Вафоти ҷавҳарии бсоли сесад ва навад ва ду , абўнсрФоробӣ ба соли сесад ва сӣ ва на , ибни амиди вазир ба соли сесад ва шаст ва шаш , соҳиби бен ибод ба соли сесад ва ҳаштод ва панҷ

وفات جوهری بسال سیصد و نود و دو، ابونصرفارابی به سال سیصد و سی و نه، ابن عمید وزیر به سال سیصد و شصت و شش ، صاحب بن عباد به سال سیصد و هشتاد و پنج

Ибни сино ба соли чаҳорсад ва бист ва ҳашт , Сайиди Муртазо ба соли чаҳорсад ва сӣ ва шаш , Сайиди разӣ ба соли чаҳорсад ва шаш , абўолълоءи мърӣ ба соли чаҳорсад ва чиҳил ва на

ابن سینا به سال چهارصد و بیست و هشت، سید مرتضی به سال چهارصد و سی و شش، سید رضی به سال چهارصد و شش، ابوالعلاء معری به سال چهارصد و چهل و نه

Эмоми алҳрмин ба соли чаҳорсад ва ҳафтод ва ҳафт , шайхи Абуҳомиди Ғаззолӣ ба соли панҷсад ва панҷ , бародараши Абуалфутуҳ ба соли панҷсад ва бист , ҷороллаҳи Замахшарӣ ба соли панҷсад ва сӣ ва ҳашт

امام الحرمین به سال چهارصد و هفتاد و هفت، شیخ ابوحامد غزالی به سال پانصد و پنج، برادرش ابوالفتوح به سال پانصد و بیست، جارالله زمخشری به سال پانصد و سی و هشت

Муҳамади шаҳристонӣ ба соли потсд ва чиҳил ва ҳашт , шайхи мақтӯл ба соли панҷсад ва ҳаштод ва ҳафт , эмоми розӣ ба соли шашсад ва шаш , шайхи ибни Форз ба соли шашсад ва сӣ ва ду

محمد شهرستانی به سال پاتصد و چهل و هشت، شیخ مقتول به سال پانصد و هشتاد و هفت، امام رازی به سال ششصد و شش، شیخ ابن فارض به سال ششصد و سی و دو

Шайхи мҳиии аддӣни арабӣ ба соли шашсад ва сӣ ва ҳашт , ибни ҳоҷиб ба соли шашсад ва чиҳил ва шаш , ибни байтор ба соли шашсад ва чиҳил ва шаш , қозии бизоўӣ ба соли шашсад ва ҳаштод ва панҷ

شیخ محیی الدین عربی به سال ششصد و سی و هشت، ابن حاجب به سال ششصد و چهل و شش، ابن بیطار به سال ششصد و چهل و شش، قاضی بیضاوی به سال ششصد و هشتاد و پنج

Муҳаққиқи тӯсӣ ба соли шашсад ва ҳафтод ва ду , аллома ӣ широзӣ ба соли ҳафтсад ва даҳ , шайхи Абдурразоқи кошӣ ба соли ҳафтсад ва сӣ ва панҷ , ҷорбрдӣ ба соли шашсад ва чиҳил ва шаш

محقق طوسی به سال ششصد و هفتاد و دو، علامه ی شیرازی به سال هفتصد و ده، شیخ عبدالرزاق کاشی به سال هفتصد و سی و پنج، جاربردی به سال ششصد و چهل و شش

Муҳаққиқи Тафтозонӣ ба соли ҳафтсад ва навад ва ду , аллома ӣ ҳиллӣ ба соли ҳафтсад ва бист ва шаш , Майсами буҳронӣ ба соли шашсад ва ҳафтод ва на , шотбӣ ба соли панҷсад ва навад , ибни ҷўзӣ ба соли панҷсад ва навад ва ҳафт

محقق تفتازانی به سال هفتصد و نود و دو، علامه ی حلی به سال هفتصد و بیست و شش، میثم بحرانی به سال ششصد و هفتاد و نه، شاطبی به سال پانصد و نود، ابن جوزی به سال پانصد و نود و هفت

Абўолбқо ба соли шашсаду шонздаҳ , ҷалоли аддӣни қазвӣнӣ ба соли ҳафтсад ва сӣ ва на , нўоўӣ ба соли шашсад ва ҳафтод ва шаш , бадеъи ҳамадонӣ ба соли сесад ва навад ва ҳашт , омадӣ ба соли шашсад ва сӣ ва як , ҷаъдӣ ба соли шашсад ва ҳаштод ва ҳафт бӯдааст .

ابوالبقا به سال ششصد و شانزده، جلال الدین قزوینی به سال هفتصد و سی و نه، نواوی به سال ششصد و هفتاد و شش، بدیع همدانی به سال سیصد و نود و هشت، آمدی به سال ششصد و سی و یک، جعدی به سال ششصد و هشتاد و هفت بوده است.

Дар яке аз кутуби осмонӣ омадааст : кор касе ки хайриро ки дар ӯ нест бадв нисбат медиҳанд , шодмон мешаваду шариро ки дар ӯ нест ба вай нисбат медиҳанд хашмнок мешавад . Шигифт овараст .

در یکی از کتب آسمانی آمده است: کار کسی که خیری را که در او نیست بدو نسبت می دهند، شادمان می شود و شری را که در او نیست به وی نسبت می دهند خشمناک می شود. شگفت آور است.

Фрздқ ба зиёд аъҷм расед ки шеър мехонд . Гуфташ : эй хутана нашудаи шеъри михўонӣ ? зиёд гуфт : модарат чаҳ зуди туро огаҳӣ дорад ? Фрздқ гуфт : ин посухро ҷавоби қонеъ кунанда гӯйанд .

فرزدق به زیاد اعجم رسید که شعر می خواند. گفتش: ای ختنه نشده شعر میخوانی؟ زیاد گفت: مادرت چه زود ترا آگهی دارد؟ فرزدق گفت: این پاسخ را جواب قانع کننده گویند.

Ҳакимӣ гуфт : касе ки ба кӯдакии ҷоӣӣ ки хоҳад нишинад , ба бузургӣ ҷоӣӣ нишинад ки нахоҳад . Ҳангомӣ ки савоб ояд , ҷавоб баравад .

حکیمی گفت: کسی که به کودکی جائی که خواهد نشیند، به بزرگی جائی نشیند که نخواهد. هنگامی که صواب آید، جواب برود.

Ашъби таммоъро гуфтанд : пери гаштӣу ҳадисӣ ҳатто ҳифз накардӣ ? гуфт : чаро бхдо касе ҳамонанди ман ҳадис аз ъкрмаҳ нашунидааст . Гуфтандаш : баҳр мо бигӯяш .

