Дар кашфи алғмаҳ аз эмоми содиқ ( ъ ) нақласт ки фармуд : иззат , ҳамвора ноором буд то ба хона Эй расад ки сокинонаш аз ончӣ дар даст мардумонаст , маъюс буванд , ҳамонҷо мақом кунад .

در کشف الغمه از امام صادق(ع) نقل است که فرمود: عزت، همواره ناآرام بود تا به خانه ای رسد که ساکنانش از آنچه در دست مردمان است، مأیوس بوند، همانجا مقام کند.

Дар ҳамон китоб аз эшон ривоят шудааст ки : қуръони зоҳирӣ нек дораду ботинии жарфо . Низ дар ҳамон китоб аз эшон ривоят шудааст ки : хўшўқт касеаст ки дар нафаси хеш хилватӣ ёбад ки бидон машғӯл шавад .

در همان کتاب از ایشان روایت شده است که: قرآن ظاهری نیک دارد و باطنی ژرفا. نیز در همان کتاب از ایشان روایت شده است که: خوشوقت کسی است که در نفس خویش خلوتی یابد که بدان مشغول شود.

Орифӣ гуфт : бо нафаси хеш дар хона ӣ фикрат хилват куну виро аз ончӣ бидон машғӯласт сарзаниш куну бёзор . Агар пазируфт ки ҳеҷ вагарнаи вайро ба урдӯгоҳи мурдагон бар ва агар ба салоҳ наомад , бо тозӣона ӣ грснгиши барзан .

عارفی گفت: با نفس خویش در خانه ی فکرت خلوت کن و ویرا از آنچه بدان مشغول است سرزنش کن و بیازار. اگر پذیرفت که هیچ وگرنه وی را به اردوگاه مردگان بر و اگر به صلاح نیامد، با تازیانه ی گرسنگیش برزن.

Аз калом эшонаст : агар абрҳои ғифлат аз чашмҳои аҳли яқин канор равад , ҳилоли ҳидоят бар болҳои бедорӣ падедорашон гардад ва азм кунанд ки нисбат ба ҳавоҳо рӯзау имсок пеш гиранд .

از کلام ایشان است: اگر ابرهای غفلت از چشم های اهل یقین کنار رود، هلال هدایت بر بالهای بیداری پدیدارشان گردد و عزم کنند که نسبت به هواها روزه و امساک پیش گیرند.

Ҳакимӣ гуфт : бе ниёзии ту аз чизе ба то бениёзят бо он .

حکیمی گفت: بی نیازی تو از چیزی به تا بی نیازیت با آن.

Орифи маънавӣ , хусрави Деҳлавӣ пиромни ҳамин маънӣ сурӯдааст :

عارف معنوی، خسرو دهلوی پیرامن همین معنی سروده است:

Мансур , мардиро ки сухани чиняшро карда буданд , ки вдоиъӣ аз банӣ Умия назд ӯст , аз Кӯфа эҳзор кард . Замонӣ ки ҳозир шуд , гуфт : вадиъаҳои банӣ Умияро беруновар .

منصور، مردی را که سخن چینیش را کرده بودند، که ودایعی از بنی امیه نزد اوست، از کوفه احضار کرد. زمانی که حاضر شد، گفت: ودیعه های بنی امیه را بیرون آور.

Гуфт : ту вориси он қавмӣ ё васии эшон . Гуфт : эшон ба мусулмонон хиёнат карданд ва ман ӯҳдаи дори умӯри эшонам . Мард гуфт : далеловар ки ин амволи ношӣ аз он хиёнатҳост , эшон амволӣ ҳам доштаанд .

گفت: تو وارث آن قومی یا وصی ایشان. گفت: ایشان به مسلمانان خیانت کردند و من عهده دار امور ایشانم. مرد گفت: دلیل آور که این اموال ناشی از آن خیانت هاست، ایشان اموالی هم داشته اند.

Мансури дамии сари зери андохт ва сипас гуфт : раҳояш кунед . Мард гуфт : ба худои савганд , эшонро молӣ назд ман нест . Аммо дидам ки истидлоли роҳи халоси зӯдтари пеши орад . Он сухани чин низ банда ӣ фирорӣ манаст .

منصور دمی سر زیر انداخت و سپس گفت: رهایش کنید. مرد گفت: به خدا سوگند، ایشان را مالی نزد من نیست. اما دیدم که استدلال راه خلاص زودتر پیش آرد. آن سخن چین نیز بنده ی فراری من است.

Мансури сухани чинро таҳдид кард . Вай ба бардагӣ эътироф кард . Он мард гуфт ҳол ки эътироф кард , вайро нисбат ба корӣ ки кардааст , бхшўдм .

