Ҳикоят кардаанд ки туҳидастии бензад хайётӣ омад то шикофи ҷомааш бар дузад . Мискин ҷома бидод ва мунтазир монад ки кор бпоён расад .

حکایت کرده اند که تهیدستی بنزد خیاطی آمد تا شکاف جامه اش بر دوزد. مسکین جامه بداد و منتظر ماند که کار بپایان رسد.

Хайёти ҳангомӣ ки ҷома бадухт онро печиду муддатӣ бар он бинишаст . Шогирдаш виро гуфт : ҷомааш нмидҳӣ ? гуфт : сокит бош , шояд фаромӯшаш кунад ва равад .

خیاط هنگامی که جامه بدوخت آن را پیچید و مدتی بر آن بنشست. شاگردش ویرا گفت: جامه اش نمیدهی؟ گفت: ساکت باش، شاید فراموشش کند و رود.

Мардии Њишоми бен Абдулмаликро мадҳ гуфт : Њишом гуфташ : эй фалон , магар ндонӣ ки мадҳи касони пеш рӯишон наҳй шудааст ?

مردی هشام بن عبدالملک را مدح گفت: هشام گفتش: ای فلان، مگر ندانی که مدح کسان پیش رویشان نهی شده است؟

Гуфт : ман туро мадҳ нагуфтаам бали неъматҳои худовандро бар ту шимурдам то бар онҳо дубораи шукргузорӣ . Њишом гуфт : ин сухан аз мадҳати некӯтар буд . Ва вайро сала бидод ва гиромӣ дошт .

گفت: من ترا مدح نگفته ام بل نعمت های خداوند را بر تو شمردم تا بر آن ها دوباره شکرگزاری. هشام گفت: این سخن از مدحت نیکوتر بود. و وی را صله بداد و گرامی داشت.

Аҷмони меҳмонро аз он рӯи меҳмон номидаанд ки вайро гиромӣ доранд . Чаро ки « ма » назд эшон сарвараст ва « мон » манзил ,у меҳмонро то замонӣ ки назд эшон монад , сарвар хеш донанд .

عجمان مهمان را از آن رو مهمان نامیده اند که وی را گرامی دارند. چرا که «مه » نزد ایشان سرور است و «مان » منزل، و مهمان را تا زمانی که نزد ایشان ماند، سرور خویش دانند.

Алӣ ( ъ ) гуфт : рози ту то ошкоро нагашта , асир туаст аммо ҳангомӣ бар забонаш оварадӣ , ту асири онӣ . Худ ҳамин маъниро чунин бнзм даровардааст .

علی (ع) گفت: راز تو تا آشکارا نگشته، اسیر تو است اما هنگامی بر زبانش آوردی، تو اسیر آنی. خود همین معنی را چنین بنظم درآورده است.

Рози хеш аз ҳар прсндаҳи брпўш ва барҳазар бош чаро ки эҳтиёти ҷуз бар ҳазар бӯдан нест .

راز خویش از هر پرسنده برپوش و برحذر باش چرا که احتیاط جز بر حذر بودن نیست.

Чаҳ рози ту то замонӣ ки маҳфӯзаш доштае асир туаст ва агар ошкоро шавад , ту асири онӣ .

چه راز تو تا زمانی که محفوظش داشته ای اسیر تو است و اگر آشکارا شود، تو اسیر آنی.

Ҳангомӣ ки марди рози хеши бзбон ҳаме овараду дайгариро накӯҳиш ҳаме кунад , аҳмақӣ беш нест .

هنگامی که مرد راز خویش بزبان همی آورد و دیگری را نکوهش همی کند، احمقی بیش نیست.

Чаро ки агар одамӣ аз нигоҳдории рози хеш дилтанг шавад , шунавандааш бар он беш дилтанг гардад .

چرا که اگر آدمی از نگاهداری راز خویش دلتنگ شود، شنونده اش بر آن بیش دلتنگ گردد.

Розамро нпўшонми бал фошаш кунам , ва ҳаргиз магузорам ки розҳо бар дилам анбошта шаванд .

