Ртимаҳу ртмаҳ нахӣаст ки ба ангушт банданд то чизеро ба хотир дошта бошанд . Муаллиф гуяд : ин маънии сухани яке аз шуъарои Эронро ба хотир ҳаме оварад . Худояши хайри дҳод чаҳ нек сурӯдааст :

رتیمه و رتمه نخی است که به انگشت بندند تا چیزی را به خاطر داشته باشند. مؤلف گوید: این معنی سخن یکی از شعرای ایران را به خاطر همی آورد. خدایش خیر دهاد چه نیک سروده است:

Шайхи наҷми аддӣнро дар қиболи пурсишӣ ки аз ӯ шуд , нек посух дод : ӯро пурсида буданд ки замонӣ ки гўӣим : « аллоҳами сли алии Муҳамади комаи слити алии иброҳӣму оли иброҳӣм » бо вуҷӯдӣ ки рутба ӣ паёмбари мо ( с ) аз рутбаи иброҳӣм ( ъ ) болотараст , оё ташбеҳ саҳеҳаст ё на ?

شیخ نجم الدین را در قبال پرسشی که از او شد، نیک پاسخ داد: او را پرسیده بودند که زمانی که گوئیم: «اللهم صل علی محمد کما صلیت علی ابراهیم و آل ابراهیم » با وجودی که رتبه ی پیامبر ما(ص) از رتبه ابراهیم (ع) بالاتر است، آیا تشبیه صحیح است یا نه؟

Шайхи наҷми аддӣн посух гуфтааст : манзур он нест ки эшон ба дараҷа ӣ иброҳӣму ол вай расанд ва аз хати эшон баҳрманд шаванд .

شیخ نجم الدین پاسخ گفته است: منظور آن نیست که ایشان به درجه ی ابراهیم و آل وی رسند و از خط ایشان بهرمند شوند.

Касоне ки маъонии каломро намешиносанд , чунин пиндоштаанд , аммо мурод онаст ки ин рағбат баён шавад ки худованди бузургдошту иҷлол дар хури эшонро амалӣ кунад чунон ки бо иброҳӣму оли вай низ ба истеҳқоқи эшон амал фармӯдааст .

کسانی که معانی کلام را نمی شناسند، چنین پنداشته اند، اما مراد آن است که این رغبت بیان شود که خداوند بزرگداشت و اجلال در خور ایشان را عملی کند چنان که با ابراهیم و آل وی نیز به استحقاق ایشان عمل فرموده است.

Хоҳиш дар ин ҷо онаст ки зоти парвардгори онро ки дар хур паёмбар аст баргузинад ҳар чанд ки аз ончӣ дар хур иброҳӣм бӯдааст фузунтар буд .

خواهش در این جا آن است که ذات پروردگار آن را که در خور پیامبر است برگزیند هر چند که از آنچه در خور ابراهیم بوده است فزونتر بود.

Дар сухани назоири ин гӯнаи ташбеҳ бисёр омадааст . Чунон ки касе ба дайгарӣ ки яке аз бандагонашро пӯшоанда ё анъом дигар кардааст , гуяд : бо ин яке низ чунон кун ки бо он дайгарӣ кардӣ . Ҳар чанд аввалиро фазлӣ бар дайгарӣ набӯду охирии истеҳқоқи бештариро воҷид низ буд .

در سخن نظایر این گونه تشبیه بسیار آمده است. چنان که کسی به دیگری که یکی از بندگانش را پوشانده یا انعام دیگر کرده است، گوید: با این یکی نیز چنان کن که با آن دیگری کردی. هر چند اولی را فضلی بر دیگری نبود و آخری استحقاق بیشتری را واجد نیز بود.

Уммӣ касеаст ки навиштан надонад . Вожаи бмнсўби вожа ӣ уммати араб буд ки ба надонистани хату китоб маърӯф бӯдаанд . Ва васфи уммии паёмбар ( с ) ё аз ин ҳайсаст ё аз ҳайси нисбати вай баам алқрӣ ( Макка )аст .

امی کسی است که نوشتن نداند. واژه بمنسوب واژه ی امت عرب بود که به ندانستن خط و کتاب معروف بوده اند. و وصف امی پیامبر(ص) یا از این حیث است یا از حیث نسبت وی به ام القری(مکه) است.

