Умри бен хитоб ба назд паёмбар ( с ) омад . Вайро бар ҳасирӣ хуфта дид чунон ки нақши он бар паҳлавии ваии падед буд . Умр дар ин бора бо расӯли худо ( с ) сухан бигуфт . Паёмбар фармуд : оҳистатар эй умр , пиндории пайғамбарӣ низ чун подшоҳӣаст ?

عمر بن خطاب به نزد پیامبر(ص) آمد. وی را بر حصیری خفته دید چنان که نقش آن بر پهلوی وی پدید بود. عمر در این باره با رسول خدا(ص) سخن بگفت. پیامبر فرمود: آهسته تر ای عمر، پنداری پیغمبری نیز چون پادشاهی است؟

Дар ҳадис омадааст ки он гоҳ ки мард ба чиҳил солагӣ расад ва тавба накунад шайтон бар сӯраташ даст кашад ва гуяд : падарами фидои ин сӯрати бод ки растгоряш нест .

در حدیث آمده است که آن گاه که مرد به چهل سالگی رسد و توبه نکند شیطان بر صورتش دست کشد و گوید: پدرم فدای این صورت باد که رستگاریش نیست.

Луқмони фарзандро гуфт : эй фарзанд , хатоҳоятро ҳамеша то он замон ки ҷони диҳии пеш чашм дошта бош . Аммо ҳсноттро бигзор чаҳ онҳоро касе хоҳад шимурд ки чизе фаромӯш накунад .

لقمان فرزند را گفت: ای فرزند، خطاهایت را همیشه تا آن زمان که جان دهی پیش چشم داشته باش. اما حسناتت را بگذار چه آنها را کسی خواهد شمرد که چیزی فراموش نکند.

Дар ин замина ки оё дидани тасвири чизе дар сатҳии сайқалии ношӣ аз инъикосаст ё антбоъ ихтилофаст . Ва далоил ҳар кадом аз тарафайни қобил эродаст , мусаннифро дар ин замина ки он тасвири ношӣ аз антбоъаст , далелӣаст .

در این زمینه که آیا دیدن تصویر چیزی در سطحی صیقلی ناشی از انعکاس است یا انطباع اختلاف است. و دلایل هر کدام از طرفین قابل ایراد است، مصنف را در این زمینه که آن تصویر ناشی از انطباع است، دلیلی است.

Ва он ин ки таҷриба нишон медиҳад ки мстўиро дар оинаи маъкӯси бенанду маъкӯсро мстўӣ . Маслан навишта ва ё нақши меҳр дар оинаи маъкӯс дида шавад . Ва ин ношӣ аз антбоъаст .

و آن این که تجربه نشان می دهد که مستوی را در آینه معکوس بینند و معکوس را مستوی. مثلا نوشته و یا نقش مهر در آینه معکوس دیده شود. و این ناشی از انطباع است.

Чунонкӣ агар навиштаеро аз коғазӣ бар коғази дигар мунтақил кунем маъкӯс шавад , ва низ агар бо меҳри чизе меҳр шавад , тасвири маъкӯс буд . Дар сӯратӣ ки агар тасвири чизе дар оина ба инъикос буд , ҳамонгуна дида мешуд .

چنانکه اگر نوشته ای را از کاغذی بر کاغذ دیگر منتقل کنیم معکوس شود، و نیز اگر با مهر چیزی مهر شود، تصویر معکوس بود. در صورتی که اگر تصویر چیزی در آینه به انعکاس بود، همانگونه دیده می شد.

Зеро банно ба эътиқоди касоне ки инъикосро бовар доранд , дида шуд . Дар оина , худ шайъ ءаст . Ҷузи он ки бинандаи онро ба ваҳми муқобил хеш бинад .

زیرا بنا به اعتقاد کسانی که انعکاس را باور دارند، دیده شد. در آینه، خود شی ء است. جز آن که بیننده آن را به وهم مقابل خویش بیند.

Шблии сўФӣиро дид ки ба ҳиҷоматгарӣ мегуфт : дар роҳи худои сар ман битарош . Ҳангомӣ ки сараш битарошед , шблии чиҳил динори вайро дод ки ин динорҳо аҷрати хизмати хеши бад-ӣни дарвеши бустон .

شبلی صوفئی را دید که به حجامتگری می گفت: در راه خدا سر من بتراش. هنگامی که سرش بتراشید، شبلی چهل دینار وی را داد که این دینارها اجرت خدمت خویش بدین درویش بستان.