رازم را نپوشانم بل فاشش کنم، و هرگز مگذارم که رازها بر دلم انباشته شوند.

Чаҳ касе ки шабиро бхсбд ва розҳои бисёр вайро доим аз ин паҳлуи бон паҳлу кунад , аҳмақӣ беш нест .

چه کسی که شبی را بخسبد و رازهای بسیار وی را دائم از این پهلو بآن پهلو کند، احمقی بیش نیست.

Чунон бигушодаи дастӣ одат карда ки агар рӯзӣ хоҳад даст хеш барбандад , ангуштонаш тоъаташ накунанд . Баҳрӣаст ӯ , аз ҳар раҳ ки бсўиш рӯйу гирдобаши некии вуҷӯд соҳил ӯст .

چنان بگشاده دستی عادت کرده که اگر روزی خواهد دست خویش بربندد، انگشتانش طاعتش نکنند. بحری است او،از هر ره که بسویش روی و گردابش نیکی وجود ساحل اوست.

Ростиро агар ҷузи ҷони хеш дар каф надошта бошад , бегумонаш хоҳад бахшед , аз ин рӯ , соилаш кош бипарҳезад .

راستی را اگر جز جان خویش در کف نداشته باشد، بی گمانش خواهد بخشید، از این رو، سائلش کاش بپرهیزد.

Рои хешро бо рои дайгарӣ қарин кун , чаро ки ҳақиқат бар ду кас пӯшида намонад .

رای خویش را با رای دیگری قرین کن، چرا که حقیقت بر دو کس پوشیده نماند.

Магар на инаст ки одамӣ рӯй хеши боинаҳ Эй бинаду пушти срхўишро бо ду оина ?

مگر نه این است که آدمی روی خویش بآینه ای بیند و پشت سرخویش را با دو آینه؟

Скокӣ гуфт : муҷоз назд пешинёни ду гӯнааст , луғавӣу ақлӣ . Луғавии худ ду гӯнааст : он ки бмънии калима роҷеъ мешавад ва он ки ба ҳукми калима ,у онкии бмънии калима роҷеъ мешавад низ ду гӯнааст : муфиду лағв .

سکاکی گفت: مجاز نزد پیشینیان دو گونه است، لغوی و عقلی. لغوی خود دو گونه است: آن که بمعنی کلمه راجع میشود و آن که به حکم کلمه، و آنکه بمعنی کلمه راجع میشود نیز دو گونه است: مفید و لغو.

Муфиди худ низ ду гӯнааст : истиорау ғайриистиора . Ва инҳоро алломаи Тафтозонӣ дар фасли аввали поёни китоби албён зикр кардааст .

مفید خود نیز دو گونه است: استعاره و غیراستعاره. و این ها را علامه تفتازانی در فصل اول پایان کتاب البیان ذکر کرده است.

Шараф ба ҳиммат олӣаст на фахр ба устихонҳои хок шуда . Дурӯғгӯ , агар ҳуҷҷатии возеҳу забонии ростгӯи бакори барад , бози муттаҳами бдрўғ гуфтанаст .

شرف به همت عالی است نه فخر به استخوانهای خاک شده. دروغگو، اگر حجتی واضح و زبانی راستگو بکار برد، باز متهم بدروغ گفتن است.

Басо ки нобиноӣӣ ба ҳадафӣ ки хоҳад расаду бино хато кунад . Бо ҳеҷ каси душмании мўрз чаҳ душмании ту ногузир ё бо нодонаст ё доно .

بسا که نابینائی به هدفی که خواهد رسد و بینا خطا کند. با هیچ کس دشمنی مورز چه دشمنی تو ناگزیر یا با نادان است یا دانا.

Аз ин рӯ , аз ҳила доно битарс ва аз нодонии нодон низ . Аз сарзаниш касе ки агар ҳозир май буд дар мадҳаш муболиға мекардӣ шарм кун . Низ аз мадҳи он ки агар ғоиб буд накӯҳишаш мекардӣ .

از این رو، از حیله دانا بترس و از نادانی نادان نیز. از سرزنش کسی که اگر حاضر می بود در مدحش مبالغه می کردی شرم کن. نیز از مدح آن که اگر غایب بود نکوهشش می کردی.

