Абӯи Муҳамади бен яҳё , муаллими Маъмун , гуфт : рӯзии ногузир аз биморӣӣ ки дучораш будам , нишаста намоз хондам . Қазоро Маъмун хтоӣӣ кард . Бархестам то танбеҳаш кунам . Вай гуфт : шихо , худовандро нишаста итоат ҳаме кунӣ аммо бархестаи исёни раво май дорӣ ?

ابو محمد بن یحیی، معلم مامون، گفت: روزی ناگزیر از بیمارئی که دچارش بودم، نشسته نماز خواندم. قضا را مامون خطائی کرد. برخاستم تا تنبیهش کنم. وی گفت: شیخا، خداوند را نشسته اطاعت همی کنی اما برخاسته عصیان روا می داری؟

Порае аз аҳли калом , бо шунидани ин сухан гуфтаанд , ин сухани муносиби ҳадис машҳураст ки : рӯзӣ бирасад ки дар қаъри ҷаҳаннами ҳам шоҳӣ сабз шавад .

پاره ای از اهل کلام، با شنیدن این سخن گفته اند، این سخن مناسب حدیث مشهور است که: روزی برسد که در قعر جهنم هم شاهی سبز شود.

Шайхи мақтӯли Сӯҳравардӣ дар талвеҳот гуяд : инсон то замонӣ ки малака ӣ халъи бадан ҳосилаш нашавад , ҳаким ба ҳисоб наёяд . Ва дар ин маънӣ набояд ба файласуфи намоёни хатокори моддӣ илтифот кард . Чаҳ кори сутургтар аз онаст ки он ҳо гӯйанд .

شیخ مقتول سهروردی در تلویحات گوید: انسان تا زمانی که ملکه ی خلع بدن حاصلش نشود، حکیم به حساب نیاید. و در این معنی نباید به فیلسوف نمایان خطاکار مادی التفات کرد. چه کار سترگ تر از آن است که آن ها گویند.

Соҳиб мФоҳс гуяд : таъбир аз мбдоءи файёз , таъолии шона , ба ваҳдат равост чаҳ дар баргирандатар аз вуҷӯдаст . Порае аз орифон аз он ба нуқта таъбир мекунанду шайх ( ибн ) арабӣ аз он ба ишқ таъбир мекунад . Ва мардумро дар ишқ ба ваии мазоҳибӣ гӯногӯнаст . Худояши хирдҳод ки чаҳ неки сурӯд :

صاحب مفاحص گوید: تعبیر از مبداء فیاض، تعالی شانه، به وحدت رواست چه در برگیرنده تر از وجود است. پاره ای از عارفان از آن به نقطه تعبیر می کنند و شیخ (ابن) عربی از آن به عشق تعبیر می کند. و مردم را در عشق به وی مذاهبی گوناگون است. خدایش خیردهاد که چه نیک سرود:

Ҳасани ту воҳид аммо каломи мо гӯногӯнаст . Ҳар чанд ин ҳам зибоӣии турои ишора ҳаме кунад .

حسن تو واحد اما کلام ما گوناگون است. هر چند این هم زیبائی ترا اشاره همی کند.

Шеър :

شعر:

Аз суханони бузургон : агар сангин дилӣ донад ки сангин диласт , дигари сангин дил набӯд .

از سخنان بزرگان: اگر سنگین دلی داند که سنگین دل است، دیگر سنگین دل نبود.

Дар рабиъи алоброр омадааст : устихони ҷумҷума сиррӣ ёфта шуд ки дандонҳояши ин ҷо ва он ҷои афтода буд . Вазн ҳар як аз дандонҳояш чаҳор ратл буд .

در ربیع الابرار آمده است: استخوان جمجمه سری یافته شد که دندانهایش این جا و آن جا افتاده بود. وزن هر یک از دندان هایش چهار رطل بود.

Ҳоӣк , аъамашро гуфт : ?назарети роҷеъ ба намоз бо иқтидо ба ҳоӣк чист ?