Ҳиҷоматгар гуфт : ман сари вай дар роҳи худои трошидму паймони хеш бо худо бо чиҳил динор ҳаме нашканам . Шблии даст бар сар хеш зад ва гуфт : ҳама ӣ бандагони худованд аз ту беҳтаранд ҳатто ин ҳиҷоматгар .

حجامتگر گفت: من سر وی در راه خدا تراشیدم و پیمان خویش با خدا با چهل دینار همی نشکنم. شبلی دست بر سر خویش زد و گفت: همه ی بندگان خداوند از تو بهترند حتی این حجامتگر.

Бўёӣии одамӣ аз дигари ҳайвоноти заъиф тараст ва барои шунидани бӯ , муҳтоҷи гарм шудани ҷисм ё харошидан он ё рез шудани порае аз заррот онаст .

بویائی آدمی از دیگر حیوانات ضعیف تر است و برای شنیدن بو، محتاج گرم شدن جسم یا خراشیدن آن یا ریز شدن پاره ای از ذرات آن است.

Дар болои бинии ду манфаз борӣкаст ки аз гӯша чашм бидон пайвандад . Ва бӯҳои тунд аз он ду манфаз ба чашм расад . Ва инаст ки чашм аз буии бади зери бағал ё ҳангоми бўӣидни пиёзи ранҷи барад .

در بالای بینی دو منفذ باریک است که از گوشه چشم بدان پیوندد. و بوهای تند از آن دو منفذ به چشم رسد. و این است که چشم از بوی بد زیر بغل یا هنگام بوئیدن پیاز رنج برد.

Низ боқӣмондаҳои ғализи чашм аз ҳамин роҳ бо ашк ба дохил бинӣ равад . Ва агар ин ду манфаз ба сабабӣ барбаста шавад , ахлот дар чашм зиёдат кунад ва аз ин рӯи бемориҳои мухталифии чашмро ҳодис шавад .

نیز باقیمانده های غلیظ چشم از همین راه با اشک به داخل بینی رود. و اگر این دو منفذ به سببی بربسته شود، اخلاط در چشم زیادت کند و از این رو بیماری های مختلفی چشم را حادث شود.

Батламиюс гуфт : бемории тан , зиндон ҷисмасту ғами зиндони рӯҳ .

بطلمیوس گفت: بیماری تن، زندان جسم است و غم زندان روح.

Ибни абии содиқи табиб , зебо рӯйу перостаи халқ буду бахшҳои ҳикмат нек медонист . Султони вайро бхдмт худ хонд .

ابن ابی صادق طبیب، زیبا روی و پیراسته خلق بود و بخش های حکمت نیک می دانست. سلطان وی را بخدمت خود خواند.

Вай посух дод ки бидонча дорад қонеъасту шоиста ӣ хизмат султон нест . Ва касе ки брхдмт икроҳ шавад , хизматаш нафъӣ наёрад .

وی پاسخ داد که بدانچه دارد قانع است و شایسته ی خدمت سلطان نیست. و کسی که برخدمت اکراه شود، خدمتش نفعی نیارد.

Файласуфӣ гуфт : одамии ҳади инсониятро ҷуз бо марг ба камол нахоҳад расонид .

فیلسوفی گفت: آدمی حد انسانیت را جز با مرگ به کمال نخواهد رسانید.

Шоирии сурӯд : худованди маргро хайри дҳод ки бо мо аз ҳар меҳрбонӣ меҳрбонтараст . Ҳаме кӯшад ки моро аз ранҷ барраанд ва низ моро ба олимии ҳамеи барад ки шарифтар аз ин ҷаҳонаст .

شاعری سرود: خداوند مرگ را خیر دهاد که با ما از هر مهربانی مهربانتر است. همی کوشد که ما را از رنج برهاند و نیز ما را به عالمی همی برد که شریف تر از این جهان است.

Воъизӣ гуфт : кӯшиши бандагони худованду сафои ҳоли орифони зиндагонӣ бар Иблиси талх ҳаме кунад . Чаро ки ваии эшонро дар ҳамон халъат бинад ки рӯзӣ аз он ӯ буду ниёзаши ҳамон вилоят бинад ки замонӣ вай дошт . Ошкораст ки касеро ки аз вилоятӣ бурдоранд , бо ҷонишини хеш ба ҳасодат душманӣ кунад .

