Аз рӯйдодҳое ки байни ҳасани сабоҳу вазири хўшўқти низоми алмалик иттифоқ афтод , он ки : султони маликшоҳ фармон дод миқдории мармар аз ҳалаб ба Исфаҳон оваранд .

از رویدادهایی که بین حسن صباح و وزیر خوشوقت نظام الملک اتفاق افتاد، آن که: سلطان ملکشاه فرمان داد مقداری مرمر از حلب به اصفهان آورند.

Яке аз аҳли бозори аскари шутурони ду марди арабро барои ҳамли панҷсад ратли мармари ёд шуда ба кироя бигирифт . Яке аз он ду арабро чаҳор шутур буду дайгариро шаш шутур .

یکی از اهل بازار عسکر شتران دو مرد عرب را برای حمل پانصد رطل مرمر یاد شده به کرایه بگرفت. یکی از آن دو عرب را چهار شتر بود و دیگری را شش شتر.

Ҳар як низ панҷсад ратли мармари баҳри худ ҳаме оварад . Эшон ин борҳоро байни даҳ шутур тақсим карданд . Замонӣ ки эшон ба Исфаҳони расиданд , султони маликшоҳ дастур дод ба он ду , ҳазор динор диҳанд .

هر یک نیز پانصد رطل مرمر بهر خود همی‌آورد. ایشان این بارها را بین ده شتر تقسیم کردند. زمانی که ایشان به اصفهان رسیدند، سلطان ملکشاه دستور داد به آن دو، هزار دینار دهند.

Ин ваҷҳро хоҷаи низоми алмалик тақсим карду соҳиби шаш шутурро шашсад динор доду соҳиби чаҳор шутурро чаҳорсад динор .

این وجه را خواجه نظام‌الملک تقسیم کرد و صاحب شش شتر را ششصد دینار داد و صاحب چهار شتر را چهارصد دینار.

Ҳасани сабоҳ , дар маҳзари султон , ба тақсим ӯ эрод кард ва гуфт : « ту моли султонро ба ғайр мустаҳаққаш додае . Чаҳ дар ин тақсим ба соҳиби шаш шутур ҷавр кардае зеро ҳақи ваии ҳаштсад динор буд . Ва ҳақи он дайгарии дивист динор . »

حسن صباح، در محضر سلطان، به تقسیم او ایراد کرد و گفت: « تو مال سلطان را به غیر مستحقش داده‌ای. چه در این تقسیم به صاحب شش شتر جور کرده‌ای زیرا حق وی هشتصد دینار بود. و حق آن دیگری دویست دینار. »

Сипас сабаби ин маъниро дар лғзӣ ганҷанд ва бигуфт . Султони вайро гуфт : « чизеи гӯй ки ман онро фаҳм тавонад кард . » ҳасан гуфт : « шутурон , даҳ бӯдау бори як ҳазор ва панҷсад ратл ки панҷсад ратл аз он ҳар як аз моликон шутурон бӯдааст ва панҷсад ратл аз он султон .

سپس سبب این معنی را در لغزی گنجاند و بگفت. سلطان وی را گفت: « چیزی گوی که من آن را فهم تواند کرد.» حسن گفت: « شتران، ده بوده و بار یک هزار و پانصد رطل که پانصد رطل از آن هر یک از مالکان شتران بوده است و پانصد رطل از آن سلطان.

Соҳиби шутурони чаҳоргонаи хумси панҷсад ратлро ҳамл кардау мустаҳаққи хумси ҳазор динор бӯдаасту соҳиби шутурони шаш гонаи чаҳор хумсро ҳамл карда ва сазовор дарёфт чаҳор хумси ҳазор динор бӯдааст . »

صاحب شتران چهارگانه خمس پانصد رطل را حمل کرده و مستحق خمس هزار دینار بوده است و صاحب شتران شش گانه چهار خمس را حمل کرده و سزاوار دریافت چهار خمس هزار دینار بوده است. »

Вазири низом алмалик гуяд : « замонӣ ки дурустии гуфтори ҳасан бар султон ошкор шуд , ба ман кушодаи рӯе ва башшошат кард . Аммо ман нек донистам ки ин маънӣ бар хотираши асар ниҳодааст . »

وزیر نظام الملک گوید:« زمانی که درستی گفتار حسن بر سلطان آشکار شد، به من گشاده‌رویی و بشاشت کرد. اما من نیک دانستم که این معنی بر خاطرش اثر نهاده است. »

Ҳкмоء ишроқ баронанд ки ҳаракати афлоки ношӣ аз тарабӣаст ки ба сабаби вуруди лмъоти барқҳои қудсӣу дурахшишҳои инс .

