Каҳкашону ситорагонро чунон бинӣ ки гўӣии бустонҳоро ба оби хеш сероб мекунанд .

کهکشان و ستارگان را چنان بینی که گوئی بستانها را به آب خویش سیراب می کنند.

Агар каҳкашони наҳрӣ наме буд , ҳаргизи ситорагони ҳуту саратонро дар он бшногрӣ намедидӣ .

اگر کهکشان نهری نمی بود، هرگز ستارگان حوت و سرطان را در آن بشناگری نمی دیدی.

Худои хайраши дҳоди пиромни перӣ чаҳ нек сурӯдааст :

خدا خیرش دهاد پیرامن پیری چه نیک سروده است:

Неруҳои ту , ҳар чанд бъодти чунин набуданд , ҳангоми перии ту рахват гирифтанд .

نیروهای تو، هر چند بعادت چنین نبودند، هنگام پیری تو رخوت گرفتند.

Ва акнӯн ки пер гаштае бинӣ ки на ту ҳамоне ки будӣ , на дил ҳамонаст ки буд .

و اکنون که پیر گشته ای بینی که نه تو همانی که بودی، نه دل همان است که بود.

Бо ин ҳама аммо ғарқаи гуноҳӣ ва ҳаргиз нагуфтае ки вақташ расидааст ки дасти кашам .

با این همه اما غرقه گناهی و هرگز نگفته ای که وقتش رسیده است که دست کشم.

Ростӣ то замонӣ ки гуруснагони муштоқ таоманд , ҷузи длхўостаҳ ӣ худ чиз дигар нахоҳанд .

راستی تا زمانی که گرسنگان مشتاق طعام اند، جز دلخواسته ی خود چیز دیگر نخواهند.

Ҳаргоҳ ки марг ва ҳалокат ҳамнишин туро дарёфт , ҳон бидон ки бсроғи ту низ хоҳад омад .

هرگاه که مرگ و هلاکت همنشین ترا دریافت، هان بدان که بسراغ تو نیز خواهد آمد.

Длором , он гуҳ ки сипедии мӯӣ маро дид , абрӯ дарҳам кашид . Чаро ки ҳеҷ сипедӣ чун сипедии мӯии биногваши нохушнӯд кунанда нест .

دلارام، آن گه که سپیدی موی مرا دید، ابرو درهم کشید. چرا که هیچ سپیدی چون سپیدی موی بناگوش ناخشنود کننده نیست.

Май пиндошт ки ҷавонӣ ҷовдонаасту нмидонст ки палакон перӣаст ва бо он ки мӯии ман брнгии ҷузи ранги хеш даромадааст , ҳанузам иродау дурандешӣу вафоу имону бузургворӣ пер нагашта чаро ки перии ҳиммати ҷузи сипедӣ мӯаст .

می پنداشت که جوانی جاودانه است و نمیدانست که پلکان پیری است و با آن که موی من برنگی جز رنگ خویش درآمده است، هنوزم اراده و دوراندیشی و وفا و ایمان و بزرگواری پیر نگشته چرا که پیری همت جز سپیدی مو است.

Хаёли васлу васли прирўӣӣ ки тани дарандаад , ҳамонандаст . Ростии чисон буд ва набӯд ба ҳам монандааст .

خیال وصل و وصل پریروئی که تن درندهد، همانند است. راستی چسان بود و نبود به هم ماننده است.

Руъёии васлро шояд битавон бартар аз васл донист чаро ки аз гуноҳкорӣу кудурату пушаймонӣ низ холӣаст .

رویای وصل را شاید بتوان برتر از وصل دانست چرا که از گناهکاری و کدورت و پشیمانی نیز خالی است.

Замонаро аз ин ки зӣоне аз ту бозгардонда сипос магӯӣ чаро ки агар давоми бечорагиро низ хоҳӣ давом наёрад .

زمانه را از این که زیانی از تو بازگردانده سپاس مگوی چرا که اگر دوام بیچارگی را نیز خواهی دوام نیارد.