واعظی گفت: کوشش بندگان خداوند و صفای حال عارفان زندگانی بر ابلیس تلخ همی کند. چرا که وی ایشان را در همان خلعت بیند که روزی از آن او بود و نیازش همان ولایت بیند که زمانی وی داشت. آشکار است که کسی را که از ولایتی بردارند، با جانشین خویش به حسادت دشمنی کند.

Орифӣ гуфт : тохири атои худовандӣ бо ҳама ӣ алҳоҳт дар дуо , мабодои длздаҳ ?ут кунад . Чаро ки худованд бар ӯҳда дорад он чаҳро ки худ хоҳад , ба ҳар вақт ки писандад , ба ту арзонӣ дорад . На он ки ҳар чаҳ ту хоҳӣ ва ҳар замон ки хоҳӣ .

عارفی گفت: تاخیر عطای خداوندی با همه ی الحاحت در دعا، مبادا دلزده ات کند. چرا که خداوند بر عهده دارد آن چه را که خود خواهد، به هر وقت که پسندد، به تو ارزانی دارد. نه آن که هر چه تو خواهی و هر زمان که خواهی.

Касе ки фурӯтаниро бар худ собит бинад , баростӣ худбинаст . Чаҳ фурӯтании ҷуз аз рифъатӣ нашавад . Аз ин рӯи ҳаргоҳи фурӯтаниро бар худ собит дидӣ . Аз худ байноне .

کسی که فروتنی را بر خود ثابت بیند، براستی خودبین است. چه فروتنی جز از رفعتی نشود. از این رو هرگاه فروتنی را بر خود ثابت دیدی. از خود بینانی.

Фурӯтан он нест ки чун фурӯтанӣ кунад , худро бартар аз кор хеш донад . Бал онаст ки он ҳангоми худро фурӯтар аз кори худ пиндорад .

فروتن آن نیست که چون فروتنی کند، خود را برتر از کار خویش داند. بل آن است که آن هنگام خود را فروتر از کار خود پندارد.

Агар хоҳии неъматҳои худованд туро расад . Ниёзи хеши бадаргоҳ ӯ ба камоли расон чаро ки : « анмои алсдқоти ллФқроء »

اگر خواهی نعمت های خداوند ترا رسد. نیاز خویش بدرگاه او به کمال رسان چرا که: «انما الصدقات للفقراء»

Аз муноҷоти ҳақи таъолӣ ба Мӯсо бар паёмбари моу ваии дуруди бодо : эй Мӯсои он гоҳ ки бинии туҳидастии фаро рӯят ояд , бигӯӣ , хушо туҳидастӣ ки шиор солеҳонаст . Ва он гоҳ ки бинӣ бе ниёзии Фрооидт , бигӯӣ , гуноҳӣ пеш ояд ки кайфараш дар пайаст .

از مناجات حق تعالی به موسی بر پیامبر ما و وی درود بادا: ای موسی آن گاه که بینی تهیدستی فرا رویت آید، بگوی، خوشا تهیدستی که شعار صالحان است. و آن گاه که بینی بی نیازی فراآیدت، بگوی، گناهی پیش آید که کیفرش در پی است.

Дар ибодати хеш ба даргоҳи ҳазрати ҳақ , бе ниёзии ҳақи субҳонаро мангар , чаро ки ҳақ агар бидон менагирист аз ту ибодат наме хост . Бали вай ба ниёзи ту ба ибодат нагиристаасту камол ту бидон .

در عبادت خویش به درگاه حضرت حق، بی نیازی حق سبحانه را منگر، چرا که حق اگر بدان می نگریست از تو عبادت نمی خواست. بل وی به نیاز تو به عبادت نگریسته است و کمال تو بدان.

Аз ин рӯи ту низ онгуна ба ибодат хеш бингар ва бо такя бар бе ниёзии худованд аз он , ба тасҳеҳ ибодат кӯш . Ва агар чунин накунӣ , мақом дигар карда бошӣу низоми табоҳи сохта .

از این رو تو نیز آنگونه به عبادت خویش بنگر و با تکیه بر بی نیازی خداوند از آن، به تصحیح عبادت کوش. و اگر چنین نکنی، مقام دیگر کرده باشی و نظام تباه ساخته.

Орифӣ гуфт : ҳар онкӣ ба дида ӣ хирад бинад , ногузираст ки таҳаққуқи пешии вуҷӯд бар адамро бовар дорад . Чаҳ ҳама ӣ мавҷӯдот бар ин шоҳидаст .