Чаҳ мардумони онҷо низ чунон маърӯф бӯдаанд . Ҳамчунин мумкинаст уммии мансӯб баам ба маънии модар буд . Яъне вай ҳамчунон бӯдааст ки аз модари зода шуда яъне навиштан наёмухтааст . Бад-ӣни тартиб , замонӣ ки гўӣими паёмбари мо уммӣаст , яке аз ин се ваҷҳ манзураст .

چه مردمان آنجا نیز چنان معروف بوده اند. همچنین ممکن است امی منسوب به ام به معنی مادر بود. یعنی وی همچنان بوده است که از مادر زاده شده یعنی نوشتن نیاموخته است. بدین ترتیب، زمانی که گوئیم پیامبر ما امی است، یکی از این سه وجه منظور است.

Бидон ҳамчунон ки эксир дар сабад перзанон ёфт намешавад , бал дар ганҷина ӣ подшоҳон бузург ёфт ҳаме ояд . Эксири саодати абадӣ низ назд ин ва он несту ҷуз дар ганҷинаҳои илоҳӣ нест .

بدان همچنان که اکسیر در سبد پیرزنان یافت نمی شود، بل در گنجینه ی پادشاهان بزرگ یافت همی آید. اکسیر سعادت ابدی نیز نزد این و آن نیست و جز در گنجینه های الهی نیست.

Ва ганҷинаҳои ҳақи ҷилоу ъло ки дар осмонҳост , ҷавоҳири муҷаррад рӯҳонӣаст ва дар рӯй замини дили анбёءу авлиёъ . Ва он кас ки ин эксир аз ҷуз ӣнон хоҳад , роҳ гум кунад ва аз роҳи рости лғзд .

و گنجینه های حق جلا و علا که در آسمان هاست، جواهر مجرد روحانی است و در روی زمین دل انبیاء و اولیاء. و آن کس که این اکسیر از جز اینان خواهد، راه گم کند و از راه راست لغزد.

Ва оқибати корашони риё ва сохтагӣаст ва низ ифлосу сохтагии буданаши зуд макшуф шаваду ҳақиқат ҳолаш намӯда шавад .

و عاقبت کارشان ریا و ساختگی است و نیز افلاس و ساختگی بودنش زود مکشوف شود و حقیقت حالش نموده شود.

Ҳақ онаст ки эшонро бо ин гуфта ӣ худованди мухотаб қарор диҳанд ки « ФкшФнои ънки ғтأки Фбсрки алиўми ҷадид » аз камоли меҳрбонӣу раҳмати худовандии нисбат ба бандагонаст ки яксад ва бист ва чаҳор ҳазор набии пай дар пай бФрстодаҳаст ки нусхае аз ин эксири одамиёнро омӯзанд ва эшонро роҳи вусӯли бад-ӣни амр ҷалил намоёнд .

حق آن است که ایشان را با این گفته ی خداوند مخاطب قرار دهند که «فکشفنا عنک غطأک فبصرک الیوم جدید» از کمال مهربانی و رحمت خداوندی نسبت به بندگان است که یکصد و بیست و چهار هزار نبی پی در پی بفرستاده است که نسخه ای از این اکسیر آدمیان را آموزاند و ایشان را راه وصول بدین امر جلیل نمایاند.

Худ ин ирсолро чунин мамдуҳ доштааст . « ҳўолзии баъси фии аломиини рсўло » манеҳам , итлўои алайҳими оётау изкиҳму иълмҳми алкитобу алҳкмаҳу ани конўои ман қабл лФии залоли мубин » .

خود این ارسال را چنین ممدوح داشته است. «هوالذی بعث فی الامیین رسولا» منهم، یتلوا علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه و ان کانوا من قبل لفی ضلال مبین ».

Ки мурод аз тазкия - худованд беҳтар донад - покизаи сохтани эшону давр карданашон аз сифоти дарандагону ҳайвоноту мурод аз таълим , оростан эшон ба сифоти Фрштгоаҳи муқаррабу фии алҷмлаҳи муҷарради сохтани эшон аз сифоти нописанду ороишашон ба камолотаст ва аз ҳамаи муроди он ки дилу тани одамӣ ба сӯии худованд мутаваҷҷеҳ шавад ва аз ҷуз ӯ мунсариф гардад .

