Орифии фарёду заҷҷа ӣ дуои мардумон дар мавқиф ҳаҷ бишунид . Гуфт : барон шудам ки савганд хӯрам ки худованди эшонро омирзидааст . Аммо бахотир оварадам ки худ низ байни эшонам ва нёрстм гуфт .

عارفی فریاد و ضجه ی دعای مردمان در موقف حج بشنید. گفت: برآن شدم که سوگند خورم که خداوند ایشان را آمرزیده است. اما بخاطر آوردم که خود نیز بین ایشانم و نیارستم گفت.

Масеҳён иттифоқ доранд ки худованди таъолӣ дар зоти хеш ягонаасту муродашон аз ақоними иттиҳоди сифот ва зотаст ки аз онҳо ба абу ибну рӯҳи алқудси таъбир ҳаме кунанд .

مسیحیان اتفاق دارند که خداوند تعالی در ذات خویش یگانه است و مرادشان از اقانیم اتحاد صفات و ذات است که از آن ها به اب و ابن و روح القدس تعبیر همی کنند.

Ва муродашон аз « аб » зоти ҳамроҳ бо вуҷӯдаст , ва аз « ибн » зоти ҳамроҳи боилм ки бидон калима низ гӯйанд . Ва муродашон аз рӯҳи алқудси зоти ҳамроҳ бо ҳаётаст .

و مرادشان از «اب » ذات همراه با وجود است، و از «ابن » ذات همراه باعلم که بدان کلمه نیز گویند. و مرادشان از روح القدس ذات همراه با حیات است.

Эшон муттафиқанд ки Масеҳи фарзанд Марямаст ва маслуб афтод . Ва Инҷил ки дар даст эшонаст сирати исо ( ъ )аст ки чаҳор кас аз ёронаши маттӣ , лўқо , мориўсу иўҳно - онро гирд кардаанд . Маънои вожа ӣ Инҷил муждааст .

ایشان متفق اند که مسیح فرزند مریم است و مصلوب افتاد. و انجیل که در دست ایشان است سیرت عیسی(ع) است که چهار کس از یارانش متی، لوقا، ماریوس و یوحنا - آن را گرد کرده اند. معنای واژه ی انجیل مژده است.

Эшонро ктобҳоӣӣаст ки бузургонишон бинвиштаанд ва дар замина ӣ аҳкоми ибодоту муомилот ба он руҷӯъ ҳаме кунанд . Ва намоз ба оҳанг мзомир кунанд .

ایشان را کتابهائی است که بزرگانشان بنوشته اند و در زمینه ی احکام عبادات و معاملات به آن رجوع همی کنند. و نماز به آهنگ مزامیر کنند.

Аз байни эшон се гуруҳи нек машҳӯдаст : аввали млконён - ки гӯйанд ҷузъӣ аз олами лоҳут дар олами носут фурӯд омад ва дар ҷисми Масеҳи ягонаи гашт .

از بین ایشان سه گروه نیک مشهود است: اول ملکانیان - که گویند جزئی از عالم لاهوت در عالم ناسوت فرود آمد و در جسم مسیح یگانه گشت.

Ва илмро пеш аз ин омехтан « ибн » ном ниҳанд . Эшон ба сароҳат ба тслит муътақиданду муроди оя ӣ шарифа ӣ « лақади кФролзини қолўои ани аллоҳи солиси сулса » ҳам эшонаст .

و علم را پیش از این آمیختن «ابن » نام نهند. ایشان به صراحت به تثلیت معتقداند و مراد آیه ی شریفه ی «لقد کفرالذین قالوا ان الله ثالث ثلثه » هم ایشان است.

Эшон ҳаме гӯйанд ки қатлу сулб бар ҷузъи носутии Масеҳ воқеъ гашта на ҷузъи лоҳутяш .

ایشان همی گویند که قتل و صلب بر جزء ناسوتی مسیح واقع گشته نه جزء لاهوتیش.

Дувум - ёқӯбён : гуфтаанд ки калима ба сӯрати хӯну гӯшти даромадаи сӯрати Масеҳро ёфтааст ки ҳам ӯ худост . Ва муроди оя ӣ шарифа ӣ « лақади кФролзини қолўои ани аллоҳи ҳўи алмсиҳи бен Марям » ҳам эшонаст .

دوم - یعقوبیان: گفته اند که کلمه به صورت خون و گوشت درآمده صورت مسیح را یافته است که هم او خداست. و مراد آیه ی شریفه ی «لقد کفرالذین قالوا ان الله هو المسیح بن مریم » هم ایشان است.

