Шайх , дар китоби шифо , фасли шашум аз мақола ӣ нуҳуми китоб ҳайвон гуфтааст : зании чаҳор соли пас аз синӣни ҳамли кӯдакии зод ки дандонаши рўӣид ва бимонад .

شیخ، در کتاب شفا، فصل ششم از مقاله ی نهم کتاب حیوان گفته است: زنی چهار سال پس از سنین حمل کودکی زاد که دندانش روئید و بماند.

Арастӯ гуфтааст : муддати ҳамл дар тамомии ҳайвоноти қоида Эй дорад магар дар одамӣ .

ارسطو گفته است: مدت حمل در تمامی حیوانات قاعده ای دارد مگر در آدمی.

Ҷолинус гуфт : ман дар замина ӣ миқдори муддати ҳамли тафаҳҳус бисёр кардааму заниро ёфтам ки пас аз сад ва ҳаштод ва чаҳор рӯз аз обистании бзод .

جالینوس گفت: من در زمینه ی مقدار مدت حمل تفحص بسیار کرده ام و زنی را یافتم که پس از صد و هشتاد و چهار روز از آبستنی بزاد.

Смнўни муҳиб ҳикоят кард ки : дар ҳамсоягии мо мардии канизакиро сахти дӯст ҳаме дошт қазоро зан бемор шуд ва мард бинишаст то чизеи баҳр ӯ пазад .

سمنون محب حکایت کرد که: در همسایگی ما مردی کنیزکی را سخت دوست همی داشت قضا را زن بیمار شد و مرد بنشست تا چیزی بهر او پزد.

Ҳангомӣ ки вай бо млъқаҳ эй пухтаниро ҳаме мезад , канизаки оҳӣ сар дод . Мард битарседу млъқаҳ аз дасташи биФтоду бихўд , он пухтанӣ бо дасти худ ҳамзадан гирифт то гӯшт ангуштонаш бирехт ва намедонист .

هنگامی که وی با ملعقه ای پختنی را همی میزد، کنیزک آهی سر داد. مرد بترسید و ملعقه از دستش بیفتاد و بیخود، آن پختنی با دست خود همزدن گرفت تا گوشت انگشتانش بریخت و نمی دانست.

Ин достону амсоли онро дар ишқи махлуқи тавон тасдиқ кард . Аммо сиҳҳати онҳо дар ишқи холиқ аввалӣаст . Чаро ки ҳам басирати ботин аз чашми зоҳирӣ бинотараст ва ҳам ҷамоли ҳазрати ҳақи прўпимонтарин ҷамолҳост , ҷамолӣ ки холис ва абаст дар ҳоле ки дигари ҷамолҳо олӯда ва ноқисаст . Орифи рӯмиро худованди хайри дҳод ки сурӯд :

این داستان و امثال آن را در عشق مخلوق توان تصدیق کرد. اما صحت آنها در عشق خالق اولی است. چرا که هم بصیرت باطن از چشم ظاهری بیناتر است و هم جمال حضرت حق پروپیمان ترین جمال هاست، جمالی که خالص و اب است در حالی که دیگر جمال ها آلوده و ناقص است. عارف رومی را خداوند خیر دهاد که سرود:

Сўлӣ ҳикоят кард ки касе маро гуфт : вақте ба ҷиҳат ҳаҷ мерафтем . Байни роҳ ба ҷиҳати намоз аз роҳи канори гирифтем . Ногоҳ ғуломӣ омад ки : оё аз шумо касе аҳл Басрааст ? гуфтем : мо ҳама аз Басраем .

صولی حکایت کرد که کسی مرا گفت: وقتی به جهت حج می رفتیم. بین راه به جهت نماز از راه کنار گرفتیم. ناگاه غلامی آمد که: آیا از شما کسی اهل بصره است؟ گفتیم: ما همه از بصره ایم.

Гуфт : мавлоем басарӣ ва бемораст , шуморо мехонд вай гуфт : бнздши шудем . Канори чашмае фурӯди омада буд . Наздик шудан моро ки ҳис кард , сарашро бо нотавонӣу заҳмати бардошт ва моро нагирист ва сипас сурӯд :

گفت: مولایم بصری و بیمار است، شما را می خواند وی گفت: بنزدش شدیم. کنار چشمه ای فرود آمده بود. نزدیک شدن ما را که حس کرد، سرش را با ناتوانی و زحمت برداشت و ما را نگریست و سپس سرود:

эй даври монда аз сарзамини хеш ки бар ғамони худ ҳамегаре , ҳаргоҳи замон сафар мешавад , оломи баданати фузӯнӣ ҳаме гирад .

ای دور مانده از سرزمین خویش که بر غمان خود همی گریی، هرگاه زمان سفر می شود، آلام بدنت فزونی همی گیرد.

Сипас муддатии мадҳуши биФтод , то ин ки парандае бар дарахтӣ ки ваии зери сояаш паноҳи гирифта буд , бинишасту чҳчаҳ задан гирифт . Мард чашм гушӯду дамӣ чанд ба садояш гӯш дод ва сипас сурӯд :

سپس مدتی مدهوش بیفتاد، تا این که پرنده ای بر درختی که وی زیر سایه اش پناه گرفته بود، بنشست و چهچه زدن گرفت. مرد چشم گشود و دمی چند به صدایش گوش داد و سپس سرود:

Гиря ӣ парандае низ ки бар шоха нишастааст , ғамро фузӯнӣ ҳаме диҳад дард ӯ ва ман якеаст , ва ҳар як аз мо бар длороми хеш ҳаме гиряд . Сипас нафасӣ сахт кашид ва ҷон бидод .

گریه ی پرنده ای نیز که بر شاخه نشسته است، غم را فزونی همی دهد درد او و من یکی است، و هر یک از ما بر دلارام خویش همی گرید. سپس نفسی سخت کشید و جان بداد.

Ваии афзуд : вайро ғусл ва кафан кардем ва дафн сохтем . Сипас аз он ғулом пурседем ки вай ки буд . Гуфт : ин марди аббоси бен аҳнФаст .

