Гоҳ шавад ки нодонии сухани соҳибдилонро дар муболиғау таъкид ният башнавад ва донад ки амал бидӯни ниятро ҳосилӣ нест - чунон ки сарвар одамиён фармуд : анмои алоъмоли болнёту неаи алмўмни хайри ман амала ва он нодони пиндорад ки агар Маслан ҳангоми тасбеҳ ё тадрис гуяд бқсди қурбати тасбеҳу тадрис ҳаме кунам , ва ин вожаҳо дар зеҳнаш ҳузур ёбад , кофӣаст .

گاه شود که نادانی سخن صاحبدلان را در مبالغه و تاکید نیت بشنود و داند که عمل بدون نیت را حاصلی نیست - چنان که سرور آدمیان فرمود: انما الاعمال بالنیات و نیه المومن خیر من عمله و آن نادان پندارد که اگر مثلا هنگام تسبیح یا تدریس گوید بقصد قربت تسبیح و تدریس همی کنم، و این واژه ها در ذهنش حضور یابد، کافی است.

Дар сӯратӣ ки кори вай ба ҳаракати даровардани забонӣ ё ҳадиси нафасӣ ё андешае ё интиқол аз хотирӣ ба дигар хотираст ва ин ҳама ният набӯд .

در صورتی که کار وی به حرکت درآوردن زبانی یا حدیث نفسی یا اندیشه ای یا انتقال از خاطری به دیگر خاطر است و این همه نیت نبود.

Чаҳ нияти барангехтаи гаштани дилу инъитофу майлу тавваҷуҳи он ба амалӣаст ки аз он зуд ё дайри ҳадафиро мурод дорад . Ва он ангихтгӣу инъитоф агар ҳосил набӯд , ихтироъу иктисобаш ба муҷарради ирода ӣ мтхил нашавад .

چه نیت برانگیخته گشتن دل و انعطاف و میل و توجه آن به عملی است که از آن زود یا دیر هدفی را مراد دارد. و آن انگیختگی و انعطاف اگر حاصل نبود، اختراع و اکتسابش به مجرد اراده ی متخیل نشود.

Ва чунон гуфторӣ бидӯни чунин авсофӣ чунон гуфта ӣ писарӣ монад ки бигӯед : гуруснааму майл ғизо дорам . Ва бар он бошад ки бо ин гуфтор , ҳолати гуруснагӣ дар вай ҳосил ояд .

و چنان گفتاری بدون چنین اوصافی چونان گفته ی پسری ماند که بگوید: گرسنه ام و میل غذا دارم. و بر آن باشد که با این گفتار، حالت گرسنگی در وی حاصل آید.

ё ба гуфта ӣ фориғ дилӣ монад ки гуяд фалонро ошиқаму вайро дӯст ҳаме дораму бузург ҳаме донам . Дар ҳақиқати ҳеҷ роҳӣ барои тавваҷуҳу майли дил ба чизеи ҷуз аз тариқи иктисоби асбобаш вуҷӯд надорад .

یا به گفته ی فارغ دلی ماند که گوید فلان را عاشقم و وی را دوست همی دارم و بزرگ همی دانم. در حقیقت هیچ راهی برای توجه و میل دل به چیزی جز از طریق اکتساب اسبابش وجود ندارد.

Ва нафас ба ҳақиқати замонии баҳр корӣ ангехта мешаваду майли он ҳаме кунад ки аз он роҳи ғаразии муносибу мулоими хешро - ба ҳасби эътиқоди худ - посух гуяд .

و نفس به حقیقت زمانی بهر کاری انگیخته می شود و میل آن همی کند که از آن راه غرضی مناسب و ملایم خویش را - به حسب اعتقاد خود - پاسخ گوید.

Аз ин рӯи он гоҳ ки шаҳвати никоҳ ғолиб шаваду нафаси муштоқ он гардад . Натавон гуфт ки омезиш ба қасди тавлид мисласт . Бал дар он сӯрати омезиши ҷуз ба нияти қазоӣ шаҳват набӯд .

از این رو آن گاه که شهوت نکاح غالب شود و نفس مشتاق آن گردد. نتوان گفت که آمیزش به قصد تولید مثل است. بل در آن صورت آمیزش جز به نیت قضای شهوت نبود.

Ҳатто агар фоил низ бзбон гуяд ки амал ба суннат ҳаме кунам ва ба қасди қурбати ирода ӣ тавлид мисл дорам . Ва ин вожаҳо дар хотири ваии ҳозир низ гардад .

حتی اگر فاعل نیز بزبان گوید که عمل به سنت همی کنم و به قصد قربت اراده ی تولید مثل دارم. و این واژه ها در خاطر وی حاضر نیز گردد.

намеафзоем ки аз ҳамин ҷои рози фармӯда ӣ паёмбар ( с ) ошкор мешавад ки фармуд : неаи алмўмни хайри ман амала . Оқилро ишоратӣ кофӣаст пас бингару худованди тавфиқро қарин ҳаме кунад .

می افزایم که از همین جا راز فرموده ی پیامبر(ص) آشکار می شود که فرمود: نیه المومن خیر من عمله. عاقل را اشارتی کافی است پس بنگر و خداوند توفیق را قرین همی کند.

Ҳакимӣ гуфт : осонтарин кори оғоз душманӣасту сахттарин кори поён бахшӣдан бидон . Ҳар гоҳ ҳамнишин ту , аз касе назд ту ба бадӣ ёд кунад , бидон ки ту Дуюмин он каси хоҳӣ буд .

حکیمی گفت: آسان ترین کار آغاز دشمنی است و سخت ترین کار پایان بخشیدن بدان. هر گاه همنشین تو، از کسی نزد تو به بدی یاد کند، بدان که تو دومین آن کس خواهی بود.

Аз касе ки туро беш аз мартабаи ?ути болои барад , барҳазар бош . Ҳар гоҳи вакили хешро манӯни гаштӣ , забони даракашу брончаҳ дар даст ӯ дории васиқаи гир . Ҳам нишинии он кас ки даъвӣ сарварӣ накунад ва дар хур сарварӣ бошад , гиромитарин ҳамнишиниҳост .

از کسی که ترا بیش از مرتبه ات بالا برد، برحذر باش. هر گاه وکیل خویش را مظنون گشتی، زبان درکش و برآنچه در دست او داری وثیقه گیر. هم نشینی آن کس که دعوی سروری نکند و در خور سروری باشد، گرامی ترین همنشینی هاست.

Муҳамади бен ?маккей гуфт : . . . Ва ҳам нишинии он кас ки даъвӣ сарварӣ кунад ва дар хур сарварӣ набошад , бадтарӣни ҳамнишиниҳост . Тарки мудорои гӯшае аз ҷунунаст .

محمد بن مکی گفت: . . . و هم نشینی آن کس که دعوی سروری کند و در خور سروری نباشد، بدترین همنشینی هاست. ترک مدارا گوشه ای از جنون است.

Он касро ки пеш аз он ки турои шиносад , дар ҳақат кӯтоҳӣ кунад , сарзаниш макун . Он ки гуфторашро напазиранд , савгандашро бовар макун . Касеро ки бисёр савганд хӯрд , тасдиқ макун .

آن کس را که پیش از آن که ترا شناسد، در حقت کوتاهی کند، سرزنش مکن. آن که گفتارش را نپذیرند، سوگندش را باور مکن. کسی را که بسیار سوگند خورد، تصدیق مکن.

Ҷафои наздикони дарди овартар аз зарб бегонагонаст . Меҳрбонии ришва ӣ касеаст ки ришва аш набӯд . Бар мард бахшандае ки туҳидаст шавад , ҳеҷ чизи гаронтар аз сарзаниш касе нест ки пешат мадҳаш мегуфта ва ё ваии бадв некӣ мекардааст .

جفای نزدیکان درد آورتر از ضرب بیگانگان است. مهربانی رشوه ی کسی است که رشوه اش نبود. بر مرد بخشنده ای که تهیدست شود، هیچ چیز گران تر از سرزنش کسی نیست که پیشت مدحش می گفته و یا وی بدو نیکی می کرده است.

Хорӣ онаст ки моли ғайрро ки тасарруфаши ҳамроҳи хатар буд , хоҳад . Касе ки бо душман мудоро кунад , дӯстон аз ӯ тарсанд . Касе ки байни ду касро барҳам занад , ҳалокаши бадасти яке аз он дӯст .

خواری آن است که مال غیر را که تصرفش همراه خطر بود، خواهد. کسی که با دشمن مدارا کند، دوستان از او ترسند. کسی که بین دو کس را برهم زند، هلاکش بدست یکی از آن دوست.

Мусӣбату ниёзи ҳаргоҳи даст ба даст ҳам диҳад , гусастагӣ нагирад . Сухани чин , суханро аз даҳони ту берун кашад , ришва ӣ пинҳонӣ , ҷодӯгарӣаст .

مصیبت و نیاز هرگاه دست به دست هم دهد، گسستگی نگیرد. سخن چین، سخن را از دهان تو بیرون کشد، رشوه ی پنهانی، جادوگری است.

Касе ки бо фурӯтар аз худ ситезад , ҳайбати худ коҳад , касе ки бо зибардасти худ ситезад , мағлуб шавад ва он кас ки бо ҳамагии худ ситезад , пушаймон шавад .

کسی که با فروتر از خود ستیزد، هیبت خود کاهد، کسی که با زبردست خود ستیزد، مغلوب شود و آن کس که با همگی خود ستیزد، پشیمان شود.

Мардии мأмўнро Нидо дод ки : эй Абдуллоҳ , эй Абдуллоҳ . Мأмўн хашмнок шуд ва гуфт : маро бо исмами ҳамеи хуоне ? мард гуфт : мо худовандро низ ба исмаш ҳаме хонем . Мأмўн сокит шуд , виро афв кард ва анъом бахшед .

مردی مأمون را ندا داد که: ای عبدالله، ای عبدالله. مأمون خشمناک شد و گفت: مرا با اسمم همی خوانی؟ مرد گفت: ما خداوند را نیز به اسمش همی خوانیم. مأمون ساکت شد، ویرا عفو کرد و انعام بخشید.

Муҳаққиқи гиромии Сайиди шариф дар шарҳи мўоқФи пиромн илм гуяд : ҷФру ҷомеъаи номи ду китоб аз алӣ - ки худояш гиромӣ дорад -аст ва он бузургвор дар он ду китоб , ҳаводиси дунёро то инқирози олам ба равиши дониши ҳуруф брнўштаҳаст .

محقق گرامی سید شریف در شرح مواقف پیرامن علم گوید: جفر و جامعه نام دو کتاب از علی - که خدایش گرامی دارد - است و آن بزرگوار در آن دو کتاب، حوادث دنیا را تا انقراض عالم به روش دانش حروف برنوشته است.

Ва фарзандони номвари ваии он ду китобро мешинохтанд ва бар мабнои онҳо ҳукм ҳаме карданд . Ва дар нома ӣ қабули вилояти аҳдии алии бен Мӯсои алрзо ( ъ ) ба мأмўн навиштааст .

و فرزندان نامور وی آن دو کتاب را می شناختند و بر مبنای آنها حکم همی کردند. و در نامه ی قبول ولایت عهدی علی بن موسی الرضا(ع) به مأمون نوشته است.

Ту он ҳуқуқ аз мо бишнохтӣ ки падаронат нашнохтанд . Ва ман вилояти аҳдии туро пазируфтам ҳар чанд ҷФру ҷомеъаи нишон ҳаме диҳанд ки фарҷомӣ надорад .

تو آن حقوق از ما بشناختی که پدرانت نشناختند. و من ولایت عهدی تو را پذیرفتم هر چند جفر و جامعه نشان همی دهند که فرجامی ندارد.

Бузургони аҳли мағрибро низ аз илми ҳуруфи насибӣ буд ки онро ба аҳли байти нисбат ҳаме доданд . Ва ман ба шом шеърӣ дидам ки дар он ба рамз , ба подшоҳони Миср ишорат гашта буд ва шунидам ки он низ аз он ду китоб мустахраҷаст .

بزرگان اهل مغرب را نیز از علم حروف نصیبی بود که آن را به اهل بیت نسبت همی دادند. و من به شام شعری دیدم که در آن به رمز، به پادشاهان مصر اشارت گشته بود و شنیدم که آن نیز از آن دو کتاب مستخرج است.

Аз гуфтори бузургон : мубталои гаштан ба маҷнӯнии тамом , осонтар аз нима маҷнӯнаст . Душмании доно , кам зиёнтар аз дӯстӣ нодонаст .

از گفتار بزرگان: مبتلا گشتن به مجنونی تمام، آسان تر از نیمه مجنون است. دشمنی دانا، کم زیان تر از دوستی نادان است.

Ҳакимиро гуфтанд : чаҳ кас аз дигарон бдҳолтар буд ? гуфт : он кас ки домана ӣ орзӯи васеъу ҳиммати баланд аммо тўоноӣӣ андакаст .

حکیمی را گفتند: چه کس از دیگران بدحال تر بود؟ گفت: آن کس که دامنه ی آرزو وسیع و همت بلند اما توانائی اندک است.

Абӯ ҳозм гуфт : мо наме хоҳеми пеш аз тавба бимирем ва то замонӣ ки намирем низ тавба накунем .

ابو حازم گفت: ما نمی خواهیم پیش از توبه بمیریم و تا زمانی که نمیریم نیز توبه نکنیم.

Зоҳидии мардиро дид ки бар дар султонӣ истодааст ва бар пишониши ҷои саҷдае ҳувайдоаст . Гуфт : дарҳамӣ бар пешонии дорӣ ва ин ҷои истодае ? зоҳидии дигар ки бишунид , гуфт : эй фалон , ин нақш ба ҷой хеш нест .

زاهدی مردی را دید که بر در سلطانی ایستاده است و بر پیشانیش جای سجده ای هویدا است. گفت: درهمی بر پیشانی داری و این جا ایستاده ای؟ زاهدی دیگر که بشنید، گفت: ای فلان، این نقش به جای خویش نیست.

Тавротро панҷ сафараст : сафари аввали оғози хилқату таърихро аз замони одам то Юсуф ( ъ ) дар худ дорад . Сафари дувуми вижа ӣ бхдмт гирифтан банӣ Исроил аз сӯй Мисрёнасту зуҳӯри Мӯсо ( ъ ) то ҳалоки фиръавну пишўоӣии ҳорӯну фурӯд омадан даҳ фармону шунидани каломи худо аз сӯии он мардум .

تورات را پنج سفر است: سفر اول آغاز خلقت و تاریخ را از زمان آدم تا یوسف(ع) در خود دارد. سفر دوم ویژه ی بخدمت گرفتن بنی اسرائیل از سوی مصریان است و ظهور موسی(ع) تا هلاک فرعون و پیشوائی هارون و فرود آمدن ده فرمان و شنیدن کلام خدا از سوی آن مردم.

Сафари сеюм вижа ӣ омӯзиши маросим қурбонӣаст . Дар сафари чаҳоруми шумори ақвому тақсими замини байни эшону аҳволи расӯлоне ки Мӯсо ( ъ ) ба шом фиристод ва низ хабари ману селоӣ омадааст . Дар сафари панҷум низ аҳкому вафоти ҳорӯну ҷонишинии Юшаъ ( ъ ) омадааст .

سفر سوم ویژه ی آموزش مراسم قربانی است. در سفر چهارم شمار اقوام و تقسیم زمین بین ایشان و احوال رسولانی که موسی(ع) به شام فرستاد و نیز خبر من و سلوی آمده است. در سفر پنجم نیز احکام و وفات هارون و جانشینی یوشع(ع) آمده است.

Раббониҳоу қроӣон аз байни яҳудёни набуввати дигари пайғамбарони ғайр аз Мӯсо ( ъ )у ҳорӯну Юшаъро бовар доранду нӯздаҳи китоб аз эшон нақл карда ва бидон панҷ сафари таврот афзӯдаанду китоби эшон бо он зиёдат ба чаҳор бахшаст :

ربانی ها و قرائان از بین یهودیان نبوت دیگر پیغمبران غیر از موسی(ع) و هارون و یوشع را باور دارند و نوزده کتاب از ایشان نقل کرده و بدان پنج سفر تورات افزوده اند و کتاب ایشان با آن زیادت به چهار بخش است:

Бахши аввал : тавротаст чунон ки гуфтем . Бахши дувуми чаҳор сафараст ки онро аввал гӯйанду оғозаш аз Юшаъаст ( ъ ) пиромни завол « ман »у ҷанги ваии бодигари сарзаминҳоу фатҳи онҳоу тақсими онҳо ба қуръа . Дувумаши мавсӯм ба сафар ҳуккомаст ки дар он ихборӣ аз қазоат банӣ Исроиласт .

بخش اول: تورات است چنان که گفتیم. بخش دوم چهار سفر است که آن را اول گویند و آغازش از یوشع است (ع) پیرامن زوال «من » و جنگ وی بادیگر سرزمینها و فتح آنها و تقسیم آن ها به قرعه. دومش موسوم به سفر حکام است که در آن اخباری از قضات بنی اسرائیل است.

Сеюмаш ба смўӣилу набувват ӯу подшоҳии толуту кушта шудани ҷолўти бадасти Довӯд ихтисос дорад . Чаҳорумаши сафар подшоҳонаст ки ахбори салтанати Довӯду сулаймону ҷузи онҳоро дар бар дораду ҳамосаи ҳоӣӣ чанд ва омадани бахти алнсру вайронии байти алмуқаддас .

سومش به سموئیل و نبوت او و پادشاهی طالوت و کشته شدن جالوت بدست داود اختصاص دارد. چهارمش سفر پادشاهان است که اخبار سلطنت داود و سلیمان و جز آن ها را در بر دارد و حماسه هائی چند و آمدن بخت النصر و ویرانی بیت المقدس.

Бахши сеюмро ки ахири номанд ва худ чаҳор сафараст : аввалаш аз он шъёст ва дар он сарзаниш банӣ Исроилу бим додан ба ҳаводиси ояндау мужда ба бурдборон омадааст .

بخش سوم را که اخیر نامند و خود چهار سفر است: اولش از آن شعیاست و در آن سرزنش بنی اسرائیل و بیم دادن به حوادث آینده و مژده به بردباران آمده است.

Дувумаш аз он армё ( ъ ) сет ки дар он харобии байти алмуқаддасу фурӯди мардумон ба Миср омадааст . Сеюмаш аз он ҳзқёласт ки дар он аҳкоми табиату афлоки брмз ва низ аз ахбори иأҷўҷу мأҷўҷ омадааст .

دومش از آن ارمیا(ع) ست که در آن خرابی بیت المقدس و فرود مردمان به مصر آمده است. سومش از آن حزقیال است که در آن احکام طبیعت و افلاک برمز و نیز از اخبار یأجوج و مأجوج آمده است.

Ва чаҳоруми қисматаш ки худ дувоздаҳ сафараст иборатаст аз : бим додан бар зилзилаҳоу малаху ҷузи онҳоу ишоратӣ ба мавъӯду растохезу паёмбарии Юнус ( ъ )у балъи ваии бавасила ӣ моҳӣу тавба ӣ ӯу паёмбарии закариё ( ъ )у бишорат овардани Хизр ( ъ ) .

و چهارم قسمتش که خود دوازده سفر است عبارت است از: بیم دادن بر زلزله ها و ملخ و جز آن ها و اشارتی به موعود و رستاخیز و پیامبری یونس(ع) و بلع وی بوسیله ی ماهی و توبه ی او و پیامبری زکریا(ع) و بشارت آوردن خضر(ع).

Бахши чаҳорум аз он китоб ки худ ёздаҳ сафараст . Ба таърихи насаби асботу ҷузи онҳо ихтисос дорад . Дувумаши яксад ва панҷоҳ мзмор Довӯдаст ки ҳамагии ин мзомири дуо ва дархостаст .

بخش چهارم از آن کتاب که خود یازده سفر است. به تاریخ نسب اسباط و جز آن ها اختصاص دارد. دومش یکصد و پنجاه مزمار داود است که همگی این مزامیر دعا و درخواست است.

Сеюмаш достон Айюбаст ки машҳун аз мубоҳисот каломӣаст . Ва чаҳорумаши осори ҳукмии сулаймон ( ъ ) панҷуми он хабари аҳбор яҳудаст . Ва шашуми он сурӯдаҳои ибрии сулаймон ( ъ ) дар мухотабати нафас ва ақласт .

سومش داستان ایوب است که مشحون از مباحثات کلامی است. و چهارمش آثار حکمی سلیمان (ع) پنجم آن خبر احبار یهود است. و ششم آن سروده های عبری سلیمان(ع) در مخاطبت نفس و عقل است.

Ҳафтумаши ҷомеъи ҳикмати сулаймон ( ъ ) номида мешавад ки муштамил бар тҳриз ба лаззоти ақлии боқӣу таҳқири лзоӣзи фонии ҷисмонӣу бузургдошти худованд ва бим ӯст .

هفتمش جامع حکمت سلیمان(ع) نامیده میشود که مشتمل بر تحریض به لذات عقلی باقی و تحقیر لذائذ فانی جسمانی و بزرگداشت خداوند و بیم اوست.

Ҳаштумаши нудба ӣ армё ( ъ ) номида мешавад ки худ шомили панҷ мақолатаст ба ҳуруфи мӯъҷами ҳовии нудба бар байти алмуқаддас .

هشتمش ندبه ی ارمیا(ع) نامیده می شود که خود شامل پنج مقالت است به حروف معجم حاوی ندبه بر بیت المقدس.

Нуҳумаш дарбора ӣ подшоҳӣ Ардашерасту даҳумаш аз он донёласт шомил бар тафсири хобу чигунагии баъс ва нашӯр .

نهمش درباره ی پادشاهی اردشیر است و دهمش از آن دانیال است شامل بر تفسیر خواب و چگونگی بعث و نشور.

Ёздаҳумин аз он азиз ( ъ )аст ки шомили авсофи бозгашти қавм банӣ Исроил аз Бобул ба байти алмуқаддасу банноӣ онаст .

یازدهمین از آن عزیز(ع) است که شامل اوصاف بازگشت قوم بنی اسرائیل از بابل به بیت المقدس و بنای آن است.

Ҳол агар ошиқ хоҳад ки аз варои ҳиҷоби ғайби миннатҳои ҷамолро дарёбад ва худ ба кӯтоҳи дастии худ бар фаҳми канаи ҷалол шоир гардад , дили вай дар ин дам ангехта ӣ талаб гардаду дртпд ва ин ҳолатро қарини амри ғоиб шавқ гӯйанд .

حال اگر عاشق خواهد که از ورای حجاب غیب منتهای جمال را دریابد و خود به کوتاه دستی خود بر فهم کنه جلال شاعر گردد، دل وی در این دم انگیخته ی طلب گردد و درتپد و این حالت را قرین امر غایب شوق گویند.

Ҳол агар ошиқро сарвари қурб даст диҳад ва низ шодмонӣ аз ҳузурӣ ки дар натиҷа ӣ кашф ӯро даст додааст ,у назаргоҳаш танҳо бар дидори ҷамоли ҳозири макшуфи мқсўр буд ва бидонча дасташ аз он кӯтоҳаст илтифот накунад , дил аз ончӣ мулоҳиза кардааст , сахт шодмон гардад ва он шодмониро инс гӯйанд .

حال اگر عاشق را سرور قرب دست دهد و نیز شادمانی از حضوری که در نتیجه ی کشف او را دست داده است، و نظرگاهش تنها بر دیدار جمال حاضر مکشوف مقصور بود و بدانچه دستش از آن کوتاه است التفات نکند، دل از آنچه ملاحظه کرده است، سخت شادمان گردد و آن شادمانی را انس گویند.

Ҳол агар дида ӣ ошиқ бар сифоти ъзу истиғно ва бе илтифотии мқсўр буд ва низ бар хатари имкони заволу баъд , дил аз ин доноӣӣ бадарад ояд ва он ҳолро хавф гӯйанд ва ин ҳолати худ тобеъи он мулоҳизотаст .

حال اگر دیده ی عاشق بر صفات عز و استغنا و بی التفاتی مقصور بود و نیز بر خطر امکان زوال و بعد، دل از این دانائی بدرد آید و آن حال را خوف گویند و این حالت خود تابع آن ملاحظات است.

Дар наҳҷи албалоға омадааст ки алии бен абитолб ( ъ ) ба касе ки дар маҳзараш истиғфор кард , гуфт : модарат ба азоят нишинад , оё доне ки маънӣ истиғфор чист ?

در نهج البلاغه آمده است که علی بن ابیطالب(ع) به کسی که در محضرش استغفار کرد، گفت: مادرت به عزایت نشیند، آیا دانی که معنی استغفار چیست؟

Истиғфорро мартаба ӣ алӣинаст ва бар шаш маънии воқеъ ҳаме гардад : аввали он пушаймонӣаст бар бигузаштау дувум : тасмим бар ин ки одамӣ бигузашта боз наёвард .

استغفار را مرتبه ی علیین است و بر شش معنی واقع همی گردد: اول آن پشیمانی است بر بگذشته و دوم: تصمیم بر این که آدمی بگذشته باز نیاورد.

Сеюм : он ки ҳуқуқи мардуми бадишон вопас диҳад то фориғ ва бепай омад ба ҳазрат борӣ шавад . Чаҳорум : он ки ҳақ ҳар таклифиро ки пеш аз он табоҳи сохта , ба ҷои ораду бигузорад .

سوم: آن که حقوق مردم بدیشان واپس دهد تا فارغ و بی پی آمد به حضرت باری شود. چهارم: آن که حق هر تکلیفی را که پیش از آن تباه ساخته، به جای آرد و بگذارد.

