن را بدجله درانداخت.

Ҳмондм , болои сари Муҳамади ғуломии рӯмии истода буд зеборуӣ . Дар дастӣ бодбазанӣ дошт ки вайро бод мезад . ӯ низ бодбазан аз дасти биндохт ва дар ҳоле ки ин байтро мехонд , бадунболаши хештанро бдҷлаҳи андохт :

هماندم، بالای سر محمد غلامی رومی ایستاده بود زیباروی. در دستی بادبزنی داشت که وی را باد می زد. او نیز بادبزن از دست بینداخت و در حالی که این بیت را میخواند، بدنبالش خویشتن را بدجله انداخت:

Пас аз ту дигари монданро некӣ бинмоанд , бавижа ки марги ҳиҷоб ушшоқаст он ду даруни оби даст дар оғӯш ҳам карданд ва ғӯта хӯрданд .

پس از تو دیگر ماندن را نیکی بنماند، بویژه که مرگ حجاب عشاق است آن دو درون آب دست در آغوش هم کردند و غوطه خوردند.

Малавонӣ чанд худро дар паии он ду ба об заданд . Аммо корӣ аз пеш набурданду оби эшонро барад ва аз чашмҳо андохт , худованд раҳматашон кунод .

ملوانی چند خود را در پی آن دو به آب زدند. اما کاری از پیش نبردند و آب ایشان را برد و از چشمها انداخت، خداوند رحمتشان کناد.

Дониш , танҳо аз он парвардгор мутаъоласт . Ҷуз ӯ танҳо дар нодонишон ғӯта варанд . Хокро ба дониш роҳӣ нест . Танҳо аз доноӣии ин насибаш мешавад ки нодонаст .

دانش، تنها از آن پروردگار متعال است. جز او تنها در نادانیشان غوطه ورند. خاک را به دانش راهی نیست. تنها از دانائی این نصیبش می شود که نادان است.

Саранҷоми гомҳои хирад дар қайдаст ,у ниҳояти саъии оламёни ҷуз ба гумроҳӣ нарасад ҷузи ин ки қилу қолиро гар овардаем , аз кӯшиши умри ҳосилӣ дигармон нест . Арвоҳмон дар аҷсммон маҳбӯсасту ҳосили дунёямони ҷузи озору ваболӣ беш нест .

سرانجام گامهای خرد در قید است، و نهایت سعی عالمیان جز به گمراهی نرسد جز این که قیل و قالی را گر آورده ایم، از کوشش عمر حاصلی دگرمان نیست. ارواحمان در اجسممان محبوس است و حاصل دنیایمان جز آزار و وبالی بیش نیست.

Ҳам ӯ рост :

هم او راست:

Ва қариби ҳамон маънӣаст ки муаллифи бърбӣ сурӯдааст :

و قریب همان معنی است که مولف بعربی سروده است:

эй моҳтоби шабоне ки фироқаш ботшм кашидааст , ва ҳар гоҳ аз дида равад , тоқатам низ баравад .

ای ماهتاب شبانی که فراقش بآتشم کشیده است، و هر گاه از دیده رود، طاقتم نیز برود.

Худоро бигӯ бидонам чашмонати хитоб ба дили ранҷури ман чаҳ гуфт ва чаҳ шунид .

خدا را بگو بدانم چشمانت خطاب به دل رنجور من چه گفت و چه شنید.

Низ фии албдиҳаҳи икошон сурӯдааст :

نیز فی البدیهه یکاشان سروده است:

Дар талаби ҳаёти хештанро байни хорӣу ози Фрсўдӣ .

در طلب حیات خویشتن را بین خواری و آز فرسودی.

Умри хеш аз даст додӣ ва на айшӣ ҳосилат шуд , на эҳтиром ва виқорӣ ёфтӣ .

عمر خویش از دست دادی و نه عیشی حاصلت شد، نه احترام و وقاری یافتی.

Лиззати дунёро Фрўнҳодӣу ъқбоӣиро низ , ва аз ин ҳар ду дўрмондӣ .

لذت دنیا را فرونهادی و عقبائی را نیز، و از این هر دو دورماندی.

Аз съдолдини бен арабӣ :

از سعدالدین بن عربی:

Ростӣ оё замона ӣ чашми танг , марои фурсати васлу тавфиқи маҳзари шумо ҳмншинон доноӣӣ хоҳад дод . Бавижа ки агар маро дар чашми шумо меҳрбонон ҷоӣӣ нест , шуморо дар дили ман ҷоӣӣ дар хӯрдаст .

راستی آیا زمانه ی چشم تنگ، مرا فرصت وصل و توفیق محضر شما همنشینان دانائی خواهد داد. بویژه که اگر مرا در چشم شما مهربانان جائی نیست، شما را در دل من جائی در خورد است.

Дайгарӣаст :

دیگری است:

Мардумон аз гӯри ваии дастии холӣу дилӣ пурандӯҳ бозгаштанд , он замони дигари гаронии мусӣбатро дарёфтанд . Чаро ки қадари офтобро пас аз ғуруб медонанд .

مردمان از گور وی دستی خالی و دلی پراندوه بازگشتند، آن زمان دیگر گرانی مصیبت را دریافتند. چرا که قدر آفتاب را پس از غروب می دانند.

Рӯзгорро бубинам ки бо мӯии ман , дар кор аз миёни бурдани ман ҳам чашмӣаст рӯзгорам сиёҳ гашта ва мӯем сипед ҳар чанд аҳди чунин буд ки рӯзгорами сипед бо ду мӯем сиёҳ .

روزگار را ببینم که با موی من، در کار از میان بردن من هم چشمی است روزگارم سیاه گشته و مویم سپید هر چند عهد چنین بود که روزگارم سپید با دو مویم سیاه.

Агар дӯстӣ гузидӣ , бузургиро ки Кариму афифу боҳаё буд багазин ончунонкӣ ҳар чаро ту бипазирӣ , бипазираду ончроро рад кунӣ , мардӯд дорад .

اگر دوستی گزیدی، بزرگی را که کریم و عفیف و باحیا بود بگزین آنچنانکه هر چرا تو بپذیری، بپذیرد و آنچرا را رد کنی، مردود دارد.