حکماء اشراق برآنند که حرکت افلاک ناشی از طربی است که به سبب ورود لمعات برق‌های قدسی و درخشش‌های انس.

Ва ҳаракати давронеи онҳо ба манзала ӣ рақсаст аз шиддати тараб ва ин ҳаракати муъаддили файз ҳоӣаст ки ба ишроқ ҳай баранд ва ҳар ишроқиро тараби тоза Эйаст .

و حرکت دورانی آن ها به منزله ی رقص است از شدت طرب و این حرکت معدل فیض‌هایی است که به اشراق هی برند و هر اشراقی را طرب تازه ای است.

Ҳакимиро пурседанд : « бо он ки ҳафтод солае , моли гирди ҳамеоварӣ ? » гуфт : «гар марди бимираду молии баҳри душман наад , беҳтар аз онаст ки ба зиндагии хеши ниёзманди дӯст хеш шавад . » яке аз шуъарои Эронӣ дар ин замина гуяд :

حکیمی را پرسیدند:«  با آن که هفتاد ساله ای، مال گرد همی‌آوری؟» گفت: « گر مرد بمیرد و مالی بهر دشمن نهد، بهتر از آن است که به زندگی خویش نیازمند دوست خویش شود.» یکی از شعرای ایرانی در این زمینه گوید:

Аз суханони бузургон : « агар сирватманд бошӣ , ҳар ҷо , мأўоӣ туаст , аммо он гоҳ ки туҳидасти шӯй , хўишоўндонт инкорат кунанд . »

از سخنان بزرگان:« اگر ثروتمند باشی، هر جا، مأوای تو است، اما آن گاه که تهیدست شوی، خویشاوندانت انکارت کنند. »

Афлотӯнро гуфтанд : чаро илму мол бо якдигар гирд нашавад . Гуфт : барои иззати камол .

افلاطون را گفتند: چرا علم و مال با یکدیگر گرد نشود. گفت: برای عزت کمال.

Суқроти туҳидаст буд . Подшоҳии вайро гуфт : « чиқадр туҳидастӣ » гуфт : « шоҳо , агар роҳати фақри бадоне , дилсӯзят бар хеш монеъ шавад ки дил бар ман сӯзоне . »

سقراط تهیدست بود. پادشاهی وی را گفت:« چقدر تهیدستی » گفت:« شاها، اگر راحت فقر بدانی، دلسوزیت بر خویش مانع شود که دل بر من سوزانی.»

Тамомии моли алии бен ҷҳимро бстдаҳ буданд . Касе дар ин маънии вайро пурсед . Гуфт : дўстр дорам ки неъматам аз даст равад ва худ монам ва худ аз даст нарӯм ва молам бимонад .

تمامی مال علی بن جهیم را بستده بودند. کسی در این معنی وی را پرسید. گفت: دوستر دارم که نعمتم از دست رود و خود مانم و خود از دست نروم و مالم بماند.

Ҳакимӣ гуфт : « бо тавонгартар аз хеши ҳам нишинӣ макун . Чаҳ агар дар харҷ бо вай ҳамгомӣ кунӣ , зиёни бинӣ ва агар вай беш аз ту харҷ кунад , хорат кунад . » ин маънӣ аз яке аз гуфтаҳои эмоми содиқ ( ъ ) ба яке аз ёронаш махӯзаст .

حکیمی گفت: « با توانگرتر از خویش هم‌نشینی مکن. چه اگر در خرج با وی همگامی کنی، زیان بینی و اگر وی بیش از تو خرج کند، خوارت کند.» این معنی از یکی از گفته های امام صادق(ع) به یکی از یارانش مأخوذ است.

Ҳотам ки бамурд , бародараши ҳамеи хост ки чун ӯ шавад . Модари вайро гуфт : « хешро беш ранҷи мада , ба ҷойгоҳ ӯ нахоҳӣ расед . » гуфт : « чаҳ чиз монеъам шавад ? ба вижа ки ваии бародари ман буд . »

حاتم که بمرد، برادرش همی‌خواست که چون او شود. مادر وی را گفت: « خویش را بیش رنج مده، به جایگاه او نخواهی رسید.» گفت: « چه چیز مانعم شود ؟ به ویژه که وی برادر من بود.»

Гуфт : « ҳар бор ки ман ӯро шер мехостам дод , шер намехӯрд то ширхора ӣ дайгарии орм то бо вай шарик шавад ва аз пистони дигарам шер хӯрд . Аммо замонӣ ки турои шер ҳаме додам , агар ширхорае ҳаме омад , он қадар мегиристӣ то баравад . »

گفت: « هر بار که من او را شیر می‌خواستم داد، شیر نمی‌خورد تا شیرخواره‌ی دیگری آرم تا با وی شریک شود و از پستان دیگرم شیر خورد. اما زمانی که ترا شیر همی‌دادم، اگر شیرخواره‌ای همی‌آمد، آن قدر می گریستی تا برود. »

Мансур гуфт : « мардумон ҳаме гӯйанд ман бахилам . Вале бахил нестам . Аммо аз он ҷо ки дидаам мардумони банда ӣ моланд , моли гирд ҳаме кунам то банда ӣ ман бошанд . »

منصور گفت: « مردمان همی‌گویند من بخیلم. ولی بخیل نیستم. اما از آن جا که دیده‌ام مردمان بنده‌ی مال اند، مال گرد همی‌کنم تا بنده‌ی من باشند. »

Волӣӣ , даст шустани хешро пас аз сарфи ғизо , тӯл ҳаме дод ва мегуфт : бояд муддати даст шустани нисфи муддати ғизо хӯрдан буд .

والئی، دست شستن خویش را پس از صرف غذا، طول همی‌داد و می‌گفت: باید مدت دست شستن نصف مدت غذا خوردن بود.

Низом гуфт : « чизе ки нишон ҳаме диҳад ки тиллоу нуқра ҳақираст , он ки ҷуз назд фурӯмоягон гирд нашавад . Зеро ҳар чз ба шабиҳ хеш гароед . »

نظام گفت:«  چیزی که نشان همی‌دهد که طلا و نقره حقیر است، آن که جز نزد فرومایگان گرد نشود. زیرا هر چز به شبیه خویش گراید. »

Аз суханони бузургон : фурсатро ғанимат шимуред чаҳ чун абр ҳаме гузарад .

از سخنان بزرگان: فرصت را غنیمت شمرید چه چون ابر همی گذرد.

Роғиб дар мҳозрот гуфт : эмоми алии бен Мӯсои алрзо ( ъ ) бидон ҳангом ки ба хуросон шуд . Тамомии амволи хеш , ба рӯзи арафа , ба ин ва он бахшед . Фазли бен саҳл гуфт : ин чаҳ зӣонеаст . Фармуд : зиён на , ғаниматаст .

راغب در محاضرات گفت: امام علی بن موسی الرضا(ع) بدان هنگام که به خراسان شد. تمامی اموال خویش، به روز عرفه، به این و آن بخشید.فضل بن سهل گفت: این چه زیانی است. فرمود: زیان نه، غنیمت است.

Низ дар мҳозрот омадааст ки ҷаъфари бен мҳмдолсодқ ( ъ )ро гуфтанд : Мансур аз замонӣ ки ба хилофат расед , ҷузи ҷома ӣ хашин напушед ва аз фарти бухли ҷузи хӯрок сода нахурд . Фармуд : худоиро сипос ки вайро аз чизе ки ба сабаби он дайнашро раҳо кардааст , маҳрӯм доштааст .

نیز در محاضرات آمده است که جعفر بن محمدالصادق(ع) را گفتند: منصور از زمانی که به خلافت رسید، جز جامه‌ی خشن نپوشید و از فرط بخل جز خوراک ساده نخورد. فرمود: خدای را سپاس که وی را از چیزی که به سبب آن دینش را رها کرده است، محروم داشته است.