Ҳамгоми ту ба ҷанг онаст ки ҳамроҳи ту ситезаду хешро бсбби суди ту зиёни расонад .

همگام تو به جنگ آن است که همراه تو ستیزد و خویش را بسبب سود تو زیان رساند.

- агар шохи занӣ ба шохдорони шохи зан . Зинҳор ки забон гарданат назанад . Басои ваъдаи ғзоӣӣ ки туро аз ваъдаи ғизоҳои дигар боз дорад . Басои тирӣ ки аз ғайри тидондоз бҳдФ хӯрд .

- اگر شاخ زنی به شاخداران شاخ زن. زنهار که زبان گردنت نزند. بسا وعده غذائی که تو را از وعده غذاهای دیگر باز دارد. بسا تیری که از غیر تیدانداز بهدف خورد.

Басои бродро ки модарати эшонро назодааст . Басо ки сукути посух буд . Басои сарзаниш шудае ки бигноаҳ бошад . Чашми ҷавонмард , хабар аз забонаш диҳад , бо таваккули зонуӣ уштур бабанд .

بسا برادرا که مادرت ایشان را نزاده است. بسا که سکوت پاسخ بود. بسا سرزنش شده ای که بیگناه باشد. چشم جوانمرد، خبر از زبانش دهد، با توکل زانوی اشتر ببند.

Ҳангоми озмӯн , одамии гиромӣ ё хор мешавад . Ҳар сегӣ бар дрхонаҳ ӣ хеш ъўъў мекунад . Зёдтии итоб , буғз меоварад . Ҳар чаҳ коштӣ дарав кунӣ . Саги раҳрав ба аз шер хуфтааст .

هنگام آزمون، آدمی گرامی یا خوار می شود. هر سگی بر درخانه ی خویش عوعو می کند. زیادتی عتاب، بغض می آورد. هر چه کاشتی درو کنی. سگ رهرو به از شیر خفته است.

Забонии мулоиму муштии муҳкам . Гиря ӣ зани фарзанди мурда монанди гиря ӣ зан муздур нест . Ҳеҷ чиз чун нохунати пуштати нхорд . Мардумро мепӯшоанду шрмгоҳиш урёнаст . Дасти ту аз туаст агар фалаҷ низ бошад .

زبانی ملایم و مشتی محکم. گریه ی زن فرزند مرده مانند گریه ی زن مزدور نیست. هیچ چیز چون ناخنت پشتت نخارد. مردم را میپوشاند و شرمگاهیش عریان است. دست تو از توست اگر فلج نیز باشد.

Моргир аз мори наҷоти наёбад , гӯсфанди србридаҳро пӯст кандан бадарад намеоварад . Ғоиби далели хешро ҳамроҳ дорад . Никоҳи ишқро табоҳ мекунад .

مارگیر از مار نجات نیابد، گوسفند سربریده را پوست کندن بدرد نمی آورد. غایب دلیل خویش را همراه دارد. نکاح عشق را تباه می کند.

Озода , озодааст ҳар чанд газанд бинад . Бародарона муошират куну бегонаи вори муомила . Қавлу бўлш якеаст . Рӯзҳои моҳиро ки дар он рӯзии надорӣ , мшмр . Фулонӣ чун каъбааст зиёраташ мекунанд ва зиёрат намекунад .

آزاده، آزاده است هر چند گزند بیند. برادرانه معاشرت کن و بیگانه وار معامله. قول و بولش یکی است. روزهای ماهی را که در آن روزی نداری، مشمر. فلانی چون کعبه است زیارتش می کنند و زیارت نمی کند.

Фулонӣ мисли сӯзанаст , мардумро мепӯшоанд , ва худ урёнаст . Ҳар бор ки парид , болаш чиданд . Доштани душмани оқил , саодатаст .

فلانی مثل سوزن است، مردم را میپوشاند، و خود عریان است. هر بار که پرید، بالش چیدند. داشتن دشمن عاقل، سعادت است.

Аз лабед :

از لبید:

Ҳон , ҳар чизеи ҷузи худованд ботиласт ва ҳар неъматиро ногузири заволӣ дар пай .