منصور سخن چین را تهدید کرد. وی به بردگی اعتراف کرد. آن مرد گفت حال که اعتراف کرد، وی را نسبت به کاری که کرده است، بخشودم.

Паёмбар ( с ) фармуд : агар дониш ба сурайё буд , мардоне аз Форс ба чангаши оранд .

پیامبر (ص) فرمود: اگر دانش به ثریا بود، مردانی از فارس به چنگش آرند.

Синӣни умри бархе аз паёмбарон , бар мабнои порае аз кутуби қобили эътимод , ба соли шамсӣ ба қарор зераст :

سنین عمر برخی از پیامبران، بر مبنای پاره ای از کتب قابل اعتماد، به سال شمسی به قرار زیر است:

Одами нуҳсад ва сӣ , ҳаввои нуҳсад ва сӣ ва ҳафт , шиси ҳафтсад ва дувоздаҳ , Идрӣс ки ба осмон шуд сесад ва панҷоҳ , Нӯҳи нуҳсад ва панҷоҳ , ҳуди ҳаштсад , солеҳи сад ва сӣ ва шаш , иброҳӣм ( ъ ) сад ва ҳафтод ва панҷ , Исмоил ( ъ ) сад ва сӣ ва ҳафт

آدم نهصد و سی، حوا نهصد و سی و هفت، شیث هفتصد و دوازده، ادریس که به آسمان شد سیصد و پنجاه، نوح نهصد و پنجاه، هود هشتصد، صالح صد و سی و شش، ابراهیم(ع) صد و هفتاد و پنج، اسماعیل(ع) صد و سی و هفت

Исҳоқ ( ъ ) сад ва ҳаштод , ёқӯб ( ъ ) сад ва чиҳил ва ҳафт , Юсуф ( ъ ) сдўи даҳ , Мӯсо ( ъ ) сад ва бист , ҳорӯн ( ъ ) саду ҳафдаҳ , сулаймон ( ъ ) панҷоҳ ва ду , Довӯди сад , закариёи навад ва ҳафт , исо ки ба осмон бар шуд , умраши сӣ ва се сол буд .

اسحاق(ع) صد و هشتاد، یعقوب (ع) صد و چهل و هفت، یوسف (ع) صدو ده، موسی(ع) صد و بیست، هارون(ع) صد و هفده، سلیمان(ع) پنجاه و دو، داود صد، زکریا نود و هفت، عیسی که به آسمان بر شد، عمرش سی و سه سال بود.

Аъробӣии замонӣ ки дигарон сухан ҳаме гуфтанд , бисёр сукут мекард . Вайро гуфтанд : чаро бо мардумон дар сухан ширкат накунӣ ? гуфт : аз он рӯ ки лиззати гӯши одамӣ аз он ӯст . Аммо лиззати забонаш аз он дигарон .

اعرابئی زمانی که دیگران سخن همی گفتند، بسیار سکوت می کرد. وی را گفتند: چرا با مردمان در سخن شرکت نکنی؟ گفت: از آن رو که لذت گوش آدمی از آن اوست. اما لذت زبانش از آن دیگران.

ШирФрўшии об бо шер ҳаме омехт ва мефурухт . То ин ки сайли гила ӣ ваии брбўду нолааш бар шуд . Орифии вайро гуфт : он қатраҳои об гирд шуд ва сайл гардид .

شیرفروشی آب با شیر همی آمیخت و می فروخت. تا این که سیل گله ی وی بربود و ناله اش بر شد. عارفی وی را گفت: آن قطره های آب گرد شد و سیل گردید.

Маротиби риёзат чаҳораст ки ҳеҷ якашро пеш аз гузарондан қаблӣ набояд ворид шуд :

مراتب ریاضت چهار است که هیچ یکش را پیش از گذراندن قبلی نباید وارد شد:

Як : перостани зоҳир бо бакор бастани шароеъи набавӣу қавоиди илоҳӣ .

یک: پیراستن ظاهر با بکار بستن شرایع نبوی و قواعد الهی.

Дувум : перостани ботин аз одоти нохушоянду даври сохтани осори дили машғӯлӣ аз аволими алавӣ .

دوم: پیراستن باطن از عادات ناخوشایند و دور ساختن آثار دل مشغولی از عوالم علوی.

Се : ончии пас аз пайвастан ба олами ғайб ҳосил меояду рӯҳро ба сувари қудсии ноомехта бо олӯдагиҳои шаку ваҳми зинат ҳаме диҳад .

سه: آنچه پس از پیوستن به عالم غیب حاصل می آید و روح را به صور قدسی ناآمیخته با آلودگی های شک و وهم زینت همی دهد.