Ҳакямон баронанд ки « вуҷӯди олам бар ин низом ки ҳаст , хайр маҳзасту эҷодаши камоли тамом . Ва воҷиби алўҷўди ъзўҷли мбдоءи файзи бахш ва бахшанда ӣ мутлақаст .

حکیمان برآنند که « وجود عالم بر این نظام که هست، خیر محض است و ایجادش کمال تمام. و واجب الوجود عزوجل مبداء فیض بخش و بخشنده‌ی مطلق است. 

Ва хайри маҳзу камоли томӣ ки зикр шуд , ҳамвора бо ӯст . Чаҳ ҷудои хайри маҳзу камоли том аз ваии нақс ба шумор ояд ва ӯ муназзаҳ аз нақсаст . »

و خیر محض و کمال تامی که ذکر شد، همواره با اوست. چه جدایی خیر محض و کمال تام از وی نقص به شمار آید و او منزه از نقص است. »

Ин ҳамон чизеаст ки ба қадами олам аз он таъбир мекунанд . Мутакаллимин мегӯйанд ки аз ӯ равост эҷоди олам ё таркиш . Чаҳ эҷоди лозима ӣ зот вай нест ва ин ҳамон маънии қудрату ихтиёр назд мутакаллимонаст .

این همان چیزی است که به قِدَم عالم از آن تعبیر می‌کنند. متکلمین می‌گویند که از او رواست ایجاد عالم یا ترکش. چه ایجاد لازمه‌ی ذات وی نیست و این همان معنی قدرت و اختیار نزد متکلمان است.

Аммо ин ки ҳазрати бории таъолӣ қодир аст бидон маънӣ ки агар хоҳад кунад . Ва агар нахоҳад накунад , мавриди иттифоқи ҳкмоء ва мутакаллиминаст . Ва хирадмандонро дар ин замина хилофӣ нест .

اما این که حضرت باری تعالی قادر است بدان معنی که اگر خواهد کند. و اگر نخواهد نکند، مورد اتفاق حکماء و متکلمین است. و خردمندان را در این زمینه خلافی نیست.

Ҷузи он ки ҳакямон баронанд ки машйати феълӣ ки файзи вуҷӯд буд , лозима ӣ зот ӯст чунон ки илму дигари сифоти камолӣ низ чунинаст . Ва анъкоки ин сифот аз он ҳазрат маҳоласт .

جز آن که حکیمان برآنند که مشیت فعلی که فیض وجود بود، لازمه‌ی ذات اوست چنان که علم و دیگر صفات کمالی نیز چنین است. و انعکاک این صفات از آن حضرت محال است.

Ва ҳазраташ дар азал ирода кардау бонҷом рисондааст . Ва шартӣа ӣ аввалӣ , сидқаш воҷибаст . Аммо дувумии мумтанеъ алсдқаст ва ҳар як аз он ду шарт дар ҳақи ҳазрати борӣ содиқаст .

و حضرتش در ازل اراده کرده و بانجام رسانده است. و شرطیه‌ی اولی، صدقش واجب است. اما دومی ممتنع الصدق است و هر یک از آن دو شرط در حق حضرت باری صادق است.

Ва аз он ҷо ки мутакаллимони ҳудуси оламро собит кардаанд , ошкораст ки худованди таъолии эҷоди оламро аз азал ирода накардаасту эҷод ё адами эҷоди он дуруст бӯдаасту анъкок маҳол нест .

و از آن جا که متکلمان حدوث عالم را ثابت کرده‌اند، آشکار است که خداوند تعالی ایجاد عالم را از ازل اراده نکرده است و ایجاد یا عدم ایجاد آن درست بوده است و انعکاک محال نیست.

Аммо ин ки зоти ваии лозима ӣ камол буд , мамнӯъаст аммо камол вай бидон гӯна вижааст ки қоими мақоми ғайр шуданаш мамнӯъаст .

اما این که ذات وی لازمه‌ی کمال بود، ممنوع است اما کمال وی بدان گونه ویژه است که قائم مقام غیر شدنش ممنوع است.

Чаҳ анФроди вай ба вуҷӯди чунон ки ҳадис гуяд « кони аллоҳу лами икни маъааи шайъи ء » камоласту олами арвоҳи басии шарифтар аз олам ашбоҳаст .