حائک، اعمش را گفت: نظرت راجع به نماز با اقتدا به حائک چیست؟

Гуфт : бевузӯ бокӣ надорад . Гуфт : шаҳодаташро чаҳ мигўӣӣ ? гуфт : ҳамроҳ бо шаҳодати ду адл пазируфтааст .

گفت: بی وضو باکی ندارد. گفت: شهادتش را چه میگوئی؟ گفت: همراه با شهادت دو عدل پذیرفته است.

Аъробӣиро пурседанд ки хӯришро чаҳ май номид ? гуфт : доғ . Гуфтанд агар сард шавад чаҳ гўӣид ? гуфт : муҳлат наме диҳем сард шавад .

اعرابئی را پرسیدند که خورش را چه می نامید؟ گفت: داغ. گفتند اگر سرد شود چه گوئید؟ گفت: مهلت نمی دهیم سرد شود.

Касрии анӯшервон ба додгарӣ бинишаста буд . Мардии кӯтоҳи қад пеш омад ва гуфт : маро ситам кардаанд . Анӯшервон ба вай илтифот накард .

کسری انوشیروان به دادگری بنشسته بود. مردی کوتاه قد پیش آمد و گفت: مرا ستم کرده اند. انوشیروان به وی التفات نکرد.

Бузургмеҳр гуфт : инсофи вай низ бидиҳ . Касрӣ гуфт : ба кӯтоҳи қад касе натавонад ситам кунад . Мард гуфт : худованди кори подшоҳ ислоҳ бидорад , онкас ки ба ман ситам кард , аз ман кӯтоҳ қадтараст .

بزرگمهر گفت: انصاف وی نیز بده. کسری گفت: به کوتاه قد کسی نتواند ستم کند. مرد گفت: خداوند کار پادشاه اصلاح بدارد، آنکس که به من ستم کرد، از من کوتاه قدتر است.

Агар хӯки бори дигар масх шавад , зишттар аз ҷоҳзи натавонад шудан . Рӯзии вай ба шогирдонаш гуфт : ҳеҷ кас ба андозаи зании маро шармсор накард ки рӯзӣ ба назд тлосозии марои барад ва гуфт : « чун ин бисоз ! »

اگر خوک بار دیگر مسخ شود، زشت‌تر از جاحظ نتواند شدن. روزی وی به شاگردانش گفت: هیچ کس به اندازهٔ زنی مرا شرمسار نکرد که روزی به نزد طلاسازی مرا برد و گفت: ‌«چون این بساز‌!‌»

Ман ҳайрони сухан вай мондам . Ҳангомӣ ки вай бирафт , аз тлосози пурсидам « чаҳ май хост ? » гуфт : « аз ман хост ки барояши сӯрати ҷиниро созам » . Гуфтам : « намедонам чигуна бисозам . » рафту туро бо худ оварад .

من حیران‌ِ سخن وی ماندم. هنگامی که وی برفت، از طلاساز پرسیدم ‌«چه می‌خواست؟‌» گفت: ‌«از من خواست که برایش صورت جنی را سازم‌». گفتم: ‌«نمی‌دانم چگونه بسازم.‌» رفت و ترا با خود آورد.

Аъробӣ ӣиро вилоят Яман доданд . Яҳудёнро ҷамъ кард ва гуфт : роҷеъ ба исо ( ъ ) чаҳ гуед ? гуфтанд : вайро ба салиб овехтем ва бикуштем . Гуфт : аз зиндони нрҳиди магари он ки дия аш диҳед .

اعرابی‌یی را ولایت یمن دادند. یهودیان را جمع کرد و گفت: راجع به عیسی(ع) چه گویید؟ گفتند: وی‌را به صلیب آویختیم و بکشتیم. گفت: از زندان نرهید مگر آن‌که دیه‌اش دهید.

