Маро нӯшонданад ва гуфтанд сероби шудании нестӣ . Ҳар чанд агар кӯҳҳои « сароа »ро бнўшоннд , сероб шавад .

مرا نوشاندند و گفتند سیراب شدنی نیستی. هر چند اگر کوههای «سراه » را بنوشانند، سیراب شود.

Шайхи мавриди эътимоди амини аддӣни абӯи алии табарии пиромни ин оя « анмои алтўбаҳи алии аллоҳи ллзини иъмлўни алсؤи бҷҳолаҳ » .

شیخ مورد اعتماد امین الدین ابو علی طبری پیرامن این آیه «انما التوبه علی الله للذین یعملون السؤ بجهاله ».

Пиромни маънии ин ояи ихтилоф назарӣаст . Яке аз вуҷӯҳи маънояши ин ки , ҳар маъсиятӣ ки аз бандаи срзнд , ҳатто агар ба амд бошад , ба ҷаҳолат срздаҳаст .

پیرامن معنی این آیه اختلاف نظری است. یکی از وجوه معنایش این که، هر معصیتی که از بنده سرزند، حتی اگر به عمد باشد، به جهالت سرزده است.

Чаро ки ҷаҳли бандаро бидон хондау онрои баҳр ӯ некӯ ҷилва дода . Аммо аз ибни аббосу ътоءу муҷоҳиду қтоўаҳ аз ҳазрати Абуабдулло ( ъ ) ривоят шудааст ки гуфт : ҳар гуноҳӣ ки бандае иртикоб кунад , ҳатто агар олам низ буд , аз он ҷо ки бо гуноҳ кардани хатар ҳаме кунад , ҷоҳил ба ҳисоб ме ояд

چرا که جهل بنده را بدان خوانده و آنرا بهر او نیکو جلوه داده. اما از ابن عباس و عطاء و مجاهد و قتاوه از حضرت ابوعبدالله (ع) روایت شده است که گفت: هر گناهی که بنده ای ارتکاب کند، حتی اگر عالم نیز بود، از آن جا که با گناه کردن خطر همی کند، جاهل به حساب می آید

Чунон ки ҳақи субҳона низ гуфта ӣ Юсуф ( ъ )ро хитоб ба бародарони чунин ёд мекунад ки : « ҳилли ълмтми мо Фълтми биўсФу ахиаҳи азонтми ҷоҳлўн » ва эшонро аз он рӯ ки худро дар маъсияти худованд ба хатар ҳаме афкананд , ба ҷаҳл нисбат медиҳад .

چنان که حق سبحانه نیز گفته ی یوسف (ع) را خطاب به برادران چنین یاد می کند که : «هل علمتم ما فعلتم بیوسف و اخیه اذانتم جاهلون » و ایشان را از آن رو که خود را در معصیت خداوند به خطر همی افکنند، به جهل نسبت می دهد.

Ду дигари ин ки мурод аз ҳамл онаст ки банда , канаи уқубатро он чунон ки лозима ӣ илмаст , надонад ва ин гуфта ӣ Фроءаст .

دو دیگر این که مراد از حمل آن است که بنده، کنه عقوبت را آن چنان که لازمه ی علم است، نداند و این گفته ی فراء است.

Сеюм ин ки маънӣ онаст ки гуноҳкорон намедонанд ки амалашони гуноҳ ва маъсиятаст ва муртакибаш мешаванд ва ба таъвилӣ ба хатояш анҷом медиҳанд .

سوم این که معنی آن است که گناهکاران نمی دانند که عملشان گناه و معصیت است و مرتکبش می شوند و به تأویلی به خطایش انجام میدهند.

ё ба таъвили дигар аз он рӯ ки дар истидлоли пиромни қубҳи гуноҳ ифрот меварзанд . Ин гуфта ӣ ҷбоӣӣаст . Аммо румонии ин тафсирро аз он рӯи заъиф шимурдааст ки хилофи иҷмоъ муфассиронаст .