اشعب طماع را گفتند: پیر گشتی و حدیثی حتی حفظ نکردی؟ گفت: چرا بخدا کسی همانند من حدیث از عکرمه نشنیده است. گفتندش: بهر ما بگویش.

Гуфт : аз ъкрмаҳ шунидам ки ривоят кард ки аз ибни аббос ва ӯ аз расӯли худо ( с ) ки фармуд : ду сифатаст ки ҷуз дар муъмин дида нашавад , яке аз он дуро ъкрмаҳ фаромӯш кард ба ман бигӯед . Дувумиро низ ман фаромӯш кардаам .

گفت: از عکرمه شنیدم که روایت کرد که از ابن عباس و او از رسول خدا (ص) که فرمود: دو صفت است که جز در مؤمن دیده نشود، یکی از آن دو را عکرمه فراموش کرد به من بگوید. دومی را نیز من فراموش کرده ام.

Бузургӣ гуфт : аз нишонаҳои эърози худованди таъолӣ аз бандае онаст ки вайро ба чизе ки дайну дунёяшро суд нарасонад машғӯл кунад .

بزرگی گفت: از نشانه های اعراض خداوند تعالی از بنده ای آن است که وی را به چیزی که دین و دنیایش را سود نرساند مشغول کند.

Дар ҳадис омадааст ки : он гоҳ ки дунё ба касе рӯ кунад , маҳосини дигаронро низ бадв бахшад ва он гоҳ ки рӯй гирданд маҳосини вайро бизадойад .

در حدیث آمده است که: آن گاه که دنیا به کسی رو کند، محاسن دیگران را نیز بدو بخشد و آن گاه که روی گرداند محاسن وی را بزداید.

Робиъа ӣ ъдўиаҳро гуфтанд : зчаҳи рӯи ин ҳамаи тарсӣ ? гуфт : аз зӯри яъс аз аъмолам .

رابعه ی عدویه را گفتند: زچه رو این همه ترسی؟ گفت: از زور یأس از اعمالم.

Соҳиби тафсири кшоФ , суфиёнро нохуш медошт ва дар ҷоҳои бисёре аз кшоФи эшонро суханон дурушт гуфтааст .

صاحب تفسیر کشاف، صوفیان را ناخوش می داشت و در جاهای بسیاری از کشاف ایشان را سخنان درشت گفته است.

Аз ҷумла дар тафсир « ани кантами тҳбўн аллоҳ гуяд : « . . . Агар бинӣ касе зикри муҳаббат худо кунад ,у ҳангоми зикр даст занад , ба тараб ояд , наъра кашад ва мадҳуш уфтад , тардид макун ки вай на худои ҳамеи шиносад ва на медонад муҳаббат худо чист .

از جمله در تفسیر «ان کنتم تحبون الله گوید: « . . . اگر بینی کسی ذکر محبت خدا کند، و هنگام ذکر دست زند، به طرب آید، نعره کشد و مدهوش افتد، تردید مکن که وی نه خدا همی شناسد و نه می داند محبت خدا چیست.

Ва даст задану наърау мадҳушяш аз онаст ки дар нафаси хабиси хеш тасаввурӣ ёфта ва онро бнодонии худованд номидааст . Ва дар паии он тасаввур ба даст задану шодӣ ва наъра кашӣдану мадҳуш шудан пардохтааст .

و دست زدن و نعره و مدهوشیش از آن است که در نفس خبیث خویش تصوری یافته و آن را بنادانی خداوند نامیده است. و در پی آن تصور به دست زدن و شادی و نعره کشیدن و مدهوش شدن پرداخته است.

Ва басо ки чунин касро ҳангоми биҳшии марг ба суроғ омадааст . Ва нодонони мардум низ гирди эшон ҷамъ гирданд ва бар ҳол эшон гарӣанд . »

و بسا که چنین کس را هنگام بیهشی مرگ به سراغ آمده است. و نادانان مردم نیز گرد ایشان جمع گردند و بر حال ایشان گریند.»

Ҳакимии фарзандонро гуфт : эй фарзандон , бо ҳеҷ кас душманӣ макунед , ҳатто агар пиндоред ба шумо зӣонеи натавонади расонад . Ва аз дӯстӣ бо ҳеҷ кас мапарҳезед .

حکیمی فرزندان را گفت: ای فرزندان، با هیچ کس دشمنی مکنید، حتی اگر پندارید به شما زیانی نتواند رساند. و از دوستی با هیچ کس مپرهیزید.

Ҳатто агар пиндоред ба шумо судӣ натавонанд расонад . Чаро ки огоҳ нестед кӣ аз душмании душман бояд тарсид ва ба дӯстии дӯст бояд умедвор буд .

حتی اگر پندارید به شما سودی نتوانند رساند. چرا که آگاه نیستید کی از دشمنی دشمن باید ترسید و به دوستی دوست باید امیدوار بود.

Аббоси бен аҳнФ , бо шунидани шеъри нек , ба тараф ҳаме омад ва аз ваҷди тлўтлў ҳаме хӯрд .

عباس بن احنف، با شنیدن شعر نیک، به طرف همی آمد و از وجد تلوتلو همی خورد.

Исҳоқи бен иброҳӣм Мӯсилӣ гуфт , ваии рӯзӣ ба назд мо омаду маниш аз ибни дмнтаҳи ин шеъри бхўондм « эй насим наҷад , кӣ аз наҷад бигузаштӣ ? » панҷ байти шеърро ки хондам вай ба тараб омад , бчпу рост мутамойил шуду тлўтлўхўрони худро ба сутунии расонад ва гуфт : аз зебои ин шеър боистӣ сари бад-ӣни сутуни фурӯи кӯбам . Ва мо манъаш кардем .

اسحاق بن ابراهیم موصلی گفت، وی روزی به نزد ما آمد و منش از ابن دمنته این شعر بخواندم «ای نسیم نجد، کی از نجد بگذشتی؟» پنج بیت شعر را که خواندم وی به طرب آمد، بچپ و راست متمایل شد و تلوتلوخوران خود را به ستونی رساند و گفت: از زیبای این شعر بایستی سر بدین ستون فرو کوبم. و ما منعش کردیم.

Ҳорӯни алрашед ки бамурд , шоирон ба шодбошу дилдорӣ ҳар ду бензад амин шуданд . Аввалин кас ки байни эшон лаб ба сухан гушӯд абӯи нўос буд ки чунин сурӯд :

هارون الرشید که بمرد، شاعران به شادباش و دلداری هر دو بنزد امین شدند. اولین کس که بین ایشان لب به سخن گشود ابو نواس بود که چنین سرود:

Имрӯзи саъду наҳсро туами байнам , мардумон низ ба ваҳшату инс бо ҳаманд . Чашмонмон ҳаме гиряду даҳонмон ҳаме хандад . Гўӣӣ дар сӯгворӣ ва арӯсӣ ҳастем . Даҳонмонро бар нишастани амини ҳамеи хандонаду чашмонмонро дар гузашти рашид .