وی افزود: وی را غسل و کفن کردیم و دفن ساختیم. سپس از آن غلام پرسیدیم که وی که بود. گفت: این مرد عباس بن احنف است.

ВФотш ба соли сад ва навад ва се буду табъии латиф , эҳсосии дақиқу сӯрату манзарӣ зебо дошт . Ва суханонеи дилнишину бадеъ .

وفاتش به سال صد و نود و سه بود و طبعی لطیف، احساسی دقیق و صورت و منظری زیبا داشت. و سخنانی دلنشین و بدیع.

Бароаи ин мардумон аз ғояти хеши дўроФтодм аммо саранҷоми бад-ӣн ки беҳамдам монам хурсанд шудам .

براه این مردمان از غایت خویش دورافتادم اما سرانجام بدین که بی همدم مانم خرسند شدم.

Чаҳ агар одамии туҳидаст буд , наздикон низ аз ӯ давранд ва агар тавонгар буд , ҳар даврӣ низ наздикаст .

چه اگر آدمی تهیدست بود، نزدیکان نیز از او دورند و اگر توانگر بود، هر دوری نیز نزدیک است.

Аз суханон бузургонаст : касе ки рағбаташ ба ту намӯд , ?биртаст ки дар он ёряш кунӣ . Бахшиши одамиро назд душманонаш низ маҳбӯб медораду бухли вайро мғбўзи фарзандонаш низ қарор медиҳад .

از سخنان بزرگان است: کسی که رغبتش به تو نمود، برتست که در آن یاریش کنی. بخشش آدمی را نزد دشمنانش نیز محبوب می دارد و بخل وی را مغبوض فرزندانش نیز قرار می دهد.

Даҳум аз мӯҳликот ғурураст ,у гуруҳи дайгарии чунон ба фан фиқҳ мағруранд ки пиндоштаанд ҳукми байни банда ӣ худованд ба фатвоу қизовати эшон вобастааст . Ва аз ин рӯ дар рафъи ҳуқуқи мардуми ҳилаҳо ба кор задаанд .

دهم از مهلکات غرور است، و گروه دیگری چنان به فن فقه مغروراند که پنداشته اند حکم بین بنده ی خداوند به فتوا و قضاوت ایشان وابسته است. و از این رو در رفع حقوق مردم حیله ها به کار زده اند.

Ин маънии умуми эшон , ҷузи зираконишонро шомиласт . Дар ин ҷо ба порае аз намӯнаҳои корашон ишора мекунем . Маслан гӯйанд занӣ ки меҳри хеш ба шавҳари худ бхшўд , завҷ дар муқобили худованд низ барӣ мегардад .

این معنی عموم ایشان، جز زیرکانشان را شامل است. در این جا به پاره ای از نمونه های کارشان اشاره می کنیم. مثلا گویند زنی که مهر خویش به شوهر خود بخشود، زوج در مقابل خداوند نیز بری می گردد.

Ин маънӣ мутлақан хатост . Чаҳ мумкинаст шавҳар бо ҳамсар бадрафторӣ кунад , корҳо бар вай танг гирад то он ҳад ки зан ногузир шавад дар ҷиҳати рҳоӣии хеш , меҳрро бар вай бахшад .

این معنی مطلقا خطاست. چه ممکن است شوهر با همسر بدرفتاری کند، کارها بر وی تنگ گیرد تا آن حد که زن ناگزیر شود در جهت رهائی خویش، مهر را بر وی بخشد.

Ин аброء ба таййиб хотир нест дар сӯратӣ ки худованд фармӯдааст : « ?фони тбни лаками ани шайъ ء наФасо » . Ва таййиби хотир замонӣаст ки шахс ба дилхоҳи худ ва на бсбби зарурату икроҳии чизеро бахшад . Ва дар ғайри ин сӯрат , дар ҳақиқати мусодирае беш нест .

این ابراء به طیب خاطر نیست در صورتی که خداوند فرموده است: «فان طبن لکم عن شی ء نفسا». و طیب خاطر زمانی است که شخص به دلخواه خود و نه بسبب ضرورت و اکراهی چیزی را بخشد. و در غیر این صورت، در حقیقت مصادره ای بیش نیست.

Чаҳ зани байни ду зиён мухайяр мешавад ва онро ки камтараст май пазирад . Балии қозии ин ҷаҳонӣ , бар дил огоҳӣ надораду икроҳи ботинӣ ки ашхос бар он воқиф нашаванд , ҳангоми қизоват , икроҳ ба ҳисоб намеояд .

چه زن بین دو زیان مخیر می شود و آن را که کمتر است می پذیرد. بلی قاضی این جهانی، بر دل آگاهی ندارد و اکراه باطنی که اشخاص بر آن واقف نشوند، هنگام قضاوت، اکراه به حساب نمی آید.

Аммо замонӣ ки бузургтарин довар дар арса ӣ растохез ба қизоват буд , ҳукми қозии ин ҷаҳонӣ на подош ёбад ва на боиси бароъати зимма ӣ завҷ шавад . Ҳамчунин ситондани мол аз касе низ ҷуз ба таййиби хотири вай ҳалол нест .

اما زمانی که بزرگترین داور در عرصه ی رستاخیز به قضاوت بود، حکم قاضی این جهانی نه پاداش یابد و نه باعث برائت ذمه ی زوج شود. همچنین ستاندن مال از کسی نیز جز به طیب خاطر وی حلال نیست.

Аз ин рӯ агар инсонӣ дар ҳузури дигарон аз касе молӣ хоҳаду вай ба надодани он мол ба вай аз мардуми эҳсос шармсорӣ кунад , ва дар дил бихоҳад ки коши он молро дар ниҳон аз ӯ мехост то метавонист надод , ва аз надоданаш дар он ҳол аз сарзаниши мардумони тарсад ва низ ранҷ додани моли вайро бимнок кунаду байни ин ду амр мардад шаваду саранҷоми таслими молро бгзинд , ки ранҷ камтарӣаст , ин низ бо мусодира фарқӣ надорад .