یا به تأویل دیگر از آن رو که در استدلال پیرامن قبح گناه افراط می ورزند. این گفته ی جبائی است. اما رمانی این تفسیر را از آن رو ضعیف شمرده است که خلاف اجماع مفسران است.

Низ ин рӯ ки боистааст ки касе ки медонад он аъмол гуноҳаст . Тавба аз оташ набӯд . Зеро ки садри оя ӣ « анмои алтўбаҳ » муфиди ин маънӣаст ки тавба аз он ҳамон касонаст на ҷузи онҳо .

نیز این رو که بایسته است که کسی که میداند آن اعمال گناه است. توبه از آتش نبود. زیرا که صدر آیه ی «انما التوبه » مفید این معنی است که توبه از آن همان کسان است نه جز آنها.

Дар кофӣ дар китоби маишати боби амали подшоҳ аз Абуабдулло ( ъ ) пиромни ин оя « влотркнўои илои аллазӣнаи злмўоФтмскми алнор » манқӯласт ки : мурод касеаст ки назд подшоҳ раваду дӯст ҳаме дорад ки он қадар монад то шоҳи даст дар кӣса кунаду вайро чизе бахшад .

در کافی در کتاب معیشت باب عمل پادشاه از ابوعبدالله (ع) پیرامن این آیه «ولاترکنوا الی الذین ظلموافتمسکم النار» منقول است که: مراد کسی است که نزد پادشاه رود و دوست همی دارد که آن قدر ماند تا شاه دست در کیسه کند و وی را چیزی بخشد.

Ҳорӯни алрашед ба Абулҳасани Мӯсои бен ҷаъфар навишт , марои бохтсори пандии даҳ . Вай навишт : ҳеҷ чизе нест ки чашмат бар он уфтад ва дар он пандӣ набӯд .

هارون الرشید به ابوالحسن موسی بن جعفر نوشت، مرا باختصار پندی ده. وی نوشت: هیچ چیزی نیست که چشمت بر آن افتد و در آن پندی نبود.

Абӯсаиди абўолхирро аз тасаввуф пурседанд . Посух дод : тасаввуф , бакори бурдани вақт барои муносибтарин корҳост . Яке аз суфиён гуфт : тасаввуф баридан аз ҳама ӣ ълоӣқу инқитоъ аз ҳамаи чиз дар роҳи парвардгор оламёнаст .

ابوسعید ابوالخیر را از تصوف پرسیدند. پاسخ داد: تصوف، بکار بردن وقت برای مناسب ترین کارهاست. یکی از صوفیان گفت: تصوف بریدن از همه ی علائق و انقطاع از همه چیز در راه پروردگار عالمیان است.

Маҷнӯнро ба сари манзили Лайлӣ ба наҷад гузар буд . Сангҳоро бӯсидан оғозеду пешонӣ бар харобаҳо ниҳод . Маломаташ карданд ки чаро чунин мекунӣ .

مجنون را به سر منزل لیلی به نجد گذر بود. سنگ ها را بوسیدن آغازید و پیشانی بر خرابه ها نهاد. ملامتش کردند که چرا چنین میکنی.

Савганд хӯрд ки ҷуз рӯй Лайлиро набӯсидау ҷуз ба ҷамолаш нагиристааст . Пас аз он , биҷои дигараши диданд ки харобаҳоро май бӯсаду сангҳоро ламс ҳаме кунад . Маломаташ карданд ки ӣнҷо ки сарманзил Лайлӣ нест . Дар посухи сурӯд :

سوگند خورد که جز روی لیلی را نبوسیده و جز به جمالش نگریسته است. پس از آن، بجای دیگرش دیدند که خرابه ها را می بوسد و سنگ ها را لمس همی کند. ملامتش کردند که اینجا که سرمنزل لیلی نیست. در پاسخ سرود:

Мгўӣиди сарманзили вай дар ховар наҷадаст , чаро ки ҳар даштии сар манзил ӯст . ӯро баҳри сарзаминӣ ҷоӣӣаст ва бар ҳар асарии рдпоӣӣ .