عارفی گفت: هر آنکه به دیده ی خرد بیند، ناگزیر است که تحقق پیشی وجود بر عدم را باور دارد. چه همه ی موجودات بر این شاهد است.

Ва агар адами мутлақ бар вуҷӯд пешӣ дошт , вуҷӯди мавҷӯд мумкин намешуд . Инаст ки ҳақи аввалу охиру зоҳир ва ботинаст .

و اگر عدم مطلق بر وجود پیشی داشت، وجود موجود ممکن نمی شد. این است که حق اول و آخر و ظاهر و باطن است.

Бе тардиди лиззати ақлии тамомтар ва бузургтар аз лзоӣз ҳиссӣаст . Ва низ бо аъмоли неку ахлоқи некӯ бар шудан ба сӯии худованду лиззати мноҷотш дар ёфтан , болотарин камол ва бузургтарин лиззатаст .

بی تردید لذت عقلی تمام تر و بزرگتر از لذائذ حسی است. و نیز با اعمال نیک و اخلاق نیکو بر شدن به سوی خداوند و لذت مناجاتش در یافتن، بالاترین کمال و بزرگترین لذت است.

Бо ин ҳама шигифтаст ки худованди таъолӣ дар муқобили тоъаташу ончии баҳри наздикӣ ӯ кунанд , подош ниҳодааст . Чаҳ он кас ки одамиёнро бар ҳидояти далел буд , ва низ эшонро бар амал ба ҳидоятӣ ки ёфтаанд тавфиқ диҳад , худ шоиста ӣ подошаст . Аммо вусъати карами вайу кушодагии бахшоиши ваии ин ҳар дуро бо якдигар муқтазӣаст .

با این همه شگفت است که خداوند تعالی در مقابل طاعتش و آنچه بهر نزدیکی او کنند، پاداش نهاده است. چه آن کس که آدمیان را بر هدایت دلیل بود، و نیز ایشان را بر عمل به هدایتی که یافته اند توفیق دهد، خود شایسته ی پاداش است. اما وسعت کرم وی و گشادگی بخشایش وی این هر دو را با یکدیگر مقتضی است.

Худованди таъолӣ фармӯдааст : « ҳилли ҷзоءи алоҳсони алои алоҳсон » бингар то чигуна нкўӣӣ кунаду ҷазояш ном диҳаду ҳақи он дақоиқ бигзор ва он ки турои бад-ӣн роҳҳо донад , сипосгузорӣ кун .

خداوند تعالی فرموده است: «هل جزاء الاحسان الا الاحسان » بنگر تا چگونه نکوئی کند و جزایش نام دهد و حق آن دقایق بگذار و آن که ترا بدین راهها داند، سپاسگزاری کن.

Зуҳди мардумон умуман , парҳези зоҳирӣ аз дунёст . Зуҳди хавос аммо онаст ки дунёро чизе ндонанд ки дар хури парҳез буд . Дар ин сӯрат , бениёзӣу ниёз назд ту яке хоҳад буд ва низ ҳоли ту дар ду гӯнаи тани пӯш ё таом яксон шавад .

زهد مردمان عموما، پرهیز ظاهری از دنیاست. زهد خواص اما آن است که دنیا را چیزی ندانند که در خور پرهیز بود. در این صورت، بی نیازی و نیاز نزد تو یکی خواهد بود و نیز حال تو در دو گونه تن پوش یا طعام یکسان شود.

Чунон ки амирмўмнон ( ъ ) фармуд : имони марди он замон камол ёбад ки эътино накунад кадомин ҷомаро пӯшида ё кадомин таомро хӯрдааст .

چنان که امیرمومنان(ع) فرمود: ایمان مرد آن زمان کمال یابد که اعتنا نکند کدامین جامه را پوشیده یا کدامین طعام را خورده است.

Ва дар ин маънӣ низ ишоратӣ дар қуръонаст чунон ки худоӣ таъолӣ фармоед : « лакии лотосўои алии мо Фоткму лои тФрҳўои бмои отикм » .

و در این معنی نیز اشارتی در قرآن است چنان که خدای تعالی فرماید: «لکی لاتاسوا علی ما فاتکم و لا تفرحوا بما آتیکم ».

Солеҳӣ гуфт : агар нофармонии худовандро нохуш наме доштам , орзӯ мекардам кош дар дунё ҳар ки буд дар пӯстин ман уфтаду бдгўӣӣ ман кунад .