هان، هر چیزی جز خداوند باطل است و هر نعمتی را ناگزیر زوالی در پی.

Аз дайгарӣ :

از دیگری:

Агар Мӯсо ояду Асои хеши афканд , ҷодӯгарӣу ҷодӯ ҳар ду ботил шавад .

اگر موسی آید و عصای خویش افکند، جادوگری و جادو هر دو باطل شود.

Агар подшоҳӣ пурбахшиш набӯд , бигзораш чаҳ давлаташ рафтанӣаст .

اگر پادشاهی پربخشش نبود، بگذارش چه دولتش رفتنی است.

Агар арбоби хона ба доира задани мътодбўд , рақсидан низ одати аҳл хонааст .

اگر ارباب خانه به دایره زدن معتادبود، رقصیدن نیز عادت اهل خانه است.

Ҳар гоҳи накӯҳиши маро аз наақсо шунидӣ , бидон ки он накӯҳиш шаҳодат медиҳад ки ман бкмолм .

هر گاه نکوهش مرا از ناقصی شنیدی، بدان که آن نکوهش شهادت می دهد که من بکمالم.

Касе ки ҳангоми беморӣ иёдатмон накунад , ба ташйиъи ҷиноза аш намерӯем .

کسی که هنگام بیماری عیادتمان نکند، به تشییع جنازه اش نمی رویم.

Гоҳ аз бадбахтии соил , Карими ҳам бухли ҳамеи варзад .

گاه از بدبختی سائل، کریم هم بخل همی ورزد.

Яке аз муаллифони китобӣ дар мунозира ӣ гули сурху гули наргис навиштааст чунон ки фузало низ дар мунозира ӣ шамшеру қалам , бухлу карам , Мисру шом , шарқу ғарб , арабу аҷам , насру назм , чизҳо навиштаанд .

یکی از مولفان کتابی در مناظره ی گل سرخ و گل نرگس نوشته است چنان که فضلا نیز در مناظره ی شمشیر و قلم، بخل و کرم، مصر و شام، شرق و غرب، عرب و عجم، نثر و نظم، چیزها نوشته اند.

Дар мавриди инҳо баҳр сӯрат метавон далоилӣ оварад . Аммо мунозира ӣ машку атр « збод » аз назари ақлӣ маҷолӣ надорад . Бо ин ҳама , ҷоҳзро дар ин заминаи рисолае бадеъаст .

در مورد اینها بهر صورت میتوان دلایلی آورد. اما مناظره ی مشک و عطر «زباد» از نظر عقلی مجالی ندارد. با این همه، جاحظ را در این زمینه رساله ای بدیع است.

Байҳақӣ ки худояш раҳмат кунод , аз зўолнўни мисрӣ ривоят кард ва гуфт : ҳангоми тавофи ду занро дидам ки яке аз ондў ҳаме хонд :

بیهقی که خدایش رحمت کناد، از ذوالنون مصری روایت کرد و گفت: هنگام طواف دو زن را دیدم که یکی از آندو همی خواند:

Барони балоё бурдборӣ кардам ки агар порае аз он бар кӯҳҳои ҳнин фурӯд меомад , аз ҳам май Пошиданад .

برآن بلایا بردباری کردم که اگر پاره ای از آن بر کوههای حنین فرود می آمد،از هم می پاشیدند.

Ашги чашми хеши нигоҳи доштам ва онҳоро дубора ба чашми бозгрдондм то чашми онҳоро бдрўн , бар дили фурӯи резад .

اشگ چشم خویش نگاه داشتم و آنها را دوباره به چشم بازگرداندم تا چشم آنها را بدرون، بر دل فرو ریزد.

Гуфтамаш : ин ҳамаи андӯҳ зчаҳ рӯаст ? гуфт : аз мусӣбатӣ ки ҷузи ман бар касе фурӯд наёмадааст .

گفتمش: این همه اندوه زچه روست؟ گفت: از مصیبتی که جز من بر کسی فرود نیامده است.

