Шер - абўолҳрс

شیر - ابوالحرث

Рӯбоҳ - абўолҳсин

روباه - ابوالحصین

Гург - абўҷъдаҳ

گرگ - ابوجعده

Қотир - абўолосқол

قاطر - ابوالاثقال

Хурӯс - абўиқзон

خروس - ابویقظان

Мурғобӣ - абўҳФсаҳ

مرغابی - ابوحفصه

Суск -ам солим

سوسک - ام سالم

Дарҳам - Абукибр - Абусолеҳ

درهم - ابوکبر - ابوصالح

Намак - Абусобир

نمک - ابوصابر

Биринҷ - абўлؤлؤаҳ

برنج - ابولؤلؤة

Гирдӯ - Абумақотил

گردو - ابومقاتل

Тухми мурғ - абўолосФр

تخم مرغ - ابوالاصفر

Таред - Абуроҷеъ

ترید - ابوراجع

Чӯбак - абўолнқоء

چوبک - ابوالنقاء

Кафтор -ам омир

کفتار - ام عامر

Паланг - АбуАвн

پلنگ - ابوعون

Саг - Абуносеҳ

سگ - ابوناصح

Улоғ - Абузиёд

الاغ - ابوزیاد

Гурба -ам худоаш

گربه - ام خداش

Мӯш -ам фосид

موش - ام فاسد

Динор - Абулфазл

دینار - ابوالفضل

- Абулҳасан

-ابوالحسن

Нон - Абуҷобир

نان - ابوجابر

Гӯшт - абўҳзиб

گوشت - ابوحضیب

Панир - Абумусофир

پنیر - ابومسافر

Шер - абўолобиз

شیر - ابوالابیض

Ҳиллем -ам ҷобир

هلیم - ام جابر

Об - абӯи ҳён

آب - ابو حیان

СўФӣӣ гуфт : бартарин ҳиҷоби миёни бандау парвардгор , иштиғоли одамӣ ба тадбири нафас хешасту такя кардан бар оҷизӣ чун худ .

صوفئی گفت: برترین حجاب میان بنده و پروردگار، اشتغال آدمی به تدبیر نفس خویش است و تکیه کردن بر عاجزی چون خود.

Абони бен абдулҳамиди бен лоҳқи басарии шоирии хуши табъ буд ва барои яҳёи бен холиди бен бармаки китоби Калилау Димнаро дар чаҳордаҳи ҳазор байт дар се моҳи сурӯд . Яҳё ба теъдоди абӣоташ ба вай динор бахшеду фазл низ пнҷҳзор динораш дод .

ابان بن عبدالحمید بن لاحق بصری شاعری خوش طبع بود و برای یحیی بن خالد بن برمک کتاب کلیله و دمنه را در چهارده هزار بیت در سه ماه سرود. یحیی به تعداد ابیاتش به وی دینار بخشید و فضل نیز پنجهزار دینارش داد.

Ва ҳамчунин рӯдакӣ дар соли сесад ва сӣ ваанд Калилаи вдмнаҳро ба исми амири насри сомонӣ дар дувоздаҳ ҳазор байт дар баҳри рамли мсдс ба назми дароварду сала ӣ вофир ёфт . Ин шеър аз ин ҷост :

و همچنین رودکی در سال سیصد و سی و اند کلیله ودمنه را به اسم امیر نصر سامانی در دوازده هزار بیت در بحر رمل مسدس به نظم درآورد و صله ی وافر یافت. این شعر از این جاست:

Фроءи наҳвии муаллими ду фарзанди мأмўн буд . Ва ҳар замон ки барме хост , ҳар як аз он ду ба суръати як ланги кафши вайро май ниҳод . Мأмўншони чунин дастур дода буд .

فراء نحوی معلم دو فرزند مأمون بود. و هر زمان که برمی خاست، هر یک از آن دو به سرعت یک لنگ کفش وی را می نهاد. مأمونشان چنین دستور داده بود.

Ҳасани бен алӣ ( ъ ) ҷавониро дид ки ҳаме хандид . Вайро гуфт : эй фалон , оё аз сироти гузаштае ? гуфт : на . Фармуд : ба фирдавс хоҳӣ шуд ё ба ҷаҳаннам ? гуфт : надонам . Фармуд : пас ин хандаи зчаҳ рӯаст ? ровӣ гуфт : аз он пас он ҷавонро хандон надиданд .