صالحی گفت: اگر نافرمانی خداوند را ناخوش نمی داشتم، آرزو می کردم کاش در دنیا هر که بود در پوستین من افتد و بدگوئی من کند.

Чаҳ кадоми чизи гуворотар аз ҳасана Эйаст ки одамӣ ба растохез дар нома ӣ аъмолаш бинад ки худ онро ба ҷой наёварда бошаду ндондш .

چه کدام چیز گواراتر از حسنه ای است که آدمی به رستاخیز در نامه ی اعمالش بیند که خود آن را به جای نیاورده باشد و نداندش.

Муъминро зёдтии мусӣбату пай дар пай омадани ногўориҳо аз таслим ба худованду хушнӯдӣ ӯ боз надорад . Вай чунон кабӯтарӣаст ки аз лона аш бурдоранду боз ба лона ӣ хеш боз гардад .

مومن را زیادتی مصیبت و پی در پی آمدن ناگواریها از تسلیم به خداوند و خشنودی او باز ندارد. وی چونان کبوتری است که از لانه اش بردارند و باز به لانه ی خویش باز گردد.

Умри кӯтоҳтар аз онаст ки одамии онро ба фармон кӣна гузаронад . Он кас ки инс ба худованд кунад , аз бандагон бигурезад .

عمر کوتاه تر از آن است که آدمی آن را به فرمان کینه گذراند. آن کس که انس به خداوند کند، از بندگان بگریزد.

Ҳорӯни алрашед , ибни смокро гуфт : марои пандии даҳ . Гуфт : бипарҳез аз он ки ба Фирдавсӣ гом наҳй ки паҳнояш ба андоза ӣ осмонҳоу замин буду туро дар он ҷой поӣӣ набӯд .

هارون الرشید، ابن سماک را گفت: مرا پندی ده. گفت: بپرهیز از آن که به فردوسی گام نهی که پهنایش به اندازه ی آسمان ها و زمین بود و ترا در آن جای پائی نبود.

Абӯи сулаймон дороне гуфт : агар хирадманди боқии умри хешро брончаҳ бидӯни тоъати худои азъмрши бгзрондаҳ , нигаред , раво буд ки андӯҳ аз он рӯи вайро кашад . Бо ин ҳамаи ҳоли он кас ки боқии умрро низ чунон ки ба нодонӣ гузарондааст , бигузаранд , чунаст ?

ابو سلیمان دارانی گفت: اگر خردمند باقی عمر خویش را برآنچه بدون طاعت خدا ازعمرش بگذرانده، نگرید، روا بود که اندوه از آن رو وی را کشد. با این همه حال آن کس که باقی عمر را نیز چنان که به نادانی گذرانده است، بگذراند، چون است؟

Орифӣ гуфт : нафаси одамии сахти дасти хушку паст ва дар авҷи нодонӣ ва бадфаҳмӣаст . Ин маънӣ аз он ҷо ҳосил шавад ки агар хоҳад нофармонӣ худо кунад ё аз шаҳватӣ пайравӣ кунад

عارفی گفت: نفس آدمی سخت دست خشک و پست و در اوج نادانی و بدفهمی است. این معنی از آن جا حاصل شود که اگر خواهد نافرمانی خدا کند یا از شهوتی پیروی کند

Ва ту ҳақи субҳонау расӯл ( с )у ҳама ӣ пайғамбарону кутуби осмонӣу солеҳонро бар ӯ шафиъ кунӣ вҳтии маргу гӯру растохезу фирдавсу оташро бёдшоварӣ , сар фурӯд наёвард ва он шаҳват раҳо накунад . Аммо агар гарда ӣ ноне аз ӯ дареғ кунӣ , ромиш гирад ва пас аз онҳамаи саркашии забунӣу нармии оғозад ва он шаҳвати бигузорад .

و تو حق سبحانه و رسول (ص) و همه ی پیغمبران و کتب آسمانی و صالحان را بر او شفیع کنی وحتی مرگ و گور و رستاخیز و فردوس و آتش را بیادش آوری، سر فرود نیاورد و آن شهوت رها نکند. اما اگر گرده ی نانی از او دریغ کنی، رامش گیرد و پس از آنهمه سرکشی زبونی و نرمی آغازد و آن شهوت بگذارد.