Гуфтам : чисон буд ? гуфт : марои ду писар буд ки бо якдигар бозӣ мекарданд . Падарашони гӯсфандоне қурбонӣ карда буд . Яке аз он ду бадӣгарӣ гуфт : бигзор нишонати даҳуми падар чигуна гӯсфандро қурбон кард .

گفتم: چسان بود؟ گفت: مرا دو پسر بود که با یکدیگر بازی میکردند. پدرشان گوسفندانی قربانی کرده بود. یکی از آن دو بدیگری گفت: بگذار نشانت دهم پدر چگونه گوسفند را قربان کرد.

Бархест , корд барграфту дайгариро сар бурид ва гурехт . Падарашон ки омад , буи гуфтам ки писарат , писари дигаратро кишт ва гурехт . Вай бадунболаш рафт ва дид дарандае ӯро даридааст бозгашт ва аз фарти андӯҳу тишнагӣ , бароа бамурд .

برخاست، کارد برگرفت و دیگری را سر برید و گریخت. پدرشان که آمد، بوی گفتم که پسرت، پسر دیگرت را کشت و گریخت. وی بدنبالش رفت و دید درنده ای او را دریده است بازگشت و از فرط اندوه و تشنگی، براه بمرد.

Гуфтаанд ҳуҷҷоҷи рӯзии бтФрҷ хориҷ шуд . Ҳангомӣ ки тафарруҷ бпоён раседу ёронашро бозгарданд , перӣ аз қабӣла ӣ банӣ аҷҷал пеш омад .

گفته اند حجاج روزی بتفرج خارج شد. هنگامی که تفرج بپایان رسید و یارانش را بازگرداند، پیری از قبیله ی بنی عجل پیش آمد.

Ҳуҷҷоҷи вайро гуфт : эй пер аз кҷоӣӣ ? гуфт : аз ҳамин рӯстоем , гуфт : коргузорони даҳ чигунаанд ? гуфт : аз бадтарӣн коргузоронанд , бамурдам ситам мекунанду амволашонро ҳалол медоранд .

حجاج وی را گفت: ای پیر از کجائی؟ گفت: از همین روستایم، گفت: کارگزاران ده چگونه اند؟ گفت: از بدترین کارگزاران اند، بمردم ستم می کنند و اموالشان را حلال میدارند.

Пурсед : дар мавриди ҳуҷҷоҷ чаҳ мигўӣӣ ? гуфт : ҳаргиз касе бадкортар аз ӯ бар Ироқ вилоят накардааст . Худованд рӯй худу омирашро сиёҳ гардонод .

پرسید: در مورد حجاج چه میگوئی؟ گفت: هرگز کسی بدکارتر از او بر عراق ولایت نکرده است. خداوند روی خود و آمرش را سیاه گرداناد.

Ҳуҷҷоҷ пурсед : майдонӣ ман кистам ? гуфт : на . Гуфт : ман ҳуҷҷоҷам . Пер гуфт : ту майдонӣ ман кистам ? гуфт : на . Гуфт : ман маҷнӯн банӣ аҷҷалам ва ба ҳаррӯзии дубор мсрўъ мешавам . Ҳуҷҷоҷ хандид ва фармон дод салае бисёр вайро диҳанд .

حجاج پرسید: میدانی من کیستم؟ گفت: نه. گفت: من حجاجم. پیر گفت: تو میدانی من کیستم؟ گفت: نه. گفت: من مجنون بنی عجل ام و به هرروزی دوبار مصروع می شوم. حجاج خندید و فرمان داد صله ای بسیار وی را دهند.

Рӯзии Муъовия эҳтиҷоҷ кард ки : худованд мутаъол мефармоед : «у ани ман шайъи ءи алоънднои ҳзоӣнаҳу моннзлаҳи ало бақадр маълум » зчаҳи рӯи маро накӯҳиш мекунед ?

روزی معاویه احتجاج کرد که: خداوند متعال می فرماید: «و ان من شی ء الاعندنا حزائنه و ماننزله الا بقدر معلوم » زچه رو مرا نکوهش می کنید؟

АҳнФ гуфт : ман турои бсбби ончӣ дар хзоӣн худовандаст , накӯҳиш намекунам накӯҳиши ман туро аз он рӯаст ки ту ончии худованд аз хзоӣнши фурӯ фиристодааст , дар хазонаи ниҳодае ва дар воқеъи байни моу худованди ҳоил шудае .