از این رو اگر انسانی در حضور دیگران از کسی مالی خواهد و وی به ندادن آن مال به وی از مردم احساس شرمساری کند، و در دل بخواهد که کاش آن مال را در نهان از او میخواست تا میتوانست نداد، و از ندادنش در آن حال از سرزنش مردمان ترسد و نیز رنج دادن مال وی را بیمناک کند و بین این دو امر مردد شود و سرانجام تسلیم مال را بگزیند، که رنج کمتری است، این نیز با مصادره فرقی ندارد.

Чаҳ маънии мусодира онаст ки баданро бо задан чунон ранҷур кунанд ки ранҷи бадан бар ранҷи дил аз додани мол фузӯнӣ гираду шахси ранҷи камтарро баргузинад .

چه معنی مصادره آن است که بدن را با زدن چنان رنجور کنند که رنج بدن بر رنج دل از دادن مال فزونی گیرد و شخص رنج کمتر را برگزیند.

Хостани чизе аз касе ки ба ҷоӣӣ ки ҳаёи вайро ба доданаш маҷбур кунад , чун тозӣона задан бар диласт . Ва байн задани зоҳирӣу ботинӣ назд худованди таъолӣ тафовутӣ нест . Чаҳ ботин низ назд ӯ зоҳираст .

خواستن چیزی از کسی که به جائی که حیا وی را به دادنش مجبور کند، چون تازیانه زدن بر دل است. و بین زدن ظاهری و باطنی نزد خداوند تعالی تفاوتی نیست. چه باطن نیز نزد او ظاهر است.

Ҳамчунин агар касе молиро бадӣгарӣ бидиҳад то бидон васила аз шари забон ё сарзаниши ваии барраад , он мол бар ӯ ҳаромаст . Ва ҳар молӣ ки чунин гирифта шавад ҳаромаст . Чунон ки Маслан мардии моли мӯҷиби закотро дар охири сол ба зан худ бахшад то закот исқот кунад .

همچنین اگر کسی مالی را بدیگری بدهد تا بدان وسیله از شر زبان یا سرزنش وی برهد، آن مال بر او حرام است. و هر مالی که چنین گرفته شود حرام است. چنان که مثلا مردی مال موجب زکات را در آخر سال به زن خود بخشد تا زکات اسقاط کند.

Фақиҳ дар чунин ҷоӣӣ гуяд : закот соқит гашта . Дар сӯратӣ ки агар мурод он бошад ки бидон василаи мутолиба ӣ ҳукӯмат ё маъмур аз ӯ соқитаст ростаст .

فقیه در چنین جائی گوید: زکات ساقط گشته. در صورتی که اگر مراد آن باشد که بدان وسیله مطالبه ی حکومت یا مأمور از او ساقط است راست است.

Аммо агар манзури он буд ки бо он амал , ба рӯзи растохез низ мсؤўл набӯд ва монанди касе буд ки молӣ надоштааст ё чизеро ба ниёз фурӯхтааст , пайдост ки аз фиқҳу маънии закот чизе намедонад . Чаҳ сари закоти татҳири қалб аз пастӣ бухласт . Чаҳ бухл мӯҳликаст .

اما اگر منظور آن بود که با آن عمل، به روز رستاخیز نیز مسؤول نبود و مانند کسی بود که مالی نداشته است یا چیزی را به نیاز فروخته است، پیداست که از فقه و معنی زکات چیزی نمی داند. چه سر زکات تطهیر قلب از پستی بخل است. چه بخل مهلک است.

Паёмбар ( с ) фармуд : се чиз ҳалок оварад : бухли мусаллат бар одамӣ , пайравӣ аз ҳўӣ ,у худписандӣ . Ва агар бухли одамӣ бо кор ӯ бар вай чира шавад . Ба ҳамон ки май пиндорад маслиҳат ӯст , ба ҳалокат уфтад .

پیامبر(ص) فرمود: سه چیز هلاک آورد: بخل مسلط بر آدمی، پیروی از هوی، و خودپسندی. و اگر بخل آدمی با کار او بر وی چیره شود. به همان که می پندارد مصلحت اوست، به هلاکت افتد.

Аз гуфтори бузургон : касе ки алайҳи ту дигргўн шавад , бсўдш дигргўн машав . Бо ситамкор , агар дӯсти гиромии ту низ бошад , ҳам нишинӣ макун .

از گفتار بزرگان: کسی که علیه تو دیگرگون شود، بسودش دیگرگون مشو. با ستمکار، اگر دوست گرامی تو نیز باشد، هم نشینی مکن.

Никўӣии ту ба дӯстат онаст ки дар маҷлиси ин ва он эҳтиромаш кунӣ . Содатарин тиҷорат хариданасту сахттаринаш фурӯхтан .

نیکوئی تو به دوستت آن است که در مجلس این و آن احترامش کنی. ساده ترین تجارت خریدن است و سخت ترینش فروختن.

Ниёзманд нодонаст чаҳ май пиндоради ниёзаш барнаме ояд ва маҳзун мегардад . Ва дили ҳангомӣ ки андӯҳнок шавад , ҷоӣӣ барои андеша надорад .

نیازمند نادان است چه می پندارد نیازش برنمی آید و محزون می گردد. و دل هنگامی که اندوهناک شود، جائی برای اندیشه ندارد.

Ғам , душман фаҳмаст ва ин ду дар як ҷо нагунҷад . Чораи ҳамсоя ва ҳамнишин бад онаст ки фарзандонашонро гиромии дорӣ то шари падаронишон аз ту дафъ шавад .

غم، دشمن فهم است و این دو در یک جا نگنجد. چاره همسایه و همنشین بد آن است که فرزندانشان را گرامی داری تا شر پدرانشان از تو دفع شود.

Касе ки умедвор ба ту наздат меояд , маронаш чаҳ дӯст наме дорӣ ки агар умедвори бензад касе рӯй , брондт . Касе ки аз ситамгарӣ ёрӣ хоҳад , худованди баҳоли худ бигузорадаш .

کسی که امیدوار به تو نزدت می آید، مرانش چه دوست نمی داری که اگر امیدوار بنزد کسی روی، براندت. کسی که از ستمگری یاری خواهد، خداوند بحال خود بگذاردش.