Бидон ки ғайбат чун соъиқае ҳалокат бозаст . Ва ҳоли онкас ки бдгўӣӣ мардумон кунад , ба ҳол касе монад ки манҷаниқӣ соз кунад ки ҳасаноташро ба шарқу ғарби афканд .

بدان که غیبت چون صاعقه ای هلاکت باز است. و حال آنکس که بدگوئی مردمان کند، به حال کسی ماند که منجنیقی ساز کند که حسناتش را به شرق و غرب افکند.

Ҳасанро гуфтан : эй Абӯсаид , фалон , ғайбат ту гуфт . Ваии тибқии рутаб баҳраш фиристод ва гуфт : шунидам ки ҳсноттро ба ман ҳадя кардае , хостам талофӣ кунам .

حسن را گفتن: ای ابوسعید، فلان، غیبت تو گفت. وی طبقی رطب بهرش فرستاد و گفت: شنیدم که حسناتت را به من هدیه کرده ای، خواستم تلافی کنم.

Бензади Абдуллоҳи бен мубораки сухан аз ғайбат рафт . Гуфт агар ғайбат кунам , ғайбати модар хеш кунам чаҳ вай ба ҳасаноти ман шоистатар аз дайгарӣаст .

بنزد عبدالله بن مبارک سخن از غیبت رفت. گفت اگر غیبت کنم، غیبت مادر خویش کنم چه وی به حسنات من شایسته تر از دیگری است.

Дар ҳадис омадааст ки расӯли худо ( с ) фармуд : ба кор сахт кушед ва агар нотавонӣ бар шумо чира шуд , аз нофармонии худо даст бурдоред .

در حدیث آمده است که رسول خدا(ص) فرمود: به کار سخت کوشید و اگر ناتوانی بر شما چیره شد، از نافرمانی خدا دست بردارید.

Муҳамади бен ёқӯб ба санади хеш аз ҷаъфари бен Муҳамади содиқ ( ъ ) аз паёмбар ( с ) нақл кард ки фармуд : бартарин мардум касеаст ки ошиқи ибодат буд , онро дар самими дил дӯст бидорад ва ба ҷисм хеш бидон пардозад ва ҷазаъ кунад ва эътино накунад ки дунё бар ваии осон буд ё сахт .

محمد بن یعقوب به سند خویش از جعفر بن محمد صادق(ع) از پیامبر (ص) نقل کرد که فرمود: برترین مردم کسی است که عاشق عبادت بود، آن را در صمیم دل دوست بدارد و به جسم خویش بدان پردازد و جزع کند و اعتنا نکند که دنیا بر وی آسان بود یا سخت.

Орифӣ гуфт : бародари ту он касаст ки бо диданат беш аз калом пандат диҳад .

عارفی گفت: برادر تو آن کس است که با دیدنت بیش از کلام پندت دهد.

Орифиро пурседанд : ҳолат чунаст ? гуфт : он ки ҷӯям нахоҳам ва он чаҳ хоҳам наёбам .

عارفی را پرسیدند: حالت چون است؟ گفت: آن که جویم نخواهم و آن چه خواهم نیابم.

Ширинии дунё заҳрогинаст ва ту аз он шаҳдии ҷузи ҳамроҳ заҳр нахоҳӣ нӯшед .

شیرینی دنیا زهرآگین است و تو از آن شهدی جز همراه زهر نخواهی نوشید.

Хоҳӣ тавонгар бош ё ниёзманд , замона , аз ин ҳар ду гуруҳ хоҳад бурид .

خواهی توانگر باش یا نیازمند، زمانه، از این هر دو گروه خواهد برید.

Ҳангомӣ ки корӣ бпоён расад , уюбаш ошкоро шавад . Аз ин рӯ ҳар гоҳ гуфтанд корӣ бпоён расед , бидон ки заволаши фаро расидааст .

هنگامی که کاری بپایان رسد، عیوبش آشکارا شود. از این رو هر گاه گفتند کاری بپایان رسید، بدان که زوالش فرا رسیده است.

Ҳангомикии балоёи он қадар шуд ки гўӣии дилҳо ҳамеи сӯзад ,у мусӣбат азим шуду таъзияти андак , он ҳангоми фараҷӣ дар пеш хоҳад буд .

هنگامیکه بلایا آن قدر شد که گوئی دل ها همی سوزد، و مصیبت عظیم شد و تعزیت اندک، آن هنگام فرجی در پیش خواهد بود.