امروز سعد و نحس را توام بینم، مردمان نیز به وحشت و انس با هم اند. چشمانمان همی گرید و دهانمان همی خندد. گوئی در سوگواری و عروسی هستیم. دهانمان را بر نشستن امین همی خنداند و چشمانمان را در گذشت رشید.

Умедро поя ва асосӣасту орзӯро на . Чунон ки касе кишт кунад , ва бисёр кӯшаду хирман фароҳам оварад ва сипас гуяд умедворам ки яксад харвор ҳосилам шавад .

امید را پایه و اساسی است و آرزو را نه. چنان که کسی کشت کند، و بسیار کوشد و خرمن فراهم آورد و سپس گوید امیدوارم که یکصد خروار حاصلم شود.

Дгарӣ аммо кишт накунад ва ҳатто як рӯзи нкўшду солиро ба ғифлат ва хоб гузаронад . Сипас ки ҳангом хирман расад , гуяд : умедворам ки яксад харвор ҳосилам шавад . Ва вайро гӯйанд : ин орзӯӣ беасос аз куҷо овардае ?

دگری اما کشت نکند و حتی یک روز نکوشد و سالی را به غفلت و خواب گذراند. سپس که هنگام خرمن رسد، گوید: امیدوارم که یکصد خروار حاصلم شود. و وی را گویند: این آرزوی بی اساس از کجا آورده ای؟

Ҳамин гӯнаи банда низ агар дар ибодати ҳақ таъолӣ кӯшад ва аз нофармонии вай даврӣ кунад ва гуяд умед ки худованди ин андак аз ман пазирад ва ин қалил тамом кунаду савоб бисёр диҳад , вайро умедвори гўӣим .

همین گونه بنده نیز اگر در عبادت حق تعالی کوشد و از نافرمانی وی دوری کند و گوید امید که خداوند این اندک از من پذیرد و این قلیل تمام کند و ثواب بسیار دهد، وی را امیدوار گوئیم.

Аммо агар ғифлат кунаду тоъат тарк гуяду маъсият пеша кунаду ризо ё норзоӣии худованду въду ваъид ӯ муболот накунад ва сипас гуяд : аз худованд хоҳам ки аз оташ наҷот ёбам ва ба биҳишти рӯм , ин хоҳиш ӯро орзӯу хуши бинӣ аз рӯй хатоу ҷаҳли гўӣим .

اما اگر غفلت کند و طاعت ترک گوید و معصیت پیشه کند و رضا یا نارضائی خداوند و وعد و وعید او مبالات نکند و سپس گوید: از خداوند خواهم که از آتش نجات یابم و به بهشت روم، این خواهش او را آرزو و خوش بینی از روی خطا و جهل گوئیم.

Яке гуфт : Абумайсара ӣ обидро дидам ки устихони дандаҳояш аз фарти ранҷи ибодат берун зада буд . Гуфтамаш : худованди турои бахшойад , раҳмати худовандии ҳама гираст .

یکی گفت: ابومیسره ی عابد را دیدم که استخوان دنده هایش از فرط رنج عبادت بیرون زده بود. گفتمش: خداوند ترا بخشاید، رحمت خداوندی همه گیر است.

Вай хашмнок шуд ва гуфт : магар дар ман чизе дидӣ ки нишона ӣ яъс аз раҳмат ӯ бошад ? « ани раҳмаи аллоҳи қариби ман алмҳснин »у бхдои каломи ваии марои бгриаҳи андохт .

وی خشمناک شد و گفت: مگر در من چیزی دیدی که نشانه ی یأس از رحمت او باشد؟ «ان رحمه الله قریب من المحسنین » و بخدا کلام وی مرا بگریه انداخت.

Оқили рост ки ба ҳоли паямбарону абдол ва авлиёъ бингараду кӯшиши эшон дар тоъату сарфи умрашон ба ибодат бинад ки шубон ва рӯзон бидон машғӯланд .

عاقل راست که به حال پیمبران و ابدال و اولیاء بنگرد و کوشش ایشان در طاعت و صرف عمرشان به عبادت بیند که شبان و روزان بدان مشغول اند.

Оё эшонро ба худованди гумон некӯ нест ? чаро бхдои қисми ӣнон беш аз дигарон ба вусъати раҳмат худовандӣ воқифанд ва ба ҷӯади ваии гумон нек баранд .

آیا ایشان را به خداوند گمان نیکو نیست؟ چرا بخدا قسم اینان بیش از دیگران به وسعت رحمت خداوندی واقفند و به جود وی گمان نیک برند.

Локин донанд ки чашми раҳмати ваии доштан беҷаду ҷаҳди орзӯмандӣу ғурур буд . Аз ин рӯи хештан дар ибодату тоъат ба ранҷ андар афкананд то он умед ки некӯтарин чизҳост ҳосилашон шавад .

لکن دانند که چشم رحمت وی داشتن بی جد و جهد آرزومندی و غرور بود. از این رو خویشتن در عبادت و طاعت به رنج اندر افکنند تا آن امید که نیکوترین چیزهاست حاصلشان شود.

Орифӣ мегуфт : ман нек донам ки тоъатҳои ман назд худованд пазируфта набӯд . Гуфтандаш : чигуна ? гуфт : зеро ман худ донам ки кор барои он ки пазируфта уфтад чигуна бояд буд . Ва низ донам ки ман чунон накардаам . Инаст ки донам тоъотам пазируфта наёяд .

عارفی می گفت: من نیک دانم که طاعتهای من نزد خداوند پذیرفته نبود. گفتندش: چگونه؟ گفت: زیرا من خود دانم که کار برای آن که پذیرفته افتد چگونه باید بود. و نیز دانم که من چنان نکرده ام. این است که دانم طاعاتم پذیرفته نیاید.

Дар китоби шаҳоб аз паёмбар ( с ) нақласт ки фармуд : созгорӣу миёна рӯйу хомӯшии ҷузъӣ аз бист ва шаш ҷузъ паёмбарӣаст .

در کتاب شهاب از پیامبر(ص) نقل است که فرمود: سازگاری و میانه روی و خاموشی جزئی از بیست و شش جزء پیامبری است.

Қутби Ровандӣ дар шарҳ шаҳоб гуяд : агар пурсанад ки чаро набувватро бист ва шаш ҷузъ фармуд , гўӣим : ибни бобуйа дар китоби набувват ривоят кардааст ки ҳангомӣ ки Ҷабраил назд паёмбар ( с ) омаду вайро гуфт ки ба мардумон бигӯӣ ки ман расӯли худо бар шумоем , ваии чиҳил сол дошт ва пас аз он низ бист ва се сол зист .