که مراد از تزکیه - خداوند بهتر داند - پاکیزه ساختن ایشان و دور کردنشان از صفات درندگان و حیوانات و مراد از تعلیم، آراستن ایشان به صفات فرشتگاه مقرب و فی الجمله مجرد ساختن ایشان از صفات ناپسند و آرایششان به کمالات است و از همه مراد آن که دل و تن آدمی به سوی خداوند متوجه شود و از جز او منصرف گردد.

Аз суханони бузургон : шкргзорро неъмат афзӯда шаваду кофари неъматро мардӯдӣ ҳосил ояд . Хирадмандтарин мардум , узрхоҳтарин эшонаст .

از سخنان بزرگان: شکرگزار را نعمت افزوده شود و کافر نعمت را مردودی حاصل آید. خردمندترین مردم، عذرخواه ترین ایشان است.

Зини алъобдин ( ъ )ро пурседанд ки кадомин амал аз дигркорҳо афзаласт ? гуфт : ин ки ба қӯт хурсанд бошӣ , сукут пеша кунӣ ва бар ранҷ бурдбор бошӣ ва бар хатои нодам .

زین العابدین (ع) را پرسیدند که کدامین عمل از دیگرکارها افضل است؟ گفت: این که به قوت خرسند باشی، سکوت پیشه کنی و بر رنج بردبار باشی و بر خطا نادم.

Низ аз суханон ӯст ки : касе ки сукут пеша кунад , дар чашмҳо ҳайбат гираду мардумон ба ваии ҳасан занн баранд .

نیز از سخنان اوست که: کسی که سکوت پیشه کند، در چشم ها هیبت گیرد و مردمان به وی حسن ظن برند.

Дунёи хоҳони се чизаст : бениёзӣ , иззату роҳат . Касе ки ба дунёи парҳез пеша кунад , иззат ёбад , касе ки қаноати варзад мустағнӣ шавад ва касе ки кам кӯшад , роҳати орад .

دنیا خواهان سه چیز است: بی نیازی، عزت و راحت. کسی که به دنیا پرهیز پیشه کند، عزت یابد، کسی که قناعت ورزد مستغنی شود و کسی که کم کوشد، راحت آرد.

Келинӣ аз абони бен тғлб нақл кардааст ки : аз абии Абдуллоҳ ( ъ ) дархостам ки маро аз ҳақи муъмини хабари даҳ . Фармуд бигзорашу ткрормкн . Гуфтам : фидоят шаваму бози ҳамон саволро такрор кардам .

کلینی از ابان بن تغلب نقل کرده است که: از ابی عبدالله(ع) درخواستم که مرا از حق مؤمن خبر ده. فرمود بگذارش و تکرارمکن. گفتم: فدایت شوم و باز همان سؤال را تکرار کردم.

Фармуд : ин ки ним Малтаро ба ваии диҳӣ . Сипас маро нагиристу ҳол маро дарёфт ва фармуд : эй абон магар намайдонӣ ки худои ъзўҷли эсоркунандагон бар нафаси хешро зикр фармӯдааст ? гуфтам : балӣ фидоят шавам .

فرمود: این که نیم مالت را به وی دهی. سپس مرا نگریست و حال مرا دریافت و فرمود: ای ابان مگر نمیدانی که خدای عزوجل ایثارکنندگان بر نفس خویش را ذکر فرموده است؟ گفتم: بلی فدایت شوم.

Фармуд : замонӣ ки ҳоли худ бо муъмин тақсим кардӣ . Ҳануз эсор накардае чаҳ дар он сӯрат яксонед . Замонӣ эсор кунӣ ки аз нисфи дигар низ чизе ба ваии бахше .

فرمود: زمانی که حال خود با مؤمن تقسیم کردی. هنوز ایثار نکرده ای چه در آن صورت یکسان اید. زمانی ایثار کنی که از نصف دیگر نیز چیزی به وی بخشی.

Сайиди шарифи зимни нақли ихтилофи назари роҷеъ ба вожа ӣ аллоҳу иштиқоқ он гуяд : чунон ки уқало дар қиболи зоти ҳақи таъолӣу сафоташ ба сабаби эҳтиҷобаш ба анвори азимат ҳайронанд , дар вожа ӣ аллоҳ низ мутаҳайиранд .