Ҳакимӣ гуфт : ҳикояти наздикони шоҳ , ҳикоят гуруҳеаст ки бар кӯҳии болои раванд ва аз он фурӯ уфтанд . Дар он миёни он кас ки болотар рафта бошад , ба ҳалокат наздиктараст .

حکیمی گفت: حکایت نزدیکان شاه، حکایت گروهی است که بر کوهی بالا روند و از آن فرو افتند. در آن میان آن کس که بالاتر رفته باشد، به هلاکت نزدیکتر است.

Ҳакимиро пурседанд : чигуна субҳ бархестӣ ? гуфт : субҳ ки бархестам дунёи ғамаму уқбои ҳамм буд .

حکیمی را پرسیدند: چگونه صبح برخاستی؟ گفت: صبح که برخاستم دنیا غمم و عقبی همم بود.

СўФӣиро пурседанд : пеша ӣ шумо чист ? гуфт : хуши гумоне ба худованду бадгумонӣ ба мардум .

صوفئی را پرسیدند: پیشه ی شما چیست؟ گفت: خوش گمانی به خداوند و بدگمانی به مردم.

Аз суханони бузургон : агар аз ширӣ ба саломати рстӣ , дар шикораш тамаъ макун . Бензади он кас ки душманат медорад , Марв ва агар рафтӣ саломи гӯй .

از سخنان بزرگان: اگر از شیری به سلامت رستی، در شکارش طمع مکن. بنزد آن کس که دشمنت می دارد، مرو و اگر رفتی سلام گوی.

Ибн аббос гуфт : пас аз расӯли худо ( с ) аз ҳеҷ чиз ба андоза ӣ номае ки алии бен абитолб ( ъ ) ба ман навишт панд нагирифтаам : аммо баъди одамиро бадаст омадани чизе ки ҳанузаш аз миён рафтани муқаддари набӯда , шод кунад . Ва аз даст рафтани чизе ки насибаш нест , нохушнӯдаш мекунад .

ابن عباس گفت: پس از رسول خدا(ص) از هیچ چیز به اندازه ی نامه ای که علی بن ابیطالب(ع) به من نوشت پند نگرفته ام: اما بعد آدمی را بدست آمدن چیزی که هنوزش از میان رفتن مقدر نبوده، شاد کند. و از دست رفتن چیزی که نصیبش نیست، ناخشنودش می کند.

Аз ин рӯ бидонча аз дунё бадаст оварадӣ масрур машав . Ва аз ончӣ аз дасташ додӣ ғам махӯр ва низ аз он даста мабош ки уқборо бидӯни кор нек хоҳанд ва бо тӯли орзӯ , умеди тавба дар дил доранд вассалом .

از این رو بدانچه از دنیا بدست آوردی مسرور مشو. و از آنچه از دستش دادی غم مخور و نیز از آن دسته مباش که عقبی را بدون کار نیک خواهند و با طول آرزو، امید توبه در دل دارند والسلام.

Ҳакимӣ гуфт : агар хоҳии вафоӣ касеро доне , бингар чигуна ба бародаронаш муштоқаст ва ба меҳанаш то чаҳ шавқ дораду бргзштаҳ чисон гиряд .

حکیمی گفت: اگر خواهی وفای کسی را دانی، بنگر چگونه به برادرانش مشتاق است و به میهنش تا چه شوق دارد و برگذشته چسان گرید.

Аз суханони бузургон : ҳамчунон ки магасҳо ба захм нишинад ва онро газад , ва аз ҷоҳои солим даврӣ кунад , мардумони бадкор низ уюби мардумонро пай ҷўӣӣ кунанду пай дар пай зикр кунанду некиҳояшонро фаромӯш кунанд .

از سخنان بزرگان: همچنان که مگس ها به زخم نشیند و آنرا گزد، و از جاهای سالم دوری کند، مردمان بدکار نیز عیوب مردمان را پی جوئی کنند و پی در پی ذکر کنند و نیکی هایشان را فراموش کنند.

Арастӯ ба Искандар навишт : раият агар битавонад чизе гуяд : тавонад ки иҷрояш кунад . Аз ин рӯ кӯшиш кун то чизе нагӯяд то аз ончӣ кунад , дар амони Монӣ .

ارسطو به اسکندر نوشت: رعیت اگر بتواند چیزی گوید: تواند که اجرایش کند. از این رو کوشش کن تا چیزی نگوید تا از آنچه کند، در امان مانی.

Искандарро пурседанд : чаҳ чизе аз байни ончӣ бадаст оварадӣ турои шодмон тар кард ? гуфт : қудратам бар ин ки некии дигаронро бахуд , чанд баробар посух гӯям .

اسکندر را پرسیدند: چه چیزی از بین آنچه بدست آوردی ترا شادمان تر کرد؟ گفت: قدرتم بر این که نیکی دیگران را بخود، چند برابر پاسخ گویم.

Аз сўлўн пурседанд : чаҳ чиз бар одамии сахттар аз дигари чизҳост ? гуфт : сухан нагуфтани пиромни чизҳоӣӣ ки вайро судӣ дар он нест .

از سولون پرسیدند: چه چیز بر آدمی سخت تر از دیگر چیزهاست؟ گفت: سخن نگفتن پیرامن چیزهائی که وی را سودی در آن نیست.

Мардӣ , ҳакими асхнисро дашном гуфт : вай ӯро посухӣ нагуфт , прсидндш чаро посухаш нагуфтӣ , гуфт : ба ҷангӣ ки пирӯзманд дар он шартар аз мағлубаш буд , ворид нашавам .

مردی، حکیم اسخنیس را دشنام گفت: وی او را پاسخی نگفت، پرسیدندش چرا پاسخش نگفتی، گفت: به جنگی که پیروزمند در آن شرتر از مغلوبش بود، وارد نشوم.

Ҳақи субҳона фармӯдааст : «у ҷзоءи сиӣаҳи сиӣаҳи мислҳо » . Машҳураст ки ин оя аз боб мшоклаҳаст . Аммо порае аз муҳаққиқин аҳли ирфони вайро аз он боб надониста гӯйанд : ғарази худованди таъолӣ онаст ки бадиро низ боистӣ бо афву гузашт посух гуфт .