Чаҳор : ончии пас аз малакаи гаштани пайвастагӣ ҳосил меояду шахсро ба мулоҳиза ӣ ҷамолу ҷалолу дил баридан аз ҷузи камоли мутаъол вомӣ дорад .

چهار: آنچه پس از ملکه گشتن پیوستگی حاصل می آید و شخص را به ملاحظه ی جمال و جلال و دل بریدن از جز کمال متعال وامی دارد.

Аз суханони бузургон : одамизода , бар мамнӯъ ҳарисаст .

از سخنان بزرگان: آدمیزاده، بر ممنوع حریص است.

Хуфта будам , Иблиси ҳилагарона ба руъёем омад ва гуфт : ?назарети роҷеъ ба гиёҳӣ гузида чист ? гуфтам , ниёзем нест . Гуфт : шароби тлоӣии рангро чаҳ май гўӣӣ ? гуфтам : нахоҳам .

خفته بودم، ابلیس حیله گرانه به رویایم آمد و گفت: نظرت راجع به گیاهی گزیده چیست؟ گفتم، نیازیم نیست. گفت: شراب طلائی رنگ را چه می گوئی؟ گفتم: نخواهم.

Гуфт : зебои санамии никўрўиро ? гуфтам : нахоҳам . Гуфт : васила ӣ тарабӣ ? гуфтам : нахоҳам . Гуфт : бархез , тиккаи чӯбӣ беш нестӣ .

گفت: زیبا صنمی نیکوروی را؟ گفتم: نخواهم. گفت: وسیله ی طربی؟ گفتم: نخواهم. گفت: برخیز، تکه چوبی بیش نیستی.

Шафиқи балхӣ , дар оғози кори баси тавонгар буду судро сафари тиҷоратӣ бисёр ҳаме кард . Солӣ ба сарзамини таркон ки бут параст буданд , бирафт .

شفیق بلخی، در آغاز کار بس توانگر بود و سود را سفر تجارتی بسیار همی کرد. سالی به سرزمین ترکان که بت پرست بودند، برفت.

Он ҷои бузурги эшонро гуфт : роҳӣ ки шумо ҳамеи равед ботиласт . Чаҳ махлуқро холиқӣаст ки ҳеҷ чиз чун ӯ нест ва бисёр дон ва бисёр шунавоасту ҳамаи чизро худ рӯзӣ расонаст .

آن جا بزرگ ایشان را گفت: راهی که شما همی روید باطل است. چه مخلوق را خالقی است که هیچ چیز چون او نیست و بسیار دان و بسیار شنوا است و همه چیز را خود روزی رسان است.

Вай посух дод ки : сухани ту бо амалат мувофиқ нест . Шафиқ гуфт : чигуна ? гуфт : ту май гўӣии парвардгории рӯзии расони дорӣ ва то ин ҷо дар талаби рӯзии ранҷи сафар бар хеш ҳамвор кардае ?

وی پاسخ داد که: سخن تو با عملت موافق نیست. شفیق گفت: چگونه؟ گفت: تو می گوئی پروردگاری روزی رسان داری و تا این جا در طلب روزی رنج سفر بر خویش هموار کرده ای؟

Шафиқ чу ин бишунид , бозгашт ва ончӣ дошт садақа дод ва ҳам нишинии зоҳидӣу олимон пеша кард то бамурд .

شفیق چو این بشنید، بازگشت و آنچه داشت صدقه داد و هم نشینی زاهدان و عالمان پیشه کرد تا بمرد.

Яке аз бузургони нимрўз , зании хуршеди номро дӯст ҳаме дошт . Касеро ба дунболи ваии бФрстод . Зан дар посухи ин шеър аз хусрав бинвишт :

یکی از بزرگان نیمروز، زنی خورشید نام را دوست همی داشت. کسی را به دنبال وی بفرستاد. زن در پاسخ این شعر از خسرو بنوشت:

Аҳмади бен Муҳамади маърӯф ба ибнро замонӣ ки шоирии шеърии зишти баҳр ӯ мегуфт , ду ғуломро мегуфт ба масҷидаш бурид ва он қадараш дар он ҷо нигоҳ доред то яксад ракаат намоз хонд .

احمد بن محمد معروف به ابن را زمانی که شاعری شعری زشت بهر او می گفت، دو غلام را می گفت به مسجدش برید و آن قدرش در آن جا نگاه دارید تا یکصد رکعت نماز خواند.

Адибӣ гуфт : шоир чун саррофаст , ҳар ду мекӯшанд ки он чаҳ сикка ӣ қалб дар кӣса доранд , тарвиҷ диҳанд .

ادیبی گفت: شاعر چون صراف است، هر دو می کوشند که آن چه سکه ی قلب در کیسه دارند، ترویج دهند.