قطب راوندی در شرح شهاب گوید: اگر پرسند که چرا نبوت را بیست و شش جزء فرمود، گوئیم: ابن بابویه در کتاب نبوت روایت کرده است که هنگامی که جبرئیل نزد پیامبر (ص) آمد و وی را گفت که به مردمان بگوی که من رسول خدا بر شمایم، وی چهل سال داشت و پس از آن نیز بیست و سه سال زیست.

Пеш аз он низ , се сол ба худ вай хусусан ваҳй ҳаме гардид . Пеш аз он низ аҳкомӣ аз шариъатро ҳаме гуфт ки ба нуктаи донеу тизгўшӣу илҳоми ниёзманд буд .

پیش از آن نیز، سه سال به خود وی خصوصا وحی همی گردید. پیش از آن نیز احکامی از شریعت را همی گفت که به نکته دانی و تیزگوشی و الهام نیازمند بود.

Бад-ӣни тартиби муддати набуввати ваии бист ва шаш сол буд . Ва дар ин ҳадис ба аҳамияти он се хислати ишора фармӯдааст .

بدین ترتیب مدت نبوت وی بیست و شش سال بود.و در این حدیث به اهمیت آن سه خصلت اشاره فرموده است.

Гӯйанд муроди паёмбар ( с ) -у худои нектар огоҳаст - он ки : худованди ин се хислатро ба солӣ ба ман омухт ва дар он соли ҷузи ин се сифориш , ваҳии дайгарӣ бар ман нозил нашуд . Аз ин рӯи ин се гўӣии ҷузъи набувват манаст .

گویند مراد پیامبر(ص) - و خدا نیک تر آگاه است - آن که: خداوند این سه خصلت را به سالی به من آموخت و در آن سال جز این سه سفارش، وحی دیگری بر من نازل نشد. از این رو این سه گوئی جزء نبوت من است.

Дар ҳадис омадааст ки зимистони баҳор муъминаст чаҳ шабонаш дарозаст ки ӯ зинда ҳаме дораду рӯзонаш кӯтоҳаст ки ваии рӯза ҳаме дорад .

در حدیث آمده است که زمستان بهار مؤمن است چه شبانش دراز است که او زنده همی دارد و روزانش کوتاه است که وی روزه همی دارد.

Яке аз муҳаддисин дар тафсири ин фармӯда ӣ паёмбар ( с ) : « алшқии ман шқии фии батни ИМА » . Гуяд : муроди он - худоу расӯли ваии нектар огоҳанд - ки бадбахт касеаст ки дар оташ ҷой дорад .

یکی از محدثین در تفسیر این فرموده ی پیامبر(ص): «الشقی من شقی فی بطن امه ». گوید: مراد آن - خدا و رسول وی نیک تر آگاه اند - که بدبخت کسی است که در آتش جای دارد.

Чаҳ ҳеҷ бадбахтӣ аз он азим тар нест ва дар муқобили он чизе ба ҳисоб намеояд . Мурод низ аз батнам , дил ҷаҳаннамаст . Чаҳ худованд фармуд : « фомаи ҳоўиаҳ » .

چه هیچ بدبختی از آن عظیم تر نیست و در مقابل آن چیزی به حساب نمی آید. مراد نیز از بطن ام، دل جهنم است. چه خداوند فرمود: «فامه هاویه ».

Муҳаққиқи дуоне дар шарҳ ҳёкл гуяд : ҳар ҳайвониро назд мусаннифи нафас муҷаррадӣаст чунон ки дар ъқоӣди пешинёни чунин буд .

محقق دوانی در شرح هیاکل گوید: هر حیوانی را نزد مصنف نفس مجردی است چنان که در عقائد پیشینیان چنین بود.

Порае аз гузаштагон барои наботот низ нафаси муҷаррадро қоил буданд . Ва ин маънӣ низ дар порае аз ашороти мусанниф ба чашм меояд . Порае барои ҷамодот низ ҳамин боварро доштаанд .

پاره ای از گذشتگان برای نباتات نیز نفس مجرد را قائل بودند. و این معنی نیز در پاره ای از اشارات مصنف به چشم می آید. پاره ای برای جمادات نیز همین باور را داشته اند.

Қутби Ровандӣ дар шарҳ шаҳоб гуфтааст : ин фармӯда ӣ паёмбар ки « анмои алоъмоли болнёт » аз он рӯ гуфта шуд ки ҳангомӣ ки вай ба Мадина ҳиҷрат фармуд , порае барои ризои худо ҳиҷрат карданду порае барои ағрози днёўӣ чун касбу никоҳ .

قطب راوندی در شرح شهاب گفته است: این فرموده ی پیامبر که «انما الاعمال بالنیات » از آن رو گفته شد که هنگامی که وی به مدینه هجرت فرمود، پاره ای برای رضای خدا هجرت کردند و پاره ای برای اغراض دنیاوی چون کسب و نکاح.

Ва вайро бар ин маънӣ матлаъ сохтанд ва фармуд : алоъмоли болнёту анмои лкли амреи ءи монавӣ » пас ҳар кас ки баҳри худоу расӯлаш ҳиҷрат гузинад ҳиҷраташи басӯи он ӯст . Ва онкас ки баҳри бадаст овардани моли дунё ё занӣ ки никоҳ кунад , ҳиҷрат ихтиёр кардааст , ҳиҷраташ ба онҳост .

و وی را بر این معنی مطلع ساختند و فرمود: الاعمال بالنیات و انما لکل امری ء مانوی » پس هر کس که بهر خدا و رسولش هجرت گزیند هجرتش بسوی آن اوست. و آنکس که بهر بدست آوردن مال دنیا یا زنی که نکاح کند، هجرت اختیار کرده است، هجرتش به آنهاست.

Дар китоби футуҳоти ?маккейа , боби шаст ва ҳафт ки бобии печида дар баёни асрор намозаст , чизе хондаам ки бсроҳти дол бар онаст ки нури ҳама ӣ ситорагон аз хуршед гирифта мешавад .

در کتاب فتوحات مکیه، باب شصت و هفت که بابی پیچیده در بیان اسرار نماز است، چیزی خوانده ام که بصراحت دال بر آن است که نور همه ی ستارگان از خورشید گرفته می شود.

Ҳамчунин дар китоби ҳёкли шайхи Сӯҳравардӣ низ далелӣ бар ҳамин маънӣаст . Чаҳ гуфтааст : бешак хуршедаст ки ба тамоми аҷром нур мебахшаду нурӣ аз чизе намегирад .