سید شریف ضمن نقل اختلاف نظر راجع به واژه ی الله و اشتقاق آن گوید: چنان که عقلا در قبال ذات حق تعالی و صفاتش به سبب احتجابش به انوار عظمت حیران اند، در واژه ی الله نیز متحیراند.

Гўӣӣ бар ин калима низ ашаъае аз анвори хдоӣӣ тобиш ёфтааст ки чашми бинандагонро хира медорад . Ихтилоф шудааст ки ин калима сурёнӣаст ё арабӣ , исмаст ё сифати муштақ ва агар муштақаст , аслаш чист . Ва ин ки агар ғайр муштақаст , илмаст ё ғайри илм .

گوئی بر این کلمه نیز اشعه ای از انوار خدائی تابش یافته است که چشم بینندگان را خیره می دارد. اختلاف شده است که این کلمه سریانی است یا عربی، اسم است یا صفت مشتق و اگر مشتق است، اصلش چیست. و این که اگر غیر مشتق است، علم است یا غیر علم.

Дар кофӣ , боби дъоӣми куфр аз алии бен ҳусайн ( ъ ) нақл шудааст ки фармуд : мунофиқ касеаст ки наҳй кунад ва напазирад , бидонча накунад амр диҳад .

در کافی، باب دعائم کفر از علی بن حسین(ع) نقل شده است که فرمود: منافق کسی است که نهی کند و نپذیرد، بدانچه نکند امر دهد.

То он ҷо ки фармуд : шаб кунад ва бо сирии тамоми ҳамаш шомаст . Субҳ бархезаду тамоми ҳамаш хоби баъд буду шаби зинда дорӣ накунад .

تا آن جا که فرمود: شب کند و با سیری تمام همش شام است. صبح برخیزد و تمام همش خواب بعد بود و شب زنده داری نکند.

Дар ҳамон китоб аз Абуабдулло ( ъ ) нақласт ки , расӯли худо ( с ) фармуд : зёдтии хушўъи тан бар ончӣ дар қалбаст , назд мо нифоқ номида мешавад . Ин ҳадис , охирин ҳадиси боб мавсуфаст .

در همان کتاب از ابوعبدالله(ع) نقل است که، رسول خدا(ص) فرمود: زیادتی خشوع تن بر آنچه در قلب است، نزد ما نفاق نامیده می شود. این حدیث، آخرین حدیث باب موصوف است.

Иброҳӣми бен адҳам ба тавоф буд . Ҷавонии зеборуӣу мӯии брндмидаҳро диду лухтӣ ба вай нагирист ва сипас рӯ аз ӯ гирданд ва дар байн мардумон шуд .

ابراهیم بن ادهم به طواف بود. جوانی زیباروی و موی برندمیده را دید و لختی به وی نگریست و سپس رو از او گرداند و در بین مردمان شد.

Замонӣ ки ба хилват омад , касе бар ӯ хурда гирифт ки : пеш аз ин надида будем ки ба мӯии брндмидаҳ эй бенгарӣ ? гуфт : ваии фарзанд манаст , ба хуросони кӯдак ки буд , таркиш кардам .

زمانی که به خلوت آمد، کسی بر او خرده گرفت که: پیش از این ندیده بودیم که به موی برندمیده ای بنگری؟ گفت: وی فرزند من است، به خراسان کودک که بود، ترکش کردم.

Замонӣ ки бузург шуда , дар ҷустуҷӯии ман аз он сомон берун шуд . Аз он тарсидам ки ваии маро аз худованд ба худ машғӯл дорад ва низ барҳазар шудам мабодо маро бишносад ва ба ман инс гирад . Ва сипас сурӯд :

زمانی که بزرگ شده، در جستجوی من از آن سامان بیرون شد. از آن ترسیدم که وی مرا از خداوند به خود مشغول دارد و نیز برحذر شدم مبادا مرا بشناسد و به من انس گیرد. و سپس سرود:

Дар ҳавои ту мардумонро яксара тарк бигуфтам ,у фарзандони хеш барои дидан ту ятеми бкрдм . Агар дар раҳи ишқи марои қитъа қитъа кунанд , дили ҳаргизи муштоқи ғайр ту нахоҳад шуд .

در هوای تو مردمان را یکسره ترک بگفتم، و فرزندان خویش برای دیدن تو یتیم بکردم. اگر در ره عشق مرا قطعه قطعه کنند، دل هرگز مشتاق غیر تو نخواهد شد.