مگوئید سرمنزل وی در خاور نجد است، چرا که هر دشتی سر منزل اوست. او را بهر سرزمینی جائی است و بر هر اثری ردپائی.

Орифи рӯмӣ дар маснавии маънавӣ ба бахше аз ҳамин маънӣ ишорат кардааст :

عارف رومی در مثنوی معنوی به بخشی از همین معنی اشارت کرده است:

Дами ишқи туро атрӣаст ки ҷонро зиндагӣ бахшад

دم عشق ترا عطری است که جان را زندگی بخشد

Ва ҳадиси ту , тӯмори ғамонро аз дил дар навардад .

و حدیث تو، طومار غمان را از دل در نوردد.

Баҳҷати симои шукӯҳманду камоли авсофи ту маро масрур кунад .

بهجت سیمای شکوهمند و کمال اوصاف تو مرا مسرور کند.

Дилӣ ки ёди ту аш наларзонд , умед ки ҳаргизи мабодо .

دلی که یاد تو اش نلرزاند، امید که هرگز مبادا.

Ҳар чанд , дили ғофилонро маломат нишоед чаро ки нобӣноён ба надидан мағруранд мардумон , ҳамон касонанд ки туро бишнохтанд . Ҷузи онҳо , бесрўпоӣӣ беш нестанд .

هر چند، دل غافلان را ملامت نشاید چرا که نابینایان به ندیدن مغروراند مردمان، همان کسانند که ترا بشناختند. جز آنها، بی سروپائی بیش نیستند.

Он касон ки некӣ карданд ва бар шудаи бмдорҷи волои расиданд .

آن کسان که نیکی کردند و بر شده بمدارج والا رسیدند.

Эшон фаҳм маънӣ карданду дамӣ аз зикри ҳақ ғофил намонданд .

ایشان فهم معنی کردند و دمی از ذکر حق غافل نماندند.

Туҳидасти бад-ӣни дунё гом ниҳоданд ва ҳамчунон туҳидаст таркиш гуфтанд .

تهیدست بدین دنیا گام نهادند و همچنان تهیدست ترکش گفتند.

Ва дар суроҳеи андешаи шан , шароби ноби ҳавоӣ дӯст нӯшеданд .

و در صراحی اندیشه شان، شراب ناب هوای دوست نوشیدند.

эй муддаӣ , агар турои иддаои раҳравии роҳ эшонаст , роҳи худ рост кун .

ای مدعی، اگر ترا ادعای رهروی راه ایشان است، راه خود راست کن.

Турои даъвии ишқ Лайлӣасту шаби чашм бар ҳам наҳй , бхдои қисми толибӣ беҳёӣӣ !

ترا دعوی عشق لیلی است و شب چشم بر هم نهی، بخدا قسم طالبی بی حیائی!

Тавба , гуноҳро нобӯд мекунад . Туҳидастии забони ҳӯшмандро аз зикри ҳуҷҷати бармеи бандад . Комили мард касеаст ки лағзишҳояши маъдӯд буд .

توبه، گناه را نابود می کند. تهیدستی زبان هوشمند را از ذکر حجت برمی بندد. کامل مرد کسی است که لغزشهایش معدود بود.

Бемории зиндон ҷисмасту андӯҳи зиндони рӯҳ . Ончӣ аз он шодмон шаванд , дар набӯдаш андӯҳгин гирданд . Гурези бҳнгом , пирӯзӣаст . Соибтарин рои ту , дуртарини рои ту аз ҳавоҳои туаст .

بیماری زندان جسم است و اندوه زندان روح. آنچه از آن شادمان شوند، در نبودش اندوهگین گردند. گریز بهنگام، پیروزی است. صائب ترین رای تو، دورترین رای تو از هواهای توست.

Абӯҳанифа - ки худояши розии бод - ба муъмин алтоқ гуфт : муқтадои ту яъне эмоми ҷаъфари содиқ ( ъ ) даргузашт .

