Суқроти ҳакимро ривоят кардаанд ки касе пурседаш , сабаби зёдтии сарвари туу андакӣ ғмонт чист ? гуфт : аз онаст ки чизе гирд намекунам ки аз миён рафтанаш дилтангам кунад .

سقراط حکیم را روایت کرده اند که کسی پرسیدش، سبب زیادتی سرور تو و اندکی غمانت چیست؟ گفت: از آن است که چیزی گرد نمی کنم که از میان رفتنش دلتنگم کند.

Аз васияти паёмбар ( с ) ба ибни масъӯд : замонӣ ки нур ба дил уфтад , вусъат гирад ва гушӯда гардад . Касе гуфт : эй паёмбари худо , оё ин маъниро аломатаст ?

از وصیت پیامبر(ص) به ابن مسعود: زمانی که نور به دل افتد، وسعت گیرد و گشوده گردد. کسی گفت: ای پیامبر خدا، آیا این معنی را علامت است؟

Фармуд : балии даврӣ гузидан аз сарои фиреб ва бозгаштан ба сӯии сарои ҷовиду омодагии марги пеш аз он ки дарсад . эй писари масъӯд , он касро ки иштиёқ фирдавсаст , ба кори нек маҷзӯбаст ва он ки аз оташи тарсад , шаҳавотро раҳо кунад .

فرمود: بلی دوری گزیدن از سرای فریب و بازگشتن به سوی سرای جاوید و آمادگی مرگ پیش از آن که درسد. ای پسر مسعود، آن کس را که اشتیاق فردوس است، به کار نیک مجذوب است و آن که از آتش ترسد، شهوات را رها کند.

Ва касе ки маргро чашми интизор буд , ба фармонбардории худованд рағбат кунад ва он кас ки дар дунёи парҳез пеша кунад , мусӣбат биравӣ сабк ҷилва кунад .

و کسی که مرگ را چشم انتظار بود، به فرمانبرداری خداوند رغبت کند و آن کس که در دنیا پرهیز پیشه کند، مصیبت بروی سبک جلوه کند.

Ин писари масъӯд , худованди замонии Мӯсоро ба ҳам сухании баргузед ки аз фарти лоғарӣ , сабзии гиёҳӣ ки бихӯрада буд , дар шикамаши дида ҳаме шуд .

این پسر مسعود، خداوند زمانی موسی را به هم سخنی برگزید که از فرط لاغری، سبزی گیاهی که بخورده بود، در شکمش دیده همی شد.

Орифӣ гуфт : касе ки ҳақро ба сангинии ҳамеи шунӯд , барои амал бидон басии сангинтар буд .

عارفی گفت: کسی که حق را به سنگینی همی شنود، برای عمل بدان بسی سنگین تر بود.

Молики бен динор гуфт : ба кӯҳӣ дар , ҷавонии зарди симо , лоғари андом ва муртаиш дидам ки ором намегирифт , гўӣӣ ки ҳар дами вайро нештар ҳаме зананд . Ва гӯнааш аз оби дидатар буд .

مالک بن دینار گفت: به کوهی در، جوانی زرد سیما، لاغر اندام و مرتعش دیدم که آرام نمی گرفت، گوئی که هر دم وی را نیشتر همی زنند. و گونه اش از آب دیده تر بود.

Ба вай гуфтам : кистӣ ? гуфт : банда Эй ҳастам аз мавлои гурехта . Гуфтам : бози гирду узрхоҳ . Гуфт : узри ниёзманд ҳуҷҷатаст , маро ҳуҷҷатӣ нест , чигуна бози гирдаму узрхоҳам ?