Сеюм - нстўрён : ки гуфтаанд олами лоҳут бар илми носути чунон ки офтоб бар булӯрии тобад , тофтаасту қатлу сулби Масеҳ бар ҷузъи носутӣ ӯ воқеъ шуда на ҷузъи лоҳутяш . Ва муродашон аз носут ҷасадаст ва аз лоҳути рӯҳ .

سوم - نسطوریان: که گفته اند عالم لاهوت بر علم ناسوت چنان که آفتاب بر بلوری تابد، تافته است و قتل و صلب مسیح بر جزء ناسوتی او واقع شده نه جزء لاهوتیش. و مرادشان از ناسوت جسد است و از لاهوت روح.

Боязид бастомӣ гуфт : тамомии асбоби днёўӣ ҷамъ кардам , ба ресмони қаноаташон бар бастам ва дар каффа ӣ манҷаниқи сидқи ниҳодаму ҳамаро ба баҳр яъс фикандам ва ромиш ёфтам .

بایزید بسطامی گفت: تمامی اسباب دنیاوی جمع کردم، به ریسمان قناعتشان بر بستم و در کفه ی منجنیق صدق نهادم و همه را به بحر یأس فکندم و رامش یافتم.

Басо ки ҳасани халқу карам ба сабаби авориз ва пешомадҳо ба бдхўӣӣ ва бешармӣ бадал шавад . Чунон ки он пешомадҳо , нармиро хушунату осонгириро сахтӣу кушодагиро абусӣ кунад . Ин авориз ва пешомадҳоро аз рӯй истиқрор ме тавон дар ҳафт чиз хулоса кард :

بسا که حسن خلق و کرم به سبب عوارض و پیشامدها به بدخوئی و بی شرمی بدل شود. چنان که آن پیشامدها، نرمی را خشونت و آسان گیری را سختی و گشادگی را عبوسی کند. این عوارض و پیشامدها را از روی استقرار می توان در هفت چیز خلاصه کرد:

Аввал - ҳкмрўоӣӣ ки дар ахлоқу рафтори одамии дигаргунӣ фароҳам овараду вайро ба ?хитои пӯшидаи водорад ва ин ё аз пастӣ буд ё аз кӯтоҳи назарӣ .

اول - حکمروائی که در اخلاق و رفتار آدمی دگرگونی فراهم آورد و وی را به خطای پوشیده وادارد و این یا از پستی بود یا از کوتاه نظری.

Дувум - маъзулӣ аз мақом .

دوم - معزولی از مقام.

Сеюм - тавонгарӣ ки фурӯмояро туғён диҳаду роҳашро зиён бортар кунад .

سوم - توانگری که فرومایه را طغیان دهد و راهش را زیان بارتر کند.

Шоирӣ дар ин маънӣ гуяд : вонгрии халқу хўӣии паст аз ту ошкорои сохт ки пештари зери пӯшиши фақри мастур буд .

شاعری در این معنی گوید: وانگری خلق و خوئی پست از تو آشکارا ساخت که پیشتر زیر پوشش فقر مستور بود.

Чаҳорум - туҳидастӣ ки шахсро гоҳи ҷиҳати гурез аз хорӣ саркашӣ диҳад ё бар тавонгарӣ аз даст шудаи фусӯс хораш кунад .

چهارم - تهیدستی که شخص را گاه جهت گریز از خواری سرکشی دهد یا بر توانگری از دست شده فسوس خوارش کند.

Аз ҳамин рӯаст ки соҳиби шариъат ки дуруд бар ӯ бодо фармуд : наздикаст ки фақр ба куфри анҷомад . Порае аз туҳидастон аммо , туҳидастиро ба орзӯмандӣ таъдил кунанд . Шоирӣ сурӯдааст :

از همین روست که صاحب شریعت که درود بر او بادا فرمود: نزدیک است که فقر به کفر انجامد. پاره ای از تهیدستان اما، تهیدستی را به آرزومندی تعدیل کنند. شاعری سروده است:

Ҳангомӣ ки орзўӣӣ кардаам , шабро шодмон бгзронидаҳам , ореи орзӯмандии сармоя муфлисонаст .

هنگامی که آرزوئی کرده ام، شب را شادمان بگذرانیده ام، آری آرزومندی سرمایه مفلسان است.

Панҷум - ғамоне ки хирадро мабҳут кунаду дилро машғӯли чунон ки на тавон сабраш буд на ёроии таҳаммулаш . Адибӣ гуфт : ғами биморӣии анбошта дар дилӣ андӯҳгинаст .

پنجم - غمانی که خرد را مبهوت کند و دل را مشغول چنان که نه توان صبرش بود نه یارای تحملش. ادیبی گفت: غم بیمارئی انباشته در دلی اندوهگین است.