حسن بن علی (ع) جوانی را دید که همی خندید. وی را گفت: ای فلان، آیا از صراط گذشته ای؟ گفت: نه. فرمود: به فردوس خواهی شد یا به جهنم؟ گفت: ندانم. فرمود: پس این خنده زچه رو است؟ راوی گفت: از آن پس آن جوان را خندان ندیدند.

Яке аз бузургонро аз сахттарин бурдборӣ ҳо пурседанд , гуфт : бурдборӣ бар мусоҳибати он кас ки ахлоқаш мувофиқ несту давряш низ мумкин нашавад .

یکی از بزرگان را از سخت ترین بردباری ها پرسیدند، گفت: بردباری بر مصاحبت آن کس که اخلاقش موافق نیست و دوریش نیز ممکن نشود.

Яке аз бузургонро аз нишона ӣ бурдборӣ пурседанд , гуфт : тарки шикваи гуфтану пинҳони сохтани бало .

یکی از بزرگان را از نشانه ی بردباری پرسیدند، گفت: ترک شکوه گفتن و پنهان ساختن بلا.

Аз абўҷъФрбни алии албоқр ( ъ ) аз пазириши алии бен ҳусайни зини алъобдин ( ъ ) аз падарашу вай аз падараши алии бен абитолб ( ъ ) ривоят кард ки фармуд : аз динӣ ки бар ман буд , шиква ба паёмбар ( с ) барадам .

از ابوجعفربن علی الباقر(ع) از پذیرش علی بن حسین زین العابدین(ع) از پدرش و وی از پدرش علی بن ابیطالب(ع) روایت کرد که فرمود: از دینی که بر من بود، شکوه به پیامبر(ص) بردم.

Фармуд : эй алӣ « қул аллоҳами ағнии бҳлолки ани ҳромку бФзлки ъмни сўок » ва агар динӣ чун дайни сбир бар ту буд , худовандаш бипардоз .

فرمود: ای علی «قل اللهم اغنی بحلالک عن حرامک و بفضلک عمن سواک » و اگر دینی چون دین صبیر بر تو بود، خداوندش بپرداز.

Дар кофӣ , дар боби ширк аз содиқи ҷъФрбни Муҳамад ( ъ ) ривоят шудааст ки аз вай пурседанд кучактарин чизе ки банда бидон мушрик шавад , чист ? фармуд : ин ки шахси бидъатӣ наад ва онро меъёри ҳубу буғзи ин ва он гузорад .

در کافی، در باب شرک از صادق جعفربن محمد(ع) روایت شده است که از وی پرسیدند کوچکترین چیزی که بنده بدان مشرک شود، چیست؟ فرمود: این که شخص بدعتی نهد و آن را معیار حب و بغض این و آن گذارد.

Абӯисҳоқи иброҳӣми бен алии бен Юсуф , широзии фирӯзободӣ , мардии фозил буд ва чунон дар фиқҳи шомғии мутабаҳҳир буд ки мегуфтанд : агар шомғии вайро медид , бадв менозед . Вай бо ашъорӣ некаст .

ابواسحاق ابراهیم بن علی بن یوسف، شیرازی فیروزآبادی، مردی فاضل بود و چنان در فقه شامغی متبحر بود که می گفتند: اگر شامغی وی را می دید، بدو می نازید. وی با اشعاری نیک است.

Аз суханони эмоми ҷавод ( ъ ) : касе ки кории зиштро неки шимурд , дар анҷоми он шарик ба ҳисоб ояд . Низ фармуд : касе ки бақоро дӯст ҳаме дорад , бояд дилии фароҳами орад ки дар муқобили мусӣбати бурдбор буд . Низ гуфт : агар нодон сокит монад , мардумро ихтилофӣ нест .

از سخنان امام جواد(ع): کسی که کاری زشت را نیک شمرد، در انجام آن شریک به حساب آید. نیز فرمود: کسی که بقا را دوست همی دارد، باید دلی فراهم آرد که در مقابل مصیبت بردبار بود. نیز گفت: اگر نادان ساکت ماند، مردم را اختلافی نیست.

Дар наҳҷи албалоға омадааст : худованди таколифӣ бар ӯҳда ӣ шумо ниҳодааст , онҳоро зойеъи мсозид . Низ ҳудӯдӣ бар шумо ниҳодааст . Аз онҳо таҷовуз макунед . Шуморо аз порае чизҳо наҳй намӯдааст , он наҳйҳоро ҳатк макунед .