چه انفراد وی به وجود چنان که حدیث گوید «کان الله و لم یکن معه شی ء» کمال است و عالم ارواح بسی شریف تر از عالم اشباح است.

Ҷузи ин ки ҳикмати иқтизои эҷоди ин олами ҷисмониро дар бурҳа Эй доштааст ки он иқтизои ношӣ аз сиррӣ пинҳонӣаст ки бисёр аз хирадҳоро бидон роҳ нест .

جز این که حکمت اقتضای ایجاد این عالم جسمانی را در برهه‌ای داشته است که آن اقتضا ناشی از سری پنهانی است که بسیار از خردها را بدان راه نیست.

Ва бисёре аз фаҳмҳоро итилоъ аз он мумкин нест . Магари он ки худованди субҳонаи басират шахс бигушоеду машкоти ҳидоят дар ботини вай равшан бидорад .

و بسیاری از فهم‌ها را اطلاع از آن ممکن نیست. مگر آن که خداوند سبحانه بصیرت شخص بگشاید و مشکات هدایت در باطن وی روشن بدارد.

Ва ин қалили бали андактар аз қалиласт . Ва ин ҷома бар қомат ҳар соҳиби қоматӣ рост наёяд ва натоиҷӣаст ки мақдамоташ бар ҳар соҳиби ҳаддӣ фароҳам наёяд .

و این قلیل بل اندک‌تر از قلیل است. و این جامه بر قامت هر صاحب‌قامتی راست نیاید و نتایجی است که مقدماتش بر هر صاحب‌حدی فراهم نیاید.

Шигифт овараст ки соъиқаи тиллоу нуқраро дар кӣсаи завб ҳаме кунад беонкӣ ки кӣсаро бисӯзанд . Муҳаққиқи шариф дар шарҳ мўоқФ гуяд : хабарии мутавотири моро расед бар ин ки ба Широз , соъиқае бар гунбади шайхи кабӣри Абуабдуллои алхФиФ фурӯд омад , ки қандилҳои он мақом завб кард аммо чизеро насузанд .

شگفت‌آور است که صاعقه طلا و نقره را در کیسه ذوب همی‌کند بی‌آنکه که کیسه را بسوزاند. محقق شریف در شرح مواقف گوید: خبری متواتر ما را رسید بر این که به شیراز، صاعقه‌ای بر گنبد شیخ کبیر ابوعبدالله الخفیف فرود آمد، که قندیل‌های آن مقام ذوب کرد اما چیزی را نسوزاند.

Ин аз он рӯаст ки оташи соъиқа , ба сабаби латофаташ аз аҷсоми мтхлли нуфӯз ҳаме кунад ва чунон сариъаст ки дар онҳо диранг накунад аммо аз аҷсоми ғайри мтхлл дар замонии бештар нуфӯз кунад ва аз ин рӯи миқдории қобили тавваҷуҳ дар он бимонад ва завбаш кунад .

این از آن روست که آتش صاعقه، به سبب لطافتش از اجسام متخلل نفوذ همی‌کند و چنان سریع است که در آن ها درنگ نکند اما از اجسام غیر متخلل در زمانی بیشتر نفوذ کند و از این رو مقداری قابل توجه در آن بماند و ذوبش کند.

Дар қуръон , дар ду мақоми фоил ба маънии мафъӯл омадааст яке : дар оя ӣ « лоъосми алиўми ман амролла » яъне ломъсўм . Дувум дар оя ӣ « ман моءи доФқ » .

در قرآن، در دو مقام فاعل به معنی مفعول آمده است یکی: در آیه ی «لاعاصم الیوم من امرالله » یعنی لامعصوم. دوم در آیه ی «من ماء دافق ».

Низ исми мафъӯл дар се ҷо ба маънии фоил омадааст : як , ин оя « ҳҷобои мстўро » яъне сотро . Дувум «у кони ваъдаи моино » яъне оито ва сеюм « ҷзоءи мўФўро » яъне воФро .

نیز اسم مفعول در سه جا به معنی فاعل آمده است: یک، این آیه «حجابا مستورا» یعنی ساترا. دوم «و کان وعده ماینا» یعنی آیتا و سوم «جزاء موفورا» یعنی وافرا.