Шашум - беморӣ ки чунон ки ҷисм бо он дигаргун шавад , табъро низ дигаргунӣ диҳад . Ва аз ин рӯи халқу хуй бо он ба эътидол намонаду таҳаммули хеш аз даст диҳад .

ششم - بیماری که چنان که جسم با آن دگرگون شود، طبع را نیز دگرگونی دهد. و از این رو خلق و خوی با آن به اعتدال نماند و تحمل خویش از دست دهد.

Ҳафтум - боло рафтани бсолу фаро расӣдани перӣ . Ки дар ин сӯрат низ ҳамчунон ки ҷисми одамӣ аз таҳаммули борҳои сангинӣ ки май барад , нотавон ҳаме гардад , табъи вай низ аз таҳаммули номеҳрбониҳоу дарди носозгориҳо дарме монад .

هفتم - بالا رفتن بسال و فرا رسیدن پیری. که در این صورت نیز همچنان که جسم آدمی از تحمل بارهای سنگینی که می برد، ناتوان همی گردد، طبع وی نیز از تحمل نامهربانی ها و درد ناسازگاری ها درمی ماند.

Яке аз балиғон , номае шево ба Мансур Халифа навишт ва дар он аз бадии ҳоли хешу фузӯнии нонхўорону даст тангяш нолид .

یکی از بلیغان، نامه ای شیوا به منصور خلیفه نوشت و در آن از بدی حال خویش و فزونی نانخواران و دست تنگیش نالید.

Мансур дар посух навишт : балоғат ва тавонгарӣ агар як ҷо ҷамъ шавад , саркашии орад . Амиралмӯъминин , аз он ҷо ки туро саркаш нахоҳад , яке аз он дуро баҳри ту кофӣ ҳаме донад .

منصور در پاسخ نوشت: بلاغت و توانگری اگر یک جا جمع شود، سرکشی آرد. امیرالمومنین، از آن جا که ترا سرکش نخواهد، یکی از آن دو را بهر تو کافی همی داند.

Ҳангомӣ ки Искандари сарзамини Форсро бигирифт , Арастӯро навишт ки тамомии мардумони шарқу ғарби фармонбардор хеш кардам .

هنگامی که اسکندر سرزمین فارس را بگرفت، ارسطو را نوشت که تمامی مردمان شرق و غرب فرمانبردار خویش کردم.

Тарсам аз онаст ки пас аз ман аммо қасди сарзамин ман кунанду қавми манро аизо раво доранд . Аз ин рӯ бар он шудам ки тамоми фарзандони боқии монда ӣ подшоҳони бқтли расонам ва эшонро ба падарони хеш мулҳақ дорам томрдмро сармоя эй аз ин раҳгузар намонад ки бар ӯ гирд шаванд .

ترسم از آن است که پس از من اما قصد سرزمین من کنند و قوم من را ایذا روا دارند. از این رو بر آن شدم که تمام فرزندان باقی مانده ی پادشاهان بقتل رسانم و ایشان را به پدران خویش ملحق دارم تامردم را سرمایه ای از این رهگذر نماند که بر او گرد شوند.

Арастӯ дар посух навишт : агар шоҳзодагонро бикашӣ , кори мамлакат ба даст фурӯмоягон уфтад ва эшон агар ҳукӯмат ёбанд , саркашӣ кунанду ситам раво доранд .

ارسطو در پاسخ نوشت: اگر شاهزادگان را بکشی، کار مملکت به دست فرومایگان افتد و ایشان اگر حکومت یابند، سرکشی کنند و ستم روا دارند.

Назарам онаст ки ҳар як аз шоҳзодагонро ҳукӯмати ноҳия эй бахше то ҳар як дар муқобили дайгарии истад ва ба якдигар машғӯл шаванд ва фароғат наёбанд . Искандар , сарзаминҳои мафтӯҳи бад-ӣни сабаби байни саркардагони тавоиф бахш кард .

نظرم آن است که هر یک از شاهزادگان را حکومت ناحیه ای بخشی تا هر یک در مقابل دیگری ایستد و به یکدیگر مشغول شوند و فراغت نیابند. اسکندر، سرزمین های مفتوح بدین سبب بین سرکردگان طوایف بخش کرد.

Посухгӯи рост ки ҳангоми посух ҳар савол , танҳо дунболи маслиҳати пурсишгар буду чизе ки вайро муносиб тараст . Ва низ ин ки вайро ба корӣ рҳнмоӣӣ кунад ки растгории вай дар он буд .

پاسخگو راست که هنگام پاسخ هر سؤال، تنها دنبال مصلحت پرسشگر بود و چیزی که وی را مناسب تر است. و نیز این که وی را به کاری رهنمائی کند که رستگاری وی در آن بود.