در نهج البلاغه آمده است: خداوند تکالیفی بر عهده ی شما نهاده است، آن ها را ضایع مسازید. نیز حدودی بر شما نهاده است. از آن ها تجاوز مکنید. شما را از پاره ای چیزها نهی نموده است، آن نهی ها را هتک مکنید.

Ҳакимии ёронашро гуфт : дониш биомузед , чаҳ агар замонаро шумо мазаммат кунанд , ба аз онаст ки ба сабаби шумо мазамматаш кунанд .

حکیمی یارانش را گفت: دانش بیاموزید، چه اگر زمانه را شما مذمت کنند، به از آن است که به سبب شما مذمتش کنند.

Фозили мутакаллими Абулқосими Абдулвоҳиди бен алии бен бурҳон гуяд : ин ки мутакаллимони вожа ӣ зотро бар воҷиби алўҷўди таъолии шаънаи итлоқ ҳаме кунанд , дуруст нест .

فاضل متکلم ابوالقاسم عبدالواحد بن علی بن برهان گوید: این که متکلمان واژه ی ذات را بر واجب الوجود تعالی شأنه اطلاق همی کنند، درست نیست.

Зеро вожаи ҳоӣӣ ки бар ҳақи субҳона итлоқ кунанд , набояд тоءи тааннӣат воҷид бошад . Чаҳ ҳеҷ нишонае нмитўон биравӣ итлоқ кард . Дар сӯратӣ ки зоти мؤнс зўаст ба маънии молик .

زیرا واژه هائی که بر حق سبحانه اطلاق کنند، نباید تاء تأنیت واجد باشد. چه هیچ نشانه ای نمیتوان بروی اطلاق کرد. در صورتی که ذات مؤنث ذو است به معنی مالک.

Аз суханони бузургон : ғайбати кӯшиш оҷизонаст .

از سخنان بزرگان: غیبت کوشش عاجزان است.

Аз китоби аниси алхотр : ривоят шудааст ки яҳё ( паёмбар ) исо ( ъ )ро дид . Яҳё гуфт : чигунааст ки чунон шодмонати байнам ки гўӣии эминӣ .

از کتاب انیس الخاطر: روایت شده است که یحیی (پیامبر) عیسی (ع) را دید. یحیی گفت: چگونه است که چنان شادمانت بینم که گوئی ایمنی.

Исо ( ъ ) гуфт : чигунааст ки чунон андӯҳгинати байнам ки гўӣии маъюсӣ . Ҳануз дирангӣ накарда буданд ки бидон ду ваҳй шуд : он кас ки шодмонтар ва бо ҳасани заннтар ба манаст , назд ман маҳбӯб тараст .

عیسی (ع) گفت: چگونه است که چنان اندوهگینت بینم که گوئی مأیوسی. هنوز درنگی نکرده بودند که بدان دو وحی شد: آن کس که شادمان تر و با حسن ظن تر به من است، نزد من محبوب تر است.

Исо ( ъ )ро гузор бар мардӣ афтод кӯр , мубтало ба лаку пис , замингир ки ҳар ду тарафи баданаши фалаҷ буду гӯшти баданаш аз ҷузоми ҳамеи рехт ва ҳаме гуфт : сипоси худоиро ки маро аз бисёре абтлоот бар канори бдошт .

عیسی (ع) را گذار بر مردی افتاد کور، مبتلا به لک و پیس، زمینگیر که هر دو طرف بدنش فلج بود و گوشت بدنش از جذام همی ریخت و همی گفت: سپاس خدای را که مرا از بسیاری ابتلاآت بر کنار بداشت.

Исо ( ъ ) гуфт : эй фалон , кадоми ибтилоро мубтало нагаштае ? гуфт : эй рӯҳи аллоҳи ман аз он кас ки чун ман маърифат ба худо надорад , беҳтарам . Исо гуфт : дуруст гуфтӣ , дасти худ ба ман даҳ .

عیسی(ع) گفت: ای فلان، کدام ابتلا را مبتلا نگشته ای؟ گفت: ای روح الله من از آن کس که چون من معرفت به خدا ندارد، بهترم. عیسی گفت: درست گفتی، دست خود به من ده.