احنف گفت: من ترا بسبب آنچه در خزائن خداوند است، نکوهش نمی کنم نکوهش من ترا از آن رو است که تو آنچه خداوند از خزائنش فرو فرستاده است، در خزانه نهاده ای و در واقع بین ما و خداوند حائل شده ای.

Одамӣ , паёмбар низ агар бошад , аз забони мардумон осӯда намемонад . Агар бисёр кор буд , гӯйанд аҳмақаст ва агар бахшиш афзӯн кунад , гӯйанд ифрот мекунад .

آدمی، پیامبر نیز اگر باشد، از زبان مردمان آسوده نمی ماند. اگر بسیار کار بود، گویند احمق است و اگر بخشش افزون کند، گویند افراط می کند.

Агар сокит монад , гӯйанд лоласт ва агар забон оварӣ кунад , гӯйанд пргўст .

اگر ساکت ماند، گویند لال است و اگر زبان آوری کند، گویند پرگوست.

Агар рӯза бидорад ва шабҳо намоз хонд , гӯйанд тазвир мекунад ва худро брх мардум мекашад .

اگر روزه بدارد و شبها نماز خواند، گویند تزویر می کند و خود را به رخ مردم می‌کشد.

Аз ин рӯи бмдҳу санои мардум эътино макуну ҷузи худованд аз ҳеҷ кас матарс чаҳ ӯ бузургтаринаст .

از این رو بمدح و ثنای مردم اعتنا مکن و جز خداوند از هیچ کس مترس چه او بزرگترین است.

Шарики бен аъўри бензад Муъовия шуд . Муъовия ӯро ки мардии зишт рӯй буд , гуфт : ту зиштӣу зебо ба аз зиштаст . Науммат низ шарикасту худоро ки шарикӣ нест .

شریک بن اعور بنزد معاویه شد. معاویه او را که مردی زشت روی بود، گفت: تو زشتی و زیبا به از زشت است. نامت نیز شریک است و خدا را که شریکی نیست.

Падарати ҳам аъўр ( як чашм ) буду солими нектар аз як чашмаст . Бо ин ҳама , чигуна бар қавми хеши сарварии бёФтӣ ? ибни аъўри вайро посух дод ки : ту Муъовия эйу Муъовияи ҷузи мода сегӣ нест ки бо ъўъўии хеши сегонро мехонд .

پدرت هم اعور (یک چشم) بود و سالم نیک تر از یک چشم است. با این همه، چگونه بر قوم خویش سروری بیافتی؟ ابن اعور وی را پاسخ داد که: تو معاویه ای و معاویه جز ماده سگی نیست که با عوعوی خویش سگان را میخواند.

Басари схр ( санги сахт ) низ ҳастӣ ки дашт ба аз санг сахтаст . Низ ин ҳарб ( ҷанг ) ҳастӣу сулҳ ба аз ҷангаст .

بسر صخر(سنگ سخت) نیز هستی که دشت به از سنگ سخت است. نیز این حرب (جنگ) هستی و صلح به از جنگ است.

Писари Умия низ ҳастӣу Умияи ҷузи тасғири ИМА ( каниз ) нест . Бо ин ҳамаи ту чигуна бар мо аморат ёфтае ? ин бигуфт ва хориҷ шуд ва чунин сурӯд :

پسر امیه نیز هستی و امیه جز تصغیر امه (کنیز) نیست. با این همه تو چگونه بر ما امارت یافته ای؟ این بگفت و خارج شد و چنین سرود:

Оё Муъовияи бен ҳарб , дар ҳоле ки шамшер барону забони тезам бо манаст , маро носазо мегуяд ? ва низ ҷоӣӣ ки писарон амӯем чун шероне ки ба носизогӯ ҳамла мебаранд , гирди ман истодаанд ?