Ва гоҳ ки матлӯби вай ба ҳолаш муносиб набӯд , вайро ба равишии муносибу шевае дар хури посух мухолиф диҳад чунон ки табъи вай ба ҷунбиши дароварду гӯши вай ба худ машғӯл дорад .

و گاه که مطلوب وی به حالش مناسب نبود، وی را به روشی مناسب و شیوه ای در خور پاسخ مخالف دهد چنان که طبع وی به جنبش درآورد و گوش وی به خود مشغول دارد.

Чунон ки агар касе ки вайро савдо ғолибаст аз табиб хоҳад ки иҷозат диҳад панир хӯрд , вайро гуяд ки оби панири хур . ё агар касе ки сафрояш ғолибаст , майл асал кунад , гуядаш бо андакии сирка тановул кунад .

چنان که اگر کسی که وی را سودا غالب است از طبیب خواهد که اجازت دهد پنیر خورد، وی را گوید که آب پنیر خور. یا اگر کسی که صفرایش غالب است، میل عسل کند، گویدش با اندکی سرکه تناول کند.

Аъробӣӣ ба парда ӣ каъбаи дроўихтаҳ буд ки : худовандо , гуруҳе ки бо забонашон ба ту имон овараданд то хӯнашон маҳфӯз монад , ончӣ хостанд , ба даст овараданд . Ва мо аммо бо длҳомон ба ту имон овардаем ки моро аз азоби хеши паноҳи диҳӣ , пас моро низ ба орзӯямон бирасон .

اعرابئی به پرده ی کعبه درآویخته بود که: خداوندا، گروهی که با زبانشان به تو ایمان آوردند تا خونشان محفوظ ماند، آنچه خواستند، به دست آوردند. و ما اما با دلهامان به تو ایمان آورده ایم که ما را از عذاب خویش پناه دهی، پس ما را نیز به آرزویمان برسان.

Зоҳидӣ гуфт : агар ба рӯзи растохези байни биҳишту дӯзах мухайярам кунанд , аз шарми духул ба фирдавс , дӯзахро бгзинм . Ин сухан ба гӯш ҷунайд расед , бигуфт : бандаро куҷо ихтиёр расад ?

زاهدی گفت: اگر به روز رستاخیز بین بهشت و دوزخ مخیرم کنند، از شرم دخول به فردوس، دوزخ را بگزینم. این سخن به گوش جنید رسید، بگفت: بنده را کجا اختیار رسد؟

Ҳакимӣ гуфт : мол аз он рӯ мол гӯйанд ки мардумонро аз тоъати худованди ъзу ҷл ба дигари сӯ майл диҳад .

حکیمی گفت: مال از آن رو مال گویند که مردمان را از طاعت خداوند عز و جل به دیگر سو میل دهد.

Муъовияи мардиро пурсед : раҳбари қавм ту кист ? гуфт : ман . Гуфт : агар ту чунон будӣ , гуфтани нёрстӣ .

معاویه مردی را پرسید: رهبر قوم تو کیست؟ گفت: من. گفت: اگر تو چنان بودی، گفتن نیارستی.

Мардумон ба назд Муъовия аз язиди фарзандаш - ки лаънати худо бар ӯ бод - ҳангомӣ ки баҳраши байъати ситонда буд , сухан гуфтанд . АҳнФи он миёни сокит буд . Муъовия гуфт : эй Абубаҳр , сухан бигӯ . Гуфт : агар рост гӯям аз ту бимнокам . Ва агар дурӯғ гӯям аз худованди бимнокам .

مردمان به نزد معاویه از یزید فرزندش - که لعنت خدا بر او باد - هنگامی که بهرش بیعت ستانده بود، سخن گفتند. احنف آن میان ساکت بود. معاویه گفت: ای ابوبحر، سخن بگو. گفت: اگر راست گویم از تو بیمناکم. و اگر دروغ گویم از خداوند بیمناکم.

Воъизии Халифаеро гуфт : агар туро аз нӯшидани об манъ кунанду сахти ташнаи гардӣ , ҷуръае об ба чанд харидорӣ ? гуфт : ба ним малики хеш .

واعظی خلیفه ای را گفت: اگر ترا از نوشیدن آب منع کنند و سخت تشنه گردی، جرعه ای آب به چند خریداری؟ گفت: به نیم ملک خویش.

Гуфт : агар бўл кардан натавонӣ , тавонистан онро ба чанд харидорӣ ? гуфт ба ним дигари маликам . Гуфт : пас ҳукӯматӣ ки ба баҳоии ҷуръаи обӣу бўлии арзад , мФрибдт .

گفت: اگر بول کردن نتوانی، توانستن آن را به چند خریداری؟ گفت به نیم دیگر ملکم. گفت: پس حکومتی که به بهای جرعه آبی و بولی ارزد، مفریبدت.