Дар мҳозрот аз эмоми ҷаъфари содиқ ( ъ ) нақласт ки мефармуд : « мардумонро сарзаниш макун , чаҳ бедӯст хоҳӣ монад . »

در محاضرات از امام جعفر صادق(ع) نقل است که می‌فرمود: « مردمان را سرزنش مکن، چه بی‌دوست خواهی ماند. »

Ибн рӯмӣ гуяд :

ابن رومی گوید:

Душманон аз дӯстон ҳосил оянд , аз ин рӯ бисёр дӯсти мгир . Чаҳ бештари бемориҳо ки бинӣ , аз касрат хӯрдану нӯшидан буд .

دشمنان از دوستان حاصل آیند، از این رو بسیار دوست مگیر. چه بیشتر بیماری‌ها که بینی، از کثرت خوردن و نوشیدن بود.

Яке аз сӯфияро пурседанд : тасаввуф чист ? гуфт : эъроз аз ағроз .

یکی از صوفیه را پرسیدند: تصوف چیست؟ گفت: اعراض از اغراض.

Яҳёи бен маозро пурседанд : кадоми муҳаббат ҳақиқӣаст ? гуфт : он ки бо эҳсон афзӯн нашавад ва бо ҷафо андак нагардад .

یحیی بن معاذ را پرسیدند: کدام محبت حقیقی است؟ گفت: آن که با احسان افزون نشود و با جفا اندک نگردد.

Аъробеи ибни аббосро пурсед : ба рӯзи растохез чаҳ кас ба ҳисоб ҳо расад ? гуфт : худованди таъолӣ . Аъробӣ гуфт : бад-ӣни гӯна , ба худои савганд ки наҷот ёбем . Пурседанд : чигуна ? гуфт : аз он рӯ ки бахшанда ҳаргиз дар муҳосиба диққат наварзад .

اعرابیی ابن عباس را پرسید: به روز رستاخیز چه کس به حساب‌ها رسد؟ گفت: خداوند تعالی. اعرابی گفت: بدین گونه، به خدا سوگند که نجات یابیم. پرسیدند: چگونه؟ گفت: از آن رو که بخشنده هرگز در محاسبه دقت نورزد.

Орифиро пурседанд : фарқи миёни ишқ ва ҳавас чист ? гуфт : ҳавас дар дил ҳулӯл кунад , аммо дил дар ишқи ҳулӯл ҳаме кунад .

عارفی را پرسیدند: فرق میان عشق و هوس چیست؟ گفت: هوس در دل حلول کند، اما دل در عشق حلول همی‌کند.

Масъала : тавҳид бо санавият ( бо ҳамин амлоء ) мухолифаст . Ва ин ки дар порае аз кутуби аҳл каломаст ки тавҳиди мухолиф « вснит »аст , хатоаст , чаҳ муътақидони вснит ба вуҷӯди ду худованди воҷиби алўҷўд қоил нестанд ва чунин чизеро дар бутҳои худ бовар надоранд , ҳар чанд ки ба порае аз онҳо илоҳа хитоб кунанд .

مساله: توحید با ثنویت (با همین املاء) مخالف است. و این که در پاره‌ای از کتب اهل کلام است که توحید مخالف «وثنیت » است، خطا است، چه معتقدان وثنیت به وجود دو خداوند واجب الوجود قائل نیستند و چنین چیزی را در بت‌های خود باور ندارند، هر چند که به پاره‌ای از آن‌ها الهه خطاب کنند.

Чаҳ эшон бутҳоро ба унвони тимсоли пайғамбарону Фариштагону ситорагон ҳаме гиранд ва гӯйанд : моро тавонои пурсиши воҷиби алўҷўди таъолӣ ва тақаддус нест . Инҳоро ҳаме парастем то назд ваии шафоат мо кунанд .

چه ایشان بت‌ها را به عنوان تمثال پیغمبران و فرشتگان و ستارگان همی‌گیرند و گویند: ما را توانایی پرسش واجب‌الوجود تعالی و تقدس نیست. این‌ها را همی‌پرستیم تا نزد وی شفاعت ما کنند.

Дар сӯратӣ ки аҳли санавият ба вуҷӯди ду худованди воҷиби алўҷўд эътиқод доранд , ки яке аз онҳо фоил хайрасту дайгарии фоили шар .