حق سبحانه فرموده است: «و جزاء سیئه سیئه مثلها». مشهور است که این آیه از باب مشاکله است. اما پاره ای از محققین اهل عرفان وی را از آن باب ندانسته گویند: غرض خداوند تعالی آن است که بدی را نیز بایستی با عفو و گذشت پاسخ گفت.

Аммо агар касе хоҳад аз гузашт ба кайфар удӯл кунад , кайфари бадӣ дар ҳади ҳамон бадӣаст на беш . Ин сухан аз насимии рӯҳонӣ холӣ нест . Гӯяндаи шеър низ бар ҳамин раҳ рафтааст :

اما اگر کسی خواهد از گذشت به کیفر عدول کند، کیفر بدی در حد همان بدی است نه بیش. این سخن از نسیمی روحانی خالی نیست. گوینده شعر نیز بر همین ره رفته است:

Деви ҷонўси ҳакимро гуфтанд : турои хона Эй ҳаст ки дар он бёсоӣӣ ? гуфт : ба хона аз он рӯ ниёзманданд ки дар он осоинд . Ва ҳар ҷо ки ман дар он осоем хона ӣ манаст . Мардӣ , прхўрии фарбеҳро дид . Гуфташ : эй фалон , бар тани ту ҷома Эйаст ки дандонҳояти онро бофтааст .

دیو جانوس حکیم را گفتند: ترا خانه ای هست که در آن بیاسائی؟ گفت: به خانه از آن رو نیازمندند که در آن آسایند. و هر جا که من در آن آسایم خانه ی من است. مردی، پرخوری فربه را دید. گفتش: ای فلان، بر تن تو جامه ای است که دندانهایت آن را بافته است.

Башшор ба маҳзари Меҳдӣ Халифа рафт . Доӣии ваии изидбни Мансури ҳмирӣ низ онҷо буд . Башшори қасидае дар мадҳ Меҳдӣ хонд .

بشار به محضر مهدی خلیفه رفت. دائی وی یزیدبن منصور حمیری نیز آنجا بود. بشار قصیده ای در مدح مهدی خواند.

Ҳангомӣ ки қасида тамом шуд , язид аз ӯ пурсед : эй пер , шуғл ту чист ? Башшор гуфт : марвориди суфта ҳаме кунам . Меҳдӣ гуфт : бо доӣии ман сршўхии дорӣ ?

هنگامی که قصیده تمام شد، یزید از او پرسید: ای پیر، شغل تو چیست؟ بشار گفت: مروارید سفته همی کنم. مهدی گفت: با دائی من سرشوخی داری؟

Гуфт : эй амири муъминон , оё посух ӯ ки марои перӣ кӯр мебинад ки шеър мегуяд , ҳамон набӯд ? Меҳдӣ бихандеду вайро ҷоиза дод .

گفت: ای امیر مؤمنان، آیا پاسخ او که مرا پیری کور می بیند که شعر می گوید، همان نبود؟ مهدی بخندید و وی را جایزه داد.

Балиғӣ гуфт : рӯй хат бар чашми сиёҳ ва торикаст ва бар чашмони дили сипед . Худованди он касро ки ончии байни факҳои хеш дорад , нигоҳ дораду ончӣ дар дастон дорад раҳо кунад , ббхшоёд .

بلیغی گفت: روی خط بر چشم سیاه و تاریک است و بر چشمان دل سپید. خداوند آن کس را که آنچه بین فکهای خویش دارد، نگاه دارد و آنچه در دستان دارد رها کند، ببخشایاد.

Бидон мангар ки сухан мегуяд , бингар чаҳ мегуяд . Дар яке аз навиштаҳо омадааст ки : забони одамӣ аз тамомии аъзои вай арҷмандтараст .

بدان منگر که سخن می گوید، بنگر چه می گوید. در یکی از نوشته ها آمده است که: زبان آدمی از تمامی اعضای وی ارجمندتر است.

Ва ҳар субҳи забон аз дигари аъзои ҳамеи пурсад : чигуна бархестед ? гӯйанд : агар ту бигзорӣ ба хайр . Худоро моро ба ҳол хеш бигзор . Мо бавасила ӣ ту савоб кунем ё уқоб байнем .

و هر صبح زبان از دیگر اعضا همی پرسد: چگونه برخاستید؟ گویند: اگر تو بگذاری به خیر. خدا را ما را به حال خویش بگذار. ما بوسیله ی تو ثواب کنیم یا عقاب بینیم.

Дар торихӣ дидаам ки : касӣри ъзаҳро Фзӣ буду хулафоӣ банӣ Умияи ин ҳаме донистанд вале ба восита ӣ майл ба ҳам нишинӣ ӯ , онро пӯшида ҳаме доштанд .

در تاریخی دیده ام که: کثیر عزه را فضی بود و خلفای بنی امیه این همی دانستند ولی به واسطه ی میل به هم نشینی او، آن را پوشیده همی داشتند.

Ҳам ӯ рӯзӣ ба назд Абдулмалики бен Марвон рафт . Абдулмалики вайро гуфт : туро ба алии бен абитолб ( ъ ) савганд бигӯ ки оё ошиқтар аз хеши дидае ?

هم او روزی به نزد عبدالملک بن مروان رفت. عبدالملک وی را گفت: ترا به علی بن ابیطالب(ع) سوگند بگو که آیا عاشق تر از خویش دیده ای؟

Гуфт : эй амир . Агар ба худ низ маро савганд медодӣ , посух ҳаме додам . Балии рӯзӣ дар сҳроӣӣ ҳаме рафтам . Мардиро дидам ки дом ниҳодааст . Гуфтамаш : зчаҳи ин ҷо нишастае ?