Даст вай бигирифту ногаҳони зеботарин ва биҳанҷортарин одамиён шуду худованди тамомии абтлоот аз ваии бабрад . Ваии дайри замонии мусоҳиб исо бимонад .

دست وی بگرفت و ناگهان زیباترین و بهنجارترین آدمیان شد و خداوند تمامی ابتلاآت از وی ببرد. وی دیر زمانی مصاحب عیسی بماند.

Байни қуръону ҳадиси қудсии фарқ инаст ки қуръон танҳо аз рӯҳ аломин шунида омадааст , аммо ҳадиси қудсӣ аз ҷумла ӣ илҳомоту дамӣдан дар рӯҳу ҷуз онаст , ҳамонанди ончии паёмбар ( с ) ба шаб мърҷ бишунид ва монанди он .

بین قرآن و حدیث قدسی فرق این است که قرآن تنها از روح الامین شنیده آمده است، اما حدیث قدسی از جمله ی الهامات و دمیدن در روح و جز آن است، همانند آنچه پیامبر(ص) به شب معرج بشنید و مانند آن.

Низ қуръони гиромӣ бо ҳамин иборот ки ҳаст - муштамил бар эъҷозаст - шунида омадааст . Аммо аз ҳадиси қудсӣ , муроди маънӣ онаст на алфозаш .

نیز قرآن گرامی با همین عبارات که هست - مشتمل بر اعجاز است - شنیده آمده است. اما از حدیث قدسی، مراد معنی آن است نه الفاظش.

Эмоми роғиб дар зриъаҳ гуфт : слмаҳи бен Кумайлро пурседанд : зчаҳи рӯ бо он ки алӣ ( ъ )ро дар ҳар хайрии назарӣ соибаст , оммаи вайро тарк бигуфтанд ? гуфт : аз он рӯ ки чашмашонро қудрат дидани анвор ӯ нест . Ва мардумон ба мушобеҳи худ бештар моиланд .

امام راغب در ذریعه گفت: سلمه بن کمیل را پرسیدند: زچه رو با آن که علی(ع) را در هر خیری نظری صائب است، عامه وی را ترک بگفتند؟ گفت: از آن رو که چشمشان را قدرت دیدن انوار او نیست. و مردمان به مشابه خود بیشتر مایل اند.

Ҳакимӣ ғолибан ҳаме гуфт : дилҳоятонро ки маъбар Фариштагонаст , мақбара ӣ ҳайвонот макунед .

حکیمی غالبا همی گفت: دل هایتان را که معبر فرشتگان است، مقبره ی حیوانات مکنید.

Ҳакимӣ бар мардӣ ки дониш бисёр меандӯхт ва бидонҳо амал намекард , гуфт : эй фалон , агар умри хеш дар ҷамъи силаҳ фано кунӣ , кӣ ба ҷанг хоҳӣ рафт ?

حکیمی بر مردی که دانش بسیار می اندوخت و بدان ها عمل نمی کرد، گفت: ای فلان، اگر عمر خویش در جمع سلاح فنا کنی، کی به جنگ خواهی رفت؟

Яке аз наздикони мأмўн , дар он беморӣ ки вай аз он бамурд , ба назд вай шуд . Ва бидид ки ваии ҳангоми ҷон додан гуфтааст бистарӣ аз саргин бисозанду хокистар бар он резанд ва худ бар он хуфтау хештанро бдонҳо ҳаме молида ва мегуфт : эй он кас ки салтанатат зоил нашавад , бидон каси салтанаташ зоил шавад , раҳматовар . Ва пайваста чунин мегуфт то бамурд .

یکی از نزدیکان مأمون، در آن بیماری که وی از آن بمرد، به نزد وی شد. و بدید که وی هنگام جان دادن گفته است بستری از سرگین بسازند و خاکستر بر آن ریزند و خود بر آن خفته و خویشتن را بدآنها همی مالید و می گفت: ای آن کس که سلطنتت زایل نشود، بدان کس سلطنتش زایل شود، رحمت آور. و پیوسته چنین می گفت تا بمرد.

Шайхи орифи аттор ки раҳмати худованд бар ӯ бод , бад-ӣни фармӯда ӣ худованд истишҳод кардааст ки « лкли амрءи иўмӣзи шаъни иғниаҳ » :

شیخ عارف عطار که رحمت خداوند بر او باد، بدین فرموده ی خداوند استشهاد کرده است که «لکل امرء یومئذ شأن یغنیه »: