Маро дар ишқи ту накӯҳиш карданд ва надонистанд ки шавқи мӯҷиби саодат манаст .

مرا در عشق تو نکوهش کردند و ندانستند که شوق موجب سعادت من است.

Чаро ки агараш ҳосили васл буд , айн орзӯаст . Ва агар ҳиҷр буд ки бшҳодти анҷомад .

چرا که اگرش حاصل وصل بود، عین آرزو است. و اگر هجر بود که بشهادت انجامد.

Нимӣ аз умри хеши сарфи мадҳ шумо кардаму пиндоштами шоиста ӣ онед . Ва дубораи боқии умри сарфи ҳаҷватони сохтам , бад-ӣни тартиби тамомии умри ман табоҳи кор шумо шуд .

نیمی از عمر خویش صرف مدح شما کردم و پنداشتم شایسته ی آنید. و دوباره باقی عمر صرف هجوتان ساختم، بدین ترتیب تمامی عمر من تباه کار شما شد.

Орифии яке аз тавонгаронро гуфт : дунёро чигуна ба талаб ҳаме кунӣ ? гуфт : сахт . Пурсед : оё ончӣ аз он хостӣ бадаст оварадӣ ? гуфт : на . Гуфт : чизеро ки дар талабаши умрӣ сахт кушедӣ , тамом бадаст наёвардӣ , дар ҳусӯли ончӣ талабаш накардӣ чунӣ ?

عارفی یکی از توانگران را گفت: دنیا را چگونه به طلب همی کنی؟ گفت: سخت. پرسید: آیا آنچه از آن خواستی بدست آوردی؟ گفت: نه. گفت: چیزی را که در طلبش عمری سخت کوشیدی، تمام بدست نیاوردی، در حصول آنچه طلبش نکردی چونی؟

Муаллиф гуяд : ман ин ҳикоятро дар китоби мавсӯми бсўонҳи сафари ҳиҷози бФорсии чунин сурӯдаам :

مولف گوید: من این حکایت را در کتاب موسوم بسوانح سفر حجاز بفارسی چنین سروده ام :

Ин абёт , ҳангомӣ ки бо хотирии пареш , дилии шикаста , ашкии резон , замонии номусоиду рӯзгории давр аз ёрон ба сабаби манъи убӯри ҳокимон дар ҷиҳат ситондани молии андак аз мо , дар шаҳр омад иқомати доштам сурӯда шуд

این ابیات، هنگامی که با خاطری پریش، دلی شکسته، اشکی ریزان، زمانی نامساعد و روزگاری دور از یاران به سبب منع عبور حاکمان در جهت ستاندن مالی اندک از ما، در شهر آمد اقامت داشتم سروده شد

Бдўоздаҳи рӯзӣ ки ногузир онҷо мондам ва дар он хуру хоби нмёрстм то он ки ҳақи субҳона , пеш аз он ки ҷон аз тан равад , роҳату осоиш падед оварад .

بدوازده روزی که ناگزیر آنجا ماندم و در آن خور و خواب نمیارستم تا آن که حق سبحانه، پیش از آن که جان از تن رود، راحت و آسایش پدید آورد.

Ҳангомӣ ки салмон - худояши хушнӯди бод -ро марг фаро расед , андӯҳгин шуд . Вайро пурседанд . Аз чаҳ андӯҳнокӣ эй Абуабдулло ? гуфт : бар дунё фусӯсӣ надорам .

هنگامی که سلمان - خدایش خشنود باد - را مرگ فرا رسید، اندوهگین شد. وی را پرسیدند. از چه اندوهناکی ای ابوعبدالله؟ گفت: بر دنیا فسوسی ندارم.

Дареғи ман аз инаст ки паёмбари худо ( с ) аз мо паймон гирифт ва фармуд : « тӯша ӣ зиндагонии шумо , боистӣ ҳамчун тӯша ӣ раҳгузар бошад »у тарсам аз онаст ки аз ҳудӯди дастури ваии пои фаро ниҳода бошам . Чаро ки дар атрофами ин чизҳост . Ва бидонча дар хона буд ишорат кард , шамшерӣу бистарӣу косае .

دریغ من از این است که پیامبر خدا (ص) از ما پیمان گرفت و فرمود: «توشه ی زندگانی شما، بایستی همچون توشه ی رهگذر باشد» و ترسم از آن است که از حدود دستور وی پا فرا نهاده باشم. چرا که در اطرافم این چیزهاست. و بدانچه در خانه بود اشارت کرد، شمشیری و بستری و کاسه ای.

Ҳангомӣ ки балол аз сарзамини ҳабашаи бхдмти паёмбар ( с ) расед , бзбони он сомон чунин хонд :

هنگامی که بلال از سرزمین حبشه بخدمت پیامبر(ص) رسید، بزبان آن سامان چنین خواند:

Паёмбар ( с ) ҳисонро фармуд : маънои он шеъри бърбии бсроӣ . Вай ки худо аз ӯ розии боди сурӯд .

پیامبر (ص) حسان را فرمود: معنای آن شعر بعربی بسرای. وی که خدا از او راضی باد سرود.

Он ҳангом ки ба сарзаминҳои мо аз макорими ёдӣ Бамён ояд номи ту зарби алмисли мост .

آن هنگام که به سرزمین های ما از مکارم یادی بمیان آید نام تو ضرب المثل ماست.

Перӣ , туро барҳазар дошт , насиҳаташ бипазир , чаҳ перӣ ҳамеша пндгўӣаст .

پیری، ترا برحذر داشت، نصیحتش بپذیر، چه پیری همیشه پندگوی است.

Бўиж ки перии он беморӣаст ки агар гиребон гирад , пизишк агар Масеҳ низ буд , аз пои афканд .

بویژ که پیری آن بیماری است که اگر گریبان گیرد، پزشک اگر مسیح نیز بود، از پا افکند.

Ҳар гоҳи хоб бар ман чира шавад , бедорам созед , умр ҳайфаст ки сарф хоб шавад .

هر گاه خواب بر من چیره شود، بیدارم سازید، عمر حیف است که صرف خواب شود.

Ҳаргоҳ низ пари гўӣӣ бар ман чира шавад , сокитам кунед чаро ки сухан бисёр , буқати ситам ҳаме кунад .

هرگاه نیز پر گوئی بر من چیره شود، ساکتم کنید چرا که سخن بسیار، بوقت ستم همی کند.

Орифии ҳангоми таловати ин оя «у ҷълнои бен аидиҳми сдо » гуфт : он сади тӯли орзӯу тамаъ зиндагонӣасту ҳангоми таловат ( « ва ман хлФҳми сдо » гуфт , ин сади ғифлат аз гуноҳони гузаштау андакии пушаймонии баронҳоу истиғфор аз онҳост .

عارفی هنگام تلاوت این آیه «و جعلنا بن ایدیهم سدا» گفت: آن سد طول آرزو و طمع زندگانی است و هنگام تلاوت («و من خلفهم سدا» گفت، این سد غفلت از گناهان گذشته و اندکی پشیمانی برآنها و استغفار از آنهاست.

Зоҳидӣ шунид касе мегуяд : кҷоинди он касон ки аз дунё бипарҳезанд ва ба охират рӯ кунанд ? посух дод : эй фалон , ҷумла ӣ хеши баргардону брҳри каси хоҳӣ даст бигзор , ҳамонаст .

زاهدی شنید کسی می گوید: کجایند آن کسان که از دنیا بپرهیزند و به آخرت رو کنند؟ پاسخ داد: ای فلان، جمله ی خویش برگردان و برهر کس خواهی دست بگذار، همان است.

Ба ҳисоб ҳар рӯзи зиндагонии банда дар ин дунё , бурузи қиёмати бист ва чаҳор хазонаи мутобиқи соъоти шабонаи рӯз баҳраш бигушоӣанд . Пас порае аз он хазонаҳоро саршор аз нур ва сарвар ёбад .

به حساب هر روز زندگانی بنده در این دنیا، بروز قیامت بیست و چهار خزانه مطابق ساعات شبانه روز بهرش بگشایند. پس پاره ای از آن خزانه ها را سرشار از نور و سرور یابد.

Ва бмшоҳдаҳ ӣ он чунон хушҳолӣ фароҳамаш шавад ки агараш бар мардумони ҷаҳаннам бахш кунанд , ранҷи оташ аз ёдашони барад . Ин хазонаҳо , вижа ӣ соъотӣаст ки дар он ба тоъати худованд машғӯл бӯдааст .

و بمشاهده ی آن چنان خوشحالی فراهمش شود که اگرش بر مردمان جهنم بخش کنند، رنج آتش از یادشان برد. این خزانه ها، ویژه ی ساعاتی است که در آن به طاعت خداوند مشغول بوده است.

Сипас хазонаҳои дигараш бигушоед бадбуӣу тарсовар . Ва ҳангом дидан онҳо чунон ба ҷазаъ уфтад ки агараш байни биҳиштён бахш кунанд , неъматҳои биҳиштии барояшон мукаддар кунад . Ин хазонаҳо вижа ӣ соъотӣаст ки дар он ба маъсияти худованд машғӯл бӯдааст .

سپس خزانه های دیگرش بگشاید بدبوی و ترس آور. و هنگام دیدن آنها چنان به جزع افتد که اگرش بین بهشتیان بخش کنند، نعمت های بهشتی برایشان مکدر کند. این خزانه ها ویژه ی ساعاتی است که در آن به معصیت خداوند مشغول بوده است.

Сипас хазонаҳои дайгарӣ баҳраш бигушоӣанд ки онҳоро аз баду хуб холӣ ёбад . Онҳо вижа ӣ соъотӣаст ки дар онҳо хуфта ё бакорӣ аз ҷумла ӣ мубоҳоти дунё машғӯл бӯдааст .

سپس خزانه های دیگری بهرش بگشایند که آنها را از بد و خوب خالی یابد. آنها ویژه ی ساعاتی است که در آن ها خفته یا بکاری از جمله ی مباحات دنیا مشغول بوده است.

Ва бо дидан онҳо ба дареғу афсӯсии васфи нашуданӣ дучор шавад ки чаро бо вуҷӯди тўоноӣӣ аз анбоштан онҳо аз ҳасанот , ғифлат кардааст . Ва аз ин рӯаст ки худованд фармӯдааст « злки явми алтғобн » .

و با دیدن آنها به دریغ و افسوسی وصف نشدنی دچار شود که چرا با وجود توانائی از انباشتن آنها از حسنات، غفلت کرده است. و از این روست که خداوند فرموده است «ذلک یوم التغابن ».