Чаро ки неку бади замона чунон рўёӣӣаст ки беҳадаф пеш ояд ва аз ин рӯ на шоиста сипосаст на маломат .

چرا که نیک و بد زمانه چونان رویائی است که بی هدف پیش آید و از این رو نه شایسته سپاس است نه ملامت.

Ҳаргиз аммо мапиндор ки бузургвории падарон , ҷавониро ки по дар роҳ эшон надорад , кофӣаст .

هرگز اما مپندار که بزرگواری پدران، جوانی را که پا در راه ایشان ندارد، کافی است.

Чаҳ никўӣии мардони бникӣ ҳояшонасту ифтихорашон ба нерӯмандишон дар бадаст овардани волоӣиҳо на қаҳрамониҳояшон .

چه نیکوئی مردان بنیکی هایشان است و افتخارشان به نیرومندیشان در بدست آوردن والائی ها نه قهرمانی هایشان.

Ҳаргизи ҳосиди марои ббдӣ ёд накард магари он ки ман бидон ёди волотар гаштам чаро ки ҳосиди неъмати бахше дар либоси интиқом ҷўӣӣаст .

هرگز حاسد مرا ببدی یاد نکرد مگر آن که من بدان یاد والاتر گشتم چرا که حاسد نعمت بخشی در لباس انتقام جوئی است.

Худованди ҳосидони моро маҳфӯзи дороаду неъмати ҳасодати эшонро брмн низ ҳар чанд ки эшон қасди анъом ман надоштаанд .

خداوند حاسدان ما را محفوظ داراد و نعمت حسادت ایشان را برمن نیز هر چند که ایشان قصد انعام من نداشته اند.

Ҳакимӣ гуфт : дунёро баҳри се чиз хоҳанд , иззат ва бениёзӣу ромиш . Ва он кас ки зуҳди варзад , иззат ёбад ва он кас ки қаноат пеша кунад , бениёз буд ва он кас ки кӯшиш аз паии дунёро бунаад , ромиши пазирад .

حکیمی گفت: دنیا را بهر سه چیز خواهند، عزت و بی نیازی و رامش. و آن کس که زهد ورزد، عزت یابد و آن کس که قناعت پیشه کند، بی نیاز بود و آن کس که کوشش از پی دنیا را بنهد، رامش پذیرد.

Мардӣ ба дайгарӣ ки ибодатро ба хилват нишаста ва аз мардумони бибрида буд , навишт : маро гуфтанд ки ту аз мардумони бибридае ва аз ҳама ӣ корҳо ба ибодати пардохтае . Бигӯ бидонам васила ӣ маошат чист ?

مردی به دیگری که عبادت را به خلوت نشسته و از مردمان ببریده بود، نوشت: مرا گفتند که تو از مردمان ببریده ای و از همه ی کارها به عبادت پرداخته ای. بگو بدانم وسیله ی معاشت چیست؟

Мард посух навишт : эй нодон ! туро гуфтаанд ки ман аз ҳама бибридаам ва ба парвардгори пардохта . Бо ин ҳама аз васила ӣ маоши ман май пурсӣ ?

مرد پاسخ نوشت: ای نادان! ترا گفته اند که من از همه ببریده ام و به پروردگار پرداخته. با این همه از وسیله ی معاش من می پرسی؟

Орифӣ гуфт : въд , ҳақи бандагон бар парвардгор таъолӣаст ва ӯ бўФои въд аз ҳамаи кас сазовортараст . Аммо ваъид , ҳақи парвардгор субҳонаст бар бандагон ва ӯ худ ба бахшоиши он аз ҳар кас сазовортараст . Ва аъроби пайваста бар ифои въду халафи ваъиди ифтихор ҳаме кардаанд .

عارفی گفت: وعد، حق بندگان بر پروردگار تعالی است و او بوفای وعد از همه کس سزاوارتر است. اما وعید، حق پروردگار سبحان است بر بندگان و او خود به بخشایش آن از هر کس سزاوارتر است. و اعراب پیوسته بر ایفای وعد و خلف وعید افتخار همی کرده اند.