همچنین در کتاب هیاکل شیخ سهروردی نیز دلیلی بر همین معنی است. چه گفته است: بی شک خورشید است که به تمام اجرام نور می بخشد و نوری از چیزی نمی گیرد.

Муҳаққиқи дуоне дар шарҳи ин калом гуяд : ин нишон медиҳад ки нури тамомии ситорагон аз нур хуршедаст чунон ки порае аз ҳакямони сутург низ чунин муътақид бӯдаанд .

محقق دوانی در شرح این کلام گوید: این نشان می دهد که نور تمامی ستارگان از نور خورشید است چنان که پاره ای از حکیمان سترگ نیز چنین معتقد بوده اند.

Муаллиф кашкул гуяд : ин сухан ҳақасту маро дар ради мухолифони он далоилӣаст ки дар гӯшау канори кашкул омадааст . Дар маснавии орифи рӯмӣ низ шеърӣаст ки далели ҳаққонияти ин суханаст .

مؤلف کشکول گوید: این سخن حق است و مرا در رد مخالفان آن دلایلی است که در گوشه و کنار کشکول آمده است. در مثنوی عارف رومی نیز شعری است که دلیل حقانیت این سخن است.

Дар наҳҷи албалоға омадааст ки алии бен абитолб ( ъ ) ҳангомӣ ки ба шом мерафт , ҷамъӣ аз рўстоӣёни анборро дид ки бо дидани вай пиёда шуданд ва ба хизматаш шитоб карданд .

در نهج البلاغه آمده است که علی بن ابیطالب (ع) هنگامی که به شام می رفت، جمعی از روستائیان انبار را دید که با دیدن وی پیاده شدند و به خدمتش شتاب کردند.

Вай пурсед : ин кор чаҳ буд ? гуфтанд : одати мо барои эҳтиром кардан ба амиронмонаст . Фармуд : ба худои амирони шумо аз ин одати баҳра манд нашаванд ва шумо худ аз он дар дунё ба ранҷи афтид ва дар охират низ бадбахт шавед . Чаҳ зиён бораст ранҷӣ ки дар паии он кайфар буд ва чаҳ сӯдовараст осоишӣ ки бо он эминӣ аз оташ буд .

وی پرسید: این کار چه بود؟ گفتند: عادت ما برای احترام کردن به امیرانمان است. فرمود: به خدا امیران شما از این عادت بهره مند نشوند و شما خود از آن در دنیا به رنج افتید و در آخرت نیز بدبخت شوید. چه زیان بار است رنجی که در پی آن کیفر بود و چه سودآور است آسایشی که با آن ایمنی از آتش بود.

Доруии ту бе он ки доне дар туаст ,у беморят низ ҳар чанд инкор кунӣ дар худ туаст ту худро заррае кучаки пиндорӣу ҷаҳони бузург дар ту дар печидааст ва ту ҳамон китоб мубинӣ ҳастӣ ки бо ҳуруфаши ончӣ пинҳонӣаст ошкоро мешавад .

داروی تو بی آن که دانی در تو است، و بیماریت نیز هر چند انکار کنی در خود تو است تو خود را ذره ای کوچک پنداری و جهان بزرگ در تو در پیچیده است و تو همان کتاب مبینی هستی که با حروفش آنچه پنهانی است آشکارا می شود.

Аз суханони бузургон : касе ки хештанро гиромӣ дорад , дунё дар чашмаши хор буд . Арастӯ , ҳангомӣ ки Искандари кӯдак буд , вайро гуфт : ҳангомӣ ки ба шоҳӣ раседӣ , марои куҷои ҷой хоҳӣ дод ? гуфт : он ҷо ки Фрмонбрии ту туро ҷой диҳад .

از سخنان بزرگان: کسی که خویشتن را گرامی دارد، دنیا در چشمش خوار بود. ارسطو، هنگامی که اسکندر کودک بود، وی را گفت: هنگامی که به شاهی رسیدی، مرا کجا جای خواهی داد؟ گفت: آن جا که فرمانبری تو ترا جای دهد.

Сухании некӯ низ садақааст . Садақа ба хуишони ҳам пайвандаст ва ҳам садақа .

سخنی نیکو نیز صدقه است. صدقه به خویشان هم پیوند است و هم صدقه.

Дар ҳадис омадааст ки : ҳар гоҳи ҳадя аз дар ворид шавад , амонати дорӣ аз равзан берун равад .

در حدیث آمده است که: هر گاه هدیه از در وارد شود، امانت داری از روزن بیرون رود.

Оқил онаст ки пеш аз он ки кор аз даст шавад , имрӯзи баҳр фардо бакӯшад .

عاقل آن است که پیش از آن که کار از دست شود، امروز بهر فردا بکوشد.

Молики бен динор , калоғиро дид ки ҳамроҳ бо кабӯтарӣ ҳаме паранд . Гуфто : шигифтаст ки аз ҷинс ҳам нестанд ва бо ҳам иттифоқ кардаанд . Камии баъди он ду базмин афтоданду молик нек нагирист ва ҳар дуро ланг ёфт ва гуфт : он аз ин рӯаст .

مالک بن دینار، کلاغی را دید که همراه با کبوتری همی پرند. گفتا: شگفت است که از جنس هم نیستند و با هم اتفاق کرده اند. کمی بعد آن دو بزمین افتادند و مالک نیک نگریست و هر دو را لنگ یافت و گفت: آن از این رو است.

Ҳуҷҷати алисломи Абуҳомид , Муҳамади Ғаззолӣ , муддатӣ дар Найшобӯри шогрии эмом алҳрмин кард ва дар дониш ба ҷоӣӣ расед ки ангушт шуморӣ расанд .

حجت الاسلام ابوحامد، محمد غزالی، مدتی در نیشابور شاگری امام الحرمین کرد و در دانش به جائی رسید که انگشت شماری رسند.

Ғаззолии пас аз марги эмоми алҳрмин , ншобўрро тарк кард ва ба Бағдод шуд . Дониши ваии эъҷоби фузалои Ироқро барангехту вайро забонзади мардуми Бағдоди сохт .

غزالی پس از مرگ امام الحرمین، نشابور را ترک کرد و به بغداد شد. دانش وی اعجاب فضلای عراق را برانگیخت و وی را زبانزد مردم بغداد ساخت.

Дар он ҷои тадрис дар Низомияро ба ӯҳда аш ниҳоданд ва беш аз сесад тан аз мударрисони бузургу иксдтн аз амирзодгон дар маҳзари дарсаши ҳозир май гаштанд .

در آن جا تدریس در نظامیه را به عهده اش نهادند و بیش از سیصد تن از مدرسان بزرگ و یکصدتن از امیرزادگان در محضر درسش حاضر می گشتند.