ابوحنیفه - که خدایش راضی باد - به مؤمن الطاق گفت: مقتدای تو یعنی امام جعفر صادق(ع) درگذشت.

Муъмини алтоқ посух дод : аммо муқтадои туро то рӯзи ҳашар муҳлат додаанд . Меҳдӣ аз ин ҳозир ҷавобӣ хандид ва даҳ ҳазор дарҳам ба муъмин алтоқ бахшед .

مؤمن الطاق پاسخ داد: اما مقتدای ترا تا روز حشر مهلت داده اند. مهدی از این حاضر جوابی خندید و ده هزار درهم به مؤمن الطاق بخشید.

Шариф , малики салоҳи аддӣни бен Айюбро ҳдоёӣӣ фиристод . Расӯли он ҳадоёро як як берун меовараду баназари подшоҳ май расонад .

شریف، ملک صلاح الدین بن ایوب را هدایائی فرستاد. رسول آن هدایا را یک یک بیرون میآورد و بنظر پادشاه می رساند.

То он ки бодбазанӣ аз барги хурмо берун оварад ва гуфт : подшоҳо , ин бодбазанӣаст ки на шоҳ монандаширо дидааст на падаронаш . Малик хашмгин шуд ва онро бастад . Дид барон навиштаанд :

تا آن که بادبزنی از برگ خرما بیرون آورد و گفت: پادشاها، این بادبزنی است که نه شاه مانندش را دیده است نه پدرانش. ملک خشمگین شد و آن را بستد. دید برآن نوشته اند:

Ман барг хрмоӣӣам ки дар гӯри канори ман , сарвари ҷамеъи мардумон хуфтааст .

من برگ خرمائی ام که در گور کنار من، سرور جمیع مردمان خفته است.

Саодати он макони чунон маро дар бардошт ки акнӯн дар кафи ибни Айюби қарор гирифтаам .

سعادت آن مکان چنان مرا در برداشت که اکنون در کف ابن ایوب قرار گرفته ام.

Салоҳи аддӣн , донист ки он бодбазан аз барги хурмои бен масҷиди расӯли худо ( с )аст . Онро бӯсед ва бар сари ниҳод ва ба расӯл гуфт : рост гуфтӣ , рост гуфтӣ .

صلاح الدین، دانست که آن بادبزن از برگ خرما بن مسجد رسول خدا (ص) است. آن را بوسید و بر سر نهاد و به رسول گفت: راست گفتی، راست گفتی.

Ҳуҷҷоҷи аъробӣиро дид ва бадв гуфт : бадастат чаҳ дорӣ ? гуфт : Асоӣ манаст ки барои донистани вақти намоз бар заминаш насб мекунам .

حجاج اعرابئی را دید و بدو گفت: بدستت چه داری؟ گفت: عصای من است که برای دانستن وقت نماز بر زمینش نصب می کنم.

Дар баробари дшмнонми бакораш май барам , чаҳорпои худро бо он май ронам ва бидон дар сафар тавоно мешавам , бароа рафтан бидон такя мекунам то гоми фарохтар нуҳум . Бо он аз наҳрҳо май пурму монеъ афтоданам мешавад .

در برابر دشمنانم بکارش می برم، چهارپای خود را با آن می رانم و بدان در سفر توانا می شوم، براه رفتن بدان تکیه می کنم تا گام فراخ تر نهم. با آن از نهرها می پرم و مانع افتادنم می شود.

Ъабои хеши барон май афканам , маро аз гармоу сармо ҳифз мекунад . Ончӣ дар дастрасам нест , дар дастрасам қарор медиҳад . Суфра ӣ хешу дигари абзорамро бидон май овезам . Бо он дар май кӯбам ва сагҳои газандаро май ронам .

عبای خویش برآن می افکنم، مرا از گرما و سرما حفظ می کند. آنچه در دسترسم نیست، در دسترسم قرار می دهد. سفره ی خویش و دیگر ابزارم را بدان می آویزم. با آن در می کوبم و سگهای گزنده را می رانم.