Аз суханони бузургон : дунё ба ту чизеи надиҳад ки масрурат созад , бал аз он диҳад ки бФрибдт . Яҳёи бен маоз гуфт : дунёи бода ӣ шитонҳост . Ҳар кас аз он нӯшад , замонӣ бахуд ояд ки пушаймону нокому зиёни дидаи байни мурдагон буд .

از سخنان بزرگان: دنیا به تو چیزی ندهد که مسرورت سازد، بل از آن دهد که بفریبدت. یحیی بن معاذ گفت: دنیا باده ی شیطانهاست. هر کس از آن نوشد، زمانی بخود آید که پشیمان و ناکام و زیان دیده بین مردگان بود.

Ҳангомӣ ки ҳорӯни алрашед , дар роҳи сафари ҳаҷ , ба Кӯфа расед , мардумон барои дидани вай ки бар ҳўдҷӣ баланд нишаста буд , берун шуданд .

هنگامی که هارون الرشید، در راه سفر حج، به کوفه رسید، مردمان برای دیدن وی که بر هودجی بلند نشسته بود، بیرون شدند.

Буҳлул аз он миён фарёд зад : ҳорӯн ! Халифа пурсед : кист ки бомо густохӣ ҳаме кунад ? гуфтанд : буҳлуласт . Ҳорӯни парда ӣ ҳўдҷ ба иксў зад .

بهلول از آن میان فریاد زد: هارون! خلیفه پرسید: کیست که باما گستاخی همی کند؟ گفتند: بهلول است. هارون پرده ی هودج به یکسو زد.

Буҳлул гуфт : эй Амиралмӯъминин . Ба аснод , моро аз қдомаҳи бен Абдуллоҳи омирӣ ривоят кардаанд ки гуфт : расӯли худо ( с )ро дидам ки Ромӣ ҷмраҳ мекарду вайро ҳошия Эй набӯд ки касеро бизананд ва баронанд ва давр кунанд . Аз ин рӯ , фурӯтании ту дар ин сафари нектар аз такаббурат буд .

بهلول گفت: ای امیرالمومنین. به اسناد، ما را از قدامه بن عبدالله عامری روایت کرده اند که گفت: رسول خدا(ص) را دیدم که رمی جمره می کرد و وی را حاشیه ای نبود که کسی را بزنند و برانند و دور کنند. از این رو، فروتنی تو در این سفر نیک تر از تکبرت بود.

Ҳорӯн чунон гирист ки оби дидааш бар замини рехт ва гуфт : эй буҳлул , ҳамчунин баргӯӣ . Гуфт : он мард ки худовандаши молу ҷамол ва қудрат диҳаду ваии он мол инфоқ кунад ва он ҷамолро ба иффат нигоҳ дорад , ва дар он қудрат дод варзад , дар девони худовандии номаши ҷузъи Аброр навишта ояд .

هارون چنان گریست که آب دیده اش بر زمین ریخت و گفت: ای بهلول، همچنین برگوی. گفت: آن مرد که خداوندش مال و جمال و قدرت دهد و وی آن مال انفاق کند و آن جمال را به عفت نگاه دارد، و در آن قدرت داد ورزد، در دیوان خداوندی نامش جزء ابرار نوشته آید.

Рашид гуфт : некӯ гуфтӣ . Ва фармон дод вайро ҷоиза Эй диҳанд . Буҳлул гуфт : маро бидон ниёзӣ нест . Онро бидон каси даҳ ки аз ӯ ситондае .

رشید گفت: نیکو گفتی. و فرمان داد وی را جایزه ای دهند. بهلول گفت: مرا بدان نیازی نیست. آن را بدان کس ده که از او ستانده ای.

Ҳорӯн гуфт : пас барояти муқарарии бунаам ки карт рост дорад ? буҳлул ба осмон нигоҳ кард ва гуфт : эй Амиралмӯъминин , ман вето ҳар ду нонхўор худовандем . Маҳоласт ки туро ба ёди орад ва маро наёрад .

هارون گفت: پس برایت مقرری بنهم که کارت راست دارد؟ بهلول به آسمان نگاه کرد و گفت: ای امیرالمومنین، من وتو هر دو نانخوار خداوندیم. محال است که ترا به یاد آرد و مرا نیارد.

Ривоят шудааст ки аъробӣиро диданд ки ҳалқа ӣ дар каъба бигрифта ва гуяд : банда ӣ ту бар даргоҳи ту истодааст , рӯзгораш бигузашта , гуноҳонаши монда , шҳўотши бигусаста , ва пайомадҳои он шаҳавоти боқии монда . Аз ӯ хушнӯди шӯ ё афваш кун . Чаҳ гоҳ шавад ки сарварӣ бе он ки аз бардааш розӣ буд , вайро афв кунад .