Чунон ки шоирӣ гуфтааст :

چنان که شاعری گفته است:

Ман агар въдии даҳум ё ваъидӣ , бе шаки бўъди хеш амал кунаму ваъиди хешро хилофи намоям .

من اگر وعدی دهم یا وعیدی، بی شک بوعد خویش عمل کنم و وعید خویش را خلاف نمایم.

Яке аз асҳоб ҳақ гуфт : рӯзии бастомӣ бар сегӣ бигузашт ки аз борони хис буд . Пас ҷома ӣ хеш аз ӯ дар печид . Саг бзбон омад ва гуфт : олӯдагии ҷомаи ?утро аз ман , об татҳир мекунад , аммо гуноҳи ҷома дар печиданатро аз ман , об низ татҳир намекунад .

یکی از اصحاب حق گفت: روزی بسطامی بر سگی بگذشت که از باران خیس بود. پس جامه ی خویش از او در پیچید. سگ بزبان آمد و گفت: آلودگی جامه ات را از من، آب تطهیر می کند، اما گناه جامه در پیچیدنت را از من، آب نیز تطهیر نمی کند.

Аъробӣӣ бар гӯри Њишоми бен Абдулмалики истода буд , яке аз ходимони Њишом бар гӯр вай мегирист ва мегуфт : баъд аз ту чаҳҳо дидем ? ! аъробӣ гуфт : агар ӯ забон медошт , посух мегуфт ки ончӣ ӯ дидааст сахттар аз он бӯдааст ки шумо дидаед .

اعرابئی بر گور هشام بن عبدالملک ایستاده بود، یکی از خادمان هشام بر گور وی می گریست و میگفت: بعد از تو چه ها دیدیم؟! اعرابی گفت: اگر او زبان میداشت، پاسخ میگفت که آنچه او دیده است سخت تر از آن بوده است که شما دیده اید.

Бо он ки балоёии замонаи маро даст ёзидаасту пайки марг дар атрофам ба омад ва шудаст , виқори хеш ҳифз кардаам .

با آن که بلایای زمانه مرا دست یازیده است و پیک مرگ در اطرافم به آمد و شد است، وقار خویش حفظ کرده ام.

Он замон низ ки чизе аз ман намонад бурдборам , ва агар шамшер низ ба посухи истад .

آن زمان نیز که چیزی از من نماند بردبارم، و اگر شمشیر نیز به پاسخ ایستد.

Аҳволи замонаро чунон нек дар меёбам ки росташро росту дурӯғашро дурӯғи ҳамеи байнам .

احوال زمانه را چنان نیک در می یابم که راستش را راست و دروغش را دروغ همی بینم.

Хештанро ба наздикон кавдан намудем ва пиндоштанд ба фаҳми ҷойгоҳӣ ки бо хоку шини чашми моро ҳаме пӯшоанд низ қодир нестам .

خویشتن را به نزدیکان کودن نمودم و پنداشتند به فهم جایگاهی که با خاک و شن چشم ما را همی پوشاند نیز قادر نیستم.

Онгоҳ ки дӯсти бсбби малоли туро тарк кунад , ҷузи фироқ ӯро итобӣ нишоед .

آنگاه که دوست بسبب ملال ترا ترک کند، جز فراق او را عتابی نشاید.

Бе тоби танӣ ки печ ва тобиш пайдост бе зарфи дилӣ ки изтиробаш пайдост аз дили пар ишқ нагардад зоҳир то нима буд шиша , шаробаш пайдост ҳуққаи пари овози зик дар буд гунг шавад чун шикамаши пар буд

بی تاب تنی که پیچ و تابش پیداست بی ظرف دلی که اضطرابش پیداست از دل پر عشق نگردد ظاهر تا نیمه بود شیشه، شرابش پیداست حقه پر آواز زیک در بود گنگ شود چون شکمش پر بود

Яке аз шоҳон банӣ Исроил , кохии сохт ва дар ороишу фарохяш сахт кушед . Сипас фармон дод то аз уюби он кохи пурсанад .

یکی از شاهان بنی اسرائیل، کاخی ساخت و در آرایش و فراخیش سخت کوشید. سپس فرمان داد تا از عیوب آن کاخ پرسند.

Пурседанду ҷузи се тан аз зоҳидӣ касе бар он айб нагуфт : он се низ гуфтанд : он кохро ду айбаст . Аввали он ки саранҷом хароб шавад . Ду дигари он ки соҳибаш хоҳад мард .

پرسیدند و جز سه تن از زاهدان کسی بر آن عیب نگفت: آن سه نیز گفتند: آن کاخ را دو عیب است. اول آن که سرانجام خراب شود. دو دیگر آن که صاحبش خواهد مرد.

Шоҳ гуфт : оё хонае бе ин ду айб ёфтаед ? гуфтанд : балӣ , хона ӣ охират . Шоҳи салтанат раҳо карду муддатии ҳамроҳ бо эшон ба ибодат пардохт .

شاه گفت: آیا خانه ای بی این دو عیب یافته اید؟ گفتند: بلی، خانه ی آخرت. شاه سلطنت رها کرد و مدتی همراه با ایشان به عبادت پرداخت.

Сипас рӯзии эшонро бадрӯд гуфт : эшон гуфтандаш : аз мо нохушояндӣ дидӣ гуфт : на , аммо шумо маро шинохтаед ва гиромӣ ам медоред . Аз ин пас касеро ба ҳам нишинӣ хоҳам гузид ки ншносдм .

سپس روزی ایشان را بدرود گفت: ایشان گفتندش: از ما ناخوشایندی دیدی گفت: نه، اما شما مرا شناخته اید و گرامی ام میدارید. از این پس کسی را به هم نشینی خواهم گزید که نشناسدم.

Зоҳидиро пиромни омезиш бо шоҳон ва вазирон пурседанд гуфт : он кас ки бо эшон омезиш накунад ва ба нома ӣ аъмоли хеши ниФзоид , назд мо нектар аз он касаст ки шаби нхсбду рӯз рӯза дорад , ҳаҷи бигузорад ва дар роҳи худо ҷиҳод кунад ва дар айни ҳол бо эшон омезиш кунад .

زاهدی را پیرامن آمیزش با شاهان و وزیران پرسیدند گفت: آن کس که با ایشان آمیزش نکند و به نامه ی اعمال خویش نیفزاید، نزد ما نیک تر از آن کس است که شب نخسبد و روز روزه دارد، حج بگذارد و در راه خدا جهاد کند و در عین حال با ایشان آمیزش کند.

Аз муаллиф , аз савониҳи сафари ҳиҷоз : ғифлати дил аз ҳақ , ҳатто дамӣ ё онӣ , бузургтар айбасту дурушттар гуноҳ , он чунон ки соҳибдилон , ғофил аз ҳақро дар лаҳзае ғифлат , дар зумра ӣ кофарон шимурдаанд .

از مؤلف، از سوانح سفر حجاز: غفلت دل از حق، حتی دمی یا آنی، بزرگتر عیب است و درشت تر گناه، آن چنان که صاحبدلان، غافل از حق را در لحظه ای غفلت، در زمره ی کافران شمرده اند.

Ва ҳамчунон ки авомро бргноҳоншон уқубат кунанд , хавосро бар ғифлатҳояшон аз ҳақ уқубат кунанд . Аз ин рӯ агар хоҳӣ ки дар зумра ӣ аҳл камол бошӣ , баҳри ҳол , аз омезиш бо дил ғофилон бипарҳез .

و همچنان که عوام را برگناهانشان عقوبت کنند، خواص را بر غفلت هایشان از حق عقوبت کنند. از این رو اگر خواهی که در زمره ی اهل کمال باشی، بهر حال، از آمیزش با دل غافلان بپرهیز.