Аз латоифи аъроб : аъробӣ ӣӣ ба дайгарӣ гуфт : марои бист дарҳами воми даҳ ва низ як моҳи муҳлат . Гуфт : бист дарҳамро надорам , аммо ба ҷои як моҳи як солати муҳлати даҳум .

از لطایف اعراب: اعرابی‌یی به دیگری گفت: مرا بیست درهم وام ده و نیز یک ماه مهلت. گفت: بیست درهم را ندارم، اما به جای یک ماه یک سالت مهلت دهم.

Асмъӣ ҳикоят кард ки : рӯзӣ ба қабӣлае расидам . Ва порае гӯшт қўрмаҳ бидидам ки ба ресмонӣ кашида буданд . Ба хӯрданашон машғӯл шудам .

اصمعی حکایت کرد که: روزی به قبیله‌ای رسیدم. و پاره‌ای گوشت قورمه بدیدم که به ریسمانی کشیده بودند. به خوردنشان مشغول شدم.

Замонӣ ки аз хӯрданашон фароғат ёфтам , зани соҳиби чодар берун омад вагуфт : ончӣ ба ресмон буд чаҳ шуд ? гуфтам : онҳоро хӯрдам .

زمانی که از خوردنشان فراغت یافتم، زن صاحب چادر بیرون آمد وگفت: آنچه به ریسمان بود چه شد؟ گفتم: آنها را خوردم.

Гуфт : хӯрокӣ набӯд . Ман занӣам ки духтараконро хутана ҳаме кунам . Ва ҳар бор ки касеро хутана кунам , ончиро қатъ кунам бидон ресмони кашам .

گفت: خوراکی نبود. من زنی‌ام که دخترکان را ختنه همی‌کنم. و هر بار که کسی را ختنه کنم، آنچه را قطع کنم بدان ریسمان کشم.

Ҳуҷҷоҷи қатли мардиро азм кард . Мард бигурехт ва махфӣ шуд . Пас аз он , баъд аз рӯзӣ чанд ба назд ваии бозгашт ва гуфт : ( эй амири гарданамро бар зан ) .

حجاج قتل مردی را عزم کرد. مرد بگریخت و مخفی شد. پس از آن، بعد از روزی چند به نزد وی بازگشت و گفت: (ای امیر گردنم را بر زن).

Ҳуҷҷоҷ гуфт : чаҳ шуд ки биёмадӣ ? гуфт : худованди кори амир ислоҳ кунод , ҳар шаб ба руъёи ҳамеи байнам ки ту марои куштае . Аз ин рӯи хостами куштани як бор буд , на беш . Ҳуҷҷоҷи вайро афв кард ва ҷоиза бахшед .

حجاج گفت: چه شد که بیامدی؟ گفت: خداوند کار امیر اصلاح کناد، هر شب به رویا همی‌بینم که تو مرا کشته‌ای. از این رو خواستم کشتن یک بار بوَد، نه بیش. حجاج وی را عفو کرد و جایزه بخشید.

Ъбдолоълии салим , риёкор буд . Рӯзӣ гуфт : мардум мепиндоранд ки ман риёкорам . Дар ҳоле ки дирузи рӯзаи доштаму имрӯз низ рӯза дорам ва ҳануз ба касе нагуфтаам .

عبدالاعلی سلیم، ریاکار بود. روزی گفت: مردم می پندارند که من ریاکارم. در حالی که دیروز روزه داشتم و امروز نیز روزه دارم و هنوز به کسی نگفته ام.

Аъробӣии намози хеш тӯлонӣ кард . Ҳозирон мадҳаш бигуфтанд . Замонӣ ки намоз тамом кард , гуфт : низ рӯза ҳам ҳастам .

اعرابئی نماز خویش طولانی کرد. حاضران مدحش بگفتند. زمانی که نماز تمام کرد، گفت: نیز روزه هم هستم.

Суқротро ҳамеи бурданд то бқтл расонанд , ҳамсараш ба гиря афтод . Суқрот пурседаш : з чаҳ рӯи ҳамегаре ? гуфт : аз он ки туро ба мазлӯмӣ ба қатл расонанд ? гуфт : магар дӯстӣ медоштӣ ман ба золимӣ кушта шавам ?

سقراط را همی بردند تا بقتل رسانند، همسرش به گریه افتاد. سقراط پرسیدش: ز چه رو همی گریی؟ گفت: از آن که ترا به مظلومی به قتل رسانند؟ گفت: مگر دوستی می داشتی من به ظالمی کشته شوم؟

Дар китоби равза аз ҳазрати содиқ ( ъ ) нақл гаштааст : худованд касеро ки дӯсти падари хеш ҳифз кунад , ҳифз ҳаме созад . Низ аз он ҳазрати ривоят шудааст ки : ҳар гоҳ дуо кунӣ , пиндор ки хостаи ?ути брдри сарой ҳозираст .

در کتاب روضه از حضرت صادق(ع) نقل گشته است: خداوند کسی را که دوست پدر خویش حفظ کند، حفظ همی سازد. نیز از آن حضرت روایت شده است که: هر گاه دعا کنی، پندار که خواسته ات بردر سرای حاضر است.

Дар торихии чунин хондаам : аз суханони амирмўмнон ( ъ ) пиромни заволи ҳукӯмат банӣ аббос : ҳукӯмат банӣ аббос , осонӣии холӣ аз сахтӣаст .

در تاریخی چنین خوانده ام: از سخنان امیرمومنان(ع) پیرامن زوال حکومت بنی عباس: حکومت بنی عباس، آسانئی خالی از سختی است.

Аз ин рӯ агар тарку Дайламу ҳинд гирд шаванд то малик аз эшон зоили созанд , натавонанд . То он ки ғуломонишон аз намебархезанд . . . Ва султонӣ аз шоҳони тарк , бо сдоӣии пурҳайбати барояшон муставле шавад .

از این رو اگر ترک و دیلم و هند گرد شوند تا ملک از ایشان زایل سازند، نتوانند. تا آن که غلامانشان از میانشان برخیزند . . . و سلطانی از شاهان ترک، با صدائی پرهیبت برایشان مستولی شود.

Аз оғози кишварашони рӯи сӯй эшон кунад ва ҳеҷ шаҳриро нагузорад магар бигушоед . Ва ҳеҷ парчамӣ набинад магар фурӯд оварад . . .

از آغاز کشورشان رو سوی ایشان کند و هیچ شهری را نگذارد مگر بگشاید. و هیچ پرچمی نبیند مگر فرود آورد . . .

Вай ҳамвора чунин кунад то пирӯзӣ ёбад ва сипас ба ҳақи пирӯзии хеш ба яке аз итрати ман вогузорад ки ҳақ гуяд ва ба ҳақ амал кунад .

وی همواره چنین کند تا پیروزی یابد و سپس به حق پیروزی خویش به یکی از عترت من واگذارد که حق گوید و به حق عمل کند.

Соҳиби он таърих гуяд : вай аз он султон , ҳўлокўхонро мурод дошт ки аз хуросон омад . Чаҳ оғози ҳукӯмат банӣ аббос аз хуросонаст . Зеро аввали бор , ба кӯшиши Абӯмуслим дар хуросон бо эшон байъат шуд .

صاحب آن تاریخ گوید: وی از آن سلطان، هولاکوخان را مراد داشت که از خراسان آمد. چه آغاز حکومت بنی عباس از خراسان است. زیرا اول بار، به کوشش ابومسلم در خراسان با ایشان بیعت شد.

Ва ҳикояти кушта шудани алмътсми биллоҳи аббосии бадасти ҳўлокўхон , сахт машҳураст . Ва манзур аз ин ки пирӯзиро ба яке аз итрати ман вогузорад . Муроди Меҳдии мавъӯд ( ъ )аст ки хурӯҷаш чунонаст ки дар хабар омадааст .