روایت شده است که اعرابئی را دیدند که حلقه ی در کعبه بگرفته و گوید: بنده ی تو بر درگاه تو ایستاده است، روزگارش بگذشته، گناهانش مانده، شهواتش بگسسته، و پیامدهای آن شهوات باقی مانده. از او خشنود شو یا عفوش کن. چه گاه شود که سروری بی آن که از برده اش راضی بود، وی را عفو کند.

Дар китоби иршоди алқосди илои аснии алмқосд омадааст : дар ҳурмати ҷодӯгарии ҷой суханӣ нест . Аммо сухан бар сари ҳурмати муҷаррад илм ҷодӯаст . Зоҳир онаст ки мубоҳаст .

در کتاب ارشاد القاصد الی اسنی المقاصد آمده است: در حرمت جادوگری جای سخنی نیست. اما سخن بر سر حرمت مجرد علم جادوست. ظاهر آن است که مباح است.

Порае аммо баронанд ки муҷарради он илмро донистани воҷиб кФоӣӣаст . Чаҳ мумкинаст ҷодӯгарӣ ба иддаоӣ набувват бархезад . Ва равост ки дар уммат касе буд ки кори вай ошкоро созад .

پاره ای اما برآنند که مجرد آن علم را دانستن واجب کفائی است. چه ممکن است جادوگری به ادعای نبوت برخیزد. و رواست که در امت کسی بود که کار وی آشکارا سازد.

Низ медонем ки дар кори ҷодӯгарӣ умӯрӣаст ки одамиёнро ҳаме кашад ва бидон рӯи ҷодӯгари шоиста ӣ қисос шавад .

نیز می دانیم که در کار جادوگری اموری است که آدمیان را همی کشد و بدان رو جادوگر شایسته ی قصاص شود.

Мӯсо - ки бар паёмбар ӯ ва ӯ дуруди бодо - гуфт : сафарро мазаммат макунед , чаҳ ман ба сафари чизҳоӣӣ ҳосил кардам ки ҳеҷ каси онро ҳосил накардааст . Муроди он ҳазрати он буд ки худованд , вайро дар сафар ба паёмбарӣ мабъус фармуду шарафи ҳмсхнӣ хеш дод .

موسی - که بر پیامبر او و او درود بادا - گفت: سفر را مذمت مکنید، چه من به سفر چیزهائی حاصل کردم که هیچ کس آن را حاصل نکرده است. مراد آن حضرت آن بود که خداوند، وی را در سفر به پیامبری مبعوث فرمود و شرف همسخنی خویش داد.

Дар ҳадисаст : мардӣ ки қадар хеш донад , ҳалок нагардад .

در حدیث است: مردی که قدر خویش داند، هلاک نگردد.

Ҳакимӣ гуфт : касе ки айбҳои наоне мардумон дунбол кунад , аз меҳрбонии эшон маҳрӯм монад .

حکیمی گفت: کسی که عیب های نهانی مردمان دنبال کند، از مهربانی ایشان محروم ماند.

Аз суханони бузургон : аз бисёре сухани парҳез чаҳ уюби пӯшида ӣ ту ошкоро созаду душмании хуфта ӣ ту назд ин ва он бедор созад . Касе ки дар сухан ифрот кунад , лғзд ва касе ки мардонро хори шимурд , хор гардад .

از سخنان بزرگان: از بسیاری سخن پرهیز چه عیوب پوشیده ی تو آشکارا سازد و دشمنی خفته ی تو نزد این و آن بیدار سازد. کسی که در سخن افراط کند، لغزد و کسی که مردان را خوار شمرد، خوار گردد.

- хрдмрдро аз кам сухании вай метавон дарёфту фазли вайро аз бешии таҳаммулаш .

- خردمرد را از کم سخنی وی می توان دریافت و فضل وی را از بیشی تحملش.