به وی گفتم: کیستی؟ گفت: بنده ای هستم از مولی گریخته. گفتم: باز گرد و عذرخواه. گفت: عذر نیازمند حجت است، مرا حجتی نیست، چگونه باز گردم و عذرخواهم؟

Гуфтам : дайгариро ба шафоат баргир . Гуфт : ҳар шафиъиро аз ӯ тарсад . Гуфтам : мавлоӣ дигар баргузин . Гуфт : ҳайҳот , ки ҷуз ӯ мавлое ёбам . Чаҳ ваии холиқи заминҳо ва осмонаст .

گفتم: دیگری را به شفاعت برگیر. گفت: هر شفیعی را از او ترسد. گفتم: مولای دیگر برگزین. گفت: هیهات، که جز او مولایی یابم. چه وی خالق زمینها و آسمان است.

Гуфтамаш эй ҷавон , кори осонтар аз онаст ки тўоши пиндорӣ . Гуфт : ин сухан мағруронаст . Гирам вай бугзарад , ва бибахшоед ихлосу сафои куҷо рафтааст ?

گفتمش ای جوان، کار آسان تر از آن است که تواش پنداری. گفت: این سخن مغروران است.گیرم وی بگذرد، و ببخشاید اخلاص و صفا کجا رفته است؟

Нодонии фақиҳиро пурсед : замонӣ ки баҳри ғусли ворид рӯдхона шавам . Кадоми ҷониби наҳр агар истами нек тараст ? фақиҳ ки мардии зариф буд , посух дод : он ҷониб ки ҷомаи ?утро ниҳодае , то дуздаши набард .

نادانی فقیهی را پرسید: زمانی که بهر غسل وارد رودخانه شوم. کدام جانب نهر اگر ایستم نیک تر است؟ فقیه که مردی ظریف بود، پاسخ داد: آن جانب که جامه ات را نهاده ای، تا دزدش نبرد.

Қариб ба ҳамин ҳикоят , ҳикоят зераст : мардии омии шуъабиро пурсед ки агар касе пеш аз он ки баҳри аёли хеши ҳалвои хирад , намоз ид хонд , чаҳ кФортӣ бояд диҳад ?

قریب به همین حکایت، حکایت زیر است: مردی عامی شعبی را پرسید که اگر کسی پیش از آن که بهر عیال خویش حلوا خرد، نماز عید خواند، چه کفارتی باید دهد؟

Гуфт : бояд ду дарҳам садақа диҳад . Замонӣ ки вай рафт , аз шуъабии сабаби гуфторашро пурседанд , гуфт : бад набӯд ки дили мискинони бдрҳми ин аҳмақ шод шавад .

گفت: باید دو درهم صدقه دهد. زمانی که وی رفت، از شعبی سبب گفتارش را پرسیدند، گفت: بد نبود که دل مسکینان بدرهم این احمق شاد شود.

Паёмбар ( с )ро пурседанд авлиёъи худованд ки « лохўФи алайҳиму лои иҳзнўн » каёнанд ? фармуд : он касоне ки замонӣ ки дигарон ба зоҳир дунё нигаранд , ба ботинаш нигаранд .

پیامبر (ص) را پرسیدند اولیاء خداوند که «لاخوف علیهم و لا یحزنون » کیانند؟ فرمود: آن کسانی که زمانی که دیگران به ظاهر دنیا نگرند، به باطنش نگرند.

Ва замонӣ ки дигарон ба неъматҳои зудгузараш ҳиммат кунанд , ба ончии баъдҳо ҳосил шавад ҳиммат кунанд . Чизе ки тарсанд эшонро ба дунё ба ҳалоки афканд , худ бикашанд , ва ончӣ донанд ба дунёи эшонро тарк гуяд , тарк гӯйанд .

و زمانی که دیگران به نعمتهای زودگذرش همت کنند، به آنچه بعدها حاصل شود همت کنند. چیزی که ترسند ایشان را به دنیا به هلاک افکند، خود بکشند، و آنچه دانند به دنیا ایشان را ترک گوید، ترک گویند.