Мскино ! азмати сусту ниятати мутазалзилу қасдат болоишаст . Ва аз ин рӯаст ки дар бар ту боз нагардаду парда аз ту бардошта наёяд .

مسکینا! عزمت سست و نیتت متزلزل و قصدت بآلایش است. و از این روست که در بر تو باز نگردد و پرده از تو برداشته نیاید.

Агар азми хеши мустаҳкаму нияти хеши собиту қасди хеш пероста кунӣ , ҳамон калид ки дар бар Юсуф ( ъ ) бикшод , дар бар ту бигушоед , он гоҳ ки Юсуфи азм мустаҳкам гардониду ният собит дошт ки аз андари афтодан дар гуноҳи парҳезад ва аз Зулайхо бигурезад . Шеър :

اگر عزم خویش مستحکم و نیت خویش ثابت و قصد خویش پیراسته کنی، همان کلید که در بر یوسف (ع) بگشاد، در بر تو بگشاید، آن گاه که یوسف عزم مستحکم گردانید و نیت ثابت داشت که از اندر افتادن در گناه پرهیزد و از زلیخا بگریزد. شعر:

ҒоФло ! мӯяти сипед ва нафаст сарди гашт . Ва ту бо ин ҳама дар қилу қолу низоу ҷидолӣ . Забони хеш аз гуфтан дар ончии рӯзи ҳисоб , бсўдт набӯд , даракаш .

غافلا! مویت سپید و نفست سرد گشت. و تو با این همه در قیل و قال و نزاع و جدالی. زبان خویش از گفتن در آنچه روز حساب، بسودت نبود، درکش.

Худоатони хирдҳод эй оли ёсин , эй ситорагони ҳақиқат вае ройоти ҳидоят .

خداتان خیردهاد ای آل یاسین، ای ستارگان حقیقت و ای رایات هدایت.

эй он касон ки худованди аъмоли бандагонашро ҷуз бо муҳаббат шумо напазираду дайнашонро низ .

ای آن کسان که خداوند اعمال بندگانش را جز با محبت شما نپذیرد و دینشان را نیز.

Сангинии гуноҳмони бшмо тахфиф ёбаду каффа ӣ некиҳомон ба ҳашар ба шумо сангинӣ гирад .

سنگینی گناهمان بشما تخفیف یابد و کفه ی نیکی هامان به حشر به شما سنگینی گیرد.

Хуршеди пас аз мағриби бшмои боз пас дода шуд , кист он кас ки битавонад чашм аз дидор хуршед барбандад .

خورشید پس از مغرب بشما باز پس داده شد، کیست آن کس که بتواند چشم از دیدار خورشید بربندد.

Ҳар чанд ки гуруҳеи бад-ӣни ахбор ва он ахбор чанг зананд , гўӣидшон ки воли ман волоаи моро кофӣаст .

هر چند که گروهی بدین اخبار و آن اخبار چنگ زنند، گوئیدشان که وال من والاه ما را کافی است.

Фозили бизоўии ҳангоми тафсири ин фармӯдаи ҳақи субҳона « либлўкми аикми аҳсан амалан » гуфтааст ки феъли муъаллақ аз амаласт , локин дар сӯра ӣ алмалики нақизи онро гуфтааст .

فاضل بیضاوی هنگام تفسیر این فرموده حق سبحانه «لیبلوکم ایکم احسن عملا» گفته است که فعل معلق از عمل است، لکن در سوره ی الملک نقیض آن را گفته است.

Низ дар сӯра ӣ ҳуд бсроҳт гуфтааст ки нузули тавроти пеш аз ғарқи гаштан фиръавн бӯдааст аммо дар тафсири сӯра ӣ муминини нақизи онро зикр карда .

نیز در سوره ی هود بصراحت گفته است که نزول تورات پیش از غرق گشتن فرعون بوده است اما در تفسیر سوره ی مومنین نقیض آن را ذکر کرده.