Ҳорӯни алрашед , наздикии субҳ , ҳмхўобаҳ ӣ хешро ҳаме гуфт : бархез то нафаси мардумони ҳаворо нёлўдаҳаст , нафасӣ чанд аз ҳавои зиндагии бахши кашем .

هارون الرشید، نزدیکی صبح، همخوابه ی خویش را همی گفت: برخیز تا نفس مردمان هوا را نیالوده است، نفسی چند از هوای زندگی بخش کشیم.

Хоҷаи ҳабиби аллоҳи совуҷии ҳрўии вазирро ғуломӣ буд нафаси ном ки сарвари мо наргисии вайро дӯст ҳаме дошт . То замонии вай бемор шуду хоҷа , ғуломро баҳри иёдаташи бФрстод ва ин байти ҳофиз барояш бинвишт :

خواجه حبیب الله ساوجی هروی وزیر را غلامی بود نفس نام که سرور ما نرگسی وی را دوست همی داشت. تا زمانی وی بیمار شد و خواجه، غلام را بهر عیادتش بفرستاد و این بیت حافظ برایش بنوشت:

Наргис дар посухаш бинвишт :

نرگس در پاسخش بنوشت:

Дар китоби кофӣ аз эмоми боқир ( ъ ) нақласт ки ба ёрон мегуфт : яъс аз дастмояҳои мардумон , иззати муъмин дар дайнаст .

در کتاب کافی از امام باقر(ع) نقل است که به یاران می گفت: یأس از دستمایه های مردمان، عزت مؤمن در دین است.

Ҳолау рангини камон ,у ситорагони дунболаи дору дигари ҳаводиси ҷӯй ҳамчун сурхии осмон ё шикастани ситорагон , бар ҳаводиси ин ҷаҳон далолат мекунад .

هاله و رنگین کمان، و ستارگان دنباله دار و دیگر حوادث جوی همچون سرخی آسمان یا شکستن ستارگان، بر حوادث این جهان دلالت می کند.

Иттисолоти фалакиро низ чунин далолатӣаст . Ва ҳкмоءро дар ин заминаҳо китоб ҳоӣӣаст . Муаллиф гуяд : ман дар мавриди ин фани китобии сутурги навишта ӣ яке аз ҳкмоءи ислом дидаам ки аҳком бисёре дар ин заминаҳо дар он омада буд .

اتصالات فلکی را نیز چنین دلالتی است. و حکماء را در این زمینه ها کتاب هائی است. مؤلف گوید: من در مورد این فن کتابی سترگ نوشته ی یکی از حکماء اسلام دیده ام که احکام بسیاری در این زمینه ها در آن آمده بود.

Ҳатто аҳкоми гирдбодҳоу таваллуди мавҷӯдоти шигифтовар чун инсонӣ бо ду сару ғайри онҳо дар он омадааст . Нмидонм шояд порае аз онҳоро дар дафотир кашкул оварда бошам .

حتی احکام گردبادها و تولد موجودات شگفت آور چون انسانی با دو سر و غیر آن ها در آن آمده است. نمیدانم شاید پاره ای از آن ها را در دفاتر کشکول آورده باشم.

Суқротро пурседанд : ҳикмат чаҳ замон дар ту муассир афтод ? гуфт : замонӣ ки нафаси хеш таҳқир кардам .

سقراط را پرسیدند: حکمت چه زمان در تو مؤثر افتاد؟ گفت: زمانی که نفس خویش تحقیر کردم.

Бузургӣ гуфт : агар хоҳии ҳақорат дунё дарёбӣ , бингар то бо чаҳ касонаст .

بزرگی گفت: اگر خواهی حقارت دنیا دریابی، بنگر تا با چه کسان است.

Пиромни нўрбхшии ситорагон , се назария вуҷӯд дорад :

پیرامن نوربخشی ستارگان، سه نظریه وجود دارد:

Як : ин ки ҳама ӣ ситорагони худ нӯронӣаст ҷузи моҳ ки аз хуршеди касб нур мекунад .

یک: این که همه ی ستارگان خود نورانی است جز ماه که از خورشید کسب نور می کند.

Ду : ин ки танҳо ситора ӣ нӯронӣ офтобасту боқии ҳама аз он нур мегиранд .

دو: این که تنها ستاره ی نورانی آفتاب است و باقی همه از آن نور می گیرند.

Се : ин ки савобати ҳамаи худ нӯронӣасту ҷузи хуршед , боқии сайёрагони азони нур ҳаме гирад .

سه: این که ثوابت همه خود نورانی است و جز خورشید، باقی سیارگان ازآن نور همی گیرد.