Замонии баъд , ин ҳамаи бгзошту парҳезу гӯшагирӣу ибодат пеша кард . Муддатиро дар димишқ бимонад ва дар он ҷои аҳёءи олълумро биришта ӣ таҳрир оварад .

زمانی بعد، این همه بگذاشت و پرهیز و گوشه گیری و عبادت پیشه کرد. مدتی را در دمشق بماند و در آن جا احیاء العلوم را برشته ی تحریر آورد.

Пас аз он ба қудс рафт ,у баъд аз он дар Искандария мақом кард то саранҷом ба зодгоҳи аслии хеш Тӯс рафт ва азлат гузид ва ба тасниф бинишаст .

پس از آن به قدس رفت، و بعد از آن در اسکندریه مقام کرد تا سرانجام به زادگاه اصلی خویش طوس رفت و عزلت گزید و به تصنیف بنشست.

Ваии мансӯб ба ғизола аз рӯстоҳои Тӯсаст . Солеҳӣ ҳикоят кардааст ки Ғаззолиро ба саҳро дидам хирқае бар дӯшу мишкӣу чўбдстӣ ба дастӣ .

وی منسوب به غزاله از روستاهای طوس است. صالحی حکایت کرده است که غزالی را به صحرا دیدم خرقه ای بر دوش و مشکی و چوبدستی به دستی.

Гуфтамаш : эй эмоми дониши омухтан ба Бағдоди нектар аз ин набӯд ? нигоҳӣ ба таҳқир ба ман афканд ва гуфт : он ҳангом ки моҳтоби некбахтӣ аз фалак машйат дурахшиду офтоби усӯл ба мағриби васл бол багушӯд : ( шеър )

گفتمش: ای امام دانش آموختن به بغداد نیک تر از این نبود؟ نگاهی به تحقیر به من افکند و گفت: آن هنگام که ماهتاب نیکبختی از فلک مشیت درخشید و آفتاب اصول به مغرب وصل بال بگشود: (شعر)

Ман иштиёқи Лайлӣу саъдиро ба гӯшае афкандам ва бензад ҳамнишин манзилгаҳи оғозини бозгаштам . Ҳар чанд ки шавқҳои бисёр марои хонданд ки : ӣнҷои манзилгаҳ длоромаст , дирангӣ куну фурӯди ой .

من اشتیاق لیلی و سعدی را به گوشه ای افکندم و بنزد همنشین منزلگه آغازین بازگشتم. هر چند که شوقهای بسیار مرا خواندند که: اینجا منزلگه دلارام است، درنگی کن و فرود آی.

Пас аз он ки Ғаззолии азлат пеша кард , низоми алмалики вазири номае бадв навишту вайро ба Бағдод хонд . Эмом Ғаззолӣ напазируфт ва дар посухи ваии номае қонеъ кунанда навишт .

پس از آن که غزالی عزلت پیشه کرد، نظام الملک وزیر نامه ای بدو نوشت و وی را به بغداد خواند. امام غزالی نپذیرفت و در پاسخ وی نامه ای قانع کننده نوشت.

Дар яке аз кутуби таърих омадааст ки касрӣ бар Бузургмеҳр хашм гирифту вайро дар хонае торик ба зиндон кард . Ва фармуд то ба занҷираши бастанд .

در یکی از کتب تاریخ آمده است که کسری بر بزرگمهر خشم گرفت و وی را در خانه ای تاریک به زندان کرد. و فرمود تا به زنجیرش بستند.

Чанд рӯзӣ чунон бимонад . То ин ки касрӣ кас фиристод то ҳол ӯ ҷӯё шавад . Фиристодаи вайро ором ва қўидл ёфт . Вайро гуфт : ту ба ин танагии андарӣ ва чунин фориғат ҳаме байнем .

چند روزی چنان بماند. تا این که کسری کس فرستاد تا حال او جویا شود. فرستاده وی را آرام و قویدل یافت. وی را گفت: تو به این تنگی اندری و چنین فارغت همی بینیم.

Гуфт : ман маъҷунӣ аз се махлӯти фароҳам сохтааму бакораш бардаам . Он маъҷуни марои чунин нигоҳ доштааст . Гуфтанд : он махлӯтҳо баҳри мо васф кун бали ҳангоми гирифторӣ ба кормон ояд .

گفت: من معجونی از سه مخلوط فراهم ساخته ام و بکارش برده ام. آن معجون مرا چنین نگاه داشته است. گفتند: آن مخلوط ها بهر ما وصف کن بل هنگام گرفتاری به کارمان آید.

Гуфт : балӣ , махлӯти аввали эътимод ба худованди ъз ва ҷласт . Махлӯти дувум онаст ки ҳар чаҳ муқаддар буд , хоҳад буд . Сеюм он ки бурдбории нектарин чизеаст ки гирифтор ба кор занад .

گفت: بلی، مخلوط اول اعتماد به خداوند عز و جل است. مخلوط دوم آن است که هر چه مقدر بود، خواهد بود. سوم آن که بردباری نیک ترین چیزی است که گرفتار به کار زند.

Чаҳоруми он ки агар бурдборӣ пеша накунам , чаканам ? аз ин рӯ ба зорӣ бар худ беш аз ин корро сахт накунам . Панҷум аммо он ки басои сахттар аз ин низ ки ман дар онам , буд ва шавад .

چهارم آن که اگر بردباری پیشه نکنم، چکنم؟ از این رو به زاری بر خود بیش از این کار را سخت نکنم. پنجم اما آن که بسا سخت تر از این نیز که من در آنم، بود و شود.

Ва шашуми он ки аз ин соъат то соъати дигари умед фараҷӣаст . Ин суханон ба касрӣ боз гуфтанд : Бузургмеҳрро озоди сохт ва гиромӣ дошт .

و ششم آن که از این ساعت تا ساعت دیگر امید فرجی است. این سخنان به کسری باز گفتند: بزرگمهر را آزاد ساخت و گرامی داشت.

Суқротро касе сарзаниш кард ки ба нисбат пастаст ва бар ӯ ба шарафу раёсат но?зидан гирифт . Суқроти вайро гуфт : бузургии қавми ту ба ту хатм шавад , аммо бузургии қавми ман аз ман оғоз гардад . Бад-ӣни тартиб , ман фахри қавми хешам ва ту ори қавми худ .

سقراط را کسی سرزنش کرد که به نسبت پست است و بر او به شرف و ریاست نازیدن گرفت. سقراط وی را گفت: بزرگی قوم تو به تو ختم شود، اما بزرگی قوم من از من آغاز گردد. بدین ترتیب، من فخر قوم خویشم و تو عار قوم خود.