Ҳамчунин ҳангоми тафсири ин фармӯда ӣ парвардгори мутаъол дар сӯра ӣ Марям «у кон рсўло набиё » баён доштааст ки ҳар расӯлии соҳиб шариъатаст . Аммо дар тафсири сӯра ӣ ҳаҷи нақизи онро гуфтааст .

همچنین هنگام تفسیر این فرموده ی پروردگار متعال در سوره ی مریم «و کان رسولا نبیا» بیان داشته است که هر رسولی صاحب شریعت است. اما در تفسیر سوره ی حج نقیض آن را گفته است.

Низ дар сӯра нмл гуфтааст ки сулаймон - бар паёмбари мо ва ӯ дуруди бодо - пас аз итмоми байти алмуқаддас бҳҷ рафт . Аммо дар тафсири сӯра ӣ сабои нақизи онро мутазаккир шуда .

نیز در سوره نمل گفته است که سلیمان - بر پیامبر ما و او درود بادا- پس از اتمام بیت المقدس بحج رفت. اما در تفسیر سوره ی سبا نقیض آن را متذکر شده.

Аз суханони афлотӯни илоҳӣ : ақли одамии камоли наёбади магари он гоҳ ки агар гӯйанд маҷнӯнаст , нохушнӯд нашавад .

از سخنان افلاطون الهی: عقل آدمی کمال نیابد مگر آن گاه که اگر گویند مجنون است، ناخشنود نشود.

Дар сӯра ӣ бароъат омадааст ки : « анФрўои хФоФоу сқолоу ҷоҳдўои бомўолкму анФскм » . Мавлавии маънавӣ аз ин ояи чунин иқтибос кардааст :

در سوره ی برائت آمده است که: «انفروا خفافا و ثقالا و جاهدوا باموالکم و انفسکم ». مولوی معنوی از این آیه چنین اقتباس کرده است:

Амири муъминон ( ъ ) фармуд : парҳези мардум аз дониши омӯзӣ аз он рӯаст ки бенанди донишмандон аз ончӣ омӯхтаанд , ҷузи андак судӣ намебаранд .

امیر مومنان (ع) فرمود: پرهیز مردم از دانش آموزی از آن روست که بینند دانشمندان از آنچه آموخته اند، جز اندک سودی نمی برند.

Ҳакимӣ гуфт : онкии мардумро ҳиҷоби байни хеш ва худо кунад : , ҳамонанд касе нест ки хдоирои байни хеш ва мардум бинад .

حکیمی گفت: آنکه مردم را حجاب بین خویش و خدا کند:، همانند کسی نیست که خدایرا بین خویش و مردم بیند.

Ҳакимиро гуфтанд : бо он ки ҷавонӣ , мӯят сипед гаштааст . Чаро хизоб намекунӣ ? гуфт : зани фарзанди мурдаро ниёзӣ ба ороишгар нест .

حکیمی را گفتند: با آن که جوانی، مویت سپید گشته است. چرا خضاب نمی کنی؟ گفت: زن فرزند مرده را نیازی به آرایشگر نیست.

Он гоҳ ки марои аҷал дар расад , вой бар ман бодоу хорӣ низ !

آن گاه که مرا اجل در رسد، وای بر من بادا و خواری نیز!

Чаро агар ҷон хеш бакӯшаш аз дасти даҳуму шабҳо ҳамаро зинда дорам ,

چرا اگر جان خویش بکوشش از دست دهم و شب ها همه را زنده دارم،

Худ ба қусӯри хеш эътироф дорам ва аз ноком мондан орзӯҳоем тарсонам .

خود به قصور خویش اعتراف دارم و از ناکام ماندن آرزوهایم ترسانم.

Бо ин ҳама иттикоем ба худовандаст , на ба дониши хеш муттакӣам ва на ба амали хеш .

با این همه اتکایم به خداوند است، نه به دانش خویش متکی ام و نه به عمل خویش.