Халифае аз кӯдакии одати хок хӯрдан дошт . Рӯзӣ ба табиб хеш гуфт : чаҳ чизе аз хок хӯрдан монеъ шавад ? гуфт : ирода ӣ мардон . Гуфт : рост гуфтӣ ва аз он пас дигар чунон накард .

خلیفه ای از کودکی عادت خاک خوردن داشت. روزی به طبیب خویش گفت: چه چیزی از خاک خوردن مانع شود؟ گفت: اراده ی مردان. گفت: راست گفتی و از آن پس دیگر چنان نکرد.

Ҷолинусро пурседанд роҷеъ ба блғм чаҳ гўӣӣ ? гуфт : раҳравӣаст ки ҳар дараш ки барбандӣ дарӣ дигар баҳри худ кушояд .

جالینوس را پرسیدند راجع به بلغم چه گوئی؟ گفت: رهروی است که هر درش که بربندی دری دگر بهر خود گشاید.

Пурседанд : савдо чист ? гуфт : чун заминаст ки агар ҷунбад , ҳар чаҳ баронаст низ ҷунбад .

پرسیدند: سودا چیست؟ گفت: چون زمین است که اگر جنبد، هر چه برآن است نیز جنبد.

Пурседанд : сафро чист ? гуфт : сегӣ захми хӯрда дар боғӣаст . Гуфтанд : хӯн чист ? гуфт : банда ӣ одамӣаст ва дар даст туаст . Аммо гоҳ шавад ки бардаи сарвари хешро ба қатли расонад .

پرسیدند: صفرا چیست؟ گفت: سگی زخم خورده در باغی است. گفتند: خون چیست؟ گفت: بنده ی آدمی است و در دست تو است. اما گاه شود که برده سرور خویش را به قتل رساند.

Табибиро пурседанд : фалони чиз лазизаст , чаро аз он нахурӣ ? гуфт : ончӣ дӯст медорам раҳо кардаам то бидонча ба дармон дӯст надорам , ниёзманд нашавам .

طبیبی را پرسیدند: فلان چیز لذیذ است، چرا از آن نخوری؟ گفت: آنچه دوست می دارم رها کرده ام تا بدانچه به درمان دوست ندارم، نیازمند نشوم.

Мардии заминиро фурухт ва бо баҳояши асбии харид . Ҳакимии вайро гуфт : эй фалон , доне чаҳ кардӣ ? чизе ки саргинаш медодӣ , туро ҷӯ медод , бФрўхтӣу чизеи харидӣ ки ҷӯши диҳӣ , саргинат диҳад .

مردی زمینی را فروخت و با بهایش اسبی خرید. حکیمی وی را گفت: ای فلان، دانی چه کردی؟ چیزی که سرگینش می دادی، ترا جو می داد، بفروختی و چیزی خریدی که جوش دهی، سرگینت دهد.

Мардии ҳалвои фурӯширо гуфт ки як ратл ҳалвоем ба насяи даҳ . ҲлўоФрўш гуфт : бичиш , ҳалвоӣ некӣаст . Гуфт : ман ба қазои рамазони соли пеш рӯза дорам .

مردی حلوا فروشی را گفت که یک رطل حلوایم به نسیه ده. حلوافروش گفت: بچش، حلوای نیکی است. گفت: من به قضای رمضان سال پیش روزه دارم.

Ҳалво фуруш гуфт : паноҳ ба худо агар бо чун ту муомила кунам ту қарзи худоро солӣ ба дигари сол ақаб андозӣ , бо ман чаҳ хоҳӣ кард ?

حلوا فروش گفت: پناه به خدا اگر با چون تو معامله کنم تو قرض خدا را سالی به دیگر سال عقب اندازی، با من چه خواهی کرد؟

Суфиён ҳаме гӯйанд ки : ҷинён , арвоҳӣанд ки дар ҷурмии латиф ҷо доранд . Ҷурмӣ ки бештаринаши атш ва ҳавост . Чунон ки дар бадани одамии ғалаба бо об ва хокаст .

صوفیان همی گویند که: جنیان، ارواحی اند که در جرمی لطیف جا دارند. جرمی که بیشترینش اتش و هواست. چنان که در بدن آدمی غلبه با آب و خاک است.

Ҷинён метавонанд ба сувар гӯногӯнӣ даройанд ва ё аз сӯратӣ бадар шаванду бадӣгар сӯрат гирданд . Низ тавонанд корҳоӣӣ кунанд ки аз қудрати одамиён хориҷаст .

جنیان می توانند به صور گوناگونی درآیند و یا از صورتی بدر شوند و بدیگر صورت گردند. نیز توانند کارهائی کنند که از قدرت آدمیان خارج است.

Хӯроки эшон ҳавои омехта ба буи таомаст . Паёмбар ( с ) астнҷо бо устихонро манъи фармӯда ва гуфтааст : ки устихони тӯша ӣ бародарон ҷин шумост .

خوراک ایشان هوای آمیخته به بوی طعام است. پیامبر(ص) استنجا با استخوان را منع فرموده و گفته است: که استخوان توشه ی برادران جن شماست.

Шайхи орифи мҳиии аддӣни арабӣ дар футуҳот гуяд : яке аз мкошФон маро гуфт ки ҷинёнро дидааст ки бар устихонии фурӯд меомадаанд ва онро бӯ мекардаанд ва боз мегаштаанд .

شیخ عارف محیی الدین عربی در فتوحات گوید: یکی از مکاشفان مرا گفت که جنیان را دیده است که بر استخوانی فرود می آمده اند و آن را بو می کرده اند و باز می گشته اند.

Шайхи мақтӯл дар ҳукма алошроқ гуяд : аҳл дар банд аз шаҳрҳои ширвону мардуми миёна ӣ Озарбойҷон бисёр ҷинёнро ҳаме дидаанд . . .

شیخ مقتول در حکمه الاشراق گوید: اهل در بند از شهرهای شروان و مردم میانه ی آذربایجان بسیار جنیان را همی دیده اند . . .

Аз Муътамидӣ шунидам ки вазири алии бен исои арблии соҳиби кашфи алғмаҳи рӯзӣ бо фару шиквау ҳашам ҳаме рафт . Ва мардонаш , касонро аз ҷилавии ваии ҳамеи ронданд .

از معتمدی شنیدم که وزیر علی بن عیسی اربلی صاحب کشف الغمه روزی با فر و شکوه و حشم همی رفت. و مردانش، کسان را از جلوی وی همی راندند.

Занӣ аз дайгарӣ пурсед : ин мард кист ? гуфт : касеаст ки худованди вайро аз хизмати хеш рондааст ва ба хизмати дуртарини махлуқ хеш водоштааст . Вазири он сухан бишуниду зуҳд пеша кард . Ин маъниро ҷомӣ дар сбҳаҳ алоброр овардааст :

زنی از دیگری پرسید: این مرد کیست؟ گفت: کسی است که خداوند وی را از خدمت خویش رانده است و به خدمت دورترین مخلوق خویش واداشته است. وزیر آن سخن بشنید و زهد پیشه کرد. این معنی را جامی در سبحه الابرار آورده است:

Аъробӣии гӯшт ҳаме хӯрд ва се фарзандаш дар атрофаш нишаста буданд , саранҷом аз хӯроки ваии ҷузи устихонӣ кам гӯшт боқӣ намонад .

اعرابئی گوشت همی خورد و سه فرزندش در اطرافش نشسته بودند، سرانجام از خوراک وی جز استخوانی کم گوشت باقی نماند.

Ваии фарзандонро гуфт : ҳар кас ки хӯрданашро нектар васф кунад , аз он ӯ бошад . Аввалӣ гуфт : чунонаш бихӯрам ки касе надонад устихон аз сол пешаст ё имсол . Гуфт нек гуфтӣ .

وی فرزندان را گفت: هر کس که خوردنش را نیک تر وصف کند، از آن او باشد. اولی گفت: چنانش بخورم که کسی نداند استخوان از سال پیش است یا امسال. گفت نیک گفتی.

Дувумӣ гуфт : чунонаш бихӯрам ки заррае дар он боқӣ намонад . Гуфт : нек гуфтӣ . Сеюмӣ аммо гуфт : ман устихони онро хӯриш кунам . Падар гуфт : ту бурдораш .

دومی گفت: چنانش بخورم که ذره ای در آن باقی نماند. گفت: نیک گفتی. سومی اما گفت: من استخوان آن را خورش کنم. پدر گفت: تو بردارش.

Халифаеро гуфтанд : чаро ғуломони хешро наме озорӣ ? гуфт : эшон уманои мо бар мо ҳастанд . Агар бтрсонимшон , чигуна аз эшон эмин бошем ?