Ҳеҷ оризии днёӣии барояшон пеш наёяд магари онро рад кунанд ва аз улувва он ҳеҷ макрии эшонро нФрибди магари он ки бигузорандаш . Дунё дар чашмашони жанда ва куҳнааст , ба тозаи карданаши нкўшнд .

هیچ عارضی دنیائی برایشان پیش نیاید مگر آن را رد کنند و از علو آن هیچ مکری ایشان را نفریبد مگر آن که بگذارندش. دنیا در چشمشان ژنده و کهنه است، به تازه کردنش نکوشند.

Хонаҳояшон хароб кунад , эшон ободонаш накунанд . Ва дар дил эшон бамурдаасту зинда аш мадоранд . Бали дунёро хароб кунанд ва бо он охирати хеш ободон кунанд . Онро бифурӯшанд ва ба баҳояш чизе харанд ки боқӣ мемонад .

خانه هایشان خراب کند، ایشان آبادانش نکنند. و در دل ایشان بمرده است و زنده اش مدارند. بل دنیا را خراب کنند و با آن آخرت خویش آبادان کنند. آن را بفروشند و به بهایش چیزی خرند که باقی می ماند.

Замонӣ ки бадунё нигаранд , гўӣӣ ба мсрўъии назар ҳаме кунанд ки мисла гаштааст ва дар он ҷузи мунодӣоне ба умед набенанд ва ё тарсони ҳоӣӣ ки ҳазар накунанд .

زمانی که بدنیا نگرند، گوئی به مصروعی نظر همی کنند که مثله گشته است و در آن جز منادیانی به امید نبینند و یا ترسان هائی که حذر نکنند.

Яке аз шоҳони Эрон ба азми шикор берун шуд . Бароаи хеш аммо мардии як чашм дид . Ин маънӣ ба фол бад гирифт ва фармон дод бздндшу бзндонши биФкнднд .

یکی از شاهان ایران به عزم شکار بیرون شد. براه خویش اما مردی یک چشم دید. این معنی به فال بد گرفت و فرمان داد بزدندش و بزندانش بیفکندند.

Қазоро подшоҳ , он рӯзи шикорӣ бисёр нагирифт . Замонӣ ки бозгашт фармон дод марди як чашмро озод кунанд . Он мард гуфт : оё подшоҳи иҷоза ӣ сухан ҳаме диҳад ? гуфт : бигӯӣ .

قضا را پادشاه، آن روز شکاری بسیار نگرفت. زمانی که بازگشت فرمان داد مرد یک چشم را آزاد کنند. آن مرد گفت: آیا پادشاه اجازه ی سخن همی دهد؟ گفت: بگوی.

Гуфт : маро бидидӣ ,у бздиму бзндонми афкандӣ . Туро бидидам , шикори бкрдӣу солими бозгаштӣ . Ҳоли кадоми як аз мо ду нафар бар дайгарӣ шавам бӯдааст ? подшоҳ бихандед ва фармон дод ҷоиза аш диҳанд .

گفت: مرا بدیدی، و بزدیم و بزندانم افکندی. ترا بدیدم، شکار بکردی و سالم بازگشتی. حال کدام یک از ما دو نفر بر دیگری شوم بوده است؟ پادشاه بخندید و فرمان داد جایزه اش دهند.

Мардии ибни сайринро гуфт : ба хоб дидам ки хотамӣ бадаст дорам ва бо он даҳони мардону шрмгоҳии занонро меҳр ҳаме кунам .

مردی ابن سیرین را گفت: به خواب دیدم که خاتمی بدست دارم و با آن دهان مردان و شرمگاهی زنان را مهر همی کنم.

Пурсед : оё муаззини нестӣ ? гуфт : балӣ . Гуфт : магар қабл аз тулӯъи фаҷри азон наме гўӣӣу мардумон бо шунидани садояти даст аз мбтлоти рӯза наме кашанд ?