Дар сӯра ӣ аъроф фармӯдааст , « анаи ирикми ҳўу қабӣлаи ман ҳайси лотрўнҳм » . Дар тафсири кшоФ дар ин бора омадааст ки : дар ин оя далелӣаст ки ҷин дида намешавад ва бар одамӣ ошкоро намегардад чаҳ ошкор шудан дар тўоноӣишон нест . Ва аз ин рӯ ҳар каси муддаӣ диданашон шавад , ё тазвир кунад ё хурофа гуяд .

در سوره ی اعراف فرموده است، «انه یریکم هو و قبیله من حیث لاترونهم ». در تفسیر کشاف در این باره آمده است که: در این آیه دلیلی است که جن دیده نمی شود و بر آدمی آشکارا نمی گردد چه آشکار شدن در توانائیشان نیست. و از این رو هر کس مدعی دیدنشان شود، یا تزویر کند یا خرافه گوید.

Аммо эмом дар тафсир кабӣр гуяд : дар ин ояи далолатӣ ки соҳиби кшоФ пиндоштааст , мавҷӯд нест . Ва ҷинро бисёре аз мардуми ҳамеи бенанду расӯли худо ( с ) низ эшонро дидааст ва низ авлиёъи дайгарии пас аз вай .

اما امام در تفسیر کبیر گوید: در این آیه دلالتی که صاحب کشاف پنداشته است، موجود نیست. و جن را بسیاری از مردم همی بینند و رسول خدا(ص) نیز ایشان را دیده است و نیز اولیاء دیگری پس از وی.

Шогирдони афлотӯн : шогирдони афлотӯни пас аз ваии се фирқаи гаштанд : ишроқён , равоқёну мшоӣён .

شاگردان افلاطون: شاگردان افلاطون پس از وی سه فرقه گشتند: اشراقیان، رواقیان و مشائیان.

Ишроқён аммо он касонанд ки оина ӣ замир аз ҳар нақши чунон задуда доштанд ки анвори ҳикмат аз лавҳи ҷони устод бидӯни дахолати ибороту ашороти бҷон эшон метофт .

اشراقیان اما آن کسان اند که آینه ی ضمیر از هر نقش چنان زدوده داشتند که انوار حکمت از لوح جان استاد بدون دخالت عبارات و اشارات بجان ایشان میتافت.

Равоқён аммо он касонанд ки дар равоқи хона ӣ вай ҳаме нишаста ва аз хилоли иборатҳоу ашороти вай ҳикмат меомухтанд .

رواقیان اما آن کسان اند که در رواق خانه ی وی همی نشسته و از خلال عبارتها و اشارات وی حکمت می آموختند.

Мшоӣёни ҳам он касонанд ки ҳамроҳ бо ваии бароаи ҳамеи афтоданд ва дар ҳамон ҳоли зароифии ҳикматро аз ӯ меомухтанду Арастӯ аз эшонасту басо ки гуфта шавад мшоӣён касонеанд ки дар рикоби Арастӯи ҳамеи рафтанд на афлотӯн .

مشائیان هم آن کسان اند که همراه با وی براه همی افتادند و در همان حال ظرایف حکمت را از او می آموختند و ارسطو از ایشان است و بسا که گفته شود مشائیان کسانی اند که در رکاب ارسطو همی رفتند نه افلاطون.

Дар нҳоиаҳ , пиромни ҳадисӣ аз алӣ ( ъ ) гуфтааст : аз абдоли шом , обидону авлиёъ манзураст . Ва абдол ё ҷамъи бадал - бксри боءу сукӯн доласт ё ҷамъи бадал - бо фатҳи боءу дол - ва аз он рӯи эшонро абдол хондаанд ки ҳаргоҳи яке аз эшон мерад , дайгарии ҷонишину бадали вай ҳаме гардад .

در نهایه، پیرامن حدیثی از علی (ع) گفته است: از ابدال شام، عابدان و اولیاء منظور است. و ابدال یا جمع بدل - بکسر باء و سکون دال است یا جمع بدل - با فتح باء و دال - و از آن رو ایشان را ابدال خوانده اند که هرگاه یکی از ایشان میرد، دیگری جانشین و بدل وی همی گردد.

Аз шарҳи девон , ҳкмоء гуфтаанд : ҳар чаҳ мавҷӯдаст , хайр маҳзаст ё хайр ӯ ғолибаст бар шар ӯ . Ва тарки хайри касӣр барои шари қалил , шар касӣраст .

از شرح دیوان، حکماء گفته اند: هر چه موجود است، خیر محض است یا خیر او غالب است بر شر او. و ترک خیر کثیر برای شر قلیل، شر کثیر است.

Гоҳ бошад ки ангушти моргзидаҳ бояд бурид то боқии аъзо солим монад , ва дар ин сӯрати саломат муродасту маразӣ -у қатъи ангушт муродасту ғайри маразӣ . Ва агар гўӣими шари қалил барои хайри касӣр , хайр касӣраст ҳам рост бошад .

گاه باشد که انگشت مارگزیده باید برید تا باقی اعضا سالم ماند، و در این صورت سلامت مراد است و مرضی - و قطع انگشت مراد است و غیر مرضی. و اگر گوئیم شر قلیل برای خیر کثیر، خیر کثیر است هم راست باشد.

Ва таҳқиқи мақоми онкии худоӣ ҳакимаст , пас медонад ки аҳсани низому аслаҳи авзоъ дар офаридан олам чист . Ва қодираст , пас метавонад ки бар тибқи илми худ оламро халқ кунад . Ва файёз мутлақаст , ва ҳеҷ бухл дар ӯ нест .