خلیفه ای را گفتند: چرا غلامان خویش را نمی آزاری؟ گفت: ایشان امنای ما بر ما هستند. اگر بترسانیمشان، چگونه از ایشان ایمن باشیم؟

Абутамом , сухан ба тъқид ҳаме гуфт . Гуфтандаш чаро чизе наме гўӣӣ ки фаҳм шавад ? гуфт : чаро чизеро гуфта мешавад набояд фаҳм кунем ?

ابوتمام، سخن به تعقید همی گفت. گفتندش چرا چیزی نمی گوئی که فهم شود؟ گفت: چرا چیزی را گفته میشود نباید فهم کنیم؟

Мأмўни итобиро гуфт : мурувват чист ? гуфт : тарки лиззат , дубора пурсед : лиззат чист ? гуфт : тарки мурувват .

مأمون عتابی را گفت: مروت چیست؟ گفت: ترک لذت، دوباره پرسید: لذت چیست؟ گفت: ترک مروت.

Мардиро пурседанд дар ишқи фалони зан то куҷо раседӣ ? гуфт савганд ки моҳро дар хона ӣ ӯ пари нуртар аз моҳ дар хона ӣ дайгарии байнам .

مردی را پرسیدند در عشق فلان زن تا کجا رسیدی؟ گفت سوگند که ماه را در خانه ی او پر نورتر از ماه در خانه ی دیگری بینم.

Вазирӣ гуфт : ҳар гоҳ касе дар маҳзарам бинишаст , бо тавваҷуҳ ба дигаргунии замонау тғиирпзирии айёму дасти бдстни гаштани машоғил , пиндоштам ки ман дар маҳзар ӯ бинишастаам .

وزیری گفت: هر گاه کسی در محضرم بنشست، با توجه به دگرگونی زمانه و تغییرپذیری ایام و دست بدستن گشتن مشاغل، پنداشتم که من در محضر او بنشسته ام.

Модари Искандари чунин дуояш кард : худованди туро саодатӣ диҳад ки хирадмандон ба хизматат хезанд . Ва хурдии турои надиҳад ки съодтмндон ба хизматат гиранд .

مادر اسکندر چنین دعایش کرد: خداوند ترا سعادتی دهد که خردمندان به خدمتت خیزند. و خردی ترا ندهد که سعادتمندان به خدمتت گیرند.

Боязид бастомӣ гуфт : зоҳид он нест ки молик чизе набӯд . Зоҳид онаст ки чизеи молик ӯ набӯд .

بایزید بسطامی گفت: زاهد آن نیست که مالک چیزی نبود. زاهد آن است که چیزی مالک او نبود.

Ибни смок воъиз гуфт : эй фарзанди одам , ту аз замонӣ ки ҳастӣ ёфтае , ба зиндони андарӣ , он гоҳ ки дар пушти падарӣ ё раҳми модарӣ ё гоҳўораҳ эй ё мактабии бзндони андарӣ .

ابن سماک واعظ گفت: ای فرزند آدم، تو از زمانی که هستی یافته ای، به زندان اندری، آن گاه که در پشت پدری یا رحم مادری یا گاهواره ای یا مکتبی بزندان اندری.

Пас аз он низ бзндони кӯшиши баҳри аёли андарӣу баъд низ ба гӯри андар зиндонӣ ҳастӣ . Пас баҳри хеши он хоҳ ки пас аз марг зиндонӣ набошӣ .

پس از آن نیز بزندان کوشش بهر عیال اندری و بعد نیز به گور اندر زندانی هستی. پس بهر خویش آن خواه که پس از مرگ زندانی نباشی.

Арастӯ гуфт : хирадманд бо хирадманди дигар мувофиқат кунад . Ҷоҳил аммо на бо хирадманд мувофиқат кунад ва на бо ҷоҳили дигар . Ҳамчунон ки хати мустақӣм бар хати мустақӣми дигар , мунтабиқ шавад . Аммо хати каҷ бо хати мустақӣм ё хати каҷи дигар мунтабиқ нагардад .

ارسطو گفت: خردمند با خردمند دیگر موافقت کند. جاهل اما نه با خردمند موافقت کند و نه با جاهل دیگر. همچنان که خط مستقیم بر خط مستقیم دیگر، منطبق شود. اما خط کج با خط مستقیم یا خط کج دیگر منطبق نگردد.

Фзилро мешайъ буд . Як бор аз улӯфа ӣ амирзодаҳ эй андакӣ бихӯрад . Фзил аз он пас шери онро нанушед .

فضیل را میشی بود. یک بار از علوفه ی امیرزاده ای اندکی بخورد. فضیل از آن پس شیر آن را ننوشید.