آیا معاویه بن حرب، در حالی که شمشیر بران و زبان تیزم با من است، مرا ناسزا می گوید؟ و نیز جائی که پسران عمویم چون شیرانی که به ناسزاگو حمله می برند، گرد من ایستاده اند؟

Гуфтаанд : нобиға ӣ ҷаъдии чиҳил рӯзи шеър гуфтан намеораст . То ин ки банӣ ҷаъда баҷанг қавмӣ дигар рафтанду баронон пирӯзӣ ёфтанд .

گفته اند: نابغه ی جعدی چهل روز شعر گفتن نمی آرست. تا این که بنی جعده بجنگ قومی دگر رفتند و برآنان پیروزی یافتند.

Ҳангомӣ ки нобиғаи ин хабар бишунид хушнӯд шуд , бтрб омаду малака ӣ шеър даравӣ биҷунбеду бсрўд . Банӣ ҷаъда ӯро гуфтанд : бхдои мо аз бозгшоӣии забони шоирмони хурсандтар аз пирӯзии бдшмним .

هنگامی که نابغه این خبر بشنید خشنود شد، بطرب آمد و ملکه ی شعر دروی بجنبید و بسرود. بنی جعده او را گفتند: بخدا ما از بازگشائی زبان شاعرمان خرسندتر از پیروزی بدشمنیم.

Халил - ки худояш раҳмат кунод - гуфт : шоирони умароӣ сухананд , ва ҳар гӯна хоҳанд дар он тасарруф кунанд . Итлоқ , тақӣед ё тасҳилӣ ки эшонро ҷоӣзаст , бар дигарон ҷоӣз нест .

خلیل - که خدایش رحمت کناد - گفت: شاعران امرای سخن اند، و هر گونه خواهند در آن تصرف کنند. اطلاق، تقیید یا تسهیلی که ایشان را جائز است، بر دیگران جائز نیست.

Шоирӣ гуфт : ҳаргиз касеро бшъру шоирони огоҳтар аз халаф аҳмар наёфтам . Ваии гоҳи бшиўаҳ ӣ қадӣмитарин шоири пешини чунон шеър май сурӯд ки аз сурӯдаҳояшон тамиз дода намешуд .

شاعری گفت: هرگز کسی را بشعر و شاعران آگاه تر از خلف احمر نیافتم. وی گاه بشیوه ی قدیمی ترین شاعر پیشین چنان شعر می سرود که از سروده هایشان تمیز داده نمی شد.

Баъдҳо зуҳд пеша кард , ва ҳар шабу рӯзи як бори қуръон хатм мекард , яке аз шоҳони он ҳангом , вайро молӣ бисёр бахшед бали як байт сарояд , аммо имтиноъ кард .

بعدها زهد پیشه کرد، و هر شب و روز یک بار قرآن ختم می کرد، یکی از شاهان آن هنگام، وی را مالی بسیار بخشید بل یک بیت سراید، اما امتناع کرد.

Агарам пурсанад ки туро орзӯ чист , гӯям , марои орзӯи дидор ёронаст .

اگرم پرسند که ترا آرزو چیست، گویم، مرا آرزو دیدار یاران است.

Чаро ки ҳар блоӣӣ дар роҳи хурсандии эшон маро ғаниматӣаст ва ҳар ранҷӣ дар роҳи муҳаббаташони шаробии гуворо .

چرا که هر بلائی در راه خرسندی ایشان مرا غنیمتی است و هر رنجی در راه محبتشان شرابی گوارا.

эй он ки иштиёқи хеши бФрёди баён ҳаме кунӣ , гумон накунам ки иддаояти рост буд .

ای آن که اشتیاق خویش بفریاد بیان همی کنی، گمان نکنم که ادعایت راست بود.

Чаро ки агар ончии гўӣӣ ростаст то дидан ман , чашми барҳам гузордани нмитўонстӣ .

چرا که اگر آنچه گوئی راست است تا دیدن من، چشم برهم گذاردن نمیتوانستی.

Басои ъошқо ки аз чашма ӣ висоли ҷомии нӯшида буд . Ман аммо аз висоли Лайлӣ ҷомӣ нанӯшидаам .