Панҷум : он ки гӯштӣ ки аз ҳаром бар тан дорад , бо андӯҳи чунон об кунад ки пӯсташ бар устихони часбад то дубораи байнашони гӯшт нав ояд .

پنجم: آن که گوشتی که از حرام بر تن دارد، با اندوه چنان آب کند که پوستش بر استخوان چسبد تا دوباره بینشان گوشت نو آید.

Ва шашум : он ки ҷисми хешро чунон ки ширинӣ гуноҳ чашондааст , маза ӣ дард тоъат чашонд . Дар он сӯрат тавон гуфт : астағфируллоҳ . . . .

و ششم: آن که جسم خویش را چنان که شیرینی گناه چشانده است، مزه ی درد طاعت چشاند. در آن صورت توان گفت: استغفرالله . . . .

Абдуллоҳи бен мубораки роҳибиро гуфт : иди шумо кадомин рӯзаст ? гуфт : рӯзӣ ки дар он маъсият худовандӣ накунем , иди мост .

عبدالله بن مبارک راهبی را گفت: عید شما کدامین روز است؟ گفت: روزی که در آن معصیت خداوندی نکنیم، عید ماست.

Зоҳидӣ ба рӯзи ид бо зоҳирии жанда берун омад . Гуфтандаш ки чунин рӯзи идӣ бо чунин ҳолеи беруни ое дар ҳоле ки мардумони бад-ӣни рӯзи ҷома ӣ нав пӯшанд ? гуфт : ҳеҷ чиз ба андоза ӣ тоъати худовандии баҳри ваии зинат ба ҳисоб наёяд .

زاهدی به روز عید با ظاهری ژنده بیرون آمد. گفتندش که چنین روز عیدی با چنین حالی بیرون آیی در حالی که مردمان بدین روز جامه ی نو پوشند؟ گفت: هیچ چیز به اندازه ی طاعت خداوندی بهر وی زینت به حساب نیاید.

Бузургӣ гуфт : умед , дӯстӣ мӯнисаст . Агар фарҷомяш низ набӯд , турои саргарм бдоштаҳаст .

بزرگی گفت: امید، دوستی مونس است. اگر فرجامیش نیز نبود، ترا سرگرم بداشته است.

Дар яке аз кутуби осмонӣ омадааст : эй одамизода , агар тамомии дунёи туро буд . Туро беш аз рӯзӣ аз он насиб набӯд . Ҳол агар ман қӯти ту аз он даҳуму ҳисобашро бар ғайри ту нуҳум , ба ту некӣ кардаам ё на ?

در یکی از کتب آسمانی آمده است: ای آدمیزاده، اگر تمامی دنیا ترا بود. ترا بیش از روزی از آن نصیب نبود. حال اگر من قوت تو از آن دهم و حسابش را بر غیر تو نهم، به تو نیکی کرده ام یا نه؟

Дар тафсирии пиромни оя ӣ : « анаи кони ллоء ва абин ғФўро » омадааст ки аўоб касеаст ки пас аз тавбаи бор дигар гуноҳ кунаду баъди тавбаи орад .

در تفسیری پیرامن آیه ی: «انه کان للاء و ابین غفورا» آمده است که اواب کسی است که پس از توبه بار دگر گناه کند و بعد توبه آرد.

Ибн масъӯд гуфт : биҳиштро ҳашт дараст ки ҳамагии боз ва баста шавад ало дар тавба ки фириштае бар он истодааст ки ҳаргиз баста нашавад .

ابن مسعود گفت: بهشت را هشت در است که همگی باز و بسته شود الا در توبه که فرشته ای بر آن ایستاده است که هرگز بسته نشود.

Сафёни бен ъиинаҳ гуфт : иброҳӣми бен адҳам дар кӯҳҳои шом дидам . Гуфтамаш : иброҳӣм , хуросонро чаро тарк гуфтае ? гуфт аз он рӯ ки зиндагӣ танҳо дар ин ҷо гуворост ки дайн хеш бурдорам ва аз кӯҳии бадӣгари кӯҳ бо он бигурезам .

سفیان بن عیینه گفت: ابراهیم بن ادهم در کوه های شام دیدم. گفتمش: ابراهیم، خراسان را چرا ترک گفته ای؟ گفت از آن رو که زندگی تنها در این جا گواراست که دین خویش بردارم و از کوهی بدیگر کوه با آن بگریزم.