و حکایت کشته شدن المعتصم بالله عباسی بدست هولاکوخان، سخت مشهور است. و منظور از این که پیروزی را به یکی از عترت من واگذارد. مراد مهدی موعود(ع) است که خروجش چنان است که در خبر آمده است.

Дар бҳҷаҳи алҳдоӣқ омадааст ки Кӯфаи ҳалау Машҳад аз қатлу ғорати замони ҳўлокўхон дар амонанд . Чаҳ замонӣ ки ҳавлокуи ворид Бағдод шуд .

در بهجه الحدائق آمده است که کوفه حله و مشهد از قتل و غارت زمان هولاکوخان در امان اند. چه زمانی که هولاکو وارد بغداد شد.

Падари ману сидбни тоўсу ибни ъзФқиаҳи пештар бадви нома навишта буданду амон хоста буданд . Ваии пас аз фатҳи эшонро талаб кард . Ҳамагии ҷузи падар ман тарсиданд . Падар аммо бензад вай рафт .

پدر من و سیدبن طاوس و ابن عزفقیه پیش تر بدو نامه نوشته بودند و امان خواسته بودند. وی پس از فتح ایشان را طلب کرد. همگی جز پدر من ترسیدند. پدر اما بنزد وی رفت.

Вай аз ӯ пурсед : чигуна пеш аз пирӯзии маро нома бинвиштӣ ? гуфт : аз он рӯ ки амири муъминон ( ъ ) , хабар омадан туро бигуфта буду хабари баҳр вай хонд .

وی از او پرسید: چگونه پیش از پیروزی مرا نامه بنوشتی؟ گفت: از آن رو که امیر مومنان(ع)، خبر آمدن ترا بگفته بود و خبر بهر وی خواند.

АбуҚайси канизакиро дӯст ҳаме дошт . Канизак аммо дӯст ҳаме дошт ки аз ӯ даврӣ кунад ва азобаш диҳад . Ва он қадар чунин кард ки марги вай наздик шуд .

ابوقیس کنیزکی را دوست همی داشت. کنیزک اما دوست همی داشت که از او دوری کند و عذابش دهد. و آن قدر چنین کرد که مرگ وی نزدیک شد.

Замонӣ ки эҳтизораш фаро расед , канизакро огаҳӣ доданд . Дилаш ба раҳм омад ва ба болинаш омад . Ҳангомӣ ки барисед , пурсед :

زمانی که احتضارش فرا رسید، کنیزک را آگهی دادند. دلش به رحم آمد و به بالینش آمد. هنگامی که برسید، پرسید:

Ҳолат чунаст ? мард ки сухан вай бишунид , сурӯд :

حالت چون است؟ مرد که سخن وی بشنید، سرود:

Он замон ки марои ҳамдам марг дид , моилам шуд , аммо марои он замони кори дгарӣ буд .

آن زمان که مرا همدم مرگ دید، مایلم شد، اما مرا آن زمان کار دگری بود.

Вай ки омад , марги байни мо фосила буд . Замонӣ ки васл хеш бахшед , васлаши маро судӣ намедод .

وی که آمد، مرگ بین ما فاصله بود. زمانی که وصل خویش بخشید، وصلش مرا سودی نمی داد.

Сипас сар бар пои ваии бгзошт ва бамурд , худованд раҳматаш кунод .

سپس سر بر پای وی بگذاشت و بمرد، خداوند رحمتش کناد.

Шайхи Абӯтолиби ?маккей дар фӯт улқулуб гуяд : афлок ба нафаси одамиён ҳаме гардад ҳамин маънии рониз аз шайхи мҳии аддӣни арабӣ нақл кардаанд .

شیخ ابوطالب مکی در فوت القلوب گوید: افلاک به نفس آدمیان همی گردد همین معنی رانیز از شیخ محی الدین عربی نقل کرده اند.