Ҳасани басариро гуфтанд : намоз наме хуоне ? бозорёни намозашонро бхўонднд . Гуфт : бозорён ҳар гоҳи корашон суд диҳад , намоз ба таъхир андозанд ва ҳар вақти касодӣ ҳосил шавад , дар он таъҷил кунанд .

حسن بصری را گفتند: نماز نمی خوانی؟ بازاریان نمازشان را بخواندند. گفت: بازاریان هر گاه کارشان سود دهد، نماز به تأخیر اندازند و هر وقت کسادی حاصل شود، در آن تعجیل کنند.

Аз амсоли арабӣ ки дарбора ӣ ҳайвонот омадааст :

از امثال عربی که درباره ی حیوانات آمده است:

Мокиёнии кабӯтариро сарзаниш кард ки мокиёни пурзод ва валадаст аммо , кабӯтар ҳар соли ҷузи ду ҷӯҷа наниҳад . Кабӯтар гуфт : ту ба дона ӣ ҷӯҷаи ҳайт наме пардозӣу баҳри онҳо аз роҳи даври хӯрданӣ намеоварӣ .

ماکیانی کبوتری را سرزنش کرد که ماکیان پرزاد و ولد است اما، کبوتر هر سال جز دو جوجه ننهد. کبوتر گفت: تو به دانه ی جوجه هایت نمی پردازی و بهر آن ها از راه دور خوردنی نمی آوری.

Чаҳ ҷӯҷаҳои ту ҳамин ки аз тухм берун шуданд , дона барме чинанд . Агар ту низ чун мо будӣ , биҷои ду ҷӯҷа дар сол , як ҷӯҷа менаҳодӣ .

چه جوجه های تو همین که از تخم بیرون شدند، دانه برمی چینند. اگر تو نیز چون ما بودی، بجای دو جوجه در سال، یک جوجه می نهادی.

. . . Яке дар рӯзгори кӯдакӣ , парҳезгортар аз айёми перӣ буд . Ва худ ин маъниро дар шеърӣ гунҷонед :

. . . یکی در روزگار کودکی، پرهیزگارتر از ایام پیری بود. و خود این معنی را در شعری گنجانید:

Он гоҳ ки кӯдак будам , ҳавои нафасро итоат накардам , аммо замонӣ ки шубону рӯзон перам кард , баракси пайрави ҳўии гаштам . Гўӣӣ ки пери дунё омадааму андаки андак ба кӯдакии боз май гирдам .

آن گاه که کودک بودم، هوای نفس را اطاعت نکردم، اما زمانی که شبان و روزان پیرم کرد، برعکس پیرو هوی گشتم. گوئی که پیر دنیا آمده ام و اندک اندک به کودکی باز می گردم.

Дар мураввиҷи алзҳб омадааст ки : замонӣ аз Абулҳасани алии бен Муҳамади алҳодӣ ( ъ ) назд мутаваккили сухан чинӣ карданд ва гуфтанд : дар манзили хеши силаҳу номаҳо ва чизҳои дайгарӣ аз мардумони шиъа ӣ Қум дораду вайро қасд Фрмонрўоӣӣаст .

در مروج الذهب آمده است که: زمانی از ابوالحسن علی بن محمد الهادی (ع) نزد متوکل سخن چینی کردند و گفتند: در منزل خویش سلاح و نامه ها و چیزهای دیگری از مردمان شیعه ی قم دارد و وی را قصد فرمانروائی است.

Ваии ҷамъӣ аз ғуломони таркро гусел дошт . Эшон шаби ҳангоми ҳуҷуми бурданд аммо дар хона ӣ вай чизе наёфтанду вайро диданд дар утоқӣ танҳосту қуръон ҳаме хонд .

وی جمعی از غلامان ترک را گسیل داشت. ایشان شب هنگام هجوم بردند اما در خانه ی وی چیزی نیافتند و وی را دیدند در اطاقی تنهاست و قرآن همی خواند.

Пашминае бртн дошт , бар санг ва шин нишаста буд , бар сар низ србндӣ пашмина дошт ва ба даргоҳи худованди оётӣ дар биму умед ҳаме хонд . Виро ҳамонгуна ба назд мутаваккили бурданд ки дар маҷлис шурб бинишаста буду ҷоми бода ба даст дошт .

پشمینه ای برتن داشت، بر سنگ و شن نشسته بود، بر سر نیز سربندی پشمینه داشت و به درگاه خداوند آیاتی در بیم و امید همی خواند. ویرا همانگونه به نزد متوکل بردند که در مجلس شرب بنشسته بود و جام باده به دست داشت.

Мутаваккили вайро таъзим бисёр кард ва дар канор хеш бинишонаду ҷоми хеш бадв дод . Эмом гуфт : ба худованди савганди ҳаргизи гӯшти вхўн ман бидон нёмихтааст , аз ин рӯи маро аз он маъзӯри дор .

متوکل وی را تعظیم بسیار کرد و در کنار خویش بنشاند و جام خویش بدو داد. امام گفت: به خداوند سوگند هرگز گوشت وخون من بدان نیامیخته است، از این رو مرا از آن معذور دار.

Мутаваккил чунон кард . Сипас гуфт : маро чизе бархон , эмом таловат кард : « кам тркўои ман ҷиноту ъиўн » . Мутаваккил гуфт : марои шеърӣ бар хон ки таҳсин кунам . Фармуд : ман шеъри чандон ба ёд надорам . Мутаваккил гуфт : ногузир бояд чунин кард . Эмом бархонад :

متوکل چنان کرد. سپس گفت: مرا چیزی برخوان، امام تلاوت کرد: «کم ترکوا من جنات و عیون ». متوکل گفت: مرا شعری بر خوان که تحسین کنم. فرمود: من شعر چندان به یاد ندارم. متوکل گفت: ناگزیر باید چنین کرد. امام برخواند:

Бар қуллаҳои кӯҳ шуданд то эшонро ҳаросат кунад , аммо мардони баронон пирӯзӣ ёфтанду қуллаҳо судашон набахшид . Аз ситеғи кӯҳҳо фурӯд омаданд ва ба ҳуфраҳо мақом карданд , чаҳ бдФрҷоми фурӯдӣ ! пас аз маргашони мнодӣии Нидо дар дод ки , он тоҷҳо ва дастбандҳоу ҳалаҳо чаҳ шуд ? ( то охири ашъор )

بر قله های کوه شدند تا ایشان را حراست کند، اما مردان برآنان پیروزی یافتند و قله ها سودشان نبخشید. از ستیغ کوهها فرود آمدند و به حفره ها مقام کردند، چه بدفرجام فرودی! پس از مرگشان منادئی ندا در داد که، آن تاج ها و دستبندها و حله ها چه شد؟ (تا آخر اشعار)

Тамоми ҳозирон бар эмом бимнок шуданд ки мабодо аз мутаваккил бар ӯ озорӣ расад . Аммо мутаваккили замонӣ сахт бигирист чунон ки маҳосинашро оби дида тар кард . Ҳуззор низ бигиристанд .

تمام حاضران بر امام بیمناک شدند که مبادا از متوکل بر او آزاری رسد. اما متوکل زمانی سخت بگریست چنان که محاسنش را آب دیده تر کرد. حضار نیز بگریستند.

Сипас фармон дод шароб бардоштанд ва сипас пурсед : эй Абулҳасани туро вомӣ ҳаст ? фармуд : балии чаҳор ҳазор динор . Фармон дод онро пардозанд ва ҳам дар он соъат ба такрими вайро ба хона расонанд .

سپس فرمان داد شراب برداشتند و سپس پرسید: ای ابوالحسن ترا وامی هست؟ فرمود: بلی چهار هزار دینار. فرمان داد آن را پردازند و هم در آن ساعت به تکریم وی را به خانه رسانند.

Донишмандӣ гуфт : ба солӣ , ҳаҷ ҳаме гузорадам . Ҳангоми тавофи аъробӣиро дидам ки пӯстӣ бар худ овехта буд ва мегуфт : худовандо ту холиқи манӣ , оё аз ин ки урён ба муноҷоти ту бузургвор оем шарм накунӣ ?

دانشمندی گفت: به سالی، حج همی گذاردم. هنگام طواف اعرابئی را دیدم که پوستی بر خود آویخته بود و میگفت: خداوندا تو خالق منی، آیا از این که عریان به مناجات تو بزرگوار آیم شرم نکنی؟

Донишманд гуфт : соли дигар низ ба ҳаҷ рафтаму вайро дар либосии некӯ бо хадам ва ҳашам дидам . Гуфтамаш ту ҳамон нестӣ ки соли пеши чунон ҳаме хондӣ ? гуфт : балӣ , дар кори карӣмии ҳила ба кор задам , ба кор омад .

دانشمند گفت: سال دیگر نیز به حج رفتم و وی را در لباسی نیکو با خدم و حشم دیدم. گفتمش تو همان نیستی که سال پیش چنان همی خواندی؟ گفت: بلی، در کار کریمی حیله به کار زدم، به کار آمد.

Абӯи ҳрсро ёбўӣии заъиф буд . Вайро пурседанд ки оё пеш омадааст ки ёбўит бар дигари чаҳорпоён пеш уфтад ? гуфт : балӣ , як бор . Бо қофилае будем ва ба раҳгузарӣ танг раседем . Ман дар охир ҳам рафтам . Ва замонӣ ки бозгаштем , пеш аз ҳама будам .

ابو حرث را یابوئی ضعیف بود. وی را پرسیدند که آیا پیش آمده است که یابویت بر دیگر چهارپایان پیش افتد؟ گفت: بلی، یک بار. با قافله ای بودیم و به رهگذری تنگ رسیدیم. من در آخر هم رفتم. و زمانی که بازگشتیم، پیش از همه بودم.

Дар таъбири хоби келинӣ омадааст ки : мардии бензади эмоми содиқ ( ъ ) омад ва гуфт : ба хоб дидам дар бӯстонами дарахт ангурӣаст ки бор харбуза бигрифтааст . Фармуд : зани хеш ҳифз кун то аз ҷузи ту бор барнадорад .

در تعبیر خواب کلینی آمده است که: مردی بنزد امام صادق(ع) آمد و گفت: به خواب دیدم در بوستانم درخت انگوری است که بار خربزه بگرفته است. فرمود: زن خویش حفظ کن تا از جز تو بار برندارد.

Мардӣ дигар бензад эшон омад ва гуфт : ба сафар будам , ба хоб дидам ки ду қуч ба шрмгоҳии ҳамсеруми шох ҳаме зананд , азм кардаам талоқаши даҳум . Чаҳ Фрмоӣӣ ? фармуд : нигоҳаши дор , чаҳ замонӣ ки шунидааст ҳамеи ое , мӯии шрмгоҳии хеш бо миқрози ситурда .

مردی دگر بنزد ایشان آمد و گفت: به سفر بودم، به خواب دیدم که دو قوچ به شرمگاهی همسرم شاخ همی زنند، عزم کرده ام طلاقش دهم. چه فرمائی؟ فرمود: نگاهش دار، چه زمانی که شنیده است همی آیی، موی شرمگاهی خویش با مقراض سترده.

Дар рабиъи алоброр омадааст ки : Иблис гуфт : худовандо , бандагони ту , турои дӯст ҳаме доранду исёнят ҳаме кунанд . Аммо марои душман ҳаме доранд вале итоатам ҳаме кунанд .

در ربیع الابرار آمده است که: ابلیس گفت: خداوندا، بندگان تو، ترا دوست همی دارند و عصیانیت همی کنند. اما مرا دشمن همی دارند ولی اطاعتم همی کنند.

Ҷавобаш омад ки : мо итоати эшон аз туро ба душманишон бо ту бахшидем . Ва ҳар чанд ки бо ҳама ӣ ишқ итоатмон накунанд ,емонишонро пазируфтем .

جوابش آمد که: ما اطاعت ایشان از تو را به دشمنیشان با تو بخشیدیم. و هر چند که با همه ی عشق اطاعتمان نکنند، ایمانشان را پذیرفتیم.

Яҳёи бен холид ғолибан дар хонае кучаку танг ҳаме нишаст , айбаш карданд . Гуфт : ин хона , хирадро беш ҷамъият диҳаду андешаро беш забт бахшад .

یحیی بن خالد غالبا در خانه ای کوچک و تنگ همی نشست، عیبش کردند. گفت: این خانه، خرد را بیش جمعیت دهد و اندیشه را بیش ضبط بخشد.

АбўолФрҷи исфаҳонӣ , алии бен ҳусайн , соҳиби китоби ағонӣ , рӯзӣ бар дар шоҳзодае бо тӯҳфа Эй бирафт . Аммо ҳоҷибаши изни вуруди надод . Ваии сурӯд :

ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، صاحب کتاب اغانی، روزی بر در شاهزاده ای با تحفه ای برفت. اما حاجبش اذن ورود نداد. وی سرود:

Замонӣ дар дар боргоҳатони боистодм ва тӯҳфаем дар остин буд , ҳоҷиб аммо изнами надод . Агар рӯзӣ ки ҳадя тон диҳанд , чунин ҳастед ? рӯзӣ ки бояд ато кунед , чунед ?

زمانی در در بارگاهتان بایستادم و تحفه ایم در آستین بود، حاجب اما اذنم نداد. اگر روزی که هدیه تان دهند، چنین هستید؟ روزی که باید عطا کنید، چونید؟

АбўолФрҷ ба соли сесад ва панҷоҳ ва шаш дар рӯзгори хилофи алмтиъи биллоҳ аз миён рафт . Ваии китоби ағониро дар панҷоҳ сол гирд кардааст .

ابوالفرج به سال سیصد و پنجاه و شش در روزگار خلاف المطیع بالله از میان رفت. وی کتاب اغانی را در پنجاه سال گرد کرده است.

Дар китоби ҷлоءи улқулуб омадааст ки ҳасани бен алии бен абитолб ( ъ ) ҳасани басариро дид ки наздики ЊАЉАРУЛАСВАД , баҳри мардуми сухан ҳаме гуфт : фармуд : эй ҳасан аз марг бар худ хушнӯдӣ ? гуфт : на .

در کتاب جلاء القلوب آمده است که حسن بن علی بن ابیطالب(ع) حسن بصری را دید که نزدیک حجرالاسود، بهر مردم سخن همی گفت: فرمود: ای حسن از مرگ بر خود خشنودی؟ گفت: نه.

Фармуд : аз аъмоли хеши бурузи ҷазо ? гуфт : на ? фармуд : оё ҷузи ин ҷаҳон , ҷоӣӣ барои кори нек ва бад ҳаст ? гуфт : на .

فرمود: از اعمال خویش بروز جزا؟ گفت: نه؟ فرمود: آیا جز این جهان، جائی برای کار نیک و بد هست؟ گفت: نه.

Фармуд : оё баҳри замини паноҳгоҳии ҷузи ин хона ҳаст ? гуфт : на . Фармуд : з чаҳ рӯи мардумро бо сухан аз тавофи бозмеи дорӣ ? ровӣ гуфт : аз он пас ҳасани дигар сухан нагуфт .

فرمود: آیا بهر زمین پناهگاهی جز این خانه هست؟ گفت: نه. فرمود: ز چه رو مردم را با سخن از طواف بازمی داری؟ راوی گفت: از آن پس حسن دیگر سخن نگفت.

Абўҳёни наҳвӣ , мардии донишманд буду китоби ҳоӣии пурфоида тасниф карда буд ки ба охири умр , онҳоро бисӯзанд . Маломаташ карданд .

ابوحیان نحوی، مردی دانشمند بود و کتاب هائی پرفایده تصنیف کرده بود که به آخر عمر، آن ها را بسوزاند. ملامتش کردند.