Он гоҳ ки ҳорӯни алрашеди ҷаъфари бармакиро бурдор бикрад . Фармон дод то чанде ҳамчунонаш ба дор бигузоранд . Ва аз он рӯ ки мардумонаши шабона фурӯд наёваранд , касонеро ба посдоряш гумошт . То ин ки бишунид рӯзӣ , касе , хитоб ба ҷасад бурдор ваии шеъри зерро хонд ,у ногузир фармон дод фурӯдаш овараданд :

آن گاه که هارون الرشید جعفر برمکی را بردار بکرد. فرمان داد تا چندی همچنانش به دار بگذارند. و از آن رو که مردمانش شبانه فرود نیاورند، کسانی را به پاسداریش گماشت. تا این که بشنید روزی، کسی، خطاب به جسد بردار وی شعر زیر را خواند، و ناگزیر فرمان داد فرودش آوردند:

Инак ҷаъфараст ки бар чӯба ӣ дор , вазиши бодҳои пурғубори зибоӣиҳояшро зоили сохта , савганд ба худо ки агар бими сухан чинон набӯдӣу чашмоне ки ба ҷосӯсии баҳри Халифа наме хобад , гирди чӯбаи дорати тавоф ҳаме гирдем ва ҳамчунон ки мардумони ЊАЉАРУЛАСВАДро бӯсанд ,у дасти кашанд , бар чӯбаи дорати бӯса ҳаме задем .

اینک جعفر است که بر چوبه ی دار، وزش بادهای پرغبار زیبائی هایش را زایل ساخته، سوگند به خدا که اگر بیم سخن چینان نبودی و چشمانی که به جاسوسی بهر خلیفه نمی خوابد، گرد چوبه دارت طواف همی گردیم و همچنان که مردمان حجرالاسود را بوسند، و دست کشند، بر چوبه دارت بوسه همی زدیم.

Келинӣ аз эмоми содиқ ( ъ ) ривоят кард ки фармуд : то он замон ки ба дунёи парҳез пеша накунед , ширинии ҷуръа ӣ имонатон ҳаромаст .

کلینی از امام صادق(ع) روایت کرد که فرمود: تا آن زمان که به دنیا پرهیز پیشه نکنید، شیرینی جرعه ی ایمانتان حرام است.

Ҳам ӯ аз паёмбар ( с ) нақл кардааст . То замонӣ ки мард ба хӯриши днёӣӣ беаътноӣӣ накунад , ширинии имонро дрнёбд .

هم او از پیامبر(ص) نقل کرده است. تا زمانی که مرد به خورش دنیائی بی اعتنائی نکند، شیرینی ایمان را درنیابد.

Дар тафсири Найшобӯрӣ , пиромни оя ӣ : « ёоиҳои алонсони моғрки брбки алкрим ? » аз қавли муаллифи китоб омадааст ки : дар оғози ҷавонӣ , чунон хуфта Эй дидам ки қиёмати фаро расидааст .

در تفسیر نیشابوری، پیرامن آیه ی: «یاایها الانسان ماغرک بربک الکریم؟» از قول مؤلف کتاب آمده است که: در آغاز جوانی، چونان خفته ای دیدم که قیامت فرا رسیده است.

Ҳамон замон бар дилами гузашт ки агар худованди таъолии марои пурсад ки : « ё аиҳоолонсони моғрки брбки алкрим ? » посух чаҳ гӯям ? сипас худованд дар ҳамон рؤё илҳомам кард ки гӯям : худовандо карами ту мағрурами сохт , баъдҳо ҳамин маъниро дар тафсирӣ дидам .

همان زمان بر دلم گذشت که اگر خداوند تعالی مرا پرسد که: «یا ایهاالانسان ماغرک بربک الکریم؟» پاسخ چه گویم؟ سپس خداوند در همان رؤیا الهامم کرد که گویم: خداوندا کرم تو مغرورم ساخت، بعدها همین معنی را در تفسیری دیدم.

Шайхи Табарсӣ дар тафсираши баноми маҷмаъи албён , пас аз нақли қавли Абубакри вроқ дар ин бора ки агар прсндт ки : моғрки брбки алкрим , боистӣ гўӣӣ : марои карами ту мағрури сохт , гуяд : худованд аз ин рӯи сифати Каримро дар ин ҷои мазкӯр фармӯдаасту дигари авсофро ҷонишини он насохта ки , посухи ҳангоми пурсиши талқин мухотаб шавад .

شیخ طبرسی در تفسیرش بنام مجمع البیان، پس از نقل قول ابوبکر وراق در این باره که اگر پرسندت که: ماغرک بربک الکریم، بایستی گوئی: مرا کرم تو مغرور ساخت، گوید: خداوند از این رو صفت کریم را در این جا مذکور فرموده است و دیگر اوصاف را جانشین آن نساخته که، پاسخ هنگام پرسش تلقین مخاطب شود.

Ошкораст ки муроди фозили муҳаққиқи низоми аддӣн , аз « тафсирӣ » ки ишора кард , ҳамин тафсираст . Чаҳ тафсири ахир , пеш аз замони вай тасниф гаштааст . Ва ӯ чунон ки аҳл татаббуъ огоҳанд , аз ин тафсир бисёреро нақл кардааст . Ва худо беҳтар донад .