Орифии муроди хешро бигуфт марои васиятии тамоми фармой . Гуфт : сифориши худованди раби Алъоламинро бар тамоми пешинёну мардуми вопасин ба ту гӯям .

عارفی مراد خویش را بگفت مرا وصیتی تمام فرمای. گفت: سفارش خداوند رب العالمین را بر تمام پیشینیان و مردم واپسین به تو گویم.

Онҷо ки фармуд : «у лақади всинои аллазӣнаи аўтўоолктоби ман қблкму аёкми ани атқўои аллоҳ » чаҳ бе шаки худованд аз ҳамаи кас ба маслиҳати бандагон донотараст ва низ бахшоишу меҳр ӯ ба бандагон беш аз ҳар кас дигараст .

آنجا که فرمود: «و لقد وصینا الذین اوتواالکتاب من قبلکم و ایاکم ان اتقوا الله » چه بی شک خداوند از همه کس به مصلحت بندگان داناتر است و نیز بخشایش و مهر او به بندگان بیش از هر کس دیگر است.

Аз ин рӯ агар ба дунёи хислатӣ ба салоҳи наздиктар ,у ҷомеътар хайр ва гаронбаҳотар аз ин хислат будӣ , раво буд ки худованди онрои зикр ҳаме фармуду мардумонро бидон сифориш мекард .

از این رو اگر به دنیا خصلتی به صلاح نزدیک تر، و جامع تر خیر و گرانبهاتر از این خصلت بودی، روا بود که خداوند آنرا ذکر همی فرمود و مردمان را بدان سفارش می کرد.

Ва аз он ҷо ки танҳо бидон кифоят кард дониста омад ки тамомии насоеҳ ва раҳнамӯдҳоу огоҳ карданҳоу сдоду хайр дар он ҷамъаст .

و از آن جا که تنها بدان کفایت کرد دانسته آمد که تمامی نصایح و رهنمودها و آگاه کردن ها و سداد و خیر در آن جمع است.

Агар арзиши нафас хеш надонистӣ ва онро хори шимурдӣ , дигарон хўортрш шимурданд .

اگر ارزش نفس خویش ندانستی و آن را خوار شمردی، دیگران خوارترش شمردند.

Ҳони хештанро гиромии дор ва агар ҷойгоҳати танг буд , ҷойгоҳии дигари багазин .

هان خویشتن را گرامی دار و اگر جایگاهت تنگ بود، جایگاهی دیگر بگزین.

Аммо аз хона ӣ хорӣ бипарҳез , чаҳ агар некӯкорӣ низ дар он хона кунад , ба кор шимурда нашавад .

اما از خانه ی خواری بپرهیز، چه اگر نیکوکاری نیز در آن خانه کند، به کار شمرده نشود.

Маъмун гуфт : агар дунёи худ ба тавсиф хеш мепардохт , ба қудрати абўнўос дар ин байт ба тавсифи худ тавоно набӯд .

مامون گفت: اگر دنیا خود به توصیف خویش می پرداخت، به قدرت ابونواس در این بیت به توصیف خود توانا نبود.

Ҳар гоҳи хирадмандии дунёро озмоид , ошкоро гардад ки душманӣ ба ҷома ӣ дӯст андараст .

هر گاه خردمندی دنیا را آزماید، آشکارا گردد که دشمنی به جامه ی دوست اندر است.

Орифӣ гуфт : дунёро баҳри се чиз хоҳанд , бениёзӣ , иззату роҳат . Он кас ки аз дунёи парҳезад , иззат ёбад ва он кас ки қаноат пеша кунад , бениёз шавад ва он кас ки дар талаби дунё кам кӯшад , роҳат ёбад .

عارفی گفت: دنیا را بهر سه چیز خواهند، بی نیازی، عزت و راحت. آن کس که از دنیا پرهیزد، عزت یابد و آن کس که قناعت پیشه کند، بی نیاز شود و آن کس که در طلب دنیا کم کوشد، راحت یابد.

Ҳакимӣ гуфт : турои ду душманаст яке он кас ки бар ту ситам кардааст ва бо ситамаши туро бо худ душман доштааст . Дайгарии он кас ки ситамаш кардӣ ва бидон душман ту гаштааст .

حکیمی گفت: ترا دو دشمن است یکی آن کس که بر تو ستم کرده است و با ستمش ترا با خود دشمن داشته است. دیگری آن کس که ستمش کردی و بدان دشمن تو گشته است.