Султони Муҳамад , кас ба назд Халифа , алқодри биллоҳи бФрстоду вайро таҳдид кард ки Бағдодро хароб кунаму хоки он бар пушти филон ба ғазна барам .

سلطان محمد، کس به نزد خلیفه، القادر بالله بفرستاد و وی را تهدید کرد که بغداد را خراب کنم و خاک آن بر پشت فیلان به غزنه برم.

Халифаи номае дар посух фиристод ки бар он навишта буд « ?илам »у ҷузи он чизе дигар нанигошта буд . Маҳмӯди маънӣ он надонисту донишмандонаш низ дар ҳали рамзи мутаҳайири монданд .

خلیفه نامه ای در پاسخ فرستاد که بر آن نوشته بود «الم » و جز آن چیزی دگر ننگاشته بود. محمود معنی آن ندانست و دانشمندانش نیز در حل رمز متحیر ماندند.

Тамомии сӯраҳои қуръонро ки дар оғозаши ҳуруфи а , лу м буд гирд карданду мурод ҳосилашон нашуд . Байни нависандагон аммо ҷавонӣ буд ки бадв аътноӣӣ намекарданд .

تمامی سوره های قرآن را که در آغازش حروف ا، ل و م بود گرد کردند و مراد حاصلشان نشد. بین نویسندگان اما جوانی بود که بدو اعتنائی نمی کردند.

Вай гуфт : агар султон изн диҳад , ин рамз ҳал кунам . Иҷозат дод . Вай гуфт : магари подшоҳи вайро бо эъзоми фил таҳдид накардааст ? гуфт : балӣ .

وی گفت: اگر سلطان اذن دهد، این رمز حل کنم. اجازت داد. وی گفت: مگر پادشاه وی را با اعزام فیل تهدید نکرده است؟ گفت: بلی.

Гуфт : вай бинвиштааст « ?иламтар Киеви феъли рбки босҳоби алФил » султони сухани вайро нек ёфту вайро ба худ наздики сохт ва ҷоиза дод .

گفت: وی بنوشته است «الم تر کیف فعل ربک باصحاب الفیل » سلطان سخن وی را نیک یافت و وی را به خود نزدیک ساخت و جایزه داد.

Аъроби садумини соли таърихро « ҳмор » гӯйанд . Марвони ҳморро низ аз он рӯ ба ҳмор мулаққаб кардаанд ки ба садумини сол дар раъси давлат банӣ Умия буд .

اعراب صدمین سال تاریخ را «حمار» گویند. مروان حمار را نیز از آن رو به حمار ملقب کرده اند که به صدمین سال در رأس دولت بنی امیه بود.

Дар китоби ҷлоءи алорўоҳ мазкӯраст ки : ҳорӯни алрашед аз Мӯсои бен ҷаъфар ( ъ ) пурсед : чигуна гӯйанд ки шумо ба расӯли худои наздиктар аз моӣид ?

در کتاب جلاء الارواح مذکور است که: هارون الرشید از موسی بن جعفر(ع) پرسید: چگونه گویند که شما به رسول خدا نزدیکتر از مائید؟

Фармуд : агар расӯли худо ( с ) бад-ӣн ҷаҳон ояду духтари туро кдхдоӣӣ кунад , ба ӯ даҳяш ? гуфт : субҳони аллоҳ , ман бад-ӣни кор бар арабону аҷмон ифтихор кунам . Фармуд : вале ӯ духтари ман кдхдоӣӣ накунаду маниш низ надаҳум .

فرمود: اگر رسول خدا(ص) بدین جهان آید و دختر ترا کدخدائی کند، به او دهیش؟ گفت: سبحان الله، من بدین کار بر عربان و عجمان افتخار کنم. فرمود: ولی او دختر من کدخدائی نکند و منش نیز ندهم.

Дар ривояти дигар омадааст ки эмоми вайро чунин посух дод ки : оё равост ки расӯли худо ба ҳарами ту даройаду занони ту беҳиҷоб бошанд ? рашид гуфт : на . Фармуд : аммо вай ба ҳарами ман даройаду занони ман чунон бошанд . Рашид гуфт : рост гуфтӣ .

در روایت دیگر آمده است که امام وی را چنین پاسخ داد که: آیا رواست که رسول خدا به حرم تو درآید و زنان تو بی حجاب باشند؟ رشید گفت: نه. فرمود: اما وی به حرم من درآید و زنان من چنان باشند. رشید گفت: راست گفتی.