Дар ҳамовардии ҷой найзаамро мегирад ва дар муборизаи ҷои шамшерамро . Онро аз падари борс бардаам ва пас аз ман ба писарам ба ирс расад .

در هماوردی جای نیزه ام را میگیرد و در مبارزه جای شمشیرم را. آن را از پدر بارث برده ام و پس از من به پسرم به ارث رسد.

Бо он барги дарахтонро барои гўсФндонми фурӯ май резам ва ҳоҷатҳои дигар низ аз он раво мекунам . Ҳуҷҷоҷ ҳайрон шуду бароа хеш рафт .

با آن برگ درختان را برای گوسفندانم فرو می ریزم و حاجتهای دیگر نیز از آن روا می کنم. حجاج حیران شد و براه خویش رفت.

Боязиди бастомии солиёнӣ чанд хизмати Абуабдуллои ҷаъфари бен Муҳамади содиқ ( ъ ) мекард . Ва он ҳазрати вайро лақаби тиФўр сқоء дода буд , чаро ки ваии обкашии хона ӣ вайро ба ӯҳда дошт . То саранҷоми вайро бозгаштан ба бастом иҷозат дод .

بایزید بسطامی سالیانی چند خدمت ابوعبدالله جعفر بن محمد صادق(ع) می کرد. و آن حضرت وی را لقب طیفور سقاء داده بود، چرا که وی آبکشی خانه ی وی را به عهده داشت. تا سرانجام وی را بازگشتن به بسطام اجازت داد.

Ҳангомӣ ки боязиди бнздикӣ бастом расед , мардумони шаҳр ба пешвозаш аз шаҳр хориҷ шуданд . Боязид тарсид ки бидон сабаби худ бинӣ бар вай чира шавад .

هنگامی که بایزید بنزدیکی بسطام رسید، مردمان شهر به پیشوازش از شهر خارج شدند. بایزید ترسید که بدان سبب خود بینی بر وی چیره شود.

Ва аз онҷо , ки бозгашташ ба рамазон буд , даст ба суфра ӣ хеши бараду гардае нон барграфт ва ҳамчунон ки бар чаҳорпояш мерафт , бхўрдн пардохт .

و از آنجا، که بازگشتش به رمضان بود، دست به سفره ی خویش برد و گرده ای نان برگرفت و همچنان که بر چهارپایش میرفت، بخوردن پرداخت.

Ҳангомӣ ки ба савод шаҳр раседу донишмандону зоҳидии шаҳри дидандаш ки рӯза мехӯрд . Эътиқодашон аз ӯ суст шуду қадараш дар чашмашон андак гардиду бештарашон аз гардиши парокандаи гаштанд . Боязид дар ин ҳол гуфт : эй дил ! дармони ту чунин боистӣ кардан .

هنگامی که به سواد شهر رسید و دانشمندان و زاهدان شهر دیدندش که روزه می خورد. اعتقادشان از او سست شد و قدرش در چشمشان اندک گردید و بیشترشان از گردش پراکنده گشتند. بایزید در این حال گفت: ای دل! درمان تو چنین بایستی کردن.

Аз суханон ӯст : бандаи ошиқи парвардгор хеш нахоҳад шуд магари он ки хештанро ошкороу пинҳон дар роҳи хушнӯдии вай базл кунад ,у худованд аз дил вай хонд ки ҷуз ӯро нахоҳад .

از سخنان اوست: بنده عاشق پروردگار خویش نخواهد شد مگر آن که خویشتن را آشکارا و پنهان در راه خشنودی وی بذل کند، و خداوند از دل وی خواند که جز او را نخواهد.

Боязидро пурседанд : нишона ӣ ориф чист ? гуфт : сустӣ нагирифтан дар зикри ҳақи субҳонау безории наёфтан дар ҳақи вай ва инс нагирифтан ба ғайр ӯ .