Ҳол агар мусӣбатии туро ногузир кард ки аз дшмнонти ёрии хоҳӣ , ба он кас ки ситамат кардааст , беш такя кун то он кас ки ситамаш кардае .

حال اگر مصیبتی ترا ناگزیر کرد که از دشمنانت یاری خواهی، به آن کس که ستمت کرده است، بیش تکیه کن تا آن کس که ستمش کرده ای.

Аз сухани ҳакямон : бурдбории ту бар зердастон , айби хории ту назд фарози дастонро пӯшоанд .

از سخن حکیمان: بردباری تو بر زیردستان، عیب خواری تو نزد فراز دستان را پوشاند.

Ҳакимиро марг фаро расед . Яке аз ёронаши сахт ҳаме гирист . Ҳаким гуфт : эй бародари ороми гир , чаро ки базӯдӣ дар маҷлисӣ ки зикри ман дар он равад , хандони дидаи шӯй .

حکیمی را مرگ فرا رسید. یکی از یارانش سخت همی گریست. حکیم گفت: ای برادر آرام گیر، چرا که بزودی در مجلسی که ذکر من در آن رود، خندان دیده شوی.

Ҷолинус гуфт : ман аз он ҳаме хӯрам ки зиндаи монам ва дигарон хоҳанд зинда монанди ки хуранд .

جالینوس گفت: من از آن همی خورم که زنده مانم و دیگران خواهند زنده مانند که خورند.

Ҳакимӣ гуфт : агар се чиз набӯд , одамии бҳичи чизи сар фурӯд намеоварад : туҳидастӣ , беморӣу марг .

حکیمی گفت: اگر سه چیز نبود، آدمی بهیچ چیز سر فرود نمی آورد: تهیدستی، بیماری و مرگ.

Ҳакимиро гуфтанд : чаҳ касро сафар дарозтараст ? гуфт : он кас ки дар талаби дӯстӣ солеҳаст .

حکیمی را گفتند: چه کس را سفر درازتر است؟ گفت: آن کس که در طلب دوستی صالح است.

Балиғиро пурседанд , нектарин калом кадомаст ? гуфт : он ки лафзаш ба гӯши ту , зӯдтар аз маънояш ба қалбат , нарасад .

بلیغی را پرسیدند، نیک ترین کلام کدام است؟ گفت: آن که لفظش به گوش تو، زودتر از معنایش به قلبت، نرسد.

Он кас ки аслӣ некӯ надорад , сухани нек аз даҳонаш машну . Одамӣ ба кирдори хеш шабиҳаст , аз кӯза низ ҳамон таровад ки дар ӯст .

آن کس که اصلی نیکو ندارد، سخن نیک از دهانش مشنو. آدمی به کردار خویش شبیه است، از کوزه نیز همان تراود که در اوست.

Аз онҷо ки таҷонусу шабоҳат , аз пояҳои дӯстӣ ва меҳрбонӣаст , бисёре хирад ва фазл боиста орад ки хирадманду фозил кам дӯсту ёр буд .

از آنجا که تجانس و شباهت، از پایه های دوستی و مهربانی است، بسیاری خرد و فضل بایسته آرد که خردمند و فاضل کم دوست و یار بود.

Зеро вай чун худу шабиҳ хеш ҷӯяду шабиҳи вай аз хираду фазл , камтар аз аздодшон яъне нодонон вкўднон бошанд .

زیرا وی چون خود و شبیه خویش جوید و شبیه وی از خرد و فضل، کمتر از اضدادشان یعنی نادانان وکودنان باشند.

Чаро ки гузида аз ҳар ҷинсӣ кам буд ва аз ин рӯаст ки соҳибони фазлро ёрон андаканду нодононро ёр бисёраст .

چرا که گزیده از هر جنسی کم بود و از این روست که صاحبان فضل را یاران اندکند و نادانان را یار بسیار است.

Ибн масъӯд гуфт : ду чиз ҳалок оварад : ёсу худбинӣ .

ابن مسعود گفت: دو چیز هلاک آورد: یاس و خودبینی.

Орифӣ гуфт : ин ду бо ҳам ҷамъаст . Чаҳ некбахтии ҷуз ба саъй ва талаб набӯду маъюс аз фарти ёси нкўшду худбин низ аз худбинии нкўшд .

عارفی گفت: این دو با هم جمع است. چه نیکبختی جز به سعی و طلب نبود و مایوس از فرط یاس نکوشد و خودبین نیز از خودبینی نکوشد.