و تحقیق مقام آنکه خدای حکیم است، پس میداند که احسن نظام و اصلح اوضاع در آفریدن عالم چیست. و قادر است، پس میتواند که بر طبق علم خود عالم را خلق کند. و فیاض مطلق است، و هیچ بخل در او نیست.

Пас ончӣ донад ва тавонад биҷой оварад . Акнӯн муяссар нест ки ҳар ҷузъ аз аҷзоъи олам дар ҳади зоти худ броҳсн авзоъ бошад . Ва мулоҳизаи кул ансбаст аз мулоҳизаи ҷузъ .

پس آنچه داند و تواند بجای آورد. اکنون میسر نیست که هر جزء از اجزاء عالم در حد ذات خود براحسن اوضاع باشد. و ملاحظه کل انسب است از ملاحظه جزء.

Бинобарин кули боҳасани авзоъи махлуқ шуда ва назд эшон қазоу анояти илм ҳақаст боҳасани авзоъи кул . Ва агар чунин намояд ки вазъи ҷузвӣ аз аҷзоъи беҳтар аз он ки ҳаст . наметавонад буд , на маҳал муноқишааст . Ва хоҷа нсиролдин гуяд :

بنابراین کل باحسن اوضاع مخلوق شده و نزد ایشان قضا و عنایت علم حق است باحسن اوضاع کل. و اگر چنین نماید که وضع جزوی از اجزاء بهتر از آن که هست. می تواند بود، نه محل مناقشه است. و خواجه نصیرالدین گوید:

Меъмор ки тарҳ хона мекунад , шояд ки баъзе аҷзоъро беҳтар аз он ки ҳаст , тарҳ тавонад . Аммо тарҳи куллӣ муқтазӣ он бошад ки ҷуз бар он тарҳ воқеъ нашавад ки ҳаст .

معمار که طرح خانه میکند، شاید که بعضی اجزاء را بهتر از آن که هست، طرح تواند. اما طرح کلی مقتضی آن باشد که جز بر آن طرح واقع نشود که هست.

Аз Ғаззолии назми бФорсии иттифоқи афтода , ин рубоӣ аз он ҷумлааст :

از غزالی نظم بفارسی اتفاق افتاده، این رباعی از آن جمله است:

Эмоми фахриддини розӣ дар оғози алсролмктўм ҳикоят карда гуфт : собити бен қурра дар замина ӣ серума гуфт : ҳакимӣ , серумаеро зикр кард ки чашмро он қадар қудрат дид медиҳад ки чизҳои баси даврро чунон мебинад ки муқобил ӯст . Ваии афзуд , яке аз аҳолии Бобули онро бакори барад , ва сипас ҳикоят кард ки тамоми савобату сайёротро биҷои хеш дар осмон дидааст . Ва ҳатто нигоҳаш аз аҷсоми мутароким низ убӯр мекардаасту моварои онҳоро май дида . Ману қстобни лўқоўиро озмудем , бад-ӣни шакл ки бахонае шудему бнўштни нома Эй пардохтем . Ва ваии онро бар мо мехонду оғозу анҷом ҳар сатрро низ чунон мегуфт ки гўӣӣ бо мост . Мо коғази ҳамеи гирифтем ва дар ҳоле ки байни мо ва ӯ девории муҳками ҳоил буд , минўштим . Ва ӯ низ коғаз ҳаме гирифту навишта ӣ моро чунон ҳаме навишт ки гўӣӣ бинвишта ӣ мо менигарад .

امام فخرالدین رازی در آغاز السرالمکتوم حکایت کرده گفت: ثابت بن قره در زمینه ی سرمه گفت: حکیمی، سرمه ای را ذکر کرد که چشم را آن قدر قدرت دید می دهد که چیزهای بس دور را چنان می بیند که مقابل اوست. وی افزود، یکی از اهالی بابل آن را بکار برد، و سپس حکایت کرد که تمام ثوابت و سیارات را بجای خویش در آسمان دیده است. و حتی نگاهش از اجسام متراکم نیز عبور می کرده است و ماورای آنها را می دیده. من و قسطابن لوقاوی را آزمودیم، بدین شکل که بخانه ای شدیم و بنوشتن نامه ای پرداختیم. و وی آن را بر ما میخواند و آغاز و انجام هر سطر را نیز چنان میگفت که گوئی با ماست. ما کاغذ همی گرفتیم و در حالی که بین ما و او دیواری محکم حائل بود، مینوشتیم. و او نیز کاغذ همی گرفت و نوشته ی ما را چنان همی نوشت که گوئی بنوشته ی ما مینگرد.

Эмоми фахриддини розӣ дар баъзе эътиқодоти худ , мувофиқат мӯътазила намӯда , чунонкӣ дар китоб мъолм мегуяд : ъндии ани алмалики афзали ман албшр ва бар ин матлаби ваҷҳе зикр мекунад , онкии самовоти нисбати бмлоӣк чун бадананду кавокиб чун қалб .

امام فخرالدین رازی در بعضی اعتقادات خود، موافقت معتزله نموده، چنانکه در کتاب معالم میگوید: عندی ان الملک افضل من البشر و بر این مطلب وجهی ذکر می کند، آنکه سماوات نسبت بملائک چون بدن اند و کواکب چون قلب.

Ва нисбати бадани ббдн , чун нисбати рӯҳ ба рӯҳаст . Чун аҷсоми самовӣ ашрафанд аз аҷсоми унсурӣу абадони башарӣ . Арвоҳи самовӣ ки малоик бошанд , ашрафаст аз нуфуси инсонӣ .