بایزید را پرسیدند: نشانه ی عارف چیست؟ گفت: سستی نگرفتن در ذکر حق سبحانه و بیزاری نیافتن در حق وی و انس نگرفتن به غیر او.

Низ гуфтааст : илои ишқи маро ба тӯии ҷой шигифтӣ нест . Чаро ки ман , бандае туҳидастам . Аммо ишқи туро ба ман ҷой шигифтаст , чаро ки ту , подшоҳии тўоноӣӣ .

نیز گفته است: الی عشق مرا به توی جای شگفتی نیست. چرا که من، بنده ای تهیدستم. اما عشق ترا به من جای شگفت است، چرا که تو، پادشاهی توانائی.

Вайро гуфтанд : банда аз чаҳ роҳ ба болотарин дараҷот расад ? гуфт : инки кару кӯру лол буд .

وی را گفتند: بنده از چه راه به بالاترین درجات رسد؟ گفت: اینکه کر و کور و لال بود.

Рӯзии Аҳмади бен хзрўиаҳи балхии бмҳзр боязид омад . Ваии Аҳмадро гуфт : то кӣ гирди ҷаҳони ҳамеи гардӣ ? Аҳмад гуфт : об агар дрҷоӣӣ диранг кунад , бадбу шавад . Боязид гуфташ : дарёи шӯ то бадбу нагардӣ .

روزی احمد بن خضرویه بلخی بمحضر بایزید آمد. وی احمد را گفت: تا کی گرد جهان همی گردی؟ احمد گفت: آب اگر درجائی درنگ کند، بدبو شود. بایزید گفتش: دریا شو تا بدبو نگردی.

Низ гуфтааст : тасаввуфи сифатӣ аз он ҳақ субҳонааст ки банда дар пўшдш .

نیز گفته است: تصوف صفتی از آن حق سبحانه است که بنده در پوشدش.

Низ гуфт : он кас ки худоро шинохт , бо халқи худояш лиззатӣ нахоҳад буд , ва касе ки дунёро шинохт , зистан дар он лиззаташ набахшад . Он каси чашми басираташ гушӯда шавад , мабҳут гардад ,у дигараши фурсат сухан набӯд .

نیز گفت: آن کس که خدا را شناخت، با خلق خدایش لذتی نخواهد بود، و کسی که دنیا را شناخت، زیستن در آن لذتش نبخشد. آن کس چشم بصیرتش گشوده شود، مبهوت گردد، و دیگرش فرصت سخن نبود.

Низ гуфт : банда то он замон ки ҷоҳиласт , орифаст . Ва ҳаргоҳи ҷаҳлаш завол ёбад . Маърифаташ низ зоил гардад . Низ гуфт : то замонӣ ки бандаи пиндорад ки бадтар аз ӯ байн махлуқ ёфт шавад , мутакаббир маҳсӯб шавад .

نیز گفت: بنده تا آن زمان که جاهل است، عارف است. و هرگاه جهلش زوال یابد. معرفتش نیز زایل گردد. نیز گفت: تا زمانی که بنده پندارد که بدتر از او بین مخلوق یافت شود، متکبر محسوب شود.

Боязидро пурседанд : оё шавад ки бандае ба як соъат ба ҳазрат ҳақ расад ? гуфт : балӣ , аммо суд бақадр сафараст . Низ мардӣ аз ӯ пурсед : бо кадом касе ҳамнишин шавам ? гуфт : бо он кас ки ниёзманд он набошӣ ки чизҳоӣиро ки худованд аз он огоҳаст , аз ӯ пинҳон кунӣ .

بایزید را پرسیدند: آیا شود که بنده ای به یک ساعت به حضرت حق رسد؟ گفت: بلی، اما سود بقدر سفر است. نیز مردی از او پرسید: با کدام کسی همنشین شوم؟ گفت: با آن کس که نیازمند آن نباشی که چیزهائی را که خداوند از آن آگاه است، از او پنهان کنی.