پرسید: آیا مؤذن نیستی؟ گفت: بلی. گفت: مگر قبل از طلوع فجر اذان نمی گوئی و مردمان با شنیدن صدایت دست از مبطلات روزه نمی کشند؟

Қршӣ дар шарҳи ташреҳи қонӯн , дар мабҳаси ташреҳ пистон гуяд : моро ҳамсоя эй буд ки занаш бо доштани тифлӣ ширхор бамурд . Ва намеёраст баҳри ваии занӣ ширда гирад . Ва гоҳи пистони хеш ба даҳон кӯдак мегузошт .

قرشی در شرح تشریح قانون، در مبحث تشریح پستان گوید: ما را همسایه ای بود که زنش با داشتن طفلی شیرخوار بمرد. و نمی یارست بهر وی زنی شیرده گیرد. و گاه پستان خویش به دهان کودک می گذاشت.

Андаки андаки шер дар пистони он мард падед омаду замонӣ ки май дўшидш , шер бисёр хориҷ мешуд . Дар ҳамон китоб омадааст ки яке аз бузургони димишқро модаи қотирӣ буд ки караи хариро ки модараши мурда буд , шер медод .

اندک اندک شیر در پستان آن مرد پدید آمد و زمانی که می دوشیدش، شیر بسیار خارج می شد. در همان کتاب آمده است که یکی از بزرگان دمشق را ماده قاطری بود که کره خری را که مادرش مرده بود، شیر می داد.

Ва замонӣ ки вай бар қотир барме нишаст агар караи харро ҳамроҳ май барад , аз мардумони шармсорӣ май барад , ва агар ҳамроҳаш наме барад , шер аз пистони модаи қотир сарозер мешуд ва рӯй замин май рехт . Он бузурги мард , муддатии савории қотирро ба шармсорӣ аз мардуми канори ниҳод .

و زمانی که وی بر قاطر برمی نشست اگر کره خر را همراه می برد، از مردمان شرمساری می برد، و اگر همراهش نمی برد، شیر از پستان ماده قاطر سرازیر می شد و روی زمین می ریخت. آن بزرگ مرد، مدتی سواری قاطر را به شرمساری از مردم کنار نهاد.

Яке аз табибон бар онаст ки мӯ ва нохун мет пас аз марг низ рушд мекунад . Аллома дар шарҳ қонӯн гуфтааст : бе тардиди мӯу нохуни пас аз марги нисбат ба замони мӯати тавил тар мешавад .

یکی از طبیبان بر آن است که مو و ناخن میت پس از مرگ نیز رشد می کند. علامه در شرح قانون گفته است: بی تردید مو و ناخن پس از مرگ نسبت به زمان موت طویل تر می شود.

Ҷамъӣ баронанд ки ин ду пас аз мӯат рушд намекунанд аммо чун гӯшти зеру атрофашон таҳлил меравад , ба назар дарозтар мерасад .

جمعی برآنند که این دو پس از موت رشد نمی کنند اما چون گوشت زیر و اطرافشان تحلیل می رود، به نظر درازتر می رسد.

Гуруҳе мегӯйанд ки ин ду пас аз мӯат рушд мекунанд зеро ки ин ду аз зёдтӣ абхраҳаст ва чун дар ҷасад мет то муддатии пас азмрги абхраҳ ӣ бадбу вуҷӯд дорад , ин ду рушд мекунад .

گروهی می گویند که این دو پس از موت رشد می کنند زیرا که این دو از زیادتی ابخره است و چون در جسد میت تا مدتی پس ازمرگ ابخره ی بدبو وجود دارد، این دو رشد می کند.

Эмоми содиқ ( ъ )ро пурседанд зчаҳи рӯи хутбаҳоу расоълу ашъор , одамиро зуди малул ҳаме кунад аммо қуръон ҳар чаҳ иъода шавад , малулӣ наёвард ?