Мансури Халифа , Сафёни савриро дидор карду вайро гуфт : эй Абуабдулло чаҳ боисаст ки бензади мо нёӣӣ ? гуфт : худованди таъолии моро аз шумо наҳй фармӯдааст онҷо ки фармӯдааст « влотркнўои илои аллазӣнаи злмўои Фтмскми алнор » рӯзии дигар ,

منصور خلیفه، سفیان ثوری را دیدار کرد و وی را گفت: ای ابوعبدالله چه باعث است که بنزد ما نیائی؟ گفت: خداوند تعالی ما را از شما نهی فرموده است آنجا که فرموده است «ولاترکنوا الی الذین ظلموا فتمسکم النار» روزی دیگر،

Мансури кас ба дунболаши фиристода буд . Ҳангомӣ ки бнздш рафт , гуфт ҳоҷатии надорӣ ? гуфт : бархоҳяш оварад ? гуфт : балӣ .

منصور کس به دنبالش فرستاده بود. هنگامی که بنزدش رفت، گفت حاجتی نداری؟ گفت: برخواهیش آورد؟ گفت: بلی.

Гуфт : то наздат ниёем , кас ба суроғами мФрст ва то чизе нахоҳам , марои мада . Сипас бозгашт . Мансур гуфт : мо донишмандон бисёрро донаи биФкндим , барчеданд ҷузи Сафёни саврӣ .

گفت: تا نزدت نیایم، کس به سراغم مفرست و تا چیزی نخواهم، مرا مده. سپس بازگشت. منصور گفت: ما دانشمندان بسیار را دانه بیفکندیم، برچیدند جز سفیان ثوری.

Арастӯ гуфт : бениёзӣ дар ғурбат , ватанасту ниёз дар меҳан низ ғурбат . Шоири ҳамин маъниро нек сурӯдааст :

ارسطو گفت: بی نیازی در غربت، وطن است و نیاز در میهن نیز غربت. شاعر همین معنی را نیک سروده است:

Туҳидастӣ , дар меҳани хеш низ бегонааст . Мол аммо дар ғурбат низ гўӣӣ ба меҳан хешаст .

تهیدستی، در میهن خویش نیز بیگانه است. مال اما در غربت نیز گوئی به میهن خویش است.

Падарами фидои он маҳбӯби бод ки пас аз дӯстии солӣ ба ҳиҷраши мубталои гаштам . Пас аз он низ ки худованди висолӣ арзонӣ дошт , саломаш бо видоъи ҳамроҳи гашт .

پدرم فدای آن محبوب باد که پس از دوستی سالی به هجرش مبتلا گشتم. پس از آن نیز که خداوند وصالی ارزانی داشت، سلامش با وداع همراه گشت.

Абӯи шмқмқи шоирии зарифи табъу номӣ буд . Замонӣ аз хиҷолати зиндагии либос аз хона берун намешуд . Яке аз ёрон ки бадӣ ҳолаш дид , баҳр тислояш гуфт : абӯи шмқмқи турои муждаи бод .

ابو شمقمق شاعری ظریف طبع و نامی بود. زمانی از خجالت زندگی لباس از خانه بیرون نمی شد. یکی از یاران که بدی حالش دید، بهر تسلایش گفت: ابو شمقمق ترا مژده باد.

Чаҳ ривоят гаштааст ки бе ҷомагони ин дунё , дар он дунё пӯшида бошанд . Гуфт : агар ҳқо чунинаст , ман бурузи растохез бзоз хоҳам буд .

چه روایت گشته است که بی جامگان این دنیا، در آن دنیا پوشیده باشند. گفت: اگر حقا چنین است، من بروز رستاخیز بزاز خواهم بود.

Ҳакимӣ гуфт : ин ки моли хеши пас аз марги баҳр дшмнонм бигзорам , нектар аз онаст ки ба зиндагонӣ ба дӯстон ниёзманд шавам . Душманӣ ки агарат бинад , чизе аз ту хоҳад , неки тароз дӯстӣаст ки ту ба туҳидастии чизе аз ӯ хоҳӣ .

حکیمی گفت: این که مال خویش پس از مرگ بهر دشمنانم بگذارم، نیک تر از آن است که به زندگانی به دوستان نیازمند شوم. دشمنی که اگرت بیند، چیزی از تو خواهد، نیک تراز دوستی است که تو به تهیدستی چیزی از او خواهی.

Ба дунёи ҷузи панҷ чиз , ҳама зояд буд , ноне ки хурӣ , обӣ ки тишнагӣати фурӯи нишонд , ҷомае ки бипушадат , хонае ки дар он нишинӣу донишӣ ки онро ба корбарӣ .

به دنیا جز پنج چیز، همه زاید بود، نانی که خوری، آبی که تشنگیت فرو نشاند، جامه ای که بپوشدت، خانه ای که در آن نشینی و دانشی که آن را به کاربری.

Басои нерӯмандӣ ки дар кӯшиши хеши бадунёи перостаи рой низ буд аммо рӯзӣ бадасташ нарасад . Ва басои нотавонӣ ки кӯшишӣ низ чандон накунаду гўӣӣ аз дрёӣии рӯзӣ ҳаме гирад . Ин аз он рӯаст ки худовандро дар халқи ҷаҳонён сиррӣаст ки фош нагашта .

بسا نیرومندی که در کوشش خویش بدنیا پیراسته رای نیز بود اما روزی بدستش نرسد. و بسا ناتوانی که کوششی نیز چندان نکند و گوئی از دریائی روزی همی گیرد. این از آن روست که خداوند را در خلق جهانیان سری است که فاش نگشته.

Яке аз бузургон гуфт : мо ба сиҳҳати ташхиси андоза ӣ чизе ки мебайнем , яқин надорем . Низ бар ташхиси ҳаҷмӣ ки дар ҳақиқат дорад . Чаҳ чашм дар ин ташхиси қобил такя нест .

یکی از بزرگان گفت: ما به صحت تشخیص اندازه ی چیزی که می بینیم، یقین نداریم. نیز بر تشخیص حجمی که در حقیقت دارد. چه چشم در این تشخیص قابل تکیه نیست.

Зеро рӯятпазир , ҳар чаҳ наздиктар шавад , дар ҳиси биноӣӣ азимат гирад . Ва ҳар чаҳ давртар шавад , кучактар гардад . Мутмаин низ нестем ки ҳаҷми рӯятпазир дар ҳолатӣ ки байни даврӣу наздикӣ қарор дорад , низ ҳам андоза ӣ ҳаҷм воқеъяш бошад .

زیرا رویت پذیر، هر چه نزدیکتر شود، در حس بینائی عظمت گیرد. و هر چه دورتر شود، کوچکتر گردد. مطمئن نیز نیستیم که حجم رویت پذیر در حالتی که بین دوری و نزدیکی قرار دارد، نیز هم اندازه ی حجم واقعیش باشد.