در صورتی که اهل ثنویت به وجود دو خداوند واجب الوجود اعتقاد دارند، که یکی از آن ها فاعل خیر است و دیگری فاعل شر.

Порае низ фоили хайрро нур ҳаме донанду фоили шарро зулмат ки эшон монавӣон над . Ва порае фоили хайрро яздон донанду фоили шарро аҳриман .

پاره‌ای نیز فاعل خیر را نور همی‌دانند و فاعل شر را ظلمت که ایشان مانویان‌ند. و پاره‌ای فاعل خیر را یزدان دانند و فاعل شر را اهرمن.

Мардии зоҳидиро пурсед : тақворо баҳри ман васф кун . Гуфт : агар ба сарзаминии пурхор гом наҳй чигуна рафтор кунӣ ? гуфт : парҳез ва ҳазар кунам . Гуфт : дар дунё низ чунин кун . , тақво ҳаминаст .

مردی زاهدی را پرسید: تقوی را بهر من وصف کن. گفت: اگر به سرزمینی پرخار گام نهی چگونه رفتار کنی؟ گفت: پرهیز و حذر کنم. گفت: در دنیا نیز چنین کن.، تقوی همین است.

Молики бен динор , роҳибиро гуфт : пандами даҳ . Гуфт : агар туоне байни худу мардумони деворисозӣ , чунон кун .

مالک بن دینار، راهبی را گفت: پندم ده. گفت: اگر توانی بین خود و مردمان دیواری سازی، چنان کن.

Яке аз бузургон мегуфт : худовандо маро аз дӯстон маҳфӯз бидор . Пурсиданаш ки сабаб чист ?

یکی از بزرگان می‌گفت: خداوندا مرا از دوستان محفوظ بدار. پرسیدنش که سبب چیست؟

Гуфт : ман хешро аз душмани бпоим , аммо аз дӯст поиидн натавонам .

گفت: من خویش را از دشمن بپایم، اما از دوست پاییدن نتوانم.

Дар кшоФ омадааст ки иброҳӣми адҳамро гуфтанд : зчаҳи рӯи худовандро ҳаме хонем ва иҷобат накунад ? гуфт : аз он рӯ ки хондатон , ва иҷобат накардед . Сипас бархонад : « валлоҳи идъўи илои доруссалому истҷиби аллазӣнаи омнўоу ъмлўолсолҳот » .

در کشاف آمده است که ابراهیم ادهم را گفتند: زچه رو خداوند را همی خوانیم و اجابت نکند؟ گفت: از آن رو که خواندتان، و اجابت نکردید. سپس برخواند: «والله یدعو الی دارالسلام و یستجیب الذین آمنوا و عملوالصالحات ».

Тирмизии рӯзҳое чанд ба маҳзар мأмўн намеомад . Маъмун аз сабаб ғиобаш пурсед : гуфт гӯшами андакӣ сангин гаштау тарсам аз онаст бо пурсишҳои мукаррари турои хастаи созам .

ترمذی روزهایی چند به محضر مأمون نمی‌آمد. مامون از سبب غیابش پرسید: گفت گوشم اندکی سنگین گشته و ترسم از آن است با پرسش‌های مکرر ترا خسته سازم.

Гуфт : акнӯн ҳам нишинии ту нек гардид . Чаҳ ҳар чаҳро хостем ба ту хоҳем гуфт ва ҳар чаҳро нахостем пинҳон хоҳем кард . Бад-ӣни гӯнаи ту ғоибии ҳозирӣ .

گفت: اکنون هم‌نشینی تو نیک گردید. چه هر چه را خواستیم به تو خواهیم گفت و هر چه را نخواستیم پنهان خواهیم کرد. بدین گونه تو غایبی حاضری.

Перӣ гуфт : ҳаме тарсидам ки агар пер шавам , занон аз ман даврӣ кунанд . Замонӣ аммо ки пери гаштам , ман беш аз ончӣ ки онон аз ман парҳез кунанд , аз эшон парҳез ҳаме кунам .

پیری گفت: همی ترسیدم که اگر پیر شوم، زنان از من دوری کنند. زمانی اما که پیر گشتم، من بیش از آنچه که آنان از من پرهیز کنند، از ایشان پرهیز همی‌کنم.