آشکار است که مراد فاضل محقق نظام الدین، از «تفسیری » که اشاره کرد، همین تفسیر است. چه تفسیر اخیر، پیش از زمان وی تصنیف گشته است. و او چنان که اهل تتبع آگاهند، از این تفسیر بسیاری را نقل کرده است. و خدا بهتر داند.

Аз китоби тҳсину сифоти алъорФин : ибн масъӯд гуфт , расӯли худо ки биравӣу табораши дуруд бодо фармуд : замонӣ расад ки дайни одамиро дар ихтиёраш наниҳанд магари он ки чун рӯбоҳу бачагонаш аз кӯҳӣ ба дигари кӯҳ ва аз лонае ба дигар лона бигурезад .

از کتاب تحصین و صفات العارفین: ابن مسعود گفت، رسول خدا که بروی و تبارش درود بادا فرمود: زمانی رسد که دین آدمی را در اختیارش ننهند مگر آن که چون روباه و بچگانش از کوهی به دیگر کوه و از لانه ای به دیگر لانه بگریزد.

Пурседанд : кӣ чунин шавад ? . Фармуд : замонӣ ки рӯзиро ҷуз ба маъсият худовандӣ натавон бадаст оварад , он гоҳ беҳамсарӣ ривоҷ ёбад .

پرسیدند: کی چنین شود؟. فرمود: زمانی که روزی را جز به معصیت خداوندی نتوان بدست آورد، آن گاه بی همسری رواج یابد.

Гуфтанд : эй паёмбари худо , магари ту худ моро ба зношўӣӣ фармон надодае ? гуфт : балӣ аммо дар он рӯзгор , ҳалоки одамӣ ба дасти падар ва модарашаст ва агар набошад , ба дасти ҳамсару кӯдакаш ва агар ҳамсару кӯдакии вайро набӯд , ҳалокаш ба дасти хуишон ва ҳамсоягон ӯст .

گفتند: ای پیامبر خدا، مگر تو خود ما را به زناشوئی فرمان نداده ای؟ گفت: بلی اما در آن روزگار، هلاک آدمی به دست پدر و مادرش است و اگر نباشد، به دست همسر و کودکش و اگر همسر و کودکی وی را نبود، هلاکش به دست خویشان و همسایگان اوست.

Гуфтанд : чигунае паёмбари худо ? гуфт : вайро бртнгии маишат сарзаниш кунанд ва ба корҳоӣӣ ки туонашро надорад он қадр таклиф кунанд ки ба ҳалокат андар уфтад .

گفتند: چگونه ای پیامبر خدا؟ گفت: وی را برتنگی معیشت سرزنش کنند و به کارهائی که توانش را ندارد آنقدر تکلیف کنند که به هلاکت اندر افتد.

Орифӣ гуфт : худованди таъолии ганҷинаҳои ҳиммати хешро дар дастраси орзӯмандонаш ниҳодааст . Аммо калиди он ганҷинаҳо сидқи нияти хостор онаст .

عارفی گفت: خداوند تعالی گنجینه های همت خویش را در دسترس آرزومندانش نهاده است. اما کلید آن گنجینه ها صدق نیت خواستار آن است.

Ибн дарид ба хати хеш дар дафтараш навиштааст : ганҷинаҳои он кас ки хзоӣнш дар дастрас орзӯмандонасту калиди онро сиҳҳати хости эшон ниҳодааст , маро кофӣаст .

ابن درید به خط خویش در دفترش نوشته است: گنجینه های آن کس که خزائنش در دسترس آرزومندان است و کلید آن را صحت خواست ایشان نهاده است، مرا کافی است.

Ҳакимӣ гуфт : касе ки ба пасттарин чиз розӣ шавад , аз дунё розӣ гардад . Касе ки хусуматиро раҳо кунад , бар он афсӯс нахурд .

حکیمی گفت: کسی که به پست ترین چیز راضی شود، از دنیا راضی گردد. کسی که خصومتی را رها کند، بر آن افسوس نخورد.

Бар тӯли замони дӯстӣ такя макун ва ҳар замон ки шавад , аҳди дӯстӣ нав кун . Чаро ки дӯстии тӯлонӣ агар нав нагардад . Куҳнагӣ ва жандагӣ гирад . Хирадманди худкомаро ройзанӣ накунад . Иззати ҳам нишинӣ дар кам гўӣӣасту зуди бархестан . Оби рӯро баҳоӣ нест .

بر طول زمان دوستی تکیه مکن و هر زمان که شود، عهد دوستی نو کن. چرا که دوستی طولانی اگر نو نگردد. کهنگی و ژندگی گیرد. خردمند خودکامه را رایزنی نکند. عزت هم نشینی در کم گوئی است و زود برخاستن. آب رو را بهائی نیست.