امام صادق(ع) را پرسیدند زچه رو خطبه ها و رسائل و اشعار، آدمی را زود ملول همی کند اما قرآن هر چه اعاده شود، ملولی نیاورد؟

Посух дод : зеро ниёзӣ ки бон ҳо ҳаст , зудгузараст аммо қуръон ба ҳар вақту замон бар аҳли он замон ҳуҷҷатаст ва аз ин рӯ ҳамеша , бо троўотаст .

پاسخ داد: زیرا نیازی که بآن ها هست، زودگذر است اما قرآن به هر وقت و زمان بر اهل آن زمان حجت است و از این رو همیشه، با طراوات است.

Дар торихӣ омадааст ки Абдуллоҳи бен муборак дар яке аз кӯчаҳои шом ҳаме рафту мастиро дид ки ҳаме хонд : ишқи хорами сохт . Хорам аз он рӯ ки ба маъшӯқ роҳем нест .

در تاریخی آمده است که عبدالله بن مبارک در یکی از کوچه های شام همی رفت و مستی را دید که همی خواند: عشق خوارم ساخت. خوارم از آن رو که به معشوق راهیم نیست.

Абдуллоҳи коғазӣ аз остин бадар оварад ва ин шеърро бинвишт . Вайро гуфтанд шеъриро ки аз мастӣ шунидае ҳамеи нависӣ ? гуфт : магари ин мислиро нашунидаед ки : басои гавҳарӣ ки дар зуболаи доне буд .

عبدالله کاغذی از آستین بدر آورد و این شعر را بنوشت. وی را گفتند شعری را که از مستی شنیده ای همی نویسی؟ گفت: مگر این مثل را نشنیده اید که: بسا گوهری که در زباله دانی بود.

Зоҳидӣ дар утоқии хуфта буд . Мастӣ аз зери он банно бигузашт ки шеъриро хориҷ аз вазн ҳаме хонд . Зоҳиди сар берун кард ва гуфт : эй фалон , ҳароми нӯшидае , хуфтаеро бедори сохтае , шеър низ ғалати ҳамеи хуоне , саҳеҳи ин шеър чунонаст .

زاهدی در اطاقی خفته بود. مستی از زیر آن بنا بگذشت که شعری را خارج از وزن همی خواند. زاهد سر بیرون کرد و گفت: ای فلان، حرام نوشیده ای، خفته ای را بیدار ساخته ای، شعر نیز غلط همی خوانی، صحیح این شعر چنان است.

Дар ъиўни ахборолрзо омадааст ки эмоми ризо ( ъ )ро пурседанд : з чаҳ рӯи шаби зиндаи дорони муъмини хеши симотар аз дигаронанд ? фармуд : аз он рӯ ки бо худованди хилват ҳаме кунанду худованди нури худ бар эшон ҳамеи афканд .

در عیون اخبارالرضا آمده است که امام رضا(ع) را پرسیدند: ز چه رو شب زنده داران مؤمن خویش سیماتر از دیگرانند؟ فرمود: از آن رو که با خداوند خلوت همی کنند و خداوند نور خود بر ایشان همی افکند.

Дар китоби маишат омадааст ки Абуумри шайбонӣ , эмоми содиқ ( ъ )ро дид ки ба дастии мола Эй дораду ҷомае дурушт бар тан , девориро таъмир ҳаме карду арақи ҳамеи рехт .

در کتاب معیشت آمده است که ابوعمر شیبانی، امام صادق(ع) را دید که به دستی ماله ای دارد و جامه ای درشت بر تن، دیواری را تعمیر همی کرد و عرق همی ریخت.

Абӯ умр гуфт : гуфтам : фидоят шавам , бидиҳед ёрятон кунам . Фармуд : дӯст медорам ки мард дар талаби маишат аз гармои офтоб озор бинад .

ابو عمر گفت: گفتم: فدایت شوم، بدهید یاریتان کنم. فرمود: دوست می دارم که مرد در طلب معیشت از گرمای آفتاب آزار بیند.