و نسبت بدن ببدن، چون نسبت روح به روح است. چون اجسام سماوی اشرف اند از اجسام عنصری و ابدان بشری. ارواح سماوی که ملائک باشند، اشرف است از نفوس انسانی.

Ва фозили мазкӯр дар ин китоб , аҷзои бурҳонӣ бар набуввати расӯл , наздики бмзоқи ҳкмоء фалосифа намӯдааст бойени иборат : одамӣ ё ноқис ва дар фурӯдтарин пояҳост . ё ин ки бзоти хеш комиласт аммо такмили дайгариро нмёрд .

و فاضل مذکور در این کتاب، اجزای برهانی بر نبوت رسول، نزدیک بمذاق حکماء فلاسفه نموده است باین عبارت: آدمی یا ناقص و در فرودترین پایه هاست. یا این که بذات خویش کامل است اما تکمیل دیگری را نمیارد.

Ки авлиёъ аз ин зумраанд . ё ин ки бзоти хеш комиласту такмили дайгариро низ аз ӯҳда меояд . Ки анбёء аз ин зумра ва дар волотарин пояанд .

که اولیاء از این زمره اند. یا این که بذات خویش کامل است و تکمیل دیگری را نیز از عهده می آید. که انبیاء از این زمره و در والاترین پایه اند.

Аз сӯии дигари бкмол бӯдану бкмоли расонданро ду поя ӣ назарӣ ва амалӣаст , ва бартарин камоли қобили тасаввур дар поя ӣ назарӣ , шинохти худованд таъолӣаст .

از سوی دیگر بکمال بودن و بکمال رساندن را دو پایه ی نظری و عملی است، و برترین کمال قابل تصور در پایه ی نظری، شناخت خداوند تعالی است.

Ва бартарин камоли қобили тасаввур дар поя ӣ амалии тоъати парвардгор мутаъоласт . Ҳол ҳар кас ки бкмоли буданаш дар болотарин дараҷа ӣ ин пояҳо буд . Дараҷа ӣ вилояташ бкмоласт ва агар бкмоли расонданаш чунон бошад , дараҷа ӣ набувваташ бкмоласт . Ҳол ки ин нукта донистӣ , гўӣим : ҳангоми таваллуди Муҳамад ( с ) дунё аз куфру ширку бадкории пар буд . Яҳудён дар амри бӯҳтон бар паямбарону таҳрифи тавроту ташбеҳ . Корро ба ниҳоят рисонда буданд .

و برترین کمال قابل تصور در پایه ی عملی طاعت پروردگار متعال است. حال هر کس که بکمال بودنش در بالاترین درجه ی این پایه ها بود. درجه ی ولایتش بکمال است و اگر بکمال رساندنش چنان باشد، درجه ی نبوتش بکمال است. حال که این نکته دانستی، گوئیم: هنگام تولد محمد (ص) دنیا از کفر و شرک و بدکاری پر بود. یهودیان در امر بهتان بر پیمبران و تحریف تورات و تشبیه. کار را به نهایت رسانده بودند.

Насронӣон низ дар исботи таслису таҳрифи Инҷил ба ғоят расида буданд . Зардуштён низ дар кори исботи вуҷӯди ду худованду ситези он дуу раво донистани порае мнҳёт ба ғоят расида буданд .

نصرانیان نیز در اثبات تثلیث و تحریف انجیل به غایت رسیده بودند. زردشتیان نیز در کار اثبات وجود دو خداوند و ستیز آن دو و روا دانستن پاره ای منهیات به غایت رسیده بودند.

Аъроби мо низ дар парастиш батону ғорату куштори боўҷ расида буданду дунё , ҳангоми беъсати Муҳамад ( с ) аз ин табоҳиҳо пар буд .

اعراب ما نیز در پرستش بتان و غارت و کشتار باوج رسیده بودند و دنیا، هنگام بعثت محمد(ص) از این تباهی ها پر بود.

Ҳангомӣ ки худованди Муҳамад ( с )ро барангехту ваии бдъўти мардумони бад-ӣн ҳақ бархест , дунё аз ботили басӯии ҳақ ва аз дурӯғи басӯии рост ва аз ситами басӯии нури адолат мутамойил шуд ва он табоҳиҳо аз миён рафт ва он нодониҳо аз бештари сарзаминҳои дунё рахт барбаст .

هنگامی که خداوند محمد(ص) را برانگیخت و وی بدعوت مردمان بدین حق برخاست، دنیا از باطل بسوی حق و از دروغ بسوی راست و از ستم بسوی نور عدالت متمایل شد و آن تباهی ها از میان رفت و آن نادانی ها از بیشتر سرزمینهای دنیا رخت بربست.

Забонҳо ба гуфтани тавҳиди худованд боз шуд , хирадҳо ба шинохти худованд фурӯғ гирифту мардумон то ҳади тўоноӣӣ аз ишқи дунё ба ишқи мавлои гроӣиднд .

زبانها به گفتن توحید خداوند باز شد، خردها به شناخت خداوند فروغ گرفت و مردمان تا حد توانائی از عشق دنیا به عشق مولی گرائیدند.

Ва агар набувватро ҷузи бкмоли расондани ноқисон дар поя ӣ назарӣу амалӣ мъноӣӣ набӯд ,у чунонкӣ мушоҳида кардем ин маънӣ бо омадани Муҳамад ( с ) бештару бкмолтар аз омадани Мӯсо ( ъ )у исо ( ъ ) ҳосил омад , дониста меояд ки Муҳамад ( с ) сарвари анбёءу муқтадоӣ баргузидагонаст .