Ончии мо ҳадс мезанем он ки ҳавои фосилаи байни моу шайъи ءи мӯҷиби бузургтар дидани шайъ ء мегардад ва шояд агар рӯят дар хала анҷом шавад , шайъи ءи кучактар ба чашм ояд .

آنچه ما حدس می زنیم آن که هوای فاصله بین ما و شی ء موجب بزرگتر دیدن شی ء می گردد و شاید اگر رویت در خلاء انجام شود، شی ء کوچکتر به چشم آید.

Ҳакимиро пурседанд : парҳезгорӣ чист ? гуфт : он ки набӯдаро он қадр нахоҳӣ ки бӯдаро низ аз дасти диҳӣ .

حکیمی را پرسیدند: پرهیزگاری چیست؟ گفت: آن که نبوده را آنقدر نخواهی که بوده را نیز از دست دهی.

Дар китоби аниси алъқло омадааст ки аз одати подшоҳони Эрони он буд ки ҳар гоҳ бар донишмандии хашм ҳаме гирифтанд , виро бо нодонӣ ба зиндон ҳаме афканданд .

در کتاب انیس العقلا آمده است که از عادت پادشاهان ایران آن بود که هر گاه بر دانشمندی خشم همی گرفتند، ویرا با نادانی به زندان همی افکندند.

Ҳакимӣ гуфт : давлати нодон , мӯҷиб ибрат доност .

حکیمی گفت: دولت نادان، موجب عبرت داناست.

Хешовандӣ ба дӯстии бештар муҳтоҷаст то дӯстӣ ба хешовандӣ . Гавҳари мардон , дар дигаргуниҳои рӯзгор шинохта ояд .

خویشاوندی به دوستی بیشتر محتاج است تا دوستی به خویشاوندی. گوهر مردان، در دگرگونی های روزگار شناخته آید.

Муҳамади бен алии боқир ( ъ ) аз падари хеш , аз падараш , аз ниёйиш , аз амирмўмнон ( ъ ) ривоят кард : бар рӯй замини ду амон аз азоби худованди субҳона буд .

محمد بن علی باقر(ع) از پدر خویش، از پدرش، از نیایش، از امیرمومنان(ع) روایت کرد: بر روی زمین دو امان از عذاب خداوند سبحانه بود.

Ки яке аз онҳо бардошта шуду дайгарӣ аз он шумост , бидон чанги занед . Аммоамоне ки буд ва бардошта шуд , расӯли худо ( с ) буд . Ва амони боқӣ истиғфораст .

که یکی از آنها برداشته شد و دیگری از آن شماست، بدان چنگ زنید. اما امانی که بود و برداشته شد، رسول خدا(ص) بود. و امان باقی استغفار است.

Чаҳ худоӣ ъзўҷл фармуд : « ва мо кони аллоҳи лиъзбҳму анати Фиҳм ва мо кони аллоҳи мъзбҳм ва ҳам истғФрўн » ҷомеъи наҳҷи албалоға дар ин замина гуфт : ин истихроҷии неку истинботӣ латифаст .

چه خدای عزوجل فرمود: «و ما کان الله لیعذبهم و انت فیهم و ما کان الله معذبهم و هم یستغفرون » جامع نهج البلاغه در این زمینه گفت: این استخراجی نیک و استنباطی لطیف است.

Бонӯии Айюб ( ъ ) ҳангомӣ ки бемории ваии шиддати гирифта буд , вайро гуфт : худовандро нмихўонӣ ки аз ин беморӣ ки бар ту дайр монад , шифоят бахшад ?

بانوی ایوب(ع) هنگامی که بیماری وی شدت گرفته بود، وی را گفت: خداوند را نمیخوانی که از این بیماری که بر تو دیر ماند، شفایت بخشد؟

Посух дод : вой бар ту . Мо ҳафтод сол ба неъмати андар будем бигзор даст кам ба ҳамон андозаи тоқати сахтии орем . Ва тӯлӣ накашид ки шифо ёфт .

پاسخ داد: وای بر تو. ما هفتاد سال به نعمت اندر بودیم بگذار دست کم به همان اندازه طاقت سختی آریم. و طولی نکشید که شفا یافت.

Дар таврот омадааст : эй Мӯсо , касе ки маро дӯст дорад , фаромӯшам накунад ва касе ки умеди некӣ ман дорад , дрхўостн исрор кунад .

در تورات آمده است: ای موسی، کسی که مرا دوست دارد، فراموشم نکند و کسی که امید نیکی من دارد، درخواستن اصرار کند.

Ҳакимӣ гуфт : адаби яке аз ду мансабаст . Низ гуфт : бартарӣ ба ақл ва адабаст на ба аслу насаб . Чаро ки касе ки беадабӣ кунад , насаби хеши зойеъи сохта ва касе ки кам хирад буд , асли хеш гум карда . Адаб , зиштии насабро ҳаме пӯшоанду васила ӣ ҳар бартарӣу шафиъи одамӣ ба ҳар мазҳабаст .

حکیمی گفت: ادب یکی از دو منصب است. نیز گفت: برتری به عقل و ادب است نه به اصل و نسب. چرا که کسی که بی ادبی کند، نسب خویش ضایع ساخته و کسی که کم خرد بود، اصل خویش گم کرده. ادب، زشتی نسب را همی پوشاند و وسیله ی هر برتری و شفیع آدمی به هر مذهب است.

Аъробӣии писарро гуфт : эй фарзанд , адаб рукнӣаст ки худованди таъолӣ , хирадҳоро бидон таъйид кунад ва зинатӣаст ки насабҳои ғайриасилро бидон ороиш диҳанд .

اعرابئی پسر را گفت: ای فرزند، ادب رکنی است که خداوند تعالی، خردها را بدان تایید کند و زینتی است که نسب های غیراصیل را بدان آرایش دهند.

Хирадманд аммо ҳар чанд табъии дурустро воҷид буд . Ба адаб ниёзмандаст то бидон шукуфон гардад . Чунон ки замин ҳар чанд ҳосилхез буд , аз об ки самараш диҳад , бениёз набӯд .

خردمند اما هر چند طبعی درست را واجد بود. به ادب نیازمند است تا بدان شکوفان گردد. چنان که زمین هر چند حاصلخیز بود، از آب که ثمرش دهد، بی نیاز نبود.

Ҳакимӣ гуфт : дар хайри исроф раво набӯд , ҳамчунон ки дар исроф хайрӣ нест .

حکیمی گفت: در خیر اسراف روا نبود، همچنان که در اسراف خیری نیست.