بسا عاشقا که از چشمه ی وصال جامی نوشیده بود. من اما از وصال لیلی جامی ننوشیده ام.

Росташи бартарин чизе ки аз васли ваии марои ҳосил шудааст орзўҳоӣӣаст ки чунон барқии гзроинду нобовар карданӣ .

راستش برترین چیزی که از وصل وی مرا حاصل شده است آرزوهائی است که چونان برقی گذرایند و ناباور کردنی.

Дилро гуфтам : ҳон , агар хоҳӣ бозгардӣ , то роҳ бозгаштӣ ҳаст , бози гирд .

دل را گفتم: هان، اگر خواهی بازگردی، تا راه بازگشتی هست، باز گرد.

Дирузи дӯстӣ агар бадӣдори дӯстӣ ҳаме омад , аз он буд ки аз гуфт гӯ . Ва наздикӣ бо ӯ лиззати барад . Имрӯза аммо агар касе бдидн дӯстӣ шавад , аз онаст ки дрддлӣ баргӯед ё шикоятӣ аз замона ббён оварад .

دیروز دوستی اگر بدیدار دوستی همی آمد، از آن بود که از گفت گو. و نزدیکی با او لذت برد. امروزه اما اگر کسی بدیدن دوستی شود، از آن است که درددلی برگوید یا شکایتی از زمانه ببیان آورد.

Одамӣ агар пас аз душман танҳо як рӯз бузед , бисёр зистааст .

آدمی اگر پس از دشمن تنها یک روز بزید، بسیار زیسته است.

Он гоҳ ки бузургвориро икром ҳаме кунӣ , сарваряш май ёбӣ ва он замон ки фурӯмоя эйро икром ҳаме кунӣ , брсркшӣ худ афзоед .

آن گاه که بزرگواری را اکرام همی کنی، سروریش می یابی و آن زمان که فرومایه ای را اکرام همی کنی، برسرکشی خود افزاید.

Чунинаст . Чаро ки ҳамчунон ки шамшери биҷои анъом бакор наёяд , анъом низ ҷой шамшер нагирад .

چنین است. چرا که همچنان که شمشیر بجای انعام بکار نیاید، انعام نیز جای شمشیر نگیرد.

Гуфтаанд : балиғ касеаст ки суханро дар хури дилхоҳ худ тавонад гуяду ҷома ӣ лафз дар хур маънӣ тавонад дузад . Аммо сухани балиғи он суханаст ки вожаҳояш вазину маънояши тоза буд .

گفته اند: بلیغ کسی است که سخن را در خور دلخواه خود تواند گوید و جامه ی لفظ در خور معنی تواند دوزد. اما سخن بلیغ آن سخن است که واژه هایش وزین و معنایش تازه بود.

Аз аъробӣӣ пурседанд : балиғ кист ? гуфт : он кас ки аз ҳамаи кӯтоҳтар сухан гуяд ва бештар аз дигарон ҳозири ҷавоб буд .

از اعرابئی پرسیدند: بلیغ کیست؟ گفت: آن کس که از همه کوتاه تر سخن گوید و بیش تر از دیگران حاضر جواب بود.

Эмоми фахриддини розӣ дар ҳад балоғат гуфт : балоғат онаст ки одамии канаи ончӣ дар дил дорад , ба лафз баён кунад бидон шарт ки аз хулосаи гўӣӣ ки бмънии зиёни расонад ва бисёр гўӣӣ ки дилтангии орад , низ даврӣ кунад .

امام فخرالدین رازی در حد بلاغت گفت: بلاغت آن است که آدمی کنه آنچه در دل دارد، به لفظ بیان کند بدان شرط که از خلاصه گوئی که بمعنی زیان رساند و بسیار گوئی که دلتنگی آرد، نیز دوری کند.

Файласуфӣ гуфт : ҳам чунон ки зарф нашикастаро аз шикаста , ба садояш шиносанд , ҳоли одамиро низ аз гуфтори вай метавон дарёфт .

فیلسوفی گفت: هم چنان که ظرف نشکسته را از شکسته، به صدایش شناسند، حال آدمی را نیز از گفتار وی می توان دریافت.