Гуфт : дониш ё ошкораст ёпнҳон . Дониши пинҳониро кас надидам ки бидон тҳлӣ ёбаду дониши ошкорро надидам ки кас рағбат кунад .

گفت: دانش یا آشکار است یاپنهان. دانش پنهانی را کس ندیدم که بدان تحلی یابد و دانش آشکار را ندیدم که کس رغبت کند.

Аъробӣӣ , модари хеш бо мардӣ дид , модарро бикушт . Вайро гуфтанд : чаро модарро наниҳодӣу мардро накиштӣ ? гуфт : аз он ки дар он сӯрат ҳар рӯз боядам мардиро кишт .

اعرابئی، مادر خویش با مردی دید، مادر را بکشت. وی را گفتند: چرا مادر را ننهادی و مرد را نکشتی؟ گفت: از آن که در آن صورت هر روز بایدم مردی را کشت.

Гуруҳе назд ибни шбрмаҳ бар дарахтоне чанд хурмо , гувоҳӣ доданд . Аз эшон пурсед : теъдодашон чандаст ? гуфтанд : ндонем . Шаҳодат эшон напазируфт .

گروهی نزد ابن شبرمه بر درختانی چند خرما، گواهی دادند. از ایشان پرسید: تعدادشان چند است؟ گفتند: ندانیم. شهادت ایشان نپذیرفت.

Яке аз эшон гуфт : чаҳ замон дар ин масҷиди бгзрондаҳ эй ? гуфт : сӣ сол . Пурсед : масҷидро чанд сутунаст ? ин шбрмаҳ шармсор шуду шаҳодати эшон пазируфт .

یکی از ایشان گفت: چه زمان در این مسجد بگذرانده ای؟ گفت: سی سال. پرسید: مسجد را چند ستون است؟ این شبرمه شرمسار شد و شهادت ایشان پذیرفت.

Марди дигар наздаш шаҳодатӣ бидод ва ӯ напазируфт . Мард гуфт : шунидаам канизакии баҳри ту овоз хондааст ва ту гуфтае : аҳсант .

مرد دیگر نزدش شهادتی بداد و او نپذیرفت. مرد گفت: شنیده ام کنیزکی بهر تو آواز خوانده است و تو گفته ای: احسنت.

Ҳол баргӯ бидонам ҳангомӣ ки оғоз хондан кард чунон гуфтӣ ё дар пойонаш . Гуфт : дар пойонаш . Гуфт : пас сукуташро таҳсин кардае ? ибни шбрмаҳ , шаҳодаташи бпзирФт .

حال برگو بدانم هنگامی که آغاز خواندن کرد چنان گفتی یا در پایانش. گفت: در پایانش. گفت: پس سکوتش را تحسین کرده ای؟ ابن شبرمه، شهادتش بپذیرفت.

Мардии дайгариро пурсед : оё муъминӣ ? гуфт : агар ғаразати ин ояаст ки : « уманои биллоҳ ва мо анзли ълино » балӣ , аммо агар ин ояро муроди дорӣ « анмои алмؤмнўни аллазӣнаи азои зкроллаҳу ҷлти қлўбҳм » нек надонам .

مردی دیگری را پرسید: آیا مومنی؟ گفت: اگر غرضت این آیه است که: «امنا بالله و ما انزل علینا» بلی، اما اگر این آیه را مراد داری «انما المؤمنون الذین اذا ذکرالله و جلت قلوبهم » نیک ندانم.

Мутаваккили Халифаи гунҷишкиро ҳадафи тири ниҳод , ва хато кард . Ибни ҳмдўни вазир вай гуфт : нек кардӣ сарвари ман . Гуфт : марои решханд ҳаме кунӣ , чигуна некӣ кардам ? гуфт : ба гунҷишк некӣ кардӣ .

متوکل خلیفه گنجشکی را هدف تیر نهاد، و خطا کرد. ابن حمدون وزیر وی گفت: نیک کردی سرور من. گفت:مرا ریشخند همی کنی، چگونه نیکی کردم؟ گفت: به گنجشک نیکی کردی.