و اگر نبوت را جز بکمال رساندن ناقصان در پایه ی نظری و عملی معنائی نبود، و چنانکه مشاهده کردیم این معنی با آمدن محمد (ص) بیش تر و بکمال تر از آمدن موسی (ع) و عیسی (ع) حاصل آمد، دانسته می آید که محمد (ص) سرور انبیاء و مقتدای برگزیدگان است.

Гоҳи чизе аз мушобеҳи худ сахт давраст . Чунонкии бинии осмон низ чун об обӣаст .

گاه چیزی از مشابه خود سخت دور است. چنانکه بینی آسمان نیز چون آب آبی است.

Аз шарҳи ломиаҳи алъҷм : мӯътазилаи гуруҳе аз мусулмонон ки баронанд ки афъоли неки одамӣ аз худовандасту афъоли зишти одамӣ аз худ ӯст .

از شرح لامیه العجم: معتزله گروهی از مسلمانان که برآنند که افعال نیک آدمی از خداوند است و افعال زشت آدمی از خود اوست.

Низ инки боистааст ки парвардгори мутаъол дар ҳоли бандаи риояти бслоҳтарин вазъият кунад . Низ ин ки қуръони махлуқ ва ҳодисаст ва қадим нест . Ва худованд низ бурузи растхез дида нахоҳад шуд .

نیز اینکه بایسته است که پروردگار متعال در حال بنده رعایت بصلاح ترین وضعیت کند. نیز این که قرآن مخلوق و حادث است و قدیم نیست. و خداوند نیز بروز رستخیز دیده نخواهد شد.

Ва ин ки муъмин агар гуноҳоне чун зино ё шурби хамр муртакиб шавад , манзалатии байни ду манзалат хоҳад дошт яъне дар он сӯрат на мусулмон хоҳад буд на кофар .

و این که مومن اگر گناهانی چون زنا یا شرب خمر مرتکب شود، منزلتی بین دو منزلت خواهد داشت یعنی در آن صورت نه مسلمان خواهد بود نه کافر.

Ва ин ки касе ки ба оташ ворид шуд , дигар аз он хориҷ нахоҳад шуд . Ва ин ки имони бгФтор , кирдор ва пиндораст . Ва ин ки маъдӯми худ чизеаст .

و این که کسی که به آتش وارد شد، دیگر از آن خارج نخواهد شد. و این که ایمان بگفتار، کردار و پندار است. و این که معدوم خود چیزی است.

Ва ин ки зиштӣу зибоӣӣ ба ақл дарёфта ояд . Низ худованди бзоти хеш ҳӣаст на ба ҳаёту бзоти хеш оламаст на ба илму бзоти хеш қодираст на бақадрат .

و این که زشتی و زیبائی به عقل دریافته آید. نیز خداوند بذات خویش حی است نه به حیات و بذات خویش عالم است نه به علم و بذات خویش قادر است نه بقدرت.

СФдӣ гуфтааст : гуруҳе дар порае умӯри саодати пешӣу бешӣ чунон ёфтанд ки касе пас аз эшон бидон дараҷот нарасед , аз эшон метавон ин касонро номи барад .

صفدی گفته است: گروهی در پاره ای امور سعادت پیشی و بیشی چنان یافتند که کسی پس از ایشان بدان درجات نرسید، از ایشان میتوان این کسان را نام برد.

Алии бен абии толиб ( ъ ) дар қизоват , абўъбидаҳ дар амонати дорӣ , Абӯзар дар ростгўӣӣ , абии бен каъб дар ёдгирии қуръон , зидбни собит дар Фроӣз , ибни аббос дар тафсир .

علی بن ابی طالب(ع) در قضاوت، ابوعبیده در امانت داری، ابوذر در راستگوئی، ابی بن کعب در یادگیری قرآن، زیدبن ثابت در فرائض، ابن عباس در تفسیر.

Ҳасани басарӣ дар зикр , вҳби бен мнбаҳ дар қасас , ибни сайрин дар таъбир , нофеъ дар қироат , Абӯҳанифа дар фиқҳи қиёсӣ , мақотил дар тоўил , клбӣ дар қасаси қуръон

حسن بصری در ذکر، وهب بن منبه در قصص، ابن سیرین در تعبیر، نافع در قرائت، ابوحنیفه در فقه قیاسی، مقاتل در تاویل، کلبی در قصص قرآن

Ибни клбии сағир дар насаб , Абулҳасани мдоинӣ дар ахбор , Муҳамади бен ҷрири табарӣ дар дониши осор , халил дар арӯз , Фзили бен ъёз дар ибодат , молики бен инс дар илм

ابن کلبی صغیر در نسب، ابوالحسن مداینی در اخبار، محمد بن جریر طبری در دانش آثار، خلیل در عروض، فضیل بن عیاض در عبادت، مالک بن انس در علم

Шофиӣ дар фиқҳи ҳадис , абўъбидаҳ дар ғариб , алии бен мдинӣ дар илали ҳадис , яҳёи бен муайян дар риҷол , Аҳмади бен ҳанбал дар суннат , бухорӣ дар нақди ҳадис , ҷунайд дар тасаввуф , Муҳамади бен насри мрўзӣ дар ихтилоф