گفت: ای امیر. اگر به خود نیز مرا سوگند می دادی، پاسخ همی دادم. بلی روزی در صحرائی همی رفتم. مردی را دیدم که دام نهاده است. گفتمش: زچه این جا نشسته ای؟

Гуфт : гуруснагии ману касонамро кишт . Аз ин рӯи дом ниҳодаам бали чизе бадаст оварам ки имрӯзмонро кифоят кунад . Гуфтам : оё мувофиқӣ бо якдигар ба шикор пардозем ва агар шикорӣ бигирифтем , бахше аз он бмни диҳӣ ? гуфт : балӣ .

گفت: گرسنگی من و کسانم را کشت. از این رو دام نهاده ام بل چیزی بدست آورم که امروزمان را کفایت کند. گفتم: آیا موافقی با یکدیگر به شکار پردازیم و اگر شکاری بگرفتیم، بخشی از آن بمن دهی؟ گفت: بلی.

Дар ҳамин ҳангоми модаи оҳўӣӣ дар дом афтод . Ҳар ду шитофтем . Марди худро бидон расонаду вайро аз дом багушӯд ва раҳояш кард . Гуфтамаш чаро чунин кардӣ ? гуфт : аз он ҷо ки ба Лайлии шабиҳ буд , дили ман бар ваии сӯхт .

در همین هنگام ماده آهوئی در دام افتاد. هر دو شتافتیم. مرد خود را بدان رساند و وی را از دام بگشود و رهایش کرد. گفتمش چرا چنین کردی؟ گفت: از آن جا که به لیلی شبیه بود، دل من بر وی سوخت.

Дар ҳадис омадааст ки худованд ба подоши корӣ ки барои уқбо шавад , дунёро низ бидиҳад вале ба подоши корӣ ки баҳр дунё шавад , уқбои надиҳад .

در حدیث آمده است که خداوند به پاداش کاری که برای عقبی شود، دنیا را نیز بدهد ولی به پاداش کاری که بهر دنیا شود، عقبی ندهد.

Халили бен Аҳмад гуфт : дунё аздодӣаст ки ба якдигари пайвандаду пайвастаи ҳоӣӣ ки аз якдигари бугсалад , орифӣ бигуфт : савганд ба худоӣ ки ин сухани таърифии ҷомеъу монеъ буд .

خلیل بن احمد گفت: دنیا اضدادی است که به یکدیگر پیوندد و پیوسته هائی که از یکدیگر بگسلد، عارفی بگفت: سوگند به خدای که این سخن تعریفی جامع و مانع بود.

Буқрот гуфт : кам додани зиёни бахш , беҳтар аз беш додан сӯдмандаст .

بقراط گفت: کم دادن زیان بخش، بهتر از بیش دادن سودمند است.

Дар таърихи ҳукамои шҳрзўрӣ омадааст ки : мардиро киштӣ ба дарё дар бишикаст . Ва вай ба ҷазирае фурӯд омад дар он ҷои шаклии ҳандасӣ бар замини сохт . Мардумони ҷазира он бидиданду вайро назд подшоҳи бурданд .

در تاریخ حکمای شهرزوری آمده است که: مردی را کشتی به دریا در بشکست. و وی به جزیره ای فرود آمد در آن جا شکلی هندسی بر زمین ساخت. مردمان جزیره آن بدیدند و وی را نزد پادشاه بردند.

Подшоҳи вайро гиромии бдошт ва неъмат бахшед ва ба дигари нуқот кишвар навишт ки эй мардум , ҳунар омӯзед ки агар киштии шумо дар дарё шаканд , низ ҳунар ҳамроҳ шумост .

پادشاه وی را گرامی بداشت و نعمت بخشید و به دیگر نقاط کشور نوشت که ای مردم، هنر آموزید که اگر کشتی شما در دریا شکند، نیز هنر همراه شماست.

Мардии даҳ ҳазор дарҳам ба назд иброҳӣм оварад ва аз ӯ хости онро бипазирад . Иброҳӣм имтиноъ кард . Мард исрор кард . Вай гуфт : эй фалон , агар хоҳӣ бо даҳ ҳазор дарҳами номи ман аз дафтари даравишони занӣ , ҳаргиз чунин накунам .

مردی ده هزار درهم به نزد ابراهیم آورد و از او خواست آن را بپذیرد. ابراهیم امتناع کرد. مرد اصرار کرد. وی گفت: ای فلان، اگر خواهی با ده هزار درهم نام من از دفتر درویشان زنی، هرگز چنین نکنم.

Умри хайём , бо ҳама ӣ табаҳҳурӣ ки дар фунун ҳикмат дошт бдхў буд ва ба омухтану Фоидти расондани сахти дасти хушк буд .

عمر خیام، با همه ی تبحری که در فنون حکمت داشت بدخو بود و به آموختن و فایدت رساندن سخت دست خشک بود.

Гоҳ дар посухи суолӣ ки мешуд , сухан бдрозо мекашонид ва бо зикри муқаддамоти давру пардохтан ба чизҳоӣӣ ки ба пурсиш марбӯт намешуд , аз зуди пардохтан ба посухи шона холӣ мекард .

گاه در پاسخ سوالی که می شد، سخن بدرازا می کشانید و با ذکر مقدمات دور و پرداختن به چیزهائی که به پرسش مربوط نمی شد، از زود پرداختن به پاسخ شانه خالی می کرد.

Рӯзии ҳаҷаи алисломи Ғаззолӣ ба назд вай шуд . Ва аз ӯ пурсед ки : зчаҳи рӯи ҷузъӣ аз аҷзои фалак бо ҳама ӣ ташобуҳи аҷзои фазл қутбят ёфтааст ?

روزی حجه الاسلام غزالی به نزد وی شد. و از او پرسید که: زچه رو جزئی از اجزای فلک با همه ی تشابه اجزا فضل قطبیت یافته است؟

Хайём аммо сухан бдрозо кашонид ва дар оғоз бад-ӣн пардохт ки ҳаракат аз кадом мақулааст ва ба одат ҳамеша аз вуруд ба посухи шона холӣ карду он қадри суханро идома дод ки азон зуҳр бигуфтанд . Ғаззолӣ бархест ва гуфт : ҷоء алҳақу зҳқи алботл ва бирафт .

خیام اما سخن بدرازا کشانید و در آغاز بدین پرداخت که حرکت از کدام مقوله است و به عادت همیشه از ورود به پاسخ شانه خالی کرد و آنقدر سخن را ادامه داد که اذان ظهر بگفتند. غزالی برخاست و گفت: جاء الحق و زهق الباطل و برفت.

Дар китоби вароами ривоят шудааст ки : амирмؤмнон ( ъ ) чӯб май шикаст , об ҳаме овараду хона ҳаме рафт . Ва Фотима ( ъ ) орад ҳаме кард , хамири ҳамеи сохту нони ҳамеи пухт .

در کتاب ورام روایت شده است که: امیرمؤمنان(ع) چوب می شکست، آب همی آورد و خانه همی رفت. و فاطمه (ع) آرد همی کرد، خمیر همی ساخت و نان همی پخت.

Низ дар китоби вароам аз васоёии паёмбар ( с ) ба Абӯзар нақласт : эй Абӯзар , як намоз дар ин масҷид , мусовии ҳазор намоз дар дигари масҷидҳо ҷуз Масҷидулҳаромаст . Ва намозӣ ба Масҷидулҳароми мусовии яксад ҳазор намозаст .

نیز در کتاب ورام از وصایای پیامبر(ص) به ابوذر نقل است: ای ابوذر، یک نماز در این مسجد، مساوی هزار نماز در دیگر مسجدها جز مسجدالحرام است. و نمازی به مسجدالحرام مساوی یکصد هزار نماز است.

Аммо бартар аз ин ҳама , намозӣаст ки одамӣ дар хона хонд , онҷо ки касе ҷузи худои ъзўҷли вайро набинад ва аз он намоз танҳо ирода ӣ худо кунад .

اما برتر از این همه، نمازی است که آدمی در خانه خواند، آنجا که کسی جز خدای عزوجل وی را نبیند و از آن نماز تنها اراده ی خدا کند.

Ҳакимӣ гуфт : абноءи башари сахт мискинанд . Чаҳ агар он қадр ки аз фақр ҳаме тарсанд , аз оташ ҳаме тарсиданд , аз ҳар ду наҷот меёфтанд .

حکیمی گفت: ابناء بشر سخت مسکین اند. چه اگر آنقدر که از فقر همی ترسند، از آتش همی ترسیدند، از هر دو نجات می یافتند.

Чаҳ агар он қадр ки муштоқи днёинд , муштоқи охират ҳаме буданд , ҳар дуро ба даст ҳаме овараданд . Ва агар ҳмонқдр ки аз халқи худо дар зоҳир ҳаме тарсанд , аз худованд ба ботин ҳаме тарсиданд , дар ҳар ду дунёи масъӯд ҳаме буданд .

چه اگر آنقدر که مشتاق دنیایند، مشتاق آخرت همی بودند، هر دو را به دست همی آوردند. و اگر همانقدر که از خلق خدا در ظاهر همی ترسند، از خداوند به باطن همی ترسیدند، در هر دو دنیا مسعود همی بودند.

Ростӣ бо ин ки замонаи қотили фарзандон хешаст , мардумони кадоми некиро аз он чашм доранд ? касе ки брўзгор дайр монад , марг ёрон бинад ва он кас ки дайр намонад , худ ба мусӣбати гирифтори омада .

راستی با این که زمانه قاتل فرزندان خویش است، مردمان کدام نیکی را از آن چشم دارند؟ کسی که بروزگار دیر ماند، مرگ یاران بیند و آن کس که دیر نماند، خود به مصیبت گرفتار آمده.

Модари рабиъи бен хисм ки дид фарзанд аз гиристану шаби зиндаи дорӣ чаҳ мекашад , виро гуфт : фарзанд , туро чаҳ мешавад ? накунад касеро кушта бошӣ ?

مادر ربیع بن خیثم که دید فرزند از گریستن و شب زنده داری چه می کشد، ویرا گفت: فرزند، ترا چه می شود؟ نکند کسی را کشته باشی؟

Гуфт : балии модар . Гуфт : ӯ кист то бензад касонаш шавему афви ту хоҳем . Бхдо агар ҳол ту донанд , туро бахшойанд . Гуфт : модар , мақтӯли нафас манаст .

گفت: بلی مادر. گفت: او کیست تا بنزد کسانش شویم و عفو تو خواهیم. بخدا اگر حال تو دانند، ترا بخشایند. گفت: مادر، مقتول نفس من است.

Саҳл гуфт : ихлос яъне он ки сукӯну ҳаракоти банда , танҳо дар роҳи худо буд . Дайгарӣ гуфт : ихлос аз ҳамаи чиз бар нафаси сахт тараст . Чаҳ дар он , ӯро насибӣ нест .

سهل گفت: اخلاص یعنی آن که سکون و حرکات بنده، تنها در راه خدا بود. دیگری گفت: اخلاص از همه چیز بر نفس سخت تر است. چه در آن، او را نصیبی نیست.

Дайгарӣ гуфт : ихлос дар амал онаст ки одамии подоши кори хеш дар ҳеҷ як аз ду ҷаҳон нахоҳад . Муҳосибӣ гуфт : ихлос яъне хориҷи сохтани бандагон аз муомила бо худованд .

دیگری گفت: اخلاص در عمل آن است که آدمی پاداش کار خویش در هیچ یک از دو جهان نخواهد. محاسبی گفت: اخلاص یعنی خارج ساختن بندگان از معامله با خداوند.

Дайгарӣ гуфт : интиҳои ихлоси давоми муроқибату нисёни тамоми лиззатҳост . Ҷунайд гуфт : ихлос , софӣ кардани амал аз тирагиҳост .

دیگری گفت: انتهای اخلاص دوام مراقبت و نسیان تمام لذت هاست. جنید گفت: اخلاص، صافی کردن عمل از تیرگی هاست.

Яҳёи бен маоз гуфт : тоъати худовандии ганҷинае аз ганҷинаҳои худовандӣаст . Калидаш дуосту забонаҳои калиди луқма ӣ ҳалол .

یحیی بن معاذ گفت: طاعت خداوندی گنجینه ای از گنجینه های خداوندی است. کلیدش دعاست و زبانه های کلید لقمه ی حلال.

Башари ҳоФиро пурседанд : аз куҷои ҳамеи хурӣ ? гуфт : аз онҷо ки шумо ҳаме хуред . Аммо он кас ки хӯрд ва гиряд ҳамонанди онкас ки хӯрд ва хандад набӯд .

بشر حافی را پرسیدند: از کجا همی خوری؟ گفت: از آنجا که شما همی خورید. اما آن کس که خورد و گرید همانند آنکس که خورد و خندد نبود.

Орифӣ гуфт : агар ишқи рост буд , аз ошиқу ишқаши чизеи намояд .

عارفی گفت: اگر عشق راست بود، از عاشق و عشقش چیزی نماید.

Мардии орифиро дид ки сабзӣу намак ҳаме хӯрд . Гуфт : эй банда ӣ худо , аз дунё ба ҳамин хушнӯд шудӣ ? гуфт : хоҳӣ касеро бтўи намоёнам ки ба бадтар аз ин розӣ гаштааст ? гуфт : балӣ . Гуфт : он ки бадунё дар муқобили охират розӣ гашта .

مردی عارفی را دید که سبزی و نمک همی خورد. گفت: ای بنده ی خدا، از دنیا به همین خشنود شدی؟ گفت: خواهی کسی را بتو نمایانم که به بدتر از این راضی گشته است؟ گفت: بلی. گفت: آن که بدنیا در مقابل آخرت راضی گشته.

Деви ҷонс , асасиро дид ки дуздиро ҳаме зад . Гуфт : бингаред ки дузди ошкори дузди пинҳонро тأдиб ҳаме кунад .

دیو جانس، عسسی را دید که دزدی را همی زد. گفت: بنگرید که دزد آشکار دزد پنهان را تأدیب همی کند.

Зўолнўн мисрӣ гуфт : рӯзӣ ба саҳроӣ кнънон шудам . Ҳангомӣ ки ба болои водии расидам , соя Эй дидам ки пеш меомад ва мегуфт :у бдолҳми ман аллоҳи мо лами икўнўои иҳтсбўн ва мегирист .

ذوالنون مصری گفت: روزی به صحرای کنعنان شدم. هنگامی که به بالای وادی رسیدم، سایه ای دیدم که پیش می آمد و می گفت: و بدالهم من الله ما لم یکونوا یحتسبون و می گریست.

Ҳангомӣ ки наздик шудам , дидамаш занӣаст ҷбаҳ эй бар тану мишкӣ бар даст . Бе он ки аз дидори ман тарсад , гуфт : ту кистӣ ? гуфтам : мардии ғарибам .

هنگامی که نزدیک شدم، دیدمش زنی است جبه ای بر تن و مشکی بر دست. بی آن که از دیدار من ترسد، گفت: تو کیستی؟ گفتم: مردی غریبم.

Гуфт : эй фалон , магар бо худо ғурбатӣ ҳаст ? суханаши маро ба гиряи андохт . Гуфт : чаҳ чизе ба гиряи ?ути андохт ? гуфтам : расӣдани дору ба думалӣ ки нек расидаасту дору ба ҳангом ба нҷотш омад .

گفت: ای فلان، مگر با خدا غربتی هست؟ سخنش مرا به گریه انداخت. گفت: چه چیزی به گریه ات انداخت؟ گفتم: رسیدن دارو به دملی که نیک رسیده است و دارو به هنگام به نجاتش آمد.

Гуфт : агар рости гўӣӣ , зчаҳ рӯ гиристӣ ? гуфтам : худованд биёмурзодат магар содиқ набояд гиряд ? гуфт : на . Гуфтам : чаро ? гуфт : зеро гиряи дилро ромиш диҳад . Зўолнўн гуфт : бхдои ман аз гуфтор ӯ ба ҳайрат андар мондам .

گفت: اگر راست گوئی، زچه رو گریستی؟ گفتم: خداوند بیامرزادت مگر صادق نباید گرید؟ گفت: نه. گفتم: چرا؟ گفت: زیرا گریه دل را رامش دهد. ذوالنون گفت: بخدا من از گفتار او به حیرت اندر ماندم.

Ҳакимии фарзандро гуфт : эй писаракам , бигзор дайнати бартар аз ақлат буду амалат беш аз суханату қудрат беш аз арзиши ҷомаи ?ут .

حکیمی فرزند را گفت: ای پسرکم، بگذار دینت برتر از عقلت بود و عملت بیش از سخنت و قدرت بیش از ارزش جامه ات.

Дайгарӣ гуфт : дар ин рӯзҳо ки чунон парандагон даргузаранд , тӯша ӣ охират фароҳам кунед .

دیگری گفت: در این روزها که چونان پرندگان درگذرند، توشه ی آخرت فراهم کنید.

Ҳакимӣ гуфт : фурӯтании ту бар бартарии мақомат , бартар аз он мақом буд .

حکیمی گفت: فروتنی تو بر برتری مقامت، برتر از آن مقام بود.

Ҳакимӣ гуфт : касе ки қаноат кунад , бо туҳидастӣ низ тавонгараст . Ва агар қаноат накунад , бо тавонгарӣ низ туҳидастаст .

حکیمی گفت: کسی که قناعت کند، با تهیدستی نیز توانگر است. و اگر قناعت نکند، با توانگری نیز تهیدست است.

Дайгарӣ гуфт : агар иззати хоҳӣ дар тоъати хоҳ , ва агар бе ниёзии ҷўӣӣ дар қаноати ҷӯй .

دیگری گفت: اگر عزت خواهی در طاعت خواه، و اگر بی نیازی جوئی در قناعت جوی.

Адибӣ гуфт : қаноати иззат тангдастасту садақаи мо ман тавонгар .

ادیبی گفت: قناعت عزت تنگدست است و صدقه ما من توانگر.

Фроъти разӣ аз навиштани шарҳи кофӣа ба соли шашсад ва ҳаштод ва чаҳор иттифоқ афтодааст .

فراعت رضی از نوشتن شرح کافیه به سال ششصد و هشتاد و چهار اتفاق افتاده است.