شافعی در فقه حدیث، ابوعبیده در غریب، علی بن مدینی در علل حدیث، یحیی بن معین در رجال، احمد بن حنبل در سنت، بخاری در نقد حدیث، جنید در تصوف، محمد بن نصر مروزی در اختلاف

Ҷбоӣӣ дар эътизол , ашъарӣ дар калом , Абулқосими тбронӣ дар ъўолӣ , Абдурразоқ дар дидори мардумон аз ӯ , ибни манда дар вусъати сафар , Абубакри хатиб дар суръати хитобат , сибўиаҳ дар наҳв

جبائی در اعتزال، اشعری در کلام، ابوالقاسم طبرانی در عوالی، عبدالرزاق در دیدار مردمان از او، ابن منده در وسعت سفر، ابوبکر خطیب در سرعت خطابت، سیبویه در نحو

Абулҳасани бикрӣ дар дурӯғ , аёс дар фаросат , абдулҳамид дар китобат , Абӯмуслими хуросонӣ дар улувва ҳиммату дурандешӣ , Мӯсилии надим дар Гана , абўолФрҷи исфаҳонии соҳиби ағонӣ дар мҳозрт

ابوالحسن بکری در دروغ، ایاس در فراست، عبدالحمید در کتابت، ابومسلم خراسانی در علو همت و دوراندیشی، موصلی ندیم در غنا، ابوالفرج اصفهانی صاحب اغانی در محاضرت

Абўмъшр дар нуҷуми розӣ дар тиб , фазли бен яҳё дар бахшиш , ҷаъфари бен яҳё дар тўқиъ , ибни зидўн дар фарохии иборат , ибни қария дар балоғати ҷоҳз дар адабиёту баён

ابومعشر در نجوم رازی در طب، فضل بن یحیی در بخشش، جعفر بن یحیی در توقیع، ابن زیدون در فراخی عبارت، ابن قریه در بلاغت جاحظ در ادبیات و بیان

Ҳарирӣ дар мақомот , бадеъ алзмон ҳамадонӣ дар ҳифз , абўнўос дар мутоябау ҳазл , ибни ҳуҷҷоҷ дар корбурди вожаҳои сахеф , мтнбӣ дар ҳукму амсоли шеър , Замахшарӣ дар омухтани арабӣ , Насафӣ дар ҷадал , ҷрир дар ҳаҷви зишт .

حریری در مقامات، بدیع الزمان همدانی در حفظ، ابونواس در مطایبه و هزل، ابن حجاج در کاربرد واژه های سخیف، متنبی در حکم و امثال شعر، زمخشری در آموختن عربی، نسفی در جدل، جریر در هجو زشت.

Ҳмоди ровӣа дар шеъри арабӣ , Муъовия дар бурдборӣ , Маъмун дар ишқ ба афв . Ъмрўбни ъос дар зиракӣ , валид дар шробхўорӣ , Абумусои ашъарӣ дар саломати ботин , ътоءи слмӣ дар хавфи худо

حماد راویه در شعر عربی، معاویه در بردباری، مامون در عشق به عفو. عمروبن عاص در زیرکی، ولید در شرابخواری، ابوموسی اشعری در سلامت باطن، عطاء سلمی در خوف خدا

Ибни бўоб дар китобат , қозии фозил дар номаи нигорӣ , имоди котиб дар ҷинос , ибни ҷўзӣ дар ваъз , ашъб дар тамаъ , Абунасри Форобӣ дар нақли сухани пешинёну фаҳму тафсири он

ابن بواب در کتابت، قاضی فاضل در نامه نگاری، عماد کاتب در جناس، ابن جوزی در وعظ، اشعب در طمع، ابونصر فارابی در نقل سخن پیشینیان و فهم و تفسیر آن

Ҳнини бен исҳоқ дар тарҷумаи юнонӣ ба арабӣ , собити бен қурра дар пероиши ончӣ аз риёзиёти бърбӣ нақл кардааст , ибни сино дар фалсафау улӯми қдмоءи эмоми фахриддин дар итилоъ бар улӯм , сайф омадӣ дар таҳқиқ , насири тӯсӣ дар мҷстӣ .

حنین بن اسحاق در ترجمه یونانی به عربی، ثابت بن قره در پیرایش آنچه از ریاضیات بعربی نقل کرده است، ابن سینا در فلسفه و علوم قدماء امام فخرالدین در اطلاع بر علوم، سیف آمدی در تحقیق، نصیر طوسی در مجسطی.

Ибни ҳисам дар риёзӣ , наҷми аддӣни котибӣ дар мантиқ , абўолълоءи мърӣ дар иттилооти забони арабӣ , абўолъиноء дар посухҳои қонеъкунанда , зайд дар бухл .

ابن هیثم در ریاضی، نجم الدین کاتبی در منطق، ابوالعلاء معری در اطلاعات زبان عربی، ابوالعیناء در پاسخ های قانع کننده، زید در بخل.

Қозии Аҳмади бен абии Довӯд дар муруввату ҳасани троФъ , ибни мътз дар ташбеҳ , ибни рӯмӣ дар назир , сўлӣ дар шатранҷ , абӯи Муҳамади Ғаззолӣ дар ҷамъи байни улӯми манқӯлу маъқӯл , абӯи влидбни рашид дар талхиси кутуби тиббӣу фалсафии пешинён

قاضی احمد بن ابی داود در مروت و حسن ترافع، ابن معتز در تشبیه، ابن رومی در نظیر، صولی در شطرنج، ابو محمد غزالی در جمع بین علوم منقول و معقول، ابو ولیدبن رشید در تلخیص کتب طبی و فلسفی پیشینیان

Мҳии аддӣни бен арабӣ дар тасаввуф ки худованд аз он даста аз эшон ки бароаи рости рафтау пайравӣ аз сарвари одамиёну нектарин сиқлин ( с )ро пеша кардаанд , хушнӯди бодо .

محی الدین بن عربی در تصوف که خداوند از آن دسته از ایشان که براه راست رفته و پیروی از سرور آدمیان و نیک ترین ثقلین(ص) را پیشه کرده اند، خشنود بادا.

Аз наводири андеша : ҳикоят шудааст ки касе ба занӣ ки вайро орзӯманд буд , навишт : хаёлатро фармони даҳ ки дар хоб брмн гузарад . Зан посух навишт : динорӣ бифирист то худ ба бедорӣ бнздт оем .

از نوادر اندیشه: حکایت شده است که کسی به زنی که وی را آرزومند بود، نوشت: خیالت را فرمان ده که در خواب برمن گذرد. زن پاسخ نوشت: دیناری بفرست تا خود به بیداری بنزدت آیم.

Қувва ӣ хаёл дар хоб дидан ба тнҳоӣӣ амал намекунад . Балки ин қувва барои хоб дидани ниёзманди қувва ӣ тафаккур , ҳофизау дигари қувоӣ ақлӣаст .

قوه ی خیال در خواب دیدن به تنهائی عمل نمی کند. بلکه این قوه برای خواب دیدن نیازمند قوه ی تفکر، حافظه و دیگر قوای عقلی است.

Аз ин рӯ касе ки дар хоб бинад ки ширии басӯи ӯ чобук меояд то бдрдш , дар он хоб , қувва ӣ тафаккури моҳияти зиёнманди он дарандаро дарме ёбад , қувва ӣ зокираи дарандагии он ҷонварро дарак ҳаме кунад , ҳофизаи ҳаракоту сӯрати зоҳири онро дарак мекунаду саранҷоми мухайялаи тамомии онҳоро дарак кардау шерро бхёли андар ҳаме оварад .

از این رو کسی که در خواب بیند که شیری بسوی او چابک می آید تا بدردش، در آن خواب، قوه ی تفکر ماهیت زیانمند آن درنده را درمی یابد، قوه ی ذاکره درندگی آن جانور را درک همی کند، حافظه حرکات و صورت ظاهر آن را درک می کند و سرانجام مخیله تمامی آنها را درک کرده و شیر را بخیال اندر همی آورد.

Худовандо , турои сипосии шоиста ӣ ту бар он неъмати ҳоӣӣ ки шоиста аш набудам ва арзонем доштӣ .

خداوندا، ترا سپاسی شایسته ی تو بر آن نعمت هائی که شایسته اش نبودم و ارزانیم داشتی.

Ҳар замон ки бар тақсири хеш ҳаме афзоем , ба бахшиши хеши ҳамеи аФзоӣӣ , гўӣии тақсироти ман мустуҷиби зёдтии бахшиш туаст .

هر زمان که بر تقصیر خویش همی افزایم، به بخشش خویش همی افزائی، گوئی تقصیرات من مستوجب زیادتی بخشش تو است.

Длором , ҳангомӣ ки рӯзи ҳиҷрони ҳоли парешону ашг маро дид , бигирист .

دلارام، هنگامی که روز هجران حال پریشان و اشگ مرا دید، بگریست.

Ашки ман чун ёқӯтӣ бар тилло ҳаме бориду ашки вай аммо чун Қатароти дарӣ бар ёқӯтӣ ҳаме чакид .

اشک من چون یاقوتی بر طلا همی بارید و اشک وی اما چون قطرات دری بر یاقوتی همی چکید.

намегӯйанд : ашъб рӯзӣ мегузашту кӯдакони масхарааш ҳаме карданд . Эшонро гуфт : вой бар шумо , солими бен Абдуллоҳи бсдқаҳ ӣ умри хурмо ҳаме диҳад . Кӯдакони басӯии хона солим давиданд . Ашъб низ бадунболашон афтод ки , чаҳ маро огоҳ кунад , шояд рост гуфта бошам .

می گویند: اشعب روزی میگذشت و کودکان مسخره اش همی کردند. ایشان را گفت: وای بر شما، سالم بن عبدالله بصدقه ی عمر خرما همی دهد. کودکان بسوی خانه سالم دویدند. اشعب نیز بدنبالشان افتاد که، چه مرا آگاه کند، شاید راست گفته باشم.

Гуфторӣ , оҳўӣиро бар пушт харӣ дид . Гуфт : маро бар тарки хеш савор намекунӣ ?

گفتاری، آهوئی را بر پشت خری دید. گفت: مرا بر ترک خویش سوار نمی کنی؟

Савораш кард ва кафтор гуфт : харат чиқадр чобукаст ! камӣ ки рафтанд гуфт : хармон чаҳ чобукаст ! оҳӯ гуфт : пеш аз он ки бгўӣӣ : хуррам чаҳ чобукаст , пиёда шавад ! ман ҳаристар аз ту ҳаргиз надидаам .

سوارش کرد و کفتار گفت: خرت چقدر چابک است! کمی که رفتند گفت: خرمان چه چابک است! آهو گفت: پیش از آن که بگوئی: خرم چه چابک است، پیاده شود! من حریص تر